Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt ..

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the
publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web

at|http : //books . qooqle . com/

m^s*w^^m m^

^m W

mA^m^

^tp'

?^1

4

HARVARD COLLEGE
LIBRARY

FBOM TPB BBQUEST OF

JAMES WALKER

(Cla86ofl814)
Pre$ident ofHarvard CoUege

"PkvfaraBee being §ivwi to woiki in the IiMeUeetiul

UM ■Ummu 9cMBoes

Digitized by

Google

Digitized by

Google

Digitized by

Google

PATROLOGm

CURSUS COMPLETUS

VIVLIOTHBCA DNlVlIRSALtB. INtBGllA. UNIPORHIS. GOMMODA. OBGONOIilGA,

0MN1UM SS. PmilM, DOGTORUM SGKIPTORUMQUE EGGLESU8TIG0BUM

(Qin

AB ^VO APOSTOLICO AD INNOGENTII III TEMPORA

rLORUERUNT;

RCCUSIO CHR0N0L061GA

OMiNIUM QUiE EXSTITERE MONUMEN TORUM CATIIOLlGiC; TRADITIONIS PER DUODEaM PRIORA

ECCLESIiE SifiCULA,

lUXTA EDITI0KE8 ACCtlRATiSSIilkS, lilTBR 8E CtjyOtJR RONRDLlI» CODICIRUS MANUSCRIPTIS C0LLATA8,

PERQtlAll DILIGENTER CASTIGATA;

DIS8BRTATI0N1BDS, C0MMENTARI18 LECTIONIBUSQUB VAR1ANTIBU8 CONTINENTER ILLU8TRATA ;

OMNIBUS OPfcRIBUS POST AMPLISSIMA8 EDITI0NE8 QUiB TR1BU8 N0TIS81MIS 8ACUL1S DEBBNTUR ABSOLUTAS

DETECTIS, AUCTA;
INDTCIBUS PART1CULAR1BU8 ANALTTICtS, SINGUL08 StVM tOM08, 8IVB AUCtORBS ALICUJU8 HOMENTI

8UBSEQUENTIBtJS, DONATA;

CAPITULIS INTRA IP8UH TBXTUM RITE DlSPOSITtS, NECNON ET TITULIS S1N6ULARUM PA6INARUH MARGINBM

8UPEniOREM DiSTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUB MATERIaH 8IGNIFICANTIBUS, ADORNATA ;

OPBRIBUS CUH DUBIIS TUH APOCRTPHIS, ALIQUA VERO AUCTOBITATB IN ORDINE AD TRADITIONEH

BCCLESIASTICAH POLLENTIBUS, AHPLIFICATA;

DU0BU8 INDICIBUS CENERALlBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICBT RERUM, QUO CONSULTO, QU1DQU1D

ONUSQUISQUB PATRUH INQUODLIBET THEHA SCRIPSERlt UNO INTUITU C0N8PICUTUR; ALTERO

SCRIPTURiO SACRiE, bx quo LECTORt cohpeeirb sit obvium quinah patres

ET IN QUIBUS OPBRUH SUORUH LOCIS 8INGUL08 SINGULORUH LIBRORUM

SCRIPTUBiE TEXTUS COHHENTATI SINT*

CDITIO ACCURATISSIliA, CiETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PERPBNDANTUR : CHARaCTERUH NITIDlTAi

I CHARTiE QUALITAS, INTEGRITASTEXTUS, PBRFECTIO CORRBCTIOmS, OPERUM RECUSORUH TUH VARIETA8

TIIM RUHRRUS, FORHA VOLUHINUH PEBQUAH COHHODA SIBIQUB IR TOTO 0PBEI8 DEGUR8U GONSTANTRR

SIMILIS,PRETII BXlGUITAS,PR<eSERTlHQUB ISTA C0LLECT10,UNA, HBTHODIGA ET CBRONOLOGICA ,

8RXCENT0RUH FRAGHENTORUH OPUSCULORUHQUE HAGTENUS HIG ILIilC 8PAR80RUH,

PRIHUH AUTEH 1N N08TRA RIBLIOTHEGA , BX OPBRIBUS AD 0MNB8 ilTATES ,

L0C08, L1NGUA8 FORHA^UB PERtlNENTIBUS , COADUNATORUH.

SERIES SECUNDA,

tN QUA PRODEUNT PATRBS. DOCTORES SCRIPTORBSQUB BOCLESIiB LATINiB
A GRE60BI0 MA6N0 AD INNOCENTIUM III.

Vccumnte %^^. SKigne,

»lBI.XOTB»CJB GI.BRX UMIlTBmSJB,

81VI
ttJRSUUil COUPLETORUM IN SINGULOS 8CIENTIJS KCCLK8USTIGA RAMOS BDITORE.

PATR0L06IA BINA EDITIORB TTPIS MAHDATA EST, ALIA NBMPB LATINA9 ALIA 6RJSC0-LATINA. —

VBNBUNT UILLB FHANCI8 DUCENTA TOLUMINA EDITI0NI8 LATINJB ; OCTINGBNTIS ET

MILLB TRECBnTA GR^CO-LATINJB. — MERB LATINA UNIYERSOS AUCT0RE8 TUM OCCIDBNTALBB, TUM

ORIBNTALES EQUIDBM AMPLECTITUR ; Bl AUTEM» IN EA, 80LA YERSIONE LATTNA DONANTIiR

PATROLOGIiE TOMUS CLIII.

S. BRU«0 CARTHUSIENSIDM INSTITUTOR. GUIGO I, GUIGO II, PRIORES GARTHU8I JS
MAJORIS 8. HUGO LINCOLNIENSIS EPISCOPUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,
IN VIA DIGTA DWMHOISE, PROPE PORTAM LUTETIiE PARIS10RUM VUL60l>*EiVFE/IN(MIIMiTAVp

SEU PETIT-MONTROUQB.

Digitized by

Google

V,^ s^ ^^ ># ^ 1

^

Digitized by ^

Ggo^

S. BRUNONIS

CARTHUSIANORUM mSTmJTORiS

NBGMOII ^OSDEM 8JECULI

PRiEClPUORUM CARTHUSIENSIUM PATRUM

OPERA OMIVIA

SX VARUS £T HEU0M6 miM B»iUOMIBQS NUMG PKBiiJlt IN UNDH COLLECtA

ACCURANTE J.-P. MIGNE

BIBLIOTHEOS CIiEBI IIlflVBBam

SWB
GUMUUII GOMPLBTOBUII IN glRQULOi 8CIBMTIJE BCCLBSIA8T1CB »ABM BDITOBI

S. BRUNONIS TOHUS SECUNDUS, C^TERORUH UNICUS

VfiNEUMT 2 YOLUMIIIA ik PRANGIS GALLlGIS

D

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. HIGNE EDITOREU
IN m WGTA DAMBOISE. PROPE PORTAM LUTETLE PARISIORUM VULGO DENFER NOMIMATAN

8BU PETIT MONTROUGE

Digitized by VjOOQIC

ELENCHUS

AUCTORUM BT OPERUM QUI Hf HOO TOMO CLm OOIITIIIEIITUR.

S. BRUNO CARTHUSUNORUN INSTITUTOR.

feiposiiM in omnes EfH&tolas Pauli. coL 9

EpistoUi duas. 869

Sermo de contcropCii diyitianim ^ 869

Confessio. 571

o GUIGO I CARTHUSliE MAJORIS PtUOR GENERALtS V. "

Epistolae. ' 595

llediutiohes. m

Consuetudioes Garthusienscs. 6ii

<s Vita S. Hugonis episcopi Gratianopotiuni. 759

O GUIGO n CARTHUSIiE HAIORIS PRIOR GENERALIS.

6calaparMiZ 785

Liber de quadripertito exereitio MUb. 787

'^ JERNARMIS CARTHUSIiG POHTARUM PRIOR.

Epistol». 885

C\ JOANNES CARTHtJSIite PORtARtJM MONACHUS.

^ 899

<:^ STEPHANUS DE CHALMETO CARTHUSIANUS.

Epistola de perseTcrantia ordinls. . 951

O V S.,HUGO EI^ISCQPUS LINCOLNIENSIS IN ANGLIA ORDINIS CARTHUSIENSIS.

^^ VitaS.Hugonis 957

DiploraaU S. Hugonis. ti7i

MAGISTER LAMBERTUS CARTHUSIENSIS DOMUS SQU1LLACENSIS PRIOR.
SutttU. 1249

ki lypis MKjNE, »u Pelil-Moiilrouge.

Google

Digitized by ^

DIYI BR€NONIS

CARTHCSIANORUM INSTITUTORlS

OPERUM TOMUS SEU PARS II

CONtlNENS ^

EXPOSHIONES IN OMIS IPMiS PMI

RECENSITUS ET EMENDATUS

Sludioac labore P. Theodori PETRiBi» Campensis, Colonieiisis CarlhusiaB alumni; idquede
Toluntate reverendissimi Patf is generalis, totius ordinis ministri.

Kgo autem $icHt oliva fructifera in domo Dd.
(Psal. Li, vers, 40.

VENERABILI IN CHRISTO PATRI

nOBIINO

HEGTORI HOENIO, VITENSI,

Cmrthu$i(B Trcvirmsis Priori^ nc provincim Rhmi Visitatori'prudenttssimo.

AlplKin8tt8> Aragoniae rex^ uivir erat litteris et e^ruiii cuUorilMis ia)>prime deditus, cum aliqudndo dt
preUosanim rerum j^ctura sermo habereiur, admodum reverendein Christo Pater, persancte afllrmavit
inallesegeinmas, uniones ac margaritas, quas quidem possidebai in omnem terranim orbem diffamalis-
simas, qaam libros qualescunque amittere : nimirum judicabat libros esse scientiarttm scrinia, animorum
pascna, divoruni oracula ; nec damnosius bominem ab ulla re quam hisce conchiil ei canaiihus sapienti»
abesse posse. Quod si ille nec immensis opibus aestimavit quoscunque libros, nuUum quippe rebatur adeo
insulsum reperiri quin micam aliquam sanae doctrinae saperet; quanto pretio pendant oportet Caithuslani
dientes sanctissimi patriarchse sui volumina, quibus religiosac perfectionis medulla et incognita illa filiis
sxculi dnlcitudo concluditur? HaBc profecto spiritualis penariasunt, ad omnium aiumnorum vcstrorum
necessitatem sic instructa, et sacrae Garthusianorum familiac propria , alieno ut commeatu nihil egcat , iis
vero deficientibns, mox exterorum ordinum implorare abundantiam cogeretur. Hacc domestica viridaria,
qnae saluberrimas aegris sanisque animis herbas ac radices suppeditant^ Haec vestigia angelicae doctrinae,
quara ut baeredes sui sequerentur, beatissimus Bruno tribus post se monumentis consignatam reliquit.

lllterioribus supersedeo ; jam enim conspicAris, venerabilts in Christo Pater, quem in scopum hujus-
modi a me commemorari ccepta sint, videlicet ut satis tibi factum judices semestri industria mea , qui cn-
ras et facultates eo contuli, quo haereditaria illa suppellex operum divi patriarchae vestri a pulvere ac sqiia-
loreerrorumtandem detergeretur, etvestigia^quae dixi, coelestis doctrinae , usu ct temporis diutumitatc
propemodum deleta, reformarem. Atque haec omnia zelo excitatus R. P. V.,quae a praesenii interitu vindi-
cavit in Lbtharingia Carthusiam Rutilanam ; Xrcvirensem vero ea vigilantia hucusque tuetur, citiusut
Argum fallas, quam^in illam vitii facies, excubante Hectore Hccnio, irrepat.

Quae cum ita sint, sicut diihitare norim quin clarissimis utilissimisque passtm facinoribus insiiis omnes
Patrol. CLIII. i

Digitized by

Google

41 S. BUUNOMS CAKTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS tl. tt

Doni nimioperc aniciantur, ita et sccundum hunc toraum prsefati D. Brunonis, quem ad uiiiversi S. ordmis
yestri emohimenlum recudi, el R. P. Y. singulatim nuncupare visum est, gratum oplalumque ipsl obven-
turum confido. Valeat.
Colonia Agripp., prid. Kalcnd. Octob. 1«H.

VenerabiKs in Chnsto . ^ .
observantiss.

Bernardiis GiiALTERi, civis et bibliopola
Coloniensis.

DIITI BRUNONIS

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI.

S. HIERONYMI

1 PRiEFATIO IN EPISTOLAS PAULI.

Primum quacrilur quare post Evangelia,quae sup-
plementum legis sunt, et in quibus nobis exempla
et prsecepta vivendi plenissime digesu sunt, voluerit
Apostolus has Epislolas ad singulas Ecclesias desfci-
nare. Hac autcm causa factum videtur, ut scilicet
initianascenlisEcclesiiB, novis causis existcntibus,
prseveniret, et ut pricsentia atque orientia resccaret
vitia; et post futuras exchideret quaestioncs, exem-
plo prophetarum, qui post editam legem Moysi, in
qua omnia Dei mandata legebantur, nihilominus
tamen- docirina sua rediviva semper populi com-
pressere pcccaia; et propter exemplum vivendi,
libros ad nostram etiam memoriam transmiserunt.
Dcinde qujieritur cur non amplius quam decem Epi-
stolas ad Ecclcsias scripserit. Decem sunt enim,
cvim ea qu^e dicitur ad Hebraeos; nam reliqua
quatttor ad discipulos specialiter sunt porrect». Ut
ostendertt Novum non discrcpare a Veteri Testa-
mento, et se coiiUa lcgem non facere Moysi, ad
numerum primorum Decalogi mandatorum suas
Epistolas deslinavit ; et quot ille prseccptis a Pha-
raone instituil liberatos, totidem hlc Epistolis a
diaboli etidololatriaeservitute edocetacquisitos.Nam
et duas tabulas lapideas, duorum tcstamentorum
figuram habuissc viri eruditissimi tradiderunt. Epi-
stolam sanc quae ad Hcbrajos scribitur, quidam
PauU non esse affirmant^ eo quod non sit ejus
oomine titulata, et propler sermonis stylique distaii-
tiam : sed aut Barnabae, juxu Tcrtullianum ; aut
Lucae, juxta quosdam; vel certe Clcmentis, discipuli
apostoloruin, el episcopi Romanac Ecclesiae post
apostolos ordinali. Quibus respoudendum est : Si
propterea Pauli non eritquia cjus non habet nomen,
crgo nec alicujus erit, quianulUus nomine titulalur ;
quod si inconveniens absurdumquc csl,ipsius magis
essc conccdenda est, quae l^nto doctrin» suaj fiilget
eloquio. Sed quoniam apud Hchraiorum Ecclcsius

A quasi destructor legis falsa suspicione habebatur,
voluit Ucito nomine de tiguris legis ct vcritate
ChrisU reddere rationem, ne odium nominis in
fronle praeUtulati, ulilitatem exchideret lectionis.
Non est sane mirum si eloqucntior videatur in pro-
prio, id est HebraH), quam in peregrino, id est in
Graeco, quo caeterae Epistol» suntscriptae,scrmone.
Movetetiam quosdam quare Romanorum Epistola
in prinio sit posita, cum eam noii primo scriptam
raUo manifestet. Nam hanc se proficiscentcm Hiero-
solymam scripsisse testatur,cum Corinthios et alios
jam ante, ut minislerium quod secum portatunis
erat, coUigercnt , Utteris adhortatus sit. Scd indc
inteHigi quidam volunt ita omnes Epistolas ordina-
tas, ut prima poneretur, quamvis posterior fueril
B desUnata, ut per singulas Epistolas gradibus ad
perfectiora veniretur. Romanorum namqucplcrique
2 tam rudes erant, ut non intelligerent Dei se graUa
et non suis meriUs csse salvalos, ct ob hoc duo
inter sc popuU couflictarent. Idcirco illos indigerc
asserit corrigi, vitia gcntilitatis priora commem<H
rans. Corinlhm autem jam dicit scientiae gratiam
cssc concessam, ct non tam cmiies increpat, quam
cur peccantesnon increpaverunt reprehciidit; sicut
ait : Auditur inler ves fornicalio, Et iterum : Con
gregatis vobis cum meo spiritu, iradere kujusmodi
Satana;, lii secunda vero Corinthii laudantur, et ut
magis ac magis proficiant commonentur. Caiata:
vcro jam nullius criminis arguuntur, nisi hoc tan-
tum, quod calUdissimis pseudoapostolis crcdide-
C nint. LpAcsJt sane nulla reprcliensione, scd multo
laudc sunt digni, quia ftdem apostolicam servavc-
runt. Philippenses eUam multo magis coUaudantur,
qui nec audire quidem falsos apostolos volueruni.
Tliessalonicenses nihilomiiius in duabus Epislolis
omni hiude proscquitur, eo quod non solum tidem
iiiconcussam scrvavcrint veritaUs, sed etiam in ner-

Digitized by

Google

)5

EXPOSITIO IN EPISTOLVS PAULI. — PROLOG. IN EPIST. AD ROM. U

secutionc civium fucrint cohstantes inventi. Colos- ,
$ett$es autem talcs erant^ ut, cum ab Apostolo visi
corporaRtcr non fuissent, h^c laude digni haberen^
tur. Eui corpore^ inquit, absens «tim, sed spiriiu vo^
biscum suniy gaudem^ et tidens ordinetn vestrum
{Cohs. II , 5). De Hebmis vero quid dicendiim est»
i;uorum Theualonicenses ^ qui plurimum laudati
>jnt, imitatores facti essc dicuiHur. Sicut ipsc ait:

» Et vos fratres imitatores facti estU Ecdesiarum Dei
qwB sunt in JudcBa: eadem enim pa$si esti$ ei vo$ a
contribuUbu$ve$lris^qweetHliaJud«eisf{IThe$. ii, 1«)
Apud ipsos quoque Hebrsees eadem commemorat,
dicens : Nam et vinctis compas$i e$ti$^ et rapinam
bonorum ve$irorum cum gaudio $u$cepi$ti$j cogno-
$cente$ vos habere metiorem ei maneniem sub^ian--
tiam {Hebr, x^ 54).

PROLOGCS SPECIALIS IN EPISTOLAM AD ROMANOS.

Romani sunt qui ex Jodseis et gentibus credidc- R semper in deserto contra Dominum mnrmupastis ;

runt. Hi superba contcntione volebaiit se alter utrum
svpponcre. Nam Judaei dicebant : Nos sumus popu-
lus Dei, quos ab initio dilexit et fovit, itos circum'-
cisi ex genere Abrttham> sancta descendinnis ex
stirpe, et uotus retro apud Judaeam tantum Deus.
Nos de iEgypto signis Dei et virtutibus lib«rati,mare
sicco pertransivimus pede, cum inimicos nostros
gravissimi fluctus involverent. Nobis pluit manna
Dominus in deserto, et quasi filiis sais coeleste pa-
bulum ministravit. Nos die iioctuque in columna
nubis ignisque praecessit, ut nobis in invio iter
ostcnderct. Atquc, ut cxtera ejus circa nos immcnsa
beneficia taceamus, nos sc^i digni fuimus Dci lcgcm
accipere, et vocem Dei loquentis audire, ejusque
cognoscere voluntatem. In qua lege nobis promissus
est Christus, ad quos etiam ipse se venisse lcstatus
est, dicens : Non veni nisi ad oves quw perierant
domu$ Israel {Matth, xv, 2i); cumvos canes potius
quain homines appcUaverit. ./Equumnc ergo est ut
idola hodie deserentes, quibus ab initio deservistis,
nobis comparemini ; et non poiius in prosclyiorum
locum ex legis auctoritate et consuctudine depute-
mini? Et hoc ipsum non mercbamini, nisi quia
larga sempcr Dci clementia voluit vos ad nostram
imitationem admitterc. Gentcs eliam econtrario
respondebant : Quanto enim majora erga vos Dei
beneficia narraveritis, tanto majoris vos criminis
reos essc roonstrabitis. Sempcr cnim his omnibus

ad iEgyptum, unde vos manu valida ejecerat, redire
cupientes^ Quid plura? Ita patres vesCri crebra pro-^.
vocatione Dominum irritaverunt , ut omnes in
eremo morerentur, nec plns ex senioribus eoruni
quam duo homines terram repromissionis intra-
rent. Sed quid antiqua replicamus, curo> etiamsi
illa minime fecissctis, de hoc solo nemo vos dignos
venia Judicaret quod Dominum Ghrisium) propbeta"
rum semper vobis vocibus repromissom, non solum
suscipere noluistis, sed etiam morte pessima per-
emistis? Quem ut nos cognovimu&, statim credidimus,
cum nobisde eo antea noii fuerit prsedicatum. Unde
probatur quod> si idolis servivimus, non obstinationf
mentis, sed ignorantiae dcputandum. Qui enim co-
gnitum illico sequimur, olim utique sequeremur,
si antca cognovisscmus. Sic autem vos de generU
nobilitate jactatis, quasi non morum imitatio mn;:!^
quam carnalis nalivitas filios vos faciat esse sancto-
ruro. Denique Esau et Ismael curo dc stirpc sini
AbrahtT, minime tamen in filiis rcputantur. Ilis
taliter altercantibus, Apostolus se mcdium intcrp.>
nens, ita partium dirimit quaestioncs, ut neutrum
eoruro sua justitia saluiem meruisse confirroet, am*
bos vero populos et scienter et graviter deliquissc :
Judaeos quidcm quod per praevaricationem legis
Deum inkonoraverint ; gentes vero quod, cum cogni*
tum de creatura Greatorem ut Deuro debuerint venc-
rati, gloriam ejus in manu facta mutavcrint simu-

exstitistis ingrati. Nam ipsis pedibus quibus ariduro laera : utrosque etiaro, similiter veniam consecutols

aequales essc vcracissima ratione demonst:*at, prrc-
sertim cum in eadem lege proedictum ct Judseos et
gentcs ad Ghristi fidem vocandos esse ostcndat;
quamobrem vicissim eos humilians, ad paccm ct
concordiam cohortatur.

mare transistis, ludebatis ante idola quae fecistis; ct
ipso ore quo paulo ante ob necem advcrsariorum
Domino cantaveratis, simulacra vobis ficri 3 P^*
poscistis. Illis oculis quibus vencrando Deum in
'nube vel igne conspicere solebatis , simulacra in-
« tiiebamiiii. Manna qiioquc vobis fastidio fuit , et

ARGUMENTUM.
Romani sunt partis Ualiac. Hi prgDventi sunt a falsis apostolis, cl sub nomine Domini nostri Jcsu Clni-
sU in legem et piophetas crant inducti. Hos icvocat Aposlolus ad vcram et evangclicam fidcm, scnlons cis
a CoriuthOt per Pha?beii, ininistram Ecclesiae Genchrcnsis.

. ' r^"

PROLOGUS B. BRUNONIS.

Paulus nondum Romam venerat, scd per quos.;ani
disopttlos ibi praedicantes, fidem susccpeiant aliqr.ot
RoBNHii, iwni» geniilcs, pa: ini Judxi, intcr q- os

crat inconvcniens allercatio. Gertabant enim Juilxi
sc dcbcrc pricferri gcntilibus, ct gcntiles econtrario
di;?nioros Jutla^is dcl)cre sc flori assercbant. Causa

Digitized by

Google

i5 S. BRUNONIS GAElTIlUSiANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. iG

Jodaeorum lisec erat, quia rq>romissio hujus salva- A seu geiUiles, ad fidem couversos ; de quibusiu buriC

tionis facia erai patribus eoram, ut Abrabam, David
etca^teris; qilia eliam el Deus illis dederat legem
et pro{^etas, quae omnia praesignabant salvalionem
pcr Ghristum futuram, gentium autem in nuUo ho-
rum meminerat ; ideoque eos digne prsBferendos esse
gentibus in liac salvalione. Econtrario gentiles op-
poncbaiil, ideo Judaeos debere judtcari indigniores,
quia si Deiis lantam eorum diligentiam habuerat, ut
qu£ pfaemissa sunt iilis tribueret, ipsi in omnibus
abusi ruerant bonis Dei : praevarieando legem quain
dederat : contemnendo prophetas quos miserat : ad
iiitimum Salvatorem sibi missum daranantes cru-
cis paiibulo ; quare potius in his deprinii quam exal-
tari deberenl; sed ipsi gentiles merito praeferri dc-

modum agit : cctmprimendo primum gentiles, ne ef •
fereiido Se, seu de sapient^a, seu de libertate arLt-
Irii, sicque detrahendo gratioe Ghristi, arlntrentur sc
digniores in fide quibuslibet qui fidem susceperint,
cum per gratiam Dei solam lides ct saivatio tribua
tur. Si enim de lit)ero arbitrio se efierunt, in c»
utique plurimum rei sunt, cum habuerint naturalem
scientiam, qua eognoscere possent creatorem suum
sine omni doccnte, negligeutcs Greatorem, creaturas
adoraverunt, et caetera niulta, ad deprimendam ela-
tionem gentilium ponit. In depressione autem Ju-
daeorum, quia eos magis*obstinatos sensit^quasi qui
plures causas obienderent, diutlus immoratur, pro-
l>ans non esse superbiendum eis »i l^em ct prophc-

hcrent, qui, ut primumaudieruntverbum Dei, fidem B ug habueruiit, cum, in quilms placare Dominum

4 suscepenint, et si ante non credideraut, qiiia nec

legem nec propbetas habuerant, exctsabiles sese

asserebant. Quam sediiionem quia discipuli, quoriim

prsedicatione conversi fuerant, scdare noii sufficie-

bant, miserunt ad Paulum , ut per magistrum [id] ef-

lioerent, ad quod auctorilas eorum insUfficieus eral.

iiac autem Paulus accepta occasione, scribit ad illos

hanc cpislolam, in qua materiam habes Romanos,

debuissent, praevaricaiido semper oifenderint Deum.
Haec et alia multa ad compescendos Juda^os addu-
cit , et eo ii«ie sic agit ut utrosque» Judaeos et gcn-
tiles, subjiciat gratia^ Dei, credentes uiliil provcnire
Judseis ex genere, lege vei prophetis; nequegentili-
bus ex ignoraiitla qtiam obtendUnt, seu ex libero ar-
bitrIo«

EPISTOLA AD ROMANOS.

CAPUT PRTMUM. C •

I Pautus scr^us Jesu Giiristi, vocatus apostolus, <
f segregatus in Evangeliuro Dei, quod ante promi-
« scrat per prophetas suos in Scripturis sanctis de
« Ftlio suo, qui factus est ei ex seinine David sc-

< cundum carnem^ qiii prsedestinatus est Filius Dei
f in virlute, secundum Spirltum sanctificationis ex
( resurrcctione mortuorttm Jesu Ghristi Domini
f nosiri, per quem accepimus gratiam et apostola-
I tum, ad Obediendum fidei in omnibusgenUbuspro
( iiomine ejus : iu quibus eslis et vos vocati Jcsu
( Christi ; omnibus qui suiit Rotn» dilectjs Dei vocatis
« sanctis " Gratia vobis et pax a Deo Palre, cl Do-
( mino nostro Jesu Ghristo. Primum quidem gratias
i agb Deo meo per Jesum Gbristum pro omnibus
( vobis : quia fides vestra annuntiaiur in universo ^ c
( roundo. Testis enim mihi cst Dcus, cui servio in c
( spiritu meo in Evangelto Filii ejus, quod sine in- §

< termissione memoriam vestri facio semper iu ora-
( tionibus meis : obsecrans, si quomodo tandem ali-

< quando prosperum iter babcain in voluntate Dei

< vcniendi ad vos. Desidero enim vldere vos, ul aii-
I quid impertiar vobis gratise spiritualis, ad co:.fii'-
( mandos vos : id est simul consolari in vobis» pcr
c cam quae inviccm est fidem yestram atque moain.

< Nolo autem vos ignorarc, fratrcs, quia saepe pro-
( posui venire ad vos, et proliiiiilus sum usque nii-
I huc, ut aliquem fructum habe%in et in vobis, sicut

< et in caetcris geutibus. Gra^cis ac Barbaris, sapicn-
( libus ac insipientibus debitor sum, ita quod in me
« proniptum estct vobis, qui Rom.T eslis, evango-

lizare. Non enim enibesco Evangelium. Virtus
enim Dei est iii saliitem omni credenli, Judaeo
primum, ctGrseco. Justitia enim Dei in eo revela^
tur ex fide in fldem, sieut scrlptum est : Justus au-
tem ex (ide vivit. Revelatur enim ira Dei de ccelo
superomnem impietatem et injustitiam bominam
eorum qui veritatem Dei in injustitia detinent :
quia quod notum est 5 ^K manifestum cst in \l-
lis^ Deus enim ilUs revelavit. Iiivisibilia enim ip-
sius a creatura mundi per ea quse facta lunt intel-
lecta conspiciuntur, scmfMterna quoque ejns vir-
tus etdivinitas, itautsinlinexcusabiles. Quia cuin
cognovissent Deum, non sicut Dcum glorificavc-
runt, aut gratias egernnt : sed evanuerunt in co-
gltationibus suis, et obscuralum est insipieus cor
corum. Diceiites enim se esse sapientes, stulti fa-
cti sunt. Et mutaverunt gloriam incnrruptibilis
Dei, in similitudinem imaginis comiptibilis homi-
nis, et volucrum, et quadrupedum, et serpentum.
Propter quod tradiditillos Deus indesideria cordi»
eorum in immunditiam, ut contumeliis afficianc
corpora sua in semetipsis : quia commataverunt
vcritatcm Dei in mendacium, ot cokierunt, et ser-
vierunt creaturse potius quamCr^^atori, qui est be-
iiedictus in saecula. Amen. Propterea tradidit illos
Deus in passiones ignominiae. Nam feminie eoriini
immutaverunt iiaturalem usum, in eum usiim qui
est contra naturam. Similiter aiHem et mascuii^
rclicto naturali usii femina; , exarserunt in deside-
riis sui^ in inviccm : mascuti in masculos ttirpi-
tiidinom operantcs, < t niercedei,n, quain oportiiil.

Digitized by

Google

«7

EXPOSinO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPiST. AD ROM.

iS

erroris sui tn semetipsis recipientes. Et sicut non A satis prius mirati luerant, audientes Paulum praedi-

cantem gentibus,qnemnunquam Tiderantydederunc-
quePauloetBarnabgedextrassocietatis (Galat, ii,9),
approbantes doctrinam eorum, seque idem pr^di-
care dicentes : Non quod Paulum consecrarent apo-
Btolum, quem ipse Deus consecraverat, scd concor-
dantes doctrinam ejus, ut lii qui per eos convcrte-
rentur, unius et ejusdem fidei se esse crederent. Yei
segregattts a lege ; quia cum ego pharisaeus , id est
custos, et de praecipuis in lege essem, et genere et
scientia, videns eam non valere ad salvationem, se-
paravi me ab ea. Quia siego qui tantus eram in lege,
legem deserui, quanto magis vos ab ea recedere de-
betis, qui longe me inferiores estis? Haec ultima sen-
tentia spectat ad Judseos tantum, prior vero ad ulros-
^ que. Uucusque commendavit propriam personaiii,
tum per humilitatem, tum per auctoritntcm. Ilic in-
cipit commcndare prsedicationem suam, dicens :
Segregatus, inquam, seu a lege, seu ab apostolis
aliis, veniens in Evangelium praedicandum. Evangc
lium bcinttm nuntium dicitur, Evangeliura dico Dei,
Nova lex Dei specialitcr esse dicitur, qui non per mi-
nistruin, sed eam per propriam personam docuit.
Yctus autem lex per angelum data est Moysi, et per
Moyscn dala est Judieis; quare non ila proprie di-
cilur esse D\ii,quod Evangelium, ante quam daretur,
promiserat Deus, ut ille qui daturus erat. Promilterc
enim convenit ei» qui rem promissam daturrs est.
Unde Deus quidem promisit; prophetae vero velut mi-

cens : Paulus servus Christi Jesu regis et saqenio- q nistri, nec dare potentes, prxdixerunt. In hoc auteni

iis, qui solus regere vaiet, atque vespertino suo sa-

crificio salvare. Servus etiam Jcsu, id esl Salvatoris,

prster quem nerao salvare sufficit : sie et vos cxein-

plo meo nihil de vobis coufidatis, sed peiiitus subji-

ciamini servituli JesuChristi* Paulus, hiquam, servuf

Chrisii Jesu, vocaim per gratiam Dei, non merito le-

gis vel generis, sed per solam gratiam, ad hoc ut sii

apo$tolu$^ cujus auctoritati vos obedirc l>onum est.

Yel Paulus apostolus, nou ui oecullo, sed vocatus

ab omiiibus, quia jam onines cognoverunt me a Deo

consecratum apostoium, unde magis mihi obedien-

dum est. Quae utraque sententia valet ad utrumque

f.opulum, Judaeumseugentilem comprimenduro. Di-

versis modis vocationes Dei fiunt. liic autem Paulus

« probaveruni Deum habere in notitia, tpadidit illos
I I>eus in reprobum sensura, ut faciant ea quae non
( cunveoiunt : repletosomni iniquitate, malitia, for-

< nicatione, avarilia, nequitia : plenos invidia, ho-
f micidio, contentione, dolo, malignitate ; susurro-

< nes, detractores, Deo odibiles, coBtumeliosos, su-
( perbos, elatos, inventores malorum, parentibus
( non obedientes, inslpienies, incompositos, sine af-
« fectione, absque foedere, sine misericordla. Qui

< cum justitiam Dei cognovissent,nonintelIexerunt:
( quoniam qui talia agunt, digni sunl morte : non

< solum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiuni
( facientibus. i

ESPOSITIO.

Sicut mos est in Epistolis, salutem praemittlt, di-
^eiis.: Panlus qui prius Saulus a Saule et genus, et
flomen, et saevitiam iraxeral. lloc autem nomen Pau-
His, Hebra^a lingua sonat quietus. Unde sicut ex
luctoritate, quia hoc nomen apud omnes notum et
fioriorablle erat, sic etiam ex auctoritalc sua valet ad
tiiteiitiottem. Uic eiiim Pauius ut quictos et tran-'
quillos iuler se redderet Romanos intemlit ; vcl si
Paulus Latine dicatar, quasi modictis, iteruiii beiie
aii rem. Hic euim laborat ut Komanos, modicos et
bumiies per epistolam redditos, subjiciat grati» Dei.
PauluSf inquain, ienus Christi Jesu. Qoia omnibus
Qiodis s^l humiiiialem suadendani hic hilemiil, ideo
nomini dignitatis, nomen pr^posuit humilitatis. Di-

9M)d ait Deum hoc promisisse ab xtemo, notat ma-
^nam diligcntiam Dei fuisse in hoc Evangelio, quod
aiite promiserat per prophetas, id cst per eos qui fu-
tura pneviderunt. Et quia fnerunt quidam pythonico
spiritu futora pra^dicentcs, quidam etiam divinitus
iiispirati prophetantes, ut Balaam, nec tamen offi-
eiuni hoc a Deo habentes, determinat prophetas
suos, qui et scientiam futurorum, et minisleriuni
propiietandi a Deo acceperuiit. Et ut haec prophetia
perpetuo maneret, promissa est in Scripturis snnctis,
id est vel per Spirilum sanctum editis, vel sanctifi-
cantibus eos qui, sicut Scripturse docent, operantur.
Hic ingreditur commendatiouem Christi, a quo prae-
mtssa commendatione, ejus se accepisse apostolatum
Tocatus est, et per ftfllictionem corporis exterius; Ddicit : Scripturis, dico, habitis (/e Fi/to. Omnisenim

et per voeem Christi dicentis : Saule , quid me per^
Mepteris? (Act, ix, 4.) et interiori inspiratione. Pao<-
his lik senregatuSf noii determinat a quo, sed in
qukl, scilicet in Evangelium. Segregatus, inquam,
\ei ab aliis apostoiis; quia iUi constituti suntpraedi-
catores Judseorum, ego autem gehUum. Cum enim
Paulus ad fidcm coiiversus, instructns esset per ail-
quoidie$adi£cipulis quierant Damasd(ict. ix»27),
continuo deChristo in Synagoga docerecoepit, quare
praepusiius Damasci voluit eum cpmprebendere, sed
a frairibus 6 per murum demissus est in sporta, et
sic evasit manus ejus, ct inde abiit in Arabiam,prae-
iliGaos ibi gentibus tribus aiinis, post quos rediit in
llieriisalj;m» ibiqiie invenit Petrum ct Jacobum, qui

Scriptura, etsi de Patre seu de Spiritu sancto agat,
pnecipue de Filio videtur agere, quia quaecunque in
Scripturis prsedicta fuere, per Filium cunsummata
sunt. De Filio, dico, non adoptivo, sed suo, id est
consubsiantiali ipsi et coaeterno. Qui KUius factus
est, id est facturam quamdam accepit.

Diceret aliquis : Quid hoc est miraculi, ut FHius
cum Patre sempiternus factus sit in tempore?'Con-
tra hoc ait : Factus estdico, non secitndum Deitatem,
sed secundum carn^m^quam in se Deitatipersonaliter
univit in tempore. Camem dico, assumptam ex se^
mttte, id est ex came David; secundum genus matris
Christi , in qna facturam carnis accepit. Ei , scilicet,
Dco, id cst ad manifestationcm Dci Nisi cnira C4iri-

Digitized by

Google

VJ S. BUt^ONlS CAUTliUSlAKOUUM L^STITUTOUIS OPP. PAUS II. 20

suis cariiem assumeret, rara vel nuUa de Oeo noti- A iides, non superbiendu derogare grati» Dei; hoc

Ua bominibtts esset. Gbristus similiter de Salomone
seu Roboaa natus esse dici possct; sed quia ad Abra-
bam et David factse sunt repromissiones de Gbristo,
ideo de altero eorum, vel utroque natus esse dicitur
ubique. Hic autem causa est quare sileat Abraham,
et praeponat David. Per Abrabam euim jusli, quia ju-
atusfuil;perDavidpeccatores plerumque> quiagravi-
ter deliquit, accipiuntur. Sed bic adpeccatoressermo
erat, utique se peccatorescouflterentur, Paulusinten-
debat ; et idcirco David in memoriam peccatorum hic
posuit. Qui Gbristus in tempore quidem factus est ; sed
7 ab seterno prtedettinatus^ id est prseordinatus et
dispositus est Filius DH esse, assumendo carnem.
Ghristus dico secundum quod Filius Dei est perma-

autem debere Oeri, pro nomine ejus, id est ad gl(v-
riam nominis Dei. /n quibus^ id cst iuter quas gen-
tes, estis vos Uomani» et gentiles, et Jud%i vocati^ id
est per vocationem gratue Dci. Non ex merito vestro
ad fidem electi estis, inquam, Jesu Christij id esi ad
hocut sitis Jesu Ghristi; quia si modo Judaei vel-
lent objicere se non dcbere subjici Paulo, cuin
gentium tantum apostolus sit, errarent. Postquam
cnim inicr gentes habitant, de apostolatu ejus sunt,
ciuus et gentes, ut si modo quilibet aiienigenae ve-
niant in episcopium aliquod » eliamsi natione alicni
sunt, propter babilationem lamen computabuutur de
ipso episcopio. Sic iUi Judaei, quia ad gcntes conlu-
lerant se, in gentibus dcputabantur. Paulus,inqttam,

oens tti virtute^ id est in eadem divlnitalis potentia ^ talis ct talis, apostolus Dci, scribit ommbus qui suni

Romw, Ut autem inlidclcs cxciudat, subdil : omnibiis
dico dilectis Dei^ id est quos Deus diligil, et ut sui
ficrcui pi';eelegit. llis dico q\ dilectione et gralia
Dei vocdUs sanciis, id esi ad hoc ut sint sancti ,
*sii vobis (jraiia, id esl lemissio pcccntorum vestro-
rum ; et pax, id est t:-aiiquillitas animi, ctpcrseve-
ranlia tn bonis, a Deo qui potest, Patre nostro^ ec
ideo voluntalcm hal)ei ; cl a Domino Jesu Ckristo^
qui similiter et vult et poiest. Paulus multiplici ct
ast)era tncrepationc correclurus Uomanos, ut beni-
gne sustineanl as|)era qua^ diclurus cst eis, eosqii«
sibi reddat benivolos, prxdicit se, gratias agentcni
Deo pro bonis qua; jam acceperunt, et de his quae

semper cum Patre. Nec secundum Deitatcm pra^de-
stinatus, sed secundum sulam humanitatem. Pra^-
destinare euim de re quae non cst dicilur; Filius
autem Dei in principio semper fuit. Scd quia in
Christo duae naturse cojisidcrantur, allera divina,
dtera humana, propter utriusque substantise indi-
visam copulam dicitur plerumque de divliia quod
proprium est humanae : ut hic, ubi dicitur praede-
slinatus Filius, quod in natura Deitalis esse nc-
quit ; ea similitudine qua, considerantes in homine
corpus et animam, plerumquc propier afiuiilatem
dicuut de auima quod proprium est corpori, et
econverso : quod genus dicendi in Ghristo exprcs-

aius convenit, cum ibi homo Deus, et Deus homo p adhuc necessaria sunt iilis omui soUicitu^ne. orare

dicatur. In homine vero corpus animam, et animam
corpus dicere non licet.

Gum autem referimus, sic qui Ghristus, neutram
uaturam excludimus, Sed cum per partcs exsequi-
mur, quod divinae convenit divin;^, quod humanae
attribuamus bumanae. Ghristus, inquam, praedesti^
natus est lieri hoiuo : non ex coucupiscentia carnis,
sed secuudum spiritum, id est de Spiritu sancto coi>
ceptus est. Spiritum dico sancti/icationis : qui cum
sanctificavit in utcro matris, immunem factum a
peccatis. Quia Ghristus Filius Dei sit in virtute,
apparet ex resurrectione mortuorum, per hoc quod
resurgena a moriuls, mortuos fccit resurgere secum,
quod utique inauditum facere non posset, nisi Deus

Deum. Quasi diceret : £go de instructioac vestri
multa dicturus sum vobis, sed primumS ante omnia
dicam quod amplius mihi gralum est, et de quo
magis sum sollicilus : lioc scilicet, gratias ago Deo.
Gratias agere Dco, cst totum Dco atU'ibuere, et nihil
homini. Unde ait : Gratias ago Deo, id cst bona
qua^. jam in vobis video, gratiae Dei ascrlbo, ei nou
vobis : Deo meo, qui quodam spiritali [spectaUJ modo
meus esl. Per Jesum Christum, qucm solum medium
habeo inier me et Dcuui. Vos aulem per me tnins-
itis ad Ghristuin, et per Ghrislum ad Deum. Et idco
gratias dico per Ghristum. Yobis autem gratiae
agendx sunt per mc Ghristo, et sic Deo. Fortassis
putarent alteri, vel Judaei soluib, vel gcntilcs, quod

esset. Morluorum dico non omnium, sed eorum d pro alteris (antum gratias ageret, id cst boiia eoruiu

tantum qui fucrunt Domini nostri Jesu Christi, Non
enim infideles sccum resurgere fccit. Unde dicuiitur
illi potissiraum cousurrexisse Ghristo , qui cum
Abraham in Ebron sepuUi sunt, Per quem Jesum
Ghristum accepimus gratiamy id est remissionem,
Paulus» tttmeliushumiiitatem suadeat, nomen humi-
litatis praepouit nomini dignitatis. Accepimus etiam
(ipostolatum in omnibus gentibus» Spiritus enim san-
ctus Apostolum gentium me constituit, ubi ait : Se-
. ^egate mihi Barnabam et Paulum ad opus^ ad quod
assumpsit [Assumpsi] eos (Act. xiu, 2). Accepimus,
inquam, in genlibus apostolatum , ad obediendum
fUlei^ id est ad hoc ut pra^dicaremus fidem, et post
acceptam fidem, obcdicndum cssc his qwx admonct

soli gratia: Dei ascriberet; ne per hoc alter in alte*
rum se clTeiat, ait : pro vobis Uomanis, seu sitis Ju«
dsei, seu gentiles, omnibus ago gratias, et bonas fi-
dci vestrae ipsi soli ascribo. Detenninat unde gratias
agat, dicens : Inde gratias Deo rcfero, quia fides
Dei in vobis est. Et vestra lides vobis solis uon pro-
ficit, sed annuntiatur in universo mundo. Auilito
enim quod Uomai sit recepu fides Gbristi, quse es»
caput orbis, suscipiunt eam caeteri, imitando caput
suum. Verc bonae vcstrae fidei jam habitum, gratiae
Dei bonoi ascfibo, quia in oralionibus meis memo-
riam vestri facio*, id est pro bonis qu?e habiluri
estis Deum orans ipsi totum ascribo. Si cnim bona
posi lidcm vcniciUia, Dci graliajroscrituntutf, maM-
Digitized by VjOOQIC

«I EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. — IN EPIST. AD HOM. 2^

W pro fide agendae sunt grati» Deo, qux horoinem A landi sini, et Paulus de errore eoruni daliierit, ut-

de solis peccatis trahit ad juslitiam. £t quod me
moriam vestri facxOy mihi testi» est Deus; quem si ad
leslificaDdQm quod falsum est advocarem, falsita-
tis rcum Judicarem.

Fortassis dieeret aliquis : Quia Dcum non curas,
ideo leviter eum falsse rei testem advocas. Conlra
(loc ait : Cui Deo ego servio; servus autem ad testi-
monium falsitatis, Dominum non vocaret. Servio
utiqae Deo in spiritu meOy id est ex voluntate, non
excoactione ; vel in spiritu, id cst non in canialibits,
sed inspiritualibus ^ervio Deo. Determinat in qua re
serviat, sdlicct in Ewtngelio^ id est iu aununtiatione
Filiiejus. Hocautem serviiium magistunc temporis
gratum erat Deo,prxdicare gloriam €hristi, FiiiiDei.

que errorem ab eis auferat solliciius sit. Goiisoiari, '
inquam, desidero in vobis per fidtm restram atque
meam : faclam eam, id est talem quae est iuvicem,
id est quae eamdem vicissitudinem bal)eat, nt sicut
fides mca totum ascribit grati» Dei, ^ic vestra
faciat. Vei aliier : Gonsolari cupit per fidem nieam
factani vestram, ut omne bonum eredalis csse per
gratiam Dei; fidem vestram dico, faciam cam, id!^
i^st talem qwe estinvicem, id est modo suo sub-';
servientem,. ut sicut ego (quod magistri est) prxci- •'
piendo doceo , sic vos (quod discipulonim est) obe-
diendo discatis. Ego utique desideravi venire ad •
vos, sed non potui , quia prohibitus sum. Probibi-
tiones hse quandoque liebant Paulo per Spirituro

Inde mihi testis est Deus qood tn orationibus meis B sanctum, plerumque per pericula latronum, seu

lempestatum in mari. Quare autem vonire probibi-
tus sum, nolo vos ignorare, fratres mei iu fide.

Si enim causam hujus prohibitionis diligenter iii-
quiratis, vobis proderit ad correciionem> dum pro
peccato contentionis vestra» me esse prnhibitum intel-
ligetis. Hoc inquam nolo vos ignorare quia siepe propo-
sui venire ad vos, et prohibitus sum venire usque ad-
huc, Ubi ait adhuc^ ostenditse multoties prohibituni
esse, quasi diceret : Sicut sspeproposui, sic saepe pro
hibitus fui. Venirc, inquam , proposui ad vos, idcn
ut habeam in vobis^ quod et habeo in aliis, aliquem
frnctum^ id est, vel ut vos me docente correcti, fru-
clificetis in melius ; vel ut ego fructum mercedis
recipiaro, quia laboravi in vobis. Habeam, dico, in

facio memoriam vestri^ id est facio Deum roemo-
rcm vestri, sinc intormissionc, quia nunquam orans
intennitto vos. Posset quidem orare semel in mense,
el sic parum esset eos tunc non intermissos foisse.
Ideo ait : in oralionibus semper , id est omni die
contiuaatis, memoriam vestri habeo, non solum
orans, sed etiam obsecrans^ in quibusdam sacra-
mentis et conjurationibus Dcum obnixe postulans,
si exavdiiiis habeam iter veniendi ad vos. Habeam
dico. Quomodo^ idest subquacunque difiicultate hoc
fieret, seu latronem, seu tempestatem non curarem.
Habeam hoc tandem. In hoc ostendit se diu deside-
rasse, nec potuisse se efiicere. Habeam iter ali-
quando, id cst in quocunque tempore, se*i hicme,

seu «state hoc fieret, non curarem. Itrm dico pro ^ vobis, sicut habeo in caiUris geniibus, id est, ut si-

spiritu in boc, ut quod volo efliccrem, et quia mullae
res eflleetum habent, qu« Deo displiccnt, addit : In
votuntatem Dei, Nisi enim Deus hoc vellel, eflbctum
hajus rei potius noilem quam cuperem. Ideo volui
venire ad vos, quia desidero videre vos : ad hoc ut
impertiar vobis aliquid graticB. Vos quidem gratiam
fidci jam habetis, sed cum, ad custodiam hujus, aliae
gratiae opportunae essent, ut gratia unitatis, non ta-
men determinat qitam gratiam; quia ininistraret
eis omnero illain quam videret neoessariam. Imper-
tiar dico aiiquid gratiae, non saecularis, ut esset st
coociliaret ilios cum quibuslibct principibus mundi,
sed gratiae spiritualis, id est quie graiia iiutriat spi-

cut alias gentes docui omnia referre graliae Dei »
sic et vos edocti a me idem faciatis, nec a doctrina
vestriet aliarum gentium cessare qiieo; egoenim
debitor «litn, id est ex debilo praedico, sic enim
mihi est injunctum a Spiritu saucto, Crwcis 7c bar-
baris. Praeter Graeeos omnes gentes vocal barbaros:
sed Graeci seinper sapicnliam prae caeteris sectati
sunt, et etiam in Graecia Pauius primum Ecdesias dc
gentibus constituit; et in iilis seu Graecis , seu bar-
baris, debitor sum sapientibus et insipientibus;
quia apad Graecos suut sapientes et insipientes ; et
sic apud barbaros. Et sicut aliis gentibus debeo ,
sic debitor sum evangelixare vobis^ Judaeis et genti-

riium in vitam aeternam. Ne forte ^ratiam fidei, ^ libus couversis, i^ttt Romas estis. Quod scilicet e^an

quam a discipuUs Pauli acceperant, inutilem opina-
rentur, quia dixil sedaturum illis gratiam, ait : Non
dico ut imperliar vobis gratiain adinitiandum vos in
fide (fidem enim sanam accepislis),sed ad conprman-
dos vos^ id est ad confirmandaro lidem vestram in
his quae fidem comitari debenl, scilicet ut uniutem
habeatis. Nec alter alterum digniorem, seu indignio-
rem gratia Dei judicctis. Hoc quod dico desidero
9 eoafirroare vos> id est desidero consolari in vobis
timul, Ubi ait simul consolari , ostendit se de er-
rore eorum doluisse; ubi ait stmu/, innuit quod per
docirinam suam consolandi sunt; et proptcr utrum-
^ue aequaniroiter debere eos tolcrare quamliLet as-
Veram increpationcm Pauli, cutn etper hoceonso-

gelizare promptum est, id est paratum est,* secun-
dum hoc quod in me est, id est in quantum ad me
pertinet. Videte ne vos imparatos auditores inve-
niam. Vere promptum est in me» ego enim non
erubeseo EvangeUum. Tribus inodis eruj)escit quis
Evangeliam : vel cum miserias Ghiisli,crucem, mor-
tem, etc., stulte verecundatur praedicare ; vel cuin
corrupte vivens». justitiam limet praedicare, ne re-
prehendatur aliter docere, et aliter vivere ; vei [cum ]
ad confirmationem pnedicatiouis su» virtus mini-
ciilonim deficit.

Sed Paulus nullo horum modo erubesceliat. Pro
pterea non erubesco Evangelium : nvn in Evangelio
praesto est mihi virtusDei, qiia et pt^ccala diiuitto.

Digitized by

Google

25 S. BRUNONIS CAHTHUSIANOftUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. ^l

et miracula operor. Quod Evangelium dico, valens A cogniiionem de Deo, quam naluraliier babent,

vel habere possunt, eam detinenif id est retrabunt,
ue quod natura exigeret, ascendat ad aliquid roagis

omni credenti in babend^m saJulem per fidem qua
credidit : omni credenti dico, scilicet Judwo primum,
tcmpore credcnti ; in Judaea enim ccepit Ecclesia
Christi. Credenti eliam Grosco^ id est gentibus , quia
Grseci secundum scientiam caput erant gentium,
ideo per Graecos quoseunque gentiies significat. Vel
ita EvangeHum salus est credenti Judaeo, et Gr£co
primum, id est maxime, quia su(iicientem salutem
dabit utrique. Vere per Evangelium habelur lides,
et per fidem saius aeterna. Nam in eo Evangelio
revelaiur et cognitione et babitudine; ex fide, id est
pcr fidem ex Evangelio acceptam, juttitia, id est
exseculio bonorum operum, per ^O quam jostitiam
habetur salus xterna. Quia si per Evangeiium fldes.

de Deo agnoscendum. Detinent utiqne eam in tV
justilia^ id est per mala quae operantur. Vere impii
veritatem Dei sic detinent; quia quod notum e$t Dei,
id est quod cognosci potestde Deo, illud manife-
$tum e$t, si non in actu rei, tamen in t7/ts, id est iii
rationibus eorum, et in potentia intellectus sui. Vere
quod notum est Dei, manifestuin est in iiUs omoibus
potentialiter. Nam Jkui manife$tavit in aetu t7H<, id
est quibusdam illorum, hoc quod uotum est DeL

Quod si quibusdani revelatum est in aGlu, constac
quia manifesturo est in potentia. Plalo eoim ec
quidam philosophi naturaliter cognoverunt esse

per fidem autem justitia, per justitiam vero salus ^ ^t^^^ Greatorem omnium» non tamen sine adjutrice

gratia Dei. Probat quod Dens quibusdam actu reve-
lavit hoc, et modum revelationis subdit, dicens :
Vere Deus quibusdam revelavit. Nam imfiMilia
ip$iu$ diviiue essentiae conspicmUur ^ a creatura
mundi^ nec obscure sed lucide inteilecta, per t7/a
quas easunt; per invisibilia Patrem Bigniticat, quia
a nullo ducit principium, sicut Filius et Spiritus
saucttts a Patre. Ideo autem pluralem nuifterum
posuit, quia infirmitas humani intellectus non suf*
ficit considerare in Dee , nisi per interpositiones
temporum, qiise in eo naturalia elsimnlsunl el una
ictu (si (ieri polesl) consideranda. Sempitema gK4>que
virtut ejui^ id esl.ejns divinaeesseiiliae, idest Filius»

aeterna, igitur per Evangelium salus ; addit quiddam
arapiius, quod ad rem valet, sic : Revelatur e% fide
eundo in fidem. Non sic ait ut diversas fides
intcliigat , sed nt doceat multos gradus esae in
(ide. Romani sanam quidem fidem habebant de
Christo, sed in hoc errabant, quia non omnia gra-
tta^ Dei attribuebant : in quo gradu fidei Paulus eos
loeare inleudil. Ex lide habetur justitia, el inde sa^
iu«. Sicut eeriptum e$t in Habaciic propheta : /u-
stm autemex fide tmt (Habac, ii, 4). Per prophetam
confirmat Evangelium ; ait enim propheta : £x
fide quae per Evangclium habetur, fit homo justus,
bene operando, et per justitiam vivit in aeterna

salute. llucusque blanditus est Roroanis, dieendo ^ Qu> virtus et sapienlia Pairis dicitur, semper

se solliciium de s^ute eorum, ut aequo animo susci-
pianl eorrectiones Apostoii. Hic autem primo ag-
gredilur seniiles, quos faciiius posse corrigi intelfi-
git, ut postea diutius in coufutatione Judaeorum
immoretur; atUunen autem sic dieens ingreditur :
Vere ex fide justitia ; et ex justitia salns. Nam per
eonlrarium tx impietate, id est ex non fide, seu ex
idololatria sequitur injustitia, id est mala opera ; et
ex injustilia sequitur tra />et, id est damnatio aeter-
na , saluti contraria, quod aequipoUenter sic ait :
Vere ex fide revelatur juslitia ; et sic salus. Nam
super omnem impietatem : super dicit, ad opposi-
tionem impietalis; elcum dicit iinpietatem, magis
est quam si diceret omnes impios. Si enim impios
Aceret, omnes quidem impios, sed non pro singur
lis im[Heiatibus opprimendos diceret. Sed cum dicil
omnem iropietatem, el omnes impios pro singuli^
impietatibus puniendos esse insinuat. Super omneniif
utiqueimpielatem; ex qua infidelitate procedit in-i
jubtitia, id est perversa a^itatio vel operaUo; el
super omnem injustitiam revelalury id esl cognosci-
lur esse ira Dei venturi de coeio in die judicii.
Tunc euim reveiabitur his qui usque ad diem ilium
Bon crediderinl Christum esse judicem omnium.i
Vel ira Dei tevelatur de cctlo, quia ipsum elemen-'^.
luni in ornatu et factura sua ostendil metuendamj
essc iram ejus, qui talem creaturam formavit.^
Reveiatur, inqiiam, ira $uper injustitiam hominum;^
foram hominura dico, ffui verHaiem^ id est verani

CUUA

Patre aelemus, et diviniias, id esl bonitas. Uiide e|
bonos homhies, divinos vocamus. Banitae^ id est
dilectio ejus divinae essentiae » scilicel Spirilua
sanctus, qui nihii aliud ealquam bonitas et di-
lectio Patris el Filii. Haec, inqiiam, virtus et
11 divtnitas conspiciuutur intellecta, per ea qu»
faeta sunt. Homo enim inyisibilia intelligere nequil«
nisi per ea quae videt. Sed cum aspicil aliquem regem
magni imperii, per eum quodammodo inteliigit, eum
regem looge majorem qui istum creavit, Cum verQ
videl virtutem sen sapienliam in aliquo, cogilal
muUo magis virlulem esse el sapieniiam in eo qui
dedii illi. Sic de bonilate seu dileetione Dei, per
bonlutem creaturae polest cognosci. Hanc aulem
D virtulem el divinitatem in Deo naturaiiter peusaro
sufltecisset, etsi illa nomina, id esl Fiiius el Spiritus
sanctus igiiorarenl. Idem enim esl virius el divinilaa
«eu difectioDei, quod Filiusei Spiritus sancius virlua
et divinitas Dei per ea quae sancla siuil intelligun*
lur. Ita ut homines tint mexeuMbUes ex hoe, quia^
cum cognovissent Deum^ si non adu, lamen per
potentiam ejus ioleUei^lus naturalis , non glorifica^
terunt Deum, colendo et honorando eum sicut Deum^
aut gratias egeruntj id est iMNia cogilalieiiis sua^,
non gratiae Dei, sed slhi attribHerttul. Deo quidem
non egerunl gratias, sed in cogitationibus suis sa
efferentes evanuerunt , a slmiHludine fumi , qui
quanto plus asccndit, tanlo amplius nibil fit, et
quia «superbieudo evanuerunt , idco cory id es^

Digitized by

Google

25 EXP08lTia IN EPISTOLAS PAULl. — IW EPiST. AD ROM. «ft

intelligeDtia corum priiis sublilis obscurata est pro- A quia scrvierunt creaturae et nou Grcatori, tradidt

pter superbiam, adco ut flcret insipiens. Evanueruut
utique. Nam diieruut sapientes csse se, id est a
seipsis, sine dono Dei, sapientiam suam esse. Et
vere cor eorum obscuratum est : nam hoc dicentes,
et ita esse credentes facti sunt stulti^ et sic de
superbia in ignorautiam, de ignorantia in stul-
litiam lapsi pnecipitati sunt : adeo quod mutaverunt
gloriam incorruptibilis^ id est invariabiiis Dei^ pra^ter
quem omms creatura variabilis, et ideo corruptibilis
est; gloriam utiqueejus Dei mutaverunt non in verum
hominem/ sed in imaginem corruptibilis homims. Et
ut expressum facerent sibi simulacrum, mutaverunt
hoc in similitudinem imaginis, id est iu similemima-
ginem, colentes creaturam loeo Greatoris. Prius in

illos Deus privatos gralia sua in passiones ignominia^
id est in ignominiosa peccata [faaa], qus iicet caro
male concupisceret, tamen ipsa natura violenliam
patiebatur, dum in sc non naturaljter operaretur.
Enumerat passiones ignominiae, dicens : Traditi suiit
utique in ignominias. Nam feminw faorum gentiiium
immutaveruttt naturalem iisum viri in eum usum
qui est contra naturam, ut una abuteretur aitera,
quia naturalem cullum Greatorinegaverant. Similiter
autem^ ut feniintt, masculi, relicto naturali usu
feminWt eooarserunt in desideriis suis in invicem ; ut
alter alterum igne libidinis incensi eoncupierint, et
sicut animus eorum desideraverat, opere complettte$
turpitudinem, mascuH in masculos, Et sic redpiente^

6iuiilitudinembominis;dehinciusimiiitudinemoo/tt- Bmerc^ilem erroris ski, id est poenam iilius peccati.

crum; postea in similitudinem quadrupedum; et post
hoc in similitudinem &erpentium mutaverunt cuitum
eireligionemGreatorisgentiles. Sicutdictumcst: Quia
in iuu*llectu sujierbierunt, ideo inteliectu privati sunt.
QiiiaiterumGreatorem respueruut, in culturacreatu-
rae puniti sunt. Iterum quia, ul natura docebat,Dcum
glorificare noluerunt, sed, ad quod natura repugna-
lat, crealuras coiuerunt, ideo ad peccata quae contra
iialuram sunt, devoluti sunt, sicut sequitur : Propter
quod, id est quia quod contra naturam fuit, creaturas
coluerunt. Ideo subtrahendo gratiam, tradidit illos
Deus in desideria cordis eorum, ut animo cuperent.
Dehiiic in immunditiam, id est in opus dcsideratae
immunditiae : ad hoc, inquam, sic tradidit illos, ut

Quia, cum cognovissent Deum , non slcut Deum
glorificaverunt, recipieutes hanc non in damno pos-
sessionis, vel filiorum, sed in semetipsis, quia ipsi
iidero hac poena puniti sunt. Quam utique mercedem
opor(«t(, id est conveniens fuit eos recipere; ut quia,
quod natura monebat ne facerent , spreverunt
Greatorem et adoraverunt creaturam, recte compa*
ratum est ut, pro hoc non naturali peccato, in non
naturale peccatum et poenam peccati prsecipi(aren-«
tur. Et sicut, quia in non naturali cuitu crcaturse
peccaverunt, per nou naturalia peccata puniti sunt ;
sic quia mn probaverunt Deum habere in notitia^
id est quia non habuerunt Deum in cognitione sua,
quem merito cognoscendura ipsa natura probabat.

corpora$uaafficiant/}d est contamineut i;onlttme/»<, ^ id est quia in cognitione Dei sibi naturaliter con

id est his poiiutionibus, qu» si violenter infcrrentur
eis, pro magua contumelia haberent ; afilciant dico
in semetipsis, id est vel alter in alterum, vel in
semeiipsis. Hoc intellexerunt debere fieri non a
Deo, qul prius de intellectu se efferebant.

Quod dixit superius mutuverunl gloriam^ id repetit
utenumeret modos mutationis, dicens : Qui geniiles
commutaverunt veritatem , id est cullum quem
naturalis veritas asserebat exhihendum esse Deo,
iii mendacium, id est in creaturas quas mendaciter
fiDgebantessedeos, etp«»stquamfinxerunt, coluerunt,
id est adoraverunt eos. Dehinc etiam servierunt
oflerendo, et immolando creaturoe, His tribus modis

cessa , abutendo ea per superbiam peccaverunt :
ideo opportune cognitioue priori amissa, tradidii
iliot Deu9 in reprobum $ensum, quia recto sensu ut^
noluerunt. Tradidit, inquam, ad hoc, ttt jaciant ea
quas non conveniunt, id estquae ipsa natura satis
aperte intelligeret non convenientia esse. Primum
quia Goncessa cognitione abusi sunt, pulantes hoc
bonum naturalis intellectus a se et non a Deo esse,
privati sunt concesso intellectUy et Greatorem
derelinquendo contra naturam creaturas coluerunt,
quare iterum per naturalia puniti sunt. Sed quia
adhuc non pcenituerunt post non naturalia, in alia
roala prau^ipitati sunt, sicut sequitur :

mutaverunt gloriam Dei : Prius mendaciter puta- 0 lUps tradidil Dominus in rcprobum sensum ;

vcrunt idolum esse Deum ; dehinc adorando ; tertio*
hostias immolando. Servierunt uiique creaturae,
judicantes hoc potius esse quam servire Creatori,
qui Greator in aversione eorum nihil perdit: est
enim benedictus in omnla scscuia, quidquid adorcnt
illi : amen, id est profecto ita est. Quod iterum
supcrius ait : Tradidit iiios Deus in desideria, hic
repetlt idem, ut poenam peccati comparet ipsi pec-
cato. Quia sicut, quod natura cxigcLat, Greatori cultum
12 denegantes, ad non naturalem cultum creatu*
rarum se contulerunt , sic ipsi in non naturalia pec-
cata devoluti sunt.

Enumerat etiam ipsum peccatum quomodo in
\iUumi|ue sexum s^t difiUsum, dice^^s : Propterea,

illos dlQO repietospmni iniquitatet quia et omnes
iniquitates habuerjunt, et sjngulas ad plenum. Gum
dixit omni iniquitate, comprebendit omnia qu»
sequuntur ; sed ut niagis ilios deterreat, singula
genera iniquitatis enumerat, dicens : Ycre omhi
iniquitaie,quia repietos malitia. Malitiose enim age-
bant in proximos, auferendo bona eorum, vel*ver**
beribus eos afliciendo. Repletos etiam fornicatione,
Fornicationem vocat quidquid fit prxter legilimam
uxorem , qus^ sicut causa generandse prolis, sic
causa vitandte fornicationis dicitur. Repletos etiam
avaritia, illicite retioendo siia, vel concupiscendo
aliena ; et repktos nequitia. Vcl a nequeo, ncquis,
vda nominc, quod cst nequam, dicitur ncquitisi;

Digitized by VjOOQIC

17

S. BRUNOiNlS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II.

^

qtiia iiequeuiU s& continere ab illicilis. Qiii autem sc A
continere nequit, non est diceudus aliquis. Pienos
etiam invidia; quia, iicet non sibi cupiant bona
aliorum, tamen eos non habere Tellent haec bona.
Plenos etiam hamicidiiSf quae non solum manibus,
sed tractatioi\e et consensu fiunt. Pienos contentione;
quia inter se clamoribus et opprobriis liligant.
Plisnos dolo ; quia aliud agunt et aliud cogitant.
Pleuos malignitate ; quia coiitraria ])eiiigiiitati sem-
per in amaritudine animi sunt. Qui etiam suntsusur-
rones, mala de proximo ai proximuni transferentes
occulte; detractores etiam,bona quse suntauferentes,
mala quse non sunt imponentes. Ne hsec duo facilla vi-
derentur ; quia pro verbis tantum non se credcrent
damnari, f 3 aggravat haec duo, diceos : Susur-
rones et detracloreSy cdibHesDeo, Eos eiiam dicoron-
tumeliosos, id est contumelias turpitudinis inferen-
tes sibi vicissim ; superbos^ id est se superponenles
aliis, velsuperponere cupienles ; elatos, qui nec paros
sibi, nec se majorcs pati possunt ; ut G%sar, qui
noluit pati majorem Pompeium, nec Pompeius pa-
rcm sibi Gaesarem , inventores eliam malorum seu
malarum consuetudinum seu torroenlorum ; non
etain obedientes camalibus parentibus, quod natura
admonet etiam in puilis avium ; insipientes , id est
indiscreti ad bonum et ad raalum ; incompositos et
vestimentis, et per immodificationem membrorum :
per h;£c enim quse cxtra videmus, sic de interiori-
bus pensamus ; sine affectioney id est slne applica-
tione animi ad aliquod dignum ; absque foedere, id q
est sine coUigatione animi : quia enim foedera va-
lent ad nutrimentum fidei , ut semper muitiplica-
rentur, prohibita sunt conjugia ineadem cognatione,
quae jam satis viuculo propinquitatis foederata est ;
qui etlam sunt sine miserieordia : quia si quos vi-
derint miseros, oon habent ad eos viscera miseri-
eordiae. In his omnibus gentiles pro praemissis pcc-
catis puniti sunt. Sed quia necdum per haec po&ui-
tuerunt , pnecipitati sunt in aliud maium, ut exca^-
cati proinittereut sibi impunitalem peccatorum.
Uiide sic ait : Qui ger\tiles excaicati sunt non intel-
lexerunt : quoniam ilH qui talia agunt, ut praedicta
sunt, digni sunt morte xterna. Hoc modo non intel-
lexerunt,cttm prius naiurdWi^r cognovissentjustitiam
Dei : qua cognitione privati dicti sunt , quia inde D
superbierunt. IHgni utique sunt morte : non solumqui
faciuntesi pnedicta, S6£( etiam qui consentiunt facien"
(ibus. Gonsentire, secuudum Ambrosium, est di qu»
possit reprehendere taceat, attt haec aiidiens aduie-
(ur. Si ergo facientes pniedicta mala, et consentien-
tcs eis, damnatione digni sunt, nemo gentilium mor-
cem hanc evadet.

GAPUT 11.
I Propter quod inexcusabilis es , o homo omnis
« qui jttdicas. In quo eniin alterum judicas, tcipsum
c condemnas. Eadem enim agis quae judicas. Sci-
r mus enim quoniam judicium Dei est secundum
4 vcritatem in eos qui talia agunt. Existimas autem
f hoc, 0 faomo, qui judicas eos qui talia agunt, ct

facis ea, quia tu efTugles judicium Dei? An divi-
tias bonitatis ejus, el patientiae, et longanimitatis
contemnis? Ignoras quoniam benignitas Dei ad poe-
nitentiam te adducil? Secundum autem duritiam
tuam et impcenilens cor, thesaurizas tibi iiani iu
die irae, et rcvclationis justi judicii Dei; qui red-
dct unicuique secundum opera ejiis. His quidcm
qui secundum patlentiam boni opcris gloriam ct
honorem et incorruptionem quaerunt, vftam acter-
nam. His autem qui sunt cx contentione, et qui
non acquiescunt vcritati, credunt autem iniquitati ,
ira et indignatio. Tribulatio ct angustia In omnem
animam hominis operantis malum , Judaei primum
et Graeci ; gloria autem et honor et pax omni ope-
ranti bonum , Juda^ primum et Graeeo. Non enini
est acceptio personarum apud Deum. Qoicunqiie
enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt, et
quicunque in lege peecaverunt, per legem jiidica-
buntur. Non eniin auditores legis justi sunt apud
Deum, sed factorcs legis justificabunlur. Gum enim
genles quae legem iion habent, naturaliter ea quae
legis sunt faciunt, ejusmodi legem non habentes,
ipsi sibi sunt lex : qui ostendunt opus legis scri-
ptum in cordibus suis , teslimonium reddente illis
conscicntia ipsorum, et inter se invicem cogita-
tionum accusantium, aut etiam dcfcndentiuni, in
die cum judicabit Deus occulta hominum, secun-
dum Evaiigelium meum, per Jesum Ghristum. Si
autein tu Judaeus cognominaris, et requiescis iii
lege , et gloriaris in Deo , et iiosti voluntateni
ejus, et probas utiliora , instructus per legem ;
confidis teipsum esse ducem 14 caecorum, lumcii
eorum qui in lenebris sunt, eruditorem insipien-
tium , magislrum infantium ; habentem forman»-
scicntiae et veritatis in lege. Qui ergo aKum do-
ces, teipsum non doces ; qui praedicas non furan-
dum, furaris; qui dicis dob mflMhMid«m, moe-
charis; qni abominaris idola, sacritegium facis;
qui in lege gloriaris , per praevaricationem iegis
Doum inhonoras. Nomen enim Dei per vos bla-
sphematur inter gentes, skut scriptumest.Gircum-
cislo quidem prodest, si legem obscrves; si au-
tera praevaricalor legis sis, circumcisio tua pi-ae-
putium facta est. Si igitur praeputium justitias
legis custodiat, nonne prappuiium iilis in circum-
cisionem repotabitur? et judicabit id quod ex na-
tura est praeputium, legem consummais, te, qui-
per litteram ct circumoisionem prxvaricator cs
iegis. Non enim qui in manifesto, Judaeus est; ne-
quc quae in raanifesto in carne est circumcisio ;
sed qui in abscondito^ Juda;us est , et circumcisio
cordis in spiritu, non littera, cujus laus^ non ex
hominibus, sed ex Deo est. »

EXPOSITIO.

Ilucusque gentiles secundum priorem staAttm saiis
dehoiiestavit, ostenso qnod de ignorantia excusari
non possunt : cum naturalitcr cognitionem de Deo
habuerint, qua propler peccatum privati sunt. Iloc
aulcm de solis gentilibus dictum transfundit liic iik

Digitized by

Google

ii> • EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD ROM. 50

ulrosqae« iil cst in Judacos ct genlilcs, dic^us utrum- A dum opera, cadunt in koc malum, quoJ impttuUatein

que populum uiexcusaLilcm. Quia si Julaeus dicat
se faisse pecaliarem populum Del de gcnere Abrahx
naitttm , legem et propbetas habuisse, cumquo sic
Deo dilectus sit , uon esse credenlum quod Deus
huuc permiltat perire adeo diloctum, licet errave*
rit, improperetque gentiii quod salvatione iudignus
sit, oijus nec aliquando Deus memor fuerit ; si vero
econverso dicat gentilis Judaeum salute indignum,
quia cum Deum per legem cognoverit , sicut Dcum
gloriiicare noluit , seque ideo praeferendum putet
Judieo, quia, ut primum de Deo audivit, statim cre-
didit, neque reum esse eorum quae per ignorantiam
peceavit : contra utrumque agit Apostolus dicens
^'entilem de ignorantia ineicusabilem, quia iiatura

sibi pollicentur ; ct iterum per malum impunitatis
sibi promissae, ruunt in aliud, in hoe, sciiicet quod
abutuntur bonitate et patienlia Dei, quod ibi supra
ait, quia tu cffugies judicium Dei, idem supra signi-
ficavcrat, ubi ait . Son inlellexemnt quoniam qtii ta-
lia ugunt^ digni sunl morUJ^Rom. i, 52); in utroque
agens de impunitate, quam sibi promiuunt. Sed ibi
tantum de gentilibus, hic vcro de utrisqueintelligit,
et ante putando te effugere judicium Dci, conteninis
divitiasejus bonitatis; dictum a similitudine potcn-
tis : qui si porri^eret cibum alicui, iiie vero cui
porrigeretur indignans eo uti projiceret eum, vide-
retur sic spemere nou cibum, scd datorem cibi,
Sic ille qui abutitur bonitate Dei, non utens ea ad

^ „ , ^ R

lem habuit coguitionem : Judaeum vero frustra in correctionem, ad quam Deus dat, hic rcus est non

lege vel genere gloriari , cum semper deterior fuerit,
onde meliorari debuerit, pra^varicando legeni, lide
degenerando ab Abraham, et simiiia. Quasi diceret :
Propterquod^ id est quia qui faciunt et qui conson-
tiunt, digui sunt morle : ideo tu, homo unanimiter
vivens et inteliigcns, omnis Judaeus et gentilis, tn-
fxcusabilis e3, tu, dico , qui judicas, id est damnas
alium. Si enim tu, Jud^, dicis te praeferendum
gentiii, quia dilectus Deo fueris , qnem dicis nec
aliquando memorem fuisse gentiiis ; vel si tu, gcn-
lilis, praeferas te excusatum per ignorantiam Juda^o,
qoi Deum per legem sibi coguitum inhonoravit .
uterque in:xcusabilis es : et gentilis, quia natura-

untum pneteritorum, sed etiam contemptae majesta-
tis. Divifias bonitatis ideo dicit, quia Deus et tem-
poralia abunde dat malis, quibus nec digni essent,
ut, considerantes lienignitatem Dei, revertantur ad
cum. Dat ctiam magistros qui doceant, et intelligen-
tiam qua ad Deum reverti l)onum esse sciant, et
multa alia. An divitias iMnitatis eju$ contemnis^ et
divitias patientifB ejus , quia non in uno sed in mille
peccatis te patitur ; et divitias longanimitatis, quia
per multa tempora corrcctionem tui sustinet , con-
tcmnis, inquam, ignorans qnoniam benignilas Dei
per bonitatem, patientiam et longanimitatem, quan-
tum in se est, addncit teadpoenitentiam? Benignitas

lem cognitionem habuil; el Judaeus, quem lex etp Dei,quantum in se est, vocal te ad poenitenliam ; sed

naloralis intellcctus dc Deo docuit. Vere uterquo
inexojsabilis es, qnia in eo condemnas teipsum^ in
quo tu judicas aiterum^ sive Judxus gentilem, sivc
gentilis Judxum. Si enim lex data damnat Judxum,
quia Don custoJivit eam : lex naturalis similiter
pou custodita damnat gentiiem. Vere teipsum con-
demnas. Nam tu agis eadem qutB judicas, id est
damnas in alio. Si enim tu, Judaeus, pro praedictis
gentilem putas damnandum, tibi vero eadem scclera
jigenti, pro lege et genere putas esse parcendum,
frustra opinaris, Econtrario, si tu, gentilis, damnas
Jttdaeum, quia legem habuit et non custodivit eam,
io eo damnas teipsum praevaricatorem naturalis le-
gis. Vere in quo judicas alterum^ damnas teipsum.

secundum duritiam tuam^ id cst secundum actus tuos
obstinatos in maio, et secundum cor tuum impceni'
lens ; quia nec a malo opere recedis, nec te male ope-
rari intelligis. Sunt enim quidam in maiis operibus
obstinatt, qui tamcn se male agere credunt. Tu, in-
quam, secundum cor impoRnitens, thesaurizas tibi
tram, id est cougregas tibi propriam damnationem
futuram in die ir<e, id est communis damnationis im-
piorum. Die emmrevelationis justi judicii Dei; quia
in die illo Ghristus esse judex omnium credetur ab
impiis, qui scmper hoc negaverunt. Tunc enim vide-
bit eum omnis card : qui Deus reddct tunc unicui^
qucy et Judaeo et gentili , secundum opera ejus, non
parcens gentili pro ignorantia, nec salvans Judxum

Nam nos, qui auctoritatis magna sumus, hoc, D P""^ ^^%^y ^*^ genere Abrahae. Quod dixit in toto, per

q^omam contra eos qui agunt tatia sicut prx-
dicta sunt , est Judicium Dei , non sccundum
ignorantiam quam tu, gentilis» frustra prxtendis :
nec secundum genus Abrahae, in quo tu, Judaee,
floriaris , sed secundum puram veritatem , id est
isecundum actus singulorum , Judxi et gentilis,
}5 nos scimus; tu autem existimas, id est falso opi-
naris hoc, o homo, seu Juda.M!s, seu gentilis, qul ju*
dicas eos qui talia agunt quae pnedicta sunt, et ea
ta ipse facis. Hoc, inquam, -existimast quia ^u effu-
fiesjudicium Dei^ id est unde ahum damnandum ju-
dicas, ex eodem te impunitum evadere credis. Pri-
mam quia putant ficri judicium Dci secundum digni-
tatcm vel indignitatem personarum, et non sccun-

partes exsequitur, dicens : Unicuique reddet secun^
dum opera, Uis quidem qui sunt boni operis, id est
qui bene opcrati sunt ucundum patientiamy id est
non abutentes patientia Dei, sed corrigentes se cum
sustinerentur a Dco. Vel secundum patientiam, qtiia
aequanimiter toleraverunt quaecunque adversa pro
Deo. His utique reddet gtoriamy id est claritatcm
corporis et illuminationem animae. Et reddet liono-
tem^ quia iu praesentia Christi inter honorabilcs;
quia cum angelis Dei reddet etiam incorruptionem^
id est permanentem statuin in gloria et honore, qu;v
per horam babere possent et pcrdore. Ilis cimi bas
d;'tcrnunationc dico qua:rcnlibus vitam wternam^ id
csl si bcnc opeyciilur amorc >ila) aetcrna* ; non qua-

Digitized by VjOOQIC

51

S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II.

3«

rentes inde temporalia lufra vel gloriam mundi ; his A dierint, sive eam solummodo operati sint; illi jtc^ii-

qui sunt boni operis, sic reddet ; his autetn qui sunt
ex contenlione^ id est qui se contentiose altematim
praeferunt, hoc vitium maxime reposcit; quia in hoc
Jaboral)ai!t, et ab hoc eos deterrere nititur. His, in~
quam, qui conlendunt et qni non acquiescunt veritatiy
quando bonum suadetur eis ; ut Romani qui nolebant
acquiescere discipulis Pauii, sed credebant iniquitatiy
prxferentes se alter alteri ; his utique erit tra, id est
xterna damnatio, et talis ira quae sit indignatio. Im-
^pii enim in ignem positi graviter indignabuntur
sibi ipsis, quod male egerint, et interim dum iilud
iudicium morabitur, in omnem animam hominis ope-e
raniis \% malum. Judaei dico prtmum, id est maxime
operantis malnm ; quia et naturalis, et dat£ legis

fieabuntur^ seu fuerint gentiles, seu Judaei : solum-
modo opus legis compleverunt. Hic versus qui se-
qnitur, solummodo de gentilibus agit : probans eos
salvari per legem naturalem, facientes eadem qus
sunt scriptae legis, et damnari si non fecerint. De
utroque agit hic versus, et de salute gentilium pro-
pter opus I^is, et de damnatione eorumdem, si non
operaii sint legem, ac si opponeretur Paulo : Dicts
quod quicunque factores legis fuerint, salvabuntur,
sed gentiles salvari non debent, quia etiamsi opus
legis faciunt, indifferenter hoc faciunt, non ducU
rationei[nomine], sed casu [causa], ut illi qui do
nullis per Scripturas instructi sint.
Contra hoc Paulus : Vere gentiles si fuerint facto^

reus est, et Grwci^ id est gentilis, qui de naturali ^ res legis, juslificabunlur, et econtrario si malum

iege solum arguitur, in animam operantis malum.
Judaei indiffrrenter et Grxci erit tribulatio, id est
damnatio et angustia, Uoc est illud quod dixit indi-
gnatio, quia determiuat de maio quod Qeret, el post
judicium et antc. Dc bono vero non anie, sed post
iudicium dicit, quiJ illi fuluruni sit interim dum ve-
niatur ad judicium. Operanti malum erit tribulatio.
Omni vero operanli bonum : Judoio secundum tem-
pus primum bene opcranti ; in Judaea enim princi-
pium habuit Ecclesla Christi ; et Grwco, id est gen-*
lili, poslerius tempore operanti bonum, erit gloria, id
est illa claritas el honor, quia inter honorabiles eril ;
elpaXj id est in gloria et honore diuturna tranquii-
litas. Yere Judxo et gentili indifferenter dabitur glo«
ria, si solummodo bene operali sint.

Nam apud Deum non est acceptio personarum, ut
Juilaeum male agej:tem salvet, quia habuit legem;
geiuilem bene meritum reprobet, quia non fuit de
carne Abrahse, cujus fidem melius est imitari,
quam ab eo lineam generis trahere; cum multi
d3 Abrahami cp.rne, in gentes transierint, multi
vero de gentibus, fidem Abrahse imitando, se di-
gnos promissionibus Abrahae fecerint, et in Judaeos
reputati sint ut proselyti. Probat Deum non acci-
pere personam Judaei seu gentilts; quitt utrumque
judicablt, et modum judicii futuri in utrumque ex-
ponil, dicens : Yere apud Deum non est acceptio per-
sonarum; quia judicat omnes, et eos qui sine lege.

operati sint, ira et indignatione damnabuntur ; ex
merito debent salvari pro bono, et puniri pro malo.
Quia ipsi sibi sunt lex, id est naturalem legem in se-
ipsis habent : ipsi, dico, non habentes legem ejus-
modi, id est scriptam sicut Judaei, et vere tpsi sibi
sunl lex : cum hoc sit quod gentes qum legem scriptaro
non habent, id est gentiles, (aciunt ea quas sunt legis
scriptae, id esl, quae scripla lex praecipit, naturaliter^
\d est naturalem legem sequentes. Nec indifferenter
ea quae iegis sunt faciunt, quia ^«t ostendunl per
operalionem scriptum esse in cordibus snis oyus /c-
^is,Meserendo mala, adhserendo bonis ; hoc enim esl
opus legis, declinare a malo et facere bonum. Quod
si pcr legem naturaiem non creditis gcnliles saivari,
^ nihil hoc saiutem eorum impedit ; quia in die cum
jtidicabit Deus, apparebit opus legis scripturo fuisso
in cordibus eorum. Tuncin illo die conscieniia ip-
sorum,quae tunc omnibus palam fiet (ibienim singu-
loru u 17 opera omnibus palaro erunt), reddente
tllis testimonium de bonis seu malis quae fecc runi.
Multos enim testes tunc habebunt, cum conscientia
eorum nemini occultabitur, et sicut de operibus, sic
conscientia eorum reddente illis testimonium cogita-
tionum, quia sicut opera, sic justificabuntur etiam
cogitata. Cogitationum dico accusantium eos, si malae
sint; aut etiam defendentium eos, si honae sint : et
hoc inter se, quia quae mala fuerint, accusabunt bona
et invicem ; quia econtrario bona impugnabunt

et eos qui in lege sunt. Quicunque enim peccaverunt q mala. Haec pugna iiet in illis, quorum bona vel mahi

sine lege, id est non habentes legem scriptam, ipsi
peribunt sine legc, id est damuabuntur non de prx-
varicaiioue scriplae legis, sed lantum naturalis. Hoc
de gentilibus dictum est, et quicunque peccavervnt in
(ege, id est habentes legem scriplam, ut Judaei, ipsi
judicabuntur per legem, id estde praevaricatione datae
L;gis adjuncta peccatis eorum damnabuntur. Oppo-
nerct Judaeus, licet transgressus in lege fuerit, se
tamen^ non dumnari, sed parcendum sili a Deo.
Contra hoc Paulus : Yere habentes legem de pcccato
judicabuntur, quoniam apud Deum non sunt jusli ;
ct si apud homincs revereantur auditores legis, id
est qui solummodo legem audierunt, nec eam opc-
rati sunt ul Jutxi. scd faclorcs leqis; siveeam au-

incerta sunt; sed in quibus bona sine admistione
malorum certa sunt, ut in sanctis, et iu quibus mala
sine refrigerio bonorum ccrta sunt, ut in valde ma-
iis, in his non erit accusationis hujus vel defensio-
nis colluctatio : sed certa saius, valdebonis; indu-
bitatadamnatio, valdemalis: hoc autem testimonium
opcrum et cogitationum reddet illis sua conscientia
in die illo cum judicabit Deus occulta omnium homi-
num, id est incerta eorum vel bona vel mala. Judi-
cabit utique perJesum Christum, qui constitutus est
judex omnium secundum Evangelium meum, id cst
sccundum quod ego annuntio, quia Deus per Chrit
stum judicabit omnia. Probavit gentilem posse sal-
vari naturaliter, facientem onus scriptae Icuis. Nunc

Digitized by

Google

55

EXPOSlTiO IN EPISTOLAS PAlJLi. — IN EPIST. AD ROM.

54

autcm probare incipit nihil prodesse Judaco, quod A Sacrilegium cnim est creaturam quod naturaliler

Jad£08 dlctos csl qui legem et circumcisionem ha*
Imit, nisi opus lcgis et circnmcisionis impleverit,
dicens : CentiHs legem naturalem liabuit, tu autcm,
Jodaee, et naturalem et scriplam lcgem liabuisti.

Considerandum cst quod de Judseo et gcntibus
sccuuduin priorcm statum agat Apostolus : Tu, in-
quaro , cognomnaris Judctus, id esl lioc dignitatis
cognomen habes, quod Judaeus diceris. Aiitc Judam
Machabseum illi solum de tribu Juda Judsei vocaban-
tur, Israel autem omnes dicebantur, sed a Juda Ma-
cfaabaeo, propter probiutem ejus dicti sunt omnes
Judaei. €oncedo, ait Paulus, te cognominari Ju-
dxum, ( nia tu refjuiesch m /^^e. Aliae enim gentes
erroneae sunt, non habentes documenta vitse; sed tu

Greatori debet negare, cultum scilicet Deo. Tu
etiam qui gloriaris in lege^ id est qui jactas te sohim
legem habuisse, quare inhonoras Deum per prana-
ricationem legis? Praevaricari in legeestr.O!! faccre
quae facienda praK^ipit, ct facerc quae iieri interdicit.
Judaei autem descrendo legem, faciendo contrarla
legi, Deum inbonorabant, quantum ad opin:onem
hominum, nihil tamen gloriae ejus detrahontes. Ve-
re Deum, in qitantum vobis es\ Inhoi ora:i), quid
nomen Dei blaspliematur per vos ihter genles. Cum
enim gentes videant vos contraria legi facere, justi-
tiam Dci profauare, cibis gentilium communicare,
ct similia, dicunt et putant Deum sic vos instituisse,
necsatis provide tales cultui suo delegisse. HocEzc-

qiiietcm habes in scientia legis, et gloriaris in Deo, B chiel dixit, licct aliis verbis, de Judaeis inter gentes

quia in Israel tantum dicilur n^tus Dcus {PsaL lxxv,
i). Aliae gentes quasi sine Deo sunt, unde te ja-
ctando gloriaris. iVos/i ^r i»o/ttma/em ejus, scilicet
Bei, quid (ieci scilicet vclit, qiiid non. Et (u, instru
ctus per legem, probas utiliora, id est de ufilibus
I gis uliliora disccmere nosti. Confidis etiam teipsum
e,se ducem ccecorum gentilium ; quia si qui de gen-
tilibus in Juclaisroom trausire voluerint, doces eos
observare Sabbatum et caelera legis, cum adhuc ne-
scicntes quid haec significant caeci sint. Confldis
eliam te esse /timen eorum qui intenebris sunt;
cum enim illi observaverint Sabbatum , ^dlmc igno-
ranles mysterium Sabbati , illuminas eos docendo

dispcrsis, transeunlibus ad idololatriam. UndePau-
lus sic ait : Iloc quod dico Dcum blasphemari per
vos, inter gentes dico, sicut scriptum est; Scriptura
enim in hac re testimonium pcrhibet. Et quia praeva-
ricatus cs in lege, idco circumcisio tua pra^putiunt
facta est, id est non plus valet te esse circumcisuin,
quam gentilem praepuliatum. Sicut superius asse-
ruit nihil prodesse quod Judaeus vocaretur, quod-
quclegem haberet; ita probat hic nihil valere cir-
cumcisioneni illi , qui circumcisionis mysterium noii
impleverit. llla enim abscissio carnis significat car-
nalera generationem,qu8e in peccatis est, debeieab-
scindi, et spiritualem generationem exinde esse te-

quid hsec significent, et ad quid valeant, et sic de Q nendam.

tenebris ignorantiae educis. Confidis etiam te esse
eruditorem insipientium Judaeonim; quia si qui in
lege insipientes sint, doces eos esse sapientes. Con-
fidis etiam te esse magistrum infantinm; quia si
quid simplices nec fari de lege noverint, doces eos
dispiiurede lege; te etiam habentem formam scien-
tia, quia si quis velit considerare de lege qtianta
sit , sciat eam tantaro esse , quanta scicntia tna in
ea est ; habenlem ctiam formam veritatis in lege^
quia et sctentia legis,' et quxcumque docet vera
esse nosti. Possumus enim habere scientiam Ovidii,
licc tamen vera esse scimus, quae ibi narrata intelli*
gimus. Ergo, quoniam quidem dux es caecorum, et
de doctrina legis illnminans eos : T% qui alium

Diceret Judaeus : Si circumcisio sit pi aeputium^
pro nihilo data est, cum non prosit. Contra hoc
Paulus : Circumcisio quidem prodest ; si observes /e-
gem circumcisionis, id est si, quomodo circumcisio
signat, omnia vitia a te circumcidas, prodest qui*
dero, observata lege; sed, si sis praevaficator legis
circumcisionis , non abscindendo vitia cordis, cir-
cumcisio tua sic facta est praeputium, id est non est
utilior libi quam praeputium gentili. Circurocisio
dicitur ipsa munditia cartiis. Preeputium, id esi
caro quae ampulal>atur, dicitur ipsa immunditia;
quia caro ipsa reclinatorium sit libidinis. Et qiiia
circumcisio lege circurocisionis non observata fit
praeputium, igitnr pranputium, si justitias legis cir-

doces, quare non doces teipsumf Sic cum debes I) cicfncisionis cusiodiat, fiet circumcisio. Sed ne ali-

perlegem proflcere, rejicieiido opus legis, amplius
reus csse convinceris. Tti etiam qui prauiicas non
(urandum, quare furaris ? Furabantur inter se Judaei
res suas plenimque; qnoJ autem deterius est, fura-
bantur sanum inteUecium dc legc. Tn etiam, ^f di-
cit non esse mcechandnm, quare mcecharis? Moecha-
bantur ad littcram , moechabanlur ctiam adttlleri-
nvm inleUectum ponentes in lege, postquam sanum
sensnm legis furati fueral. Tu etiam^^Ki abeminaris
idola^ id est qui gcntiles, colentes idola , IS nec
homines vocandos essc judicas, quare sacrilegium
Ains, id est : tu ipse qnare colis idola?Plcruniqne
tnm Judaei ad cutturam idolorum lapsi sunt ; facie-
buit sacribgium , denegantes Christo cultimi suum.

quis audeat contradicere, ponit sub interrogatione^
dicens : Si praputium, id est gcntilis (quera tu ipsani
immunditiam judicas, te autem circumcision( ni ^
id est ipsam munditiam), si, inquam, praeputiuni
custodiat justitias tegis circumcisionis, quod vit»
cordis abscindat, eliam carne non amputata , vonite
preeputium iilius custodicntis legem circumcisioni»
reputabiturin circumcisionem, id csi : nonne sic prod-
erit iili quemadmodum circumciso lex custodita
circumcisionis; et noiine praeputium <7uo</ est con-
summans^ id cst implcns, legcm circumcisionis, et
hocex natura, id est per naturalem legem, jwrfiVflW^
id est damnabit, le comparatione sui ? te, dico, qui
es pra*raricator legis smalae per litteram ; quia lil-

Digitized by

Google

i5 b. UUUrsaNlb LAKIIHJblArNOiUJM IMbrnUlOKlS OPP. PARSII. 56

leralem euslodiani eligis, el spiiilualem rejicis , ^ ^ elcgent gloria Dei , justificali gratis per gratiam

praevaricator eliam es pcr circumctstonem in carne
liabilam*, et in corde non observatara. Verc circum-
cisio fit praeputium. Nam qui in manifesto^ id cst
solo nomine Judsus est, hic non est crcdendus esse
Judaeus; neque circumcisioquae est in manifesto,
et ita quod in carne tantum^ et non in corde, baec
non cst dicenda circumcisio. ProbatMterum quod
pra^putium (sicut dictum est) fiel circumcisio , di-
cens : Judaeus in manifesto, non est Judaeus, ted ille
qui in absconditOy id est in operum exhibitione Jtc-
daus est, etsi non voceturboc nomine; et circum-
cisio cordis facta in spiritu^ id est spiritualiter
impleta, non in littera, id est non lilteraliter, ut
carnalis ; haec utique spirilualis est ct vera circum-
cisio : Laus cujus, id est 19 quae laudabilis circum- ^
cisio non est ex hominibtis, sed est ex Deo, Deus enim
solus justitiam cordis dare potest; homines vero
amputare carnem , et nihil aliud possunt.
CAPUT III.

c Quid ergo amplius Judso est ? aut quae utilitas
t circumcisionis ? Multum per omnem modum. Pri»
f mum quidem, quia credita sunt illis eioquia Dei.
« Quid enim si quidam illorum non credidcrunt?
I Nunquid incredulilas illorum fidem Dei evacuavit ?
f Absit! Est aulem Deus verax, omnis autem homo
t mendax, sicut scriptum (^sl : < Ut justificcrisin ser-
< monibus tiiis, et vinrascum judicaris {Psal. l,6). >

Si.aiitcm iniquitas uostrajustitiamDei commendat,

< ipsius , per redemptionem quae est in Ghristo Jc«

< su ; quem proposuit Deus propitiatorem per fidem

< in saiiguine ipsius, ad ostensionem jastiUse suae,

< propter remissionera praecedentium delictoruin ib

< sustentatione Dei , ad ostentionem jastiUae ejus in

< hoc teihpore , ut sit ipse justus et justificans eam

< qui ex fide est Jesu Christi. Ubi est ergo glorbtio

< tua ? Exclusa est. Per ^piam legem? Factonim?
f Non, sed perlegem fidei. Arbitramar enim jasti^
f ficari hominem per fidem sine operibus legis. An

< Judaeorum Deus tantum? Nonne et genUum ? Imo

< et genUum. Quoniara quidem unus est Deus, qai

< jusUficat circumcisionemex fide, etpra^Uum per

< fldem. Legem ergo destruimus per fidem? Absitl
' < Sed legem statuimus. i

EXPOSITIO.

Quia probavit superius praepuUam fieri .circum^
cisionem , et econverso circumcisionem fieri pnepO"
Uum, opponeret per hoc Judaeus, nihiloplus sab
Veteris Testamenti statu collatum essc sibi , qoam
gcntili. Ad hoc refellendum ait Paulus inserendo
objecUoncm Judaei : Quia dixi praepuUum reputari
in circumcisionem, et econverso, ergo proptcr hoc
dicturus est mihi : Quid ampUus coUatum esse Jn-
da*o in vcteri statu , quam gentili ? aut qua]utilita$
fuit circumcisionis Judaeo, cum genUli ijem valce:
praeputium ? Pro nihilo viderctur facta circumcisio,

quid dicemus ? Nunquid iniquus est Deus qui in icx superflue data , si absque his potuit bonum legis
fiMt iram ? Sccundum hominem dico. Absit! Alio- et circumcisionis haberi , sicut ostenditur in gentili.

quin quomodo judicabit Dcus liunc mundum ? Si
enim veritas Dci in mco mcndacio abundavit in
gloriam ipsius, quid adhuc ct ego tanquam pcc-

< cator judicor ? Et non sicut blasphcmamur ct sicut

< aiunt quidam nos diccre, faciamus mala ul vc-

< niant bona, quorum damnaUo justa cst. Quid er-
f go? Prxcellimus eos? Nequaquam. Causati enim

< sumus Judaeosct Grxcos omncssub peccato esse, s>
f cut scriptum est : quianon estjustus quisquam, no»
f est intelligons, non est requirens Deum (Psat.wit,
f 2). h Omnes declinaverunt, simul iiiuUtes facti sunt :

< non est quifaciat bouum, non est usquc ad unum

< ( /^1*6 . , 5) . > Sepulcrum patens cst guttur corum , liu'-

Habuit utique Judieus iu vetc: i statu multo aniplins
coUatum sibi (eUam si non observavit), quam gcnU-
lis ; quod enim circumcisus est ct edoctus de caete-
ris in lege , prxparationcs bonae fuerunt et qua^lam
instrucUones , ad intolligendum fldem ChrisU. Scd
genUIisnuIlam pcnitus20'instrucUonem , pneter na-
turalem intellectum habuit.Non taraen ampliusdieo
Jttdceo quod in fide ChrisU dignior habendus sit gen-
tHi , sed uUque magis pia^paratus est ad fidem.
Quare si non consensit fidci, magis danmatus quam
gentilis ; si vero consensit , non tamen gentilcm di-
gnitate fidei excessit. Quaeris quid amplius coUatom
sit Judaeo ! Mulitim utique , et per omnem modum ,

f guis suis dolose agebant , venenum aspidum sub ^ et secumlum animain , et secundum corpus, ci in

unoquoquc, ct in corporc et in anima, raulta bona
facta sunt Judseo , quorum nihil gentilis habuit. lu
corporc, quia libcravit eos ab inimicis, et dedit eis
terram repromissionis, etc. In anima, quia instrnxit
eos per legem , et habuenint cognitionem Dei , ctc.
Et multa similia contulit eis , ct in corpore et in
anima. De quibus ait Paulus : Multa quidem reponere
possem ad comprobandura amplius essc collatum
JudaM) quam gcnUli; sed primum^ id cst quia4io€
praecipuum, cst ad probandum quod inlcndo ponam
istud , ideo amplius collatum esse Judxo , quia crc
dita, id est propoaila suBi ilUa ad..iiifttniet|iiiieiii
eormit doqma fhi, praocepfa qaae Dcas dcdlt iii legc
et prophctj;;. CoiUra hoc Judacus itcrum : Por daia

f labiis eorum (Ibid,), i Quorum os maledictione et

f amaritudine plenum cst , vcloccs pedes eorum ad cf-

f fundendum sanguincm(/6t</.). > Contritio etinfeli-

f citas in viiscorum, ct viam pacis non cognoveruut;

« non cst tiinor Dei antc oculos eorum (IbidJ). i Scimus

f autcin quoniam quaicunquelex loquitur, his qui in

f lcgc sunt loquitur, ut omne osobstrualur, ctsubdi-

« tus fiat omnis mundus Dco; quia ex opcribuslcgis

f non jusUficabitur omnis caro coram illo. Per lcgcm

f cnim cognitio peccati. Nunc autcm jusUUa Dei

< sine lege manifestata cst, lestificata a lege et pro-
f phcUs. JusUtia autem Dci pcr fidcm Jcsu Chrisli,
f in omues ct supcr oinnes qui credunt in euro.

< Non enim csl distincUo.Omncscnim pccravcrunt,

Digitized by

Google

57 EXPOSITIOIN EPlSTOLAfe^AUM. -IN EPiST. ADROM. S8

cioquia amplusnou fuit JudaM> quam gentili , quia A pcccata hominum, tanto gloriosior apparcret Deug

iion credidit doquiis Dei.

Yere ail Paaius : amplius per credita eloquia fuit
Judaeo ; quia si quidam illorum Judaeorum non cre-
dideruni eloquiis Dei, et idco reprobati suiit, quid
impedit ad lioc ul non sit amplius coUatum Judaeo
qnam genlili ? Niliil ulique impedit ; quia, quantum
in Deo fuit, praeparavit eos ad «dem , licet incrcduli
pcrmansisscnt. Vere si qiiidam illorum non credi-
denint, niliil impedit; quia Deus, quod promiscrat,
propter incredulitatem eorum , implere non dimisit.
Nunquid enim incredulitas eorum quorumdam eva-
cuavil fidem, id est impletionem promissorum Dei ?
Nibil utique eorum quae promisit Deus inexpletum
dimisit, et ideo nihil araplius impcilit habuisse Ju-

diraittens omnia, quotquot essent, accipientes inde
occasionero ; quia ubi abundavii delictum^ |«iif>er-
abundavit ibi gratia, et similia. Quod hic destruere
ingreditur Paulus, ct satis bene ad rem. Hic cnini
probabit omnem salutem esse ex gratia Dei, et nihil
ex merito hominis, dicens : Quia omnis homo men-
dax rcusinventus est; Deus autem omnem reum
jusliiicans ex gralia in promissis verax cst. Per hoc
apparet quod iniquita$ nostra commendat justitiam
Dei, id cst commendabilem facit Deum, per solam
gratiam jjustificantem homines a peccatis ; et hoc
utique verum est, quia quanto gratia cjus copiosior
est in remissionem pcccatorum, tanto procul dubio
commendabilior est Deus. Sed iicet quaecunque pec-

daeum , iicet quidam in increfdulitate damnati sint. « cata sint dimiuat, non tamen inde causam peccandi

Quxro an propter incredulos evacuata sit fides Dei?
Sed abiit hoc , ut fides Dei aliquo modo possit vel
credalurfvacuari! quia, licet quidam illorum non
crcdiderint, tamen Deus est verax, id est impletor
omnium qiiae promisit. Deus utique vcrax est, sed
omnis komo qnicunque sit , seu Judxus scu genlilis,
mendaxest, id est peccalor. Dcus enim ad salvan-
duin veniens, omnem horaincm sub peccatoreperit,
ct secundum merita salute indignum. Unde palam
est fidem etsalvationcm Dei Judaeis et gentilibus
?eque provenire ex gratia. Mendacium dicituromne
peccatum; quia omnis crealura, quae naturaliler ob-
sequi debet Greatoii suo, cum transgrcditur man-

dat. Iniquilas nostra commendat Deum, sed si hoc
cst, quod ex iniquitate nostra commendabilior sit
Deus, quid aa hcec dicemus? Mirabile quid videtur
inde consequi. Ideo quid dicemus,quia nunquid Deus
iniquus est^ qnia infert iratn^ id est ultioiicm,propter
pcccatum, quod commendabiliorem facit Deum?
iflquitati videtur hoc esse contrarium. Hoc quod
dico non satis esse aequum, quia punit peccatum
quod coromendat eum, quod totum dico secundum
hominem, id est secundiim carnaliter intelligentem.
Sed ex me boc dico : absit hoc ut Deus iniquus sit,
quia peccatum punit! Et hoc probat ab impossibili,
dicens : Vcre Deus non est iniquus, inferens iram ;

datum Dei , roendosam facit naturam suam, dese- ^ quia alioquin, id est, si Deus iniquus esset, ^twmo^/o

rens paritatcm in qua creata est. Quia Deus sit
vcrai, assero etiam per Scripturae testimonium. Hoc
enim dico sicut scriptum est dc verilate Dci in psal-
mo : Deus procul dubio verax cst. Ait enim David :
Justificeris in scrmonibus tuis (PsaL l , 6) , id est :
justificando me, verus appareas in promissionibus
tuis. liludutad conlinualioncni psalmi lcgilur, in
quo agebat David multorum criminum reus , ut de
proditionc mililis , de morte proximi , de illicita
concupiscentia et adulterio agcbat , ut horum om-
nium conscqucretur veniam , de qiia cerlus erat pcr
repromissionem sibi de Chrislo fnctam , qua; ad cos
solum facta est qui per Christum salvandi eranl ;
iinde confidit se emaculandum ab hoc crirainc, allo-
qiiin enim indignus esset futura salvaiione.

Pneterca notandum cst quoJ cum David, nullum
prxtendens meritum, ex sola gratia confidat se
salvandum , seque in peccatis confitcatur , quo ne-
mo sanctior vixil in lege, neminom ex merito posse
«ilvari , sed per solam gratiam. Justificcris utique
in scrroonibus tuis , et vincas impios , cum judicaris
ab illis non esse Filius Dei , cum viiicas eos de
hoc justificando homincs sicut promisisli. 21 Vcl
vincas cum judicaris, iJ cct participaris alicui ,
«t mihi. Aiunt enim me non saivandum proptcr
pcccatum, licet mihi rcpromissus sis. Hic quiddam
ingrcditur Paulus, quoJ ab inccplo alienum vidctur;
imponehatur enim ipsi et aliis npostolis, quod docc-
renl bonum esso pcccnrc, quia qiianto phira csscsil

judicabit hunc mundum? Non cst credendum ut illc
qui constitutus cst judcx totius mundi, iniquus sit ,
et hoc irapossibilc. Vere si iiiiquus est Deus, mun-
diim non jiidicabit, quia nec me solum. Mc autom
iJco non judicabit de peccalo, quia sic gloriam ejus
augeo. Si ettim in meo mendacio^ id est propter meum
peccatum : abundavit veritas Dei, id est abundantiiis
ostenditur Deus ex verilate promissionis sua; di-
niisisscpeccata. Abuntlavit dico in gloria ipsius Dei:
quia quanto piura dimisit, taiito gloriosior de roisc-
ricordia cognoscitur. Si uCtque peccatum mcuni
causa est gloriac ejus, quid adhuc, id estquare elia^n
in hoc mundo et ego (ut alios omittam) judicor, id
estcontemnor tanquam peccator?Deberem de pcc-
D cat6hoc argui,in quo augeo gloriam Dei? Cur etiam
non facimus mala, ut bona misericordia; Dei pcr hoc
vcniant in augmeiilum, sicut nos blasphemamUr a
quibusdam credere ? Sicut etiam nos aiunt illi qni-
dem non solum credere, sed etiam dicere^ etpr:\5-
dicarc hoc aiiis, faciamus mala, id cst certatim poc-
ccmus, ut veniant bona, id est ut Deus habcat quo.l
multiplicitcr rcmittat. Damnatio quorum ita nos
blasphemantium justa est, id est juste damnandi
sunlpro. hac biasphemia. Quia si pro pcccato bla-
sphcmix judico hos deliere damnari, constat quo^i
non priedito quod pcccare bonum sit. Hi autem qui
sic scntjtfbant de miscriconrm, in raisoricordia essc
gratiara Dei praedicabaiU. Quia supcrius ])robatuni
csl onincm hominom ossc mcndacom, cl Judaeuir

Digitized by

Google

&9 S. BRUNONIS CARTHIJSIANOIIL» INSIH tlOUlS OPP. I>AKS fi. 40

et genthem, igiliir, o Judaee, dic inihi, quid, id esl A rcntur, lamen timoremDei lunc non liabueninl anic»
quae causa est quarc praceilere debeamus eos, sci

licet genliles in salvalionem? Nequaqmm utique
prcecellimu$ eos. Yere non pmxeWmm.CauiaUenim
sumuSf id est convenientibus cansis et rationibus
coroprobavimus Judaot et gentHet omnes (neminem
excipio) esse non solum in peccato, sed ita sub pec-
cato depressos, quod nemo per se posset resorgere,
sine graiia adjutrice. Probat de Judaeis qnod omnes
sub peccato sint, dicens : In eo quod dico omnes
22 Judsos sub peccato esse, Scriptura mihi testi-
monium perhibet. Hoc enim assero sicut scripium est
in psalmo : quia non ett juttm quisquam. Illud quia
in ordine psalmi legitur, non est utique quisquam
justus, id est deserens malum et faciens bonum^

sed posl oculos, quia contempserunt. Diceret .for*
tassis Judseus haec dicta esse de gentili. Gontra
quod Paulus : Tu, Judaeus, fortassis arbitraris hxc
non esse dicta de te ; sed ego et quicunque sancti
$cimus, auctoritati quorum non est obnitendum,
scimus utique quoniam qucecunque (oquitur lex, id
est psalmus iste, procui dubio loquitur kis qui sunt
in lege, id est Judaeis ; hoc nos scire dicimus, ut per
hoc dictum obstruatur omne o$. Judaeo enim convicto
non est qui repugnet, cum gentilem sub peccato
non dubium sit uili. Et sic convictis omnibus subdi-
ius fiat omnis mundus, tam in Judaeis quam in gen-
tilibus, Deo; id est coniiteantur omuespersolamgra-
tiam Dei se salvari. Et justum est ut omnis mundas

£t hoc ideo, quia non est quisquam inlelligens. Ideo ^ subditus sit Deo, et nemo legi ; quoniam non justif'

autem non inteliigunt, quia non est quisl)uam requi*
rens Deum. Quia si Deum requirerent^ utique intel*
ligerent,etintelligentes sectarentur justitiam. Nemo
in Judaeis justus est, sed omnes declinaverunt male
operando in seipsis. Quod nec sufiiciens fuit illis,
sed etiam facti sunt inutHes^ id est depravationi
aliorum inteiidentes ; qui adeo declinaverunt, qnod
tton est inter e::s qui faciat bonum.

Nec dico ut, pluribus a bono exclusis, aliqui in
bono remaneant ; sed hon est inter eos faciens bo-
num, eundo usque ad unum {Psalm, xiii) : quia nec
unus faciens bonum inter eo^ relinquitur. Vel non
est faciens boiium, doiiec vehiatur ad unum, id esl

cabitur aliquis ex operibus tegis coram Deo^ etsi in
oculis hominum justus videatur. Sed omtis qui est
in lege permanet ibi caro, id est carnalis. Vere
nemo justificabiturex operibus legis. Nam per legem
hal)etur cognitio peccatif et non justificatio a pecca-
tis. Quia si aliqui, ut Moyses et David, sub lege ju^
stificati sunt, non hoc habuerunt ex lege, sed per
fidem Ghristi, quem Redemptorem credebant et ei-
spectabant. Sic omnes justi sub veteri lege non per
legem, sed per Ghristum justificati sunt, quem cre-
dentes exspectabant venturum.

Nota : in prima conditione hominis, homo super-
biendo 23 cecidit; quem Deus diu exspectavit, ut,

ad Ghristum per fidein. Qui enim fide ad Ghristunta q si posset, per naturalem intellectum resurgeret. Ad

venerit, hic utique bonuni facit. Non est in eis qui
honum faciat,sed guttur eorum est paiens sepulcrum;
quod receptis cadaveribus fetet, et adbuc ad reci-
pienda cadavera patet. Sic illi et de prioribus pec''
catis fctent, et adhuc ad patranda scelera inhiant ;
et (quod aperte facere non possunt) agebant linguis
%ui$ dolo$e (Psal, xiii, cxxxix), aliud cogitando, et
aliud simulando, et sub labiis eorum {Deut. xxxii),
id est in corde quod est sub labiis, est venenum
a$pidum insanabile : quia nemo, quandiu consenserit
illis, poteritsanari. 0$ qtiorum Judaeorum plenum e$t
maledictione. Maledicebant enim Ghristo, dicentes
eum filium fabri, et similia. Plenum est etiam os
eorum amaritudine {P$alm. ix). Amara verba dice-

quod postquam homo se inefiicacem comperit, dixit
quia, si legem haberet, per ({uam mala a bonis, el
e converso bona a malis discerneret, sic tandem re-
surgere possetk Deus autem» ut hominem ubique per
se impotentem ostenderet, dedit legem qua bona a
malis discernerc posset; nec tamen sic liberari po
tttit. Deus utique sic futurum de homine hene co-
gnoverat, sed pro voto hominis et naturalem intel^
lectum dimisit, et postea legem indulsit, ut, per
haec concessa non liberatus, crederet se nihil iesse
per se, et sic ad gratiam Dei coufugeret, quamDeus
post naturalem intellectum, post legem, quae ad ju*
stificationem non sufiiciebaut, convenienter indulsit,
postqiiam jam nec putari poterat aliud genussalvatio-

bant, inclamantes : Crucifige^ crucifige eum {Marc. d nis.Etquiaperlegemsolacognitiopeccati,igiturnuft(;

X, et Luc. xxni). Et pede$, id est affectiones eorum
Juda^orum, sunt veloce$ ad effundendum $anguinem.
Prius enini voluntate efiliderunt sanguinem Ghristi,
quam actu. Et quia adeo iniqui sunt, ideo in m$, id
est operibus, eorum e$t contritio^ id est misera per
orltem eorum dispersio» facta per Romanos. Est
etiam in operibus eorum infelicita^^ id est ania.a^
rum damnalio, quae sola infelicitas diccnda est. Et
hoc totum fuit eis ideo, quia cognoscere noluerunt
viam paci$, id est Ghristum,per quem itur ad veram
pacem. Et sicut uoii cognoverunt eum dilectione,
sic nec eliam timore. Non est enim timor Dei ante
ocvlos eorum : quia etiamsi in natura limorem Dei
haberenl, ct Dcum timendum esse bene reminisce-

tandem hoc ostenso, nianifestajustitia est Dei sine lege,
id est apertum estDeum justificare credentes, per si}-
lam gratiam sine omni lege. Illud autem illativum esl:
quai justitia Dei te$tificata est pcrgratiam ficri, a lege
Moysi etSL ca^terisprop/ietts.Probatoquod justilia Dei
fiatsinelegc, subjungitperquaefiat: perfidemsciiicet,
et per elTusionem sanguinis Ghristi , dicens : Justitia
Dei non fit per legem , sed fit per fidem Jesu Christi
in omne$ illo$ qui credunt. Quicunqtie enim in Gliri'
stum credit, justificabitur a peccatis, et etiaro super
omnes; quia justificatus nunquam tantum mereri
potest, quin gratia Dei mcrilum ejus relribuendo
superet. Vcrc omnes justificantur pcr fidem. Nam
non est distinctio^ ut hic juslificetur per meriluin,

Digitized by

Google

41

EXPOSITIO m EPISTOLAS PAULL — IN EPISt. AD ftOM.

4i

hic per graUam, fnropterea non est distinctiQ, qoia A An enimDeu^ creator est tantum Judaorum? Nonne

omngtf lam Judaei cpiam gentiles» peccaverunt ^ni su
fn ostensum est; e( ideo omne$ egent gloria Deu id
est justificari per Deum : in qua re glonosus apparet
Deus.

£gebant utique g^oria Dei, quia jmtificati sunt
^ttiis sine merito eorum ; per graliam iptius^ id est
per effttsionem sancti Spiritus, cujus gratia data est
per praeeedentem redemptionem^ quce e$t in Christo
Jesu, id est per datum pretium sanguinis Gfaristi :
piem Jesum Deus Pater proposuit^id est in propatulo
hominem iactum mundo exposuit propitiatorem, In
Cbristo enim Deus propitiatus est mundo per fidem^
id est his qui sanam fidem de Christo habent. Pro-
pitiatorem etiam in sanguine iptius Ghristi ; quia nec

sicMt Judaeorum ita et gentium creator est? Non so-
lum Judaeorum, imo etiam gentium Deus est. Quia
si seque gentiles creavit ut Judaeos, constat Deum
utrosque velle sequaliter salvare. Yere qui Deus esC
Judaeorum, est Deus gentium ; quoniam quidem unuM
e$t Deus omnium. Quia si unus tantum est Deus»
constat eumdem esse Deum gentium quem et Ju-
daeorum. Quandoquidem unus genlium et Judaeorum
est Creutor, constat quod hic unus idem est, qui ju-
stificavit circumcisionem, id est Judseos ex fide^ et
nou per legem, et qui justificavit prcBputium^ id est
gentiles similiter per fidem, Hi qui Insidianlur lit-
terae, dicunt quiddam expressius notari, per hoc
quod ait ex fide, quam ubi ait per fidem. Vult enim

fides sine effusione sanguinis, nec sanguis sine fide " designare dicens ex fide, qnod nec etiani aliquod

ad salutem proficeret. Deus utique sic proposuit
CbristuM ad osiensionem justititBf id est, ut osteu*
deret se jiistum et veracem, propter remissionem de-
lictorum prascedentiumy id est, ut remitteret delicta
Abrabae et justorum^ praecedentia in sustentatione
fki. Deus enim delicta eorum cum fierent patienter
sustinuit, donec in temndre gratiae purgaret illos ab
eb. Proposuit etiam Deus Cbristum propitiatorem
ad ostensionem justiticBf id est, justificationis ejus^
scilicet, ut in hoc tempore gratiae omnibus satis
ostensum esset; cum neque naturalis intellectus,
oeque lex data a vinculo peccati lib^aret, quotl
solus Deus justificare posset. Hoc, inquam, osten-

initium justificationis habuerint Judael nisi ex fide.
De gentibus vcro quia nulia erat dubietas, non sic
expressit. Sed Augustinus dicit aequipoUere ex fide
et per fidem, cum alibi dicat Apostolus Judaeos per
fidem, gentiles ex fide justificari. Et quia dicimus
per fidem solam justificari siue operibus legfs , ergo^
id est an propter hoc destruimus legem per fidem iu'*
ductam? Absit boc ut fides legem destruatt Nos uti-
que non destruimus, sed potius statuimus^ id est sta-
bilem et valentem comprobamus fuisse iegem. Nisi
enim fides sequeretur quae justificaret, pro certo lex
vetus irrila esset ; quia neque res, neque figura ae-
ret. Sed modo valens esse probatur, per hoc quod

deretur ut sit Deus ipse justus, idest, verax incom-r figuravit gratiam, quae sic jusiificaret per fidem

«1^.: : -- ..» ^:* • ..-^ir tr..l# a»:»«^ ^o.»^.v»rvK«.»/% wv«— ^<.yv»>»1..i^ AK».%l.o.

pletione promissorum ; et ut sit justificans omnem
eum a peocatis qui est ex fide Jesu Christi: Quando-
qaidem (ut supra probatum est) omnis justitia per
fidem est, ^t in omnes. Non enim distinguitur Ju-
d^eus a gentili, cum omnes aeque peccaverint ; ergo,
0 Judaee, ubi est tua gtoriatio ? Non tibi relinquitur
UDde jam glorieris in lege, cum per legem nuUa sit
justificatiOy sed omnis per fidem. Propterea exclusaf
id est ablata est tua glorialio, qua per legem te praa-
ferebas gentili. Sed per quam legem exclusa est glo-
rificatio tuaelegis? An per similem legem factorum
ablata est? Lex vetus erat lex factorum ; quia simi-
liter necesse erat in ea operari immolando, caeteros
ritas carnales observando, velut in agro aut 24 ^^"
oea. Quia si Deus huic legi factorum aliam similem D
lcgem superinduceret, videretur incongruum et in-
differens, ut per facta facta repelleret. Ideo ait non
per legem factorum exdusa est gioria tua ; sed per
Ugem fidci^ id est per fidem justificantem, cujus
fidei lex est Evangelium. Yere per fidem exciuditur
gloriatio tua : nsktn fides sola juslificat, sine omui
opere legis. Et huic loco inserit auctoritatem , di-
cens : Ego et justi mecuni arbitramur justificari ho-
minem per solam fidem sine operibus legis^ id est
licet nulla praecesserint opera legis, sola tamen fides
sufiicit ad hominis justificationem.

Diceret Judaeus : Concedo per fidem juslificari ,
sed solos Judaeos. Contra hoc Paulus : Non est cre-
dendum ouod Deus Juda^os solos per fidera justincet.
Patrol. CLIII.

Vult etiam comprobare per exemplum Abrabae
quod lex justificare non possit, et ad hoc fides sola
sufiiciat, qui priusquam legem circumcisionid habe-^
ret^ per fidem solam justificatus est, dicens.

CAPUT IV.

c Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrcni
nostrum secundum carnem? Si enim Abraham e^c
operibus legis justificatus est, habet gloriam, sed
non apud Deum. Quid enim Scriptura dicit?
Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad
justitjam (Gen. xv, 6; Gaht. iii, 6; Jac, ii, 25). »
Ei autem qui operatur merces non imputatur se-
cundum gratiam, sed secundum debiium. Ei vero
qui non operatur, credenti autera in eum qui ju-
stificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam
secundum propositum gratiae Dei; sicut et David
dicit beatitudinera hominis, cui Deus accepto fert
justitiam sine operibus : c Beati quof uii^ remissae
sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata.
Beatus vir cui non impulavit Dominus peccatum
. {Psal. XXXI, i). i Beatitudo ergo haec in circum*
cisione tantum manet^ an etiam in praeputio? Di«
cimus enim quia reputata est Abrahae fides ad
justitiam. Quomodo ergo reputata est, in circum-
cisidne, an in pjraeputio? Non in circumcisione,
sed iii prseputio. £t signum accepit circumcisionis
signaculum jus:itiae fidei quse cst in pra^putio, ut
sit pater omnium credentium per praepotiiim, ut
rcBytetyr^» illis ad juRl»l':im. ISt siJ [aiias, utj

Digitized by VjOOQIC

i5

S. BEUNONIS GARTllUSlANOnCfl iNS^llOTORlS OPfr. PAUS If

U

< pater circumcisionis, uon liis tantum qui sunt ex A Qtiid enim Scriptura dicit? Hoc scilicet, Ahraham

credidit Deo^ et tnud credere refmtatum est ei ad ju-
ttitiam^ id est per fldem qua Deo credidit, meniit
justiiicari. Heputatnm est, ideo dicit, qaia miilto-
ties et diversis temporibus repromisit hoc ilU
Dcus, et nuUa vice Abraham haesitavit , sed semper
credidit. Quia dixit de Abraham, eum sciiicet jasti-
iir^tum per fidem, ct non per q^ra legis, adapt^tt
omuibus dicens : Non soli Abrahse hoc fit, nifail sd-
licet justilicationis invenire ex operibus legifr, sed
etiam omni ei qui aperaiur^ id est qui legem opemro,
id esl veterem, et non gratiam -sequitur:fto* non
computatur mercet secundum gratiam^ id est iste
quaerit remanerari non per gratiam Dei, sed sectdi-
dum debitum, id est secundum qiiod meritis operum

1 circumcisione, sed et his qui scclanlur vestigta
t iidei, quse est in prseputio patris nostri Abrahse.
t Non enim per iegcm promissio Abrahae, aut se-
f ^mirii ejus, ut haercs esset mundi, sed per joslitiam
€ fidei. Sienimqui ex lege25 haeredes sunt, cxiua-
c luta est fides,abolilaest promissio. Lex enim iram
« operatur. Ubi euim non est lex, nec praevaricatio.
« Ideo ex fide ut secuudum graliam firma sit pro-
« missio oroni semini : non ei qui ex lege est solufti,
t sed ei ei qui ex fidc est Abrah;e, qui pater est
« omnium noslrum : sicut scriptum est : f Quia pa-
« trcm multarum gentium posui te {Gen, xvii, 5), i
« ante Deum cui credidisti : qui vivificat morluos,'
« et vocat ea quae non sunt, tanquam ca quae sunt :

I Qui contra spem in spem credidit, ul fieret pater B suorum debetur. Et veroqui non operatur, id est qii

legem operum non sequitur, sed credenti in eum qui
Justificat impium^ id est qui ex impio, si credidit,' fa-
c1t justum, fides^ inquam, ejus credentis reputatur
ilii ad justitiam : quia justificatur sine omiii me-
rito : per soiam fidem, sicut supra ostensum est in
Abraham. Yel aliter : Licet dixerim per fidem solam
sine lege justificari, tamen ei qui operatur^ id est
qui tempus bal)et operandi, non est vacandum otio,
sed l)ene operando credenaum est venienti gratiae.
Noh enim talibos qui aetatem operandi hal>ent impu*
tatur merces ; sed fit retribatio, non gratia tantum,
sed secundufn debitum,id est sic debent mereri, 26
ut per meritum adjuvent gratiam. Ei vero qui non
operatur^ id est qui non habet tempus operaodi ai

« muitarum gcniium secundum quod dictum est ei :
f Sicerit semen tuum, sicut stellae coell, et tanquam
f arena marls {Gen. jnu^ i^). i Etuon infirmatus
c est ih fide, nec consideravit corpus suum emor-
« luum : cum jam fcre centum csset annorum, et
1 emortuam vulvam Sarae. In repromissione etiam
c Dei non haesitavit diffideutia, sed confortatus ex
c fide dans gloriam Deo, plenissime sciens quia

< quaecur^que promisit Deus, potens est et facere,
€ ideo et reputatum est iUi ad justitiam. Non est

< autem scriptum tantum propier ipsum, quia re-
4 putatum est illi ad justitiaim, sed et propter nos,
t quibus reputabitur credentibus in eum. Qui sus-

< citavit Jesum Ghristum Domiuum nostrum a

mortuis. Qui traditus cst proptcr delicta nostra, et ^ pueri statim morientes, sed credenti in eum qui per

t resurrexit propter justificiktionem nostram. >

EXPOSltlO.

Quoniam quidem ex operibus legis nulla justifica-
tio, sed per fidem tantum, ergo quid dicemus ? Abra-
kam patf^m nostrum sic geutium ut Judaeorum se-
cundum fidc^m invenisse secundum curnem, id est se^
cundum cdmalis legis observantiam? Vel ita : Quid
dicemus iwenisse ex carnis circumcisione Abraham
parrm nosfrttmf idestJudaeorum, secundum car-
hem, id eU secundum propaginem carnis; qui om-
uium credentium pater est secundum iustitutionem
fidei?Nullam utique justificalM»i6Hi ex operibus le^
gis invenit Abraham : quod iu probat, per quoddani
incodveniens* Yere Abrabam oon est justificatus per

fldem justificat impium, lili reputatur fidesejus ad
justittam^ id est sola fides sufficit ad justificationem
ejus, cui tenera aetas opera negavit.
' Sicut superius probavit per exemplum Abrahae,
omnem credentem justificari perfidem, ita hic pro-
bare incipit per auctoritatem David, omnem justifi-
cationcm esse ex gratia. Sicut enim fides per gra*
tiam, ita jusiitia ex sola gratia Dei habetur. Unde
sic ait : rFides reputatur omni credenti ad jastl-
liam: i quae justitia est secundum propositum gratics
Veiy id est omuis justificatiofitper gratiam*Dei :
qua&gralia proposita et praeparata est omni credenil.
Justitia ulique fit per gratiam Dei, sieut non ego
solus, sed et David dicit : hoc, sciHtet ejus homints

legem. Nnm si justificatus esse credatur ex operibus csse beatitudinem^ idest vitae hujus munditiam, ec

legiSf kabet ^idern glotiam apud homines, sed non
apud Deum gloriosus est, quia necin conspectu ejus
Justificatus est, quod impossiblle est ut quilibet ju-
stificatus apud Deum sit ingloriosus. Vel ita : si
Abraham justificatus est ex lege, habet inde refe-
irendam glorlam meritis suis , sed non apud Deum'^
id est non esse hoc referendum gratiae Dei : sed de^
rogare gratiae Dei, et derogantem justificarl qui jn-
justus est> srmul esse non possunt. Probavit per l^
gem uon posse justificari, per praemissum inc<Sin^
niehs probat per fidem justificari, per sequentein
aucioritatem, dicens : )u)possibiIe est ex-Opertbus
legia justificari, ^Snks justificat, t«#e:$criptura.

in futuro vitam xtemam ; cui Deus aecepto, id est
acceptabili Deo : vel ctii Deut accepto^ id est graiis
sine merito fert justitiam, id est qnem Deas ex gratia
justificat, sine operibus justificationem promerenti-
bus. Hoc utique ait David ita dicens {Psalm. xxxi,
i) : Beati sunt illi quorum iniquitates remissw sunt.
Non determinat per quem, sed sequens versus YunuiC
a Domino has remitti. nii utique sunt beati : imqui^
tates quorumy id est in quibus naturaiis foroes peo-
cati remissus et debilitatus est, quod iam la acCum
traiksire non potest, si velint uti libero arkMtrio om-
fortalo. Sed i|uia remissnm esse fomitem peccatl
^o:isafBeeret ad salutem. nisi pr»teri;a peccata <U-

Digitized by

Google

4$ EXPOSmO IN EPlStOLAS PAlJLI. - IN EPIST. AD ROIt. M

niittereiiUi^ ftddli £t beati sant illi, peccala v^uo- A ^ione earnig^ id est Jiidaeisi ic(< etiam omnlbQS ki$

rum actualia ucta iknt m baptismo Tecta ideo :
qaia Deas jam non videt ad puniendom. Beatui
etiam «irlUectti Dominui n$n imputavit peccatum ori«
ginale. Hic non multam videtur agere de gratia.
Sciendum lamen est quod totus psalmus versatur
i^commettdatioiiem gratiae Dei, et probat nemi-
psM JMStiAcari nlsi per gratiam. Quoniam qui-
dem ita legilif m David < Ergo per auctoriCatem
hanc eonstat quod hiatUMdo^ id est justificatio (sic-
vt dictum est) fit per gmtiam^. Sed cum sic iiat» vi*
deamus an haec beatitudo mtmeai m^irumcisione^ id
est in iudaeis tantum : an sicut in Jiiteis» sic etiam
Iji pr^tfnttiOj id est in geutilibus, Yiilt ileffwi pro-
bare per Abraham qui» priusquam circumcldereliu^
per iidem justificatus fuit» sic gentiles per gratiaM
justificari, at Judaeos, dicens : Ideo quaero an tn ctr-
cmicwloiK soium, an in prceputio maneat baec justi*
ficatio : quia nos dicimui quod fidee Abrahm reputata
eeteiad juttitiam^ id est quod Abraham per fidem
justificatus sit : et cum per fidem justificatus sit»
ergo dicendum restat quomodo^ id est in quo statu
repuiatu eet ei fidee adjuetitiam^ an in circumeisione^
aa priusquam circumcideretur» dum adhuc esset in
pnepatio^ id est in gentilitate? Quaero in quo statu,
sedpalam est quia in circumcisionis tempore non
estjustificatusperfidem, sed dum adhuc maneret
in prsBputio. Quia si Abraham incircumcisus adhuc
per fidem justificatus eat, quare similiter gentiles

qui tectantur tettigia fidei Abrah»» exemplo iliios
beiie operando per fidem» qu« fides est habita in
lempore prseputii, patris uostri Abrab». Yere Abra*
ham pater eril omnium credenliuroy moji per iegem
sed per fidem» Nani hujas rei premtMto , scilicet, ut
esset haeres mundl, quod idem est quod esse patrem
omniuni geutium : haec, inquam, promissio non est
facta per legem^ Id est merito legis, sed merito fidei :
quod si non est promissum per legem, nec implcrl
deliet per legem; quodsic ait:Promisit quideni
jDeiM Abrahm aut eemini ejue^ id est Christo, if( eitel
haree mundi; ubi dictom est : Dabo genies haeredi*
tatem tuam (Gen. xvii), etc^ Hoc» inquam , non pro-
misit per legem, $ed perjustttiam fidei^ id est quae
Bjustitia ex fide sequitnr, quamfidem etjustitiam
fidel oportet habere omnesv qui se volunt annumo-
rari In haereditatem Ghristi : Abraham aulem fidem
In se habuitt et justitiam quamoportet imitari fillos
cjus. Yere per legem non fit promissio : quia ti 11
tantum ^t sunt ex Uge^ id est Judaei, 9unt hmredee
promis8ionisAbrahae,ergo/i<(et Christi ett exinu"
nitay Id est inanis est, et fnistfk recepistls eam, o
Judaei, si lex sufikiebat vobis^ ut ba^redes essetis :
quod maximum inconveniens judleatls vosipsif ut
fides Chrisii frustra sit. Nec hoc solum est, sed
etiam si Judsei solum hiBrede« %mt, sic abolita^ id
est deleta, ett promittio et falsa : quod dictum est :
In semiue tiio benedicentor omnesgentes (Geii. xvii)»

incircamcisi non justificentur si fidem babeant? Op- q com in sollsJudaeis haec beuedictiofiat. Yere qui ex

poneret iterum Judaeus : Si circumdsio nihil ad jii
stificationem Abrahae profuit, quare postquam Justi*
ficatus est se drcumcidit? Opportune, inquam, ut
veriuiem rei quam habebat occultam in anima,
figuraret in came : intendens magls docere cir-
cumcisiottem cordis quam camis, quod aequipoUen-
ter ait Et lieet Abraham in praeputio justificatus sit*
tamen postea accepit in carne tignum drcumcitionit
et jasUacationis habitae, non ut per circamdsionem
iustificaretor, sed ut sic ostenderetar justus. Signum
dico non apertum omnibus, sed tignaculumf quod
quiddam occuUum oontineret : a similitadine ceras
coiimprimitursigillum, quae m se continel quod
extra non apparet. Sic drcumcisio carais signam

lege sunt untiim) nou merenlur haerediuiem. Nam
lex operatur et meretur solummodo iram : quia sl
qul Sttb legc beiie operati sunt, per fldem hoc fuit»
et non per legeui. Yere lex operatar iram ; nam
pnevaricationem, et veie pra^varicationem : nam sl
ubi non ett lex, non ett prmaricatio^ et ubicunque
est praevaricatio, ibi lex est. Propter supradicu qui
ex lege sant, baeredcs non eront : sed ideo qui ex
fide sunt, haeredes emnl, ut promitsia facu et im-
plenda tecundum gratiam firma tit omni teminiy id
est, omni imiUnti Abraham per fidem : non ei to^
lum qui ex lege ett, id est Jndeeo, ted etiam omni ei
qui ett ex fide Abrahm^ id est, qui per fidem sequitur
Abraham : ^t Abraham ea( pater omnium nbttrum^

quidem eral interioris Justitiae, quod vix aliqui Ju- D tam gentiUum quam Judeeorum, secundum formam

daei sane attendebant. Signaculum dico juttitiot
/idei, id est jnstificationis habitae 27 P^ fidem, quae
fides ei ^uee justitia ett in prmputio, id esl conside^
ntur ia Abraham tempore prsepulii, el convenien-
ler iB ee sUta Abraham Juslificalus esl, ut iu tit
pater^ id est institutor secandum formam fidei, non
sdiim Jadaeorum, sed et omnittnt credenftttm; sit,
inqaam, palerfidei omnium per pracpuiium, id est
per fidem in lempore pnepaiii habium. Et quemad*^
modam lUi, sic iilit omnibas credentibas reputetur
erederesaameM<j»sftitam. Etsicul Abraham pater
esl fldei, iu tit pater^ id est inslitator, ctrcttmcieiV
mt^ idest jasllficationis, qiue ex fide conseqoitar.
Sit paler dico iioii hit tantum qui tunt ex cireumci»

fidei et justiliae. Pater utique omnium est, sicut
scriptum est in Cenesi. lUud quia ad ordinem Utte*
ne de qua sumptum est, respicit : hoc, inquam»
scriptum est : Ego disposul te, Abraham, futuram
patrem secundum instilutionem fidei mulUram
gentinm : te dico per Juslitiam facium ante Deam,
id esl, in benepladlo Dei coi credidisli.

Hinc seqauntar verba Pauli : Qtti Deus mortuos
peccato vivere fodt, Justificalos per fidem : nec lan-
turo vtvificat, sed eUam per gratiam vocat ea qum
non tunt, id esl gentUes, qul propler non babiUm
legem nihU esse vldentur : tanquamea qum tunt^ M
esl, quemadmodum vocat Judaeos qoi se sdos esse
per legem gloriantur. Probavit superiu9per Abfa-

Digitized by VjOOQIC

»7

S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTOBIS OPP. PARS II.

:^8

•ham omncm jusUficationem esse ex flde : ul aulem A serat, quae de eo dixit adaptat sua intenlioni, di-

in plenitudine fidei perfecte imitemur Abraham, de-
terminat qualitatcm fidei Abraha : ut sicut qusecun-
-que secundum visum hominum inipossibilia credidit
sibi pcF Deum knpleri, %\c el nos de potenlia Dei
•non haesltemus, opponentes ei legem naturae. Unde
sicait : Abrah» ^g dictum est^ Posuit te patretn
• multarum gentinm : qui Abraham eredidit^ contra
$pem in ^pem, posset dicere contra opinionem.
Spes Domini certa exspectatio rei futurae dicitur;
sed congrue dixit confra ipemy quia secundum le^
gcm natur% visa annositate sua et sterilitate uxo-
Tis, certissime sperabat non jam se habiturum se-
men : sed contra spfem, qnam sibi lex naturse porri^
gebat, credidit in spem, quam, fracto jure naturae,

cens .: Quia sic credidit Abraliam, ideo justificatus
est. Hoc tamen de Abraham non hic scriptum /an-
tummodo propter ipsum Abraham, de tanta fide lau-
idandum. lloo^ scilicet, quia reputatum est illi ad
jmtitiam : sed etiam scriptum propter nos^ in fide
Abrahse conformandos , quibus credentibus credere
nostrum (sicut in illo vidcmus) nobis ad justiliam
repuiabitur,. Credentibus dico in eum qui suscitavit
Christum Jesum Dominum nostrum a mortuis^ id est
sicut Abraham, quod contra naturam erat, a Deo se
accepturum credidit; sic neque nos haesitemus crc-
dere et confiteri, licetcontra jus naturae sit Ghri^
stum surrexisse a moi tuis. Qui enim auctor est na-
turse, sicut placuit potuit eam Invertere. Hsec duo

omnipotentia Dei suggerebat. Credidit utique hoc " quse sequuntur : traditus ea ad mortem, et resur^

■ut fterst pater mnitarum 'gentium : de quo secun-
dum hominem satis ambigere posset, cum videret
se unius tantum filii procreatorem. Credidit, in-
quara, illud totum quod dictum est et^ id est credi-
ditsepatrem luturum multomm, non solum se-
€undum propaginem carnis, sed secundum imitatara
formam fidei. Hoc, inquam, dictum est ei : Sie erit
cemen tuum^ Abraham» < sicut steU» co&li, et slcut
arena maris(Gen. xv,5). >Per stellas ceeli, spiritua-
les fiUos Abrahae, luce virtulum conspicuos, signifl-
cat. Per arenam maris, infructuosos camales fiHos.
Sic promissum est Abrahse, et accepla hac promts-
;»iOHe quandiu differebatur, propterea non est infir^
matui in fide : ut minus crederct firma; promissioni
sibi factse ; utque firmus In fidc promissa} rei perdu-
jeareif non consideravit corpus suvm emortuum, id
esi nOD pensavit natuxakm defectum generandi posse
immutare voluntatem Dei, cum esset fere cenium
finnorufn^ et tempus generandi jam in eo praeteriis-
set. Et non^consideravit vulvum Sara: emortuam, id
est geuitalia uxoris defecisse, et vitio steriiitatia
it annorum antiquitate. Non est infirmatus in fide
jjrimse promissionis : ia repromissione etiam Dei»
quia Dous multoties idem ipsi repromisit. /« repro^
missione utique illa, qua Deus, priusquam finirctur
annus, se daturum filium promittebat, iu hac utique
iion hoisitavit di/fidentia. Hacsitavit quidem admi-»
; rando et revolvendo secum mysterinm rei, sed non
^aesitavit per diffidentiam, ut difilderet non implen- d tatis.
diHU sibi lotum quod Deus promiscrat, scd confor-
Intus est fide, Cnm euim possel objicere rem toties
promissam, diu sustinendo : Dubium rae mora fa-
A:it, fortior in credulitate rei proroissae surrexit :
dan$ iude gloriam Deo : nihil nioritis suis de bono
hujus promissiouis ascribens ; sed in omnibus glo-
riUcans Deum, sciens hoc ptenissime, sine omni baer-
silationc : quia qu<ecunque promisit Deus^ potenS est
ctinm facere, juxla omnem modum quem promisit.
£t ideo q-uia sciens promissis Dei pleoissimei fidem
adiwbuit, no.n solum completum cst ei promissum,
i[U)a sic crcvlidlt, sed etiam reputatum est Hii ad
j^isiitiam, id est merito tantae fidei merult jufiUfi-
cari. Qula modq salis moduiq fidei Abrahae c^Lfdes-

rexit propter justificationem, ad probationem prae-
missorum necessaria non erant, sed ad instructio-
nem Romanorum vidit ea opportuna, et Ideo sub-
junxit : Qui traditus est : non deternu'uat ad quid,
6ed satis patet quia ad mortem. Et hoc propier ae«
(icta nostra^ id est, nt nos mundaret a delictis no-
stris, qui etiam resurrexit propter justificationem no^
stram^ id est, ut nos mundatos a delictis noslris,
per positionem virtutum justos efiiceret. 29 ^^^
ideo, ait, mortnos est propter dclicta nostra, resur-
rexit propter^jnstiflcationcm, quin mors ejus causa
sitnostrsejustitiae, etresurrectio eausa remissionis
peccatorum. Sed ideo ait resurrcxit, propter justifi->
cationem, ut oslenderet rcsurrectionem ejus sic esse
causam nostrae justificationis, ut esset signum rei
futurae in nobis : duplicis scilicet resurrectionis.
Prima est, qua in baptismo a morte peccati resur-
gimus, ad vivendum in juslitia. Haec autem resur-
rectio animae, quae prius mortiia in peccatis, nunc
autem confortato libero arbltrio potest obniti omni
malae suggesiioni, Deumqne cognoscit. Secunda re-
surrectio est futura secundum corpus : quando, im-
passibilitate et immortalitate resumpta , conregnabi-
mus Christo, si prima resurrectio integre fuerit cu-
stodita, quae resurreciio Chrlsti et Pentecostcs, quae
de eadem resurrectione pendet, ideo variis tempori-
bus celebrantur, quia adhuc ventura praesignant,
nec sohim de praeterili^ agunt, ut festum Natlvi-

CAPUT V.

c Justiticati igitur ex fide, pacem habeamus ad

Deum per Dominum nostrum Jesum Christum :

perquem habemus accessum per fidem in gra-

tiam istam in qua stamus, et gloriamur in spe

gioriae fltiorum Dei. Non solum autem, scd etiam

gloriamur in tribulationibus : scientes quod tribu-

iatio patientiam operatur, patientia autem probd'-

tionem, probatio vero spem. Spes autem nou

eottfundit : quia charitas Dei difiusa est in cordt-

c bus nostris, pef Spiritum sanctum qui datus est

c hobis. Utquid enuii Chrisuis, cnm adhuc infirmi

f essemus, secundum tempus pro impiis moriuus

t est? Tix enim pro justo quis morltur. Nam pro

Digitized by

Google

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. - L\ EPIST. Al) ROM. g/^

I bcno forsllan quis audeat mori ? Commendat au- A Paulus : Per quem, Chiislum, ctiam acce$sum, id

^u-....^. 11.... .- __..._ . eslprimum gradum veniendi adhanc graliam, //<!-

bemus : quam graliam cousequiraur per fidem^ sicul ,.
juslification^ra, . quia et fides jusliflcal ; et fiddf J
gratiam hanc dat in qua gralia nos stamus, id est '*
perseveramus. Adai quidem muila gratia tiollala .
est, sed in ea non slclit. Et .slando in bacgratia -f
gloriamur in spe gloricB fiLiorum, idesi ci eo quia*
^rtissime speramus nos habituros gloriam quam
habentfilii Del; nonsolum autem, spe hujus gloriae,
sed etiam gloriamur in tribulationibus, Hsec est
maxima virtus, in hoc gaudere quod naturale est
formidare : ideo in tribul^tionibus gloriamur, quia
scientes sumus quod tribulatio palientiam operatur^
id est quia usus et consuetudo tribulationum nutrit
" patientiam. Patientia autem operatur probationcm,
id est purgationem ; quia sicut aurum purgatur per
ignem, sic quod in istis purgandum est igne tribu-
lalionis excoquitur : uude eos qui in iribulalione
Ttfam fiuiunt, sanctos sine aliqua haesitatione con-
fidimus, quia quidquid prius pcccaverunt, ignis
tribulationis totum excoxit. Eos vero qui in pace
Yitam finiunt, quantumcunque laudaluliter vixerint
(nemo enim sine sorde est) sine certa miraculorum
ostensione, in catalogo sanctorum non annumera-
mus. Probatio vero operatur spcm; certissime enim
sperare potest, qui sufficienter purgatus est. Spcs
autem sic post purgationem habita non canfundit, id
est, non facit erubesccre eos qui speranl, qucs
faccret confusibiles si iuexpleta esset. Ycre spcs
non confundit, sed implebitur, quod certum habe-
mus per Spiritum sanctum qui dalus est nobis.
Spiritus enim sanctus, jam nos ex parte deiflcans,
certitudinem dat : quia nos plenarie deificabiumr
iD futuro, iUuminati secundum animam majori co-
gnitione Dei, et secundum corpus incorruptibilos
futuri. Quia Spiritus sauctus datus sit nobis apparet
ex eo, quia charitas Dei diffusa est in cordibus no- •
stris, id est quia dilectio Dei amplificata cst in
cordibus nostris, quia parati sumus pro eo et patt
et mori. Vel alilcr : vere non confundit, sed imple-
bitur : quod patet ex eo, quia charilas Dei dijfusa
esty id est, quia Deus abunde diligit nos, ct quia
charilas Dei adeo ferveat erga nos. Hoc sentiraus
igilur justificati ex fide, habeamus pacem , id est D in cordibus nostris illuminatis per Spiritum sanctum

i tem chaiilatem suam Deus in nobis, quoniam,
c si cum adliuc pecCatores essemus secundum tem-
c pus, Christus pro nobis mortuus est, multo igitur
c raagis/nunc justific^ti in sanguine ipsius, sahi
c erimus ab ira per ipsum. Si lenim cum inimici
c essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii
c ejus, multo magis recouciliati salvi erimus in
c vita ipsius. Non solum autem, sed et gloriamur
c in Deo per Dominum nostrum Jesum Christum,
c per quem nuncreconciliationem accepimus. Pro-
c pterea sicut per unum hominem peccatum io
c huoc mundum intravit, et per pcccatum mors ; et
c ita in omues homines mors pertransiit , in quo
f omnes pcccaverunt. Usque ad legem cnim pecca-
c tuih erat in mundo. Peccatum autem non impu-
c tabatur, cum lex non esset : sed regnavit mors
c ab Adanii usque ad Moysen, etiam in eos qui non
c peccaveruut in similitudinem prsevaricationis Adae,
c quiest forma futuri. Sed non sicut delictum, ita
c ct donum. Si enim illius delicto multi mortui
c sunt, muito magis gratia Dei el donum in gratia
i Imius homiuis Jesu Cbristi in plures [homines]
c abundavit : et non sicut per unum pcccatum ^rfe-
c iictum] : ita ct donum. Nam judicium ex uno in
c condeninationcm, gratla autem ex multis delictis
c in justificationcm. Si enim iu unius delicto mors
c regnavit per unum , mullo magis abundantiam
c gratiae et donationis et justiliae accipientes, in vita
c regnabunt per unum Jesum Christum.lgitur sicut
c per unias delictum in omnes homines in condem-
c nationem, sic et per unius justitiam in omnes
c bomines in justificationem vitx. Sicut enim per
c inobedientiam unius hominis, peccatores constL-
c tuti sunt niulti, ita et per unius [hominis] obe-
c dientiam justi constitucntur multi. Lex autem
c subintravit, ut abundaret delictum ; ubi autem
c abundavit delictum, superabundavit et gratia, ut
c sicut regnavit peccatum in mortem, ita et gratia
c regnet per justitiam in vitam seternam,per Jesum
c Christum Dominum nostrum. »

EXPOSITIO.

Quandoquidem sufficienter ex superioribus pro-
balum est omnem justificationem esse ex fide;

concordiam inter nos : ut neque Juda^us gentili,
nec gentilis Judseo in hac nova gratia se praeferat.
i't auiem magis eos et a discordia deterreat, et ad
concordiam inducat, ait . Habeamus pacem ad
Deum. Si enim inter nos discbrdes fuerimus, ad
Beum otique pacem non habemus. Habeamus dico
pacem per Dominum 30 nostrum Jesum Christum,
cui iu omuibus obedire debemus : qui tradi vohiit
ad mortem propter delieta nostra, etc. Per quem
Christum tton solum dehcta dimissa sunt, vita et
justilia data, sed etiam habemus gratiam istam, id
esi tam excellentem, ut depellere morbos facereque
miracula. Sed ne Judiei opinarentnr per meritum
leg»s aliquem gradum hahere in hanc gratlam, ait

qui datus est nobis, Probat quod spes (sicut dictun^
est) impleatur, diversis de causis : lum quia si non
impleretur, frustra Deus homo esset factus, mortem
gustasset, nisi spem consummando quod coe])erat
pie perficeret. Tum etiam ideo, si cum impii essc-
mus et damnationis meritum essct in nobis tan-
tum, quid facere voluit ut pro nobis, impiis,
difflcultatem mortis subiret , non est ambigendum
quin nos, jam justificalos et jam meritum salva-
tionis prajtendenlcs, salvos faciat : quod facilc est
ei, quia non oportet eum amplius mori. I!nde 8ic
ait : Vere spcs non confundit, sed implebitur, quia
nisi sicut spcramus consummaretnr : Vt qutd
Christus mortuus cit jnstus pro hrtpHs? Vel vice

Digitized by

Google

«1 S. BRONONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS n,", 52

impiorum^ qula imptimori deberent pro peceato A mtiiu/ttm Aicnc, idest, adeo miserum per peccatom

830 , vel causa impiorum redimendorum. Di-
eeret aliquis quia mortuus est, ideo non potesC.
llortuus dlco seeundum Umpus ; die enim ter^
lia surrexit. Itenim adversarius : impii quidem
fueratis, sed jam tempore mortis ejus justificati :
Impt» dico ita eum adkue tempore mortis su»
infirmt essemus^ id est, in impietate perdurare-
mus. Frustra Justus mortuus e$t pro impii$f si
justiiicatos salvare deserit. Non e$t credendum
quod inexpletum dimittat, pro quQ tantam difficuUa-
tem subiit. Diceret aliquis ; Fuitne adeo inagnum
31 mori prp impiis? Ita inqnam. Vtj enim quis^
id est aliquis, vel morte dignus, vel cito moriturus,

factum, et consequenter per peecaium uniiis homi-
nis intravit morSy et corporalis et spiritualis in eun«
dem hominem : et ita ab eo pertransiit mors tn om-
nes homines. Et merito ab eo in omnes, quia hic
fuit in quo peccavemnt omnes. In lumbi^ enim Ads
tota illa massa humani generis peccato jMnevarica*
tionis corrupta est. Quidam protendunt huiic ver-
sum, usque ad illud ionge inferius : igitur sicutper
unius, etc. Sed sicut exposuimus, satis abbreviari
potest. Yere omnes peccaverunt in Adam, elsi ante
legem fere ab omnibus hoc ignoraretur. Peccatum
enim erat in mundo ab Adam usque ad legem. Sed
licet ita esset, tamen hoc peceatum non imputabatur,

moritur pro fusto^ id est, vel vice vel causa justi. id est, neroo reus pro originali judicabatur anta

Unde magnum quid esse coiistat Ghristum, qui re
spectu Justitiae su« non moriturus erat, mori pro
impiis ? Ideo dico vix aliquem moti pro justo : nam
forsitan atiquis attdeat mori pro bono. Quia si du-
bietas est utrun^ quis moriatur pro bono, magnum
fuit mori Ghristum pium pro impio, Yix aliquis au-
deat mori pro jvsto ; sed Ghristus pro nobis mor-
tuus cfi^ et per hoc commendabilem facit Deus itiat^
charitatem in. nobis ; quoniam si eum adhue esunnus
peeeatoreSf mortuus est Christus, quod tam diffidle et
indebitum fuit, justus pro nobis peccatoribus ; igp-
f«r, id est propterea, multo maqis credendum est
quod n(i» justific^ii tittm;, qui prius peccatores era-
mua, p^ sanguine ipsius^ id est per eilusionem sax

Moysen, <;tttn lex non esset^ quae, postquam venit, pec^
catum hoc patefecit, vel dicamus in toto. Peccatum
hoc quidem erat in mundo ante legem, sed ideo
nesciebatur, quia nullum peccatum imputabatur,
cum lex non esset. £t licet peccatum originale ante
legem non imputaretur, tamen per hoc satis digno-
sci potest quia mors corporalis, qu» pcena fuitpro
originali, illa regnavit prsemitlendo ante se omnes
iniserias suas, sitim, famem, febres, et caetera. Ae-
gnavit^ inquam, ab Adam usque ad Moysen, non SQ«
lum in eos qui originali peccate sua peccata adjun^
xerunt, sed etiam in eos qui non peceaverunt, In ti-
mititudinem pr(Bvaricationis Adce^ id est, qui ex
parte sua nou similiter praevaricati sunt, 32 ^^

guinis eju9, «a/vt ^rimtcs, liberati ab ira per ipsum^ (^ Adam, Hi sunt parvuli qui non habuere tempus pec-

quem ampliu^ oon opqrtet a sta(u suo niqtari, uti
quaado pro pecciitoribus mortem subiit. Et qui^
possemus justificari, nec tamen pacem perditam re-
cuperare cum. Deo, ait ; Vere justificati salvi erimua,
dum jam justificationis meritum praetendimus, qui^
^ttm fnjmtct essemus^ et meritqm damnationis h;d)e-
remus, sumus reconciliati Deo per rem tam gravem.,
Ut mortem FUii ejus, Etsi prius inimici» modo morte
Filii ejus suinus reconciliati, viulto magis creden-
dum est quqd nos recondiiatif et jam quodammodo
salutem promeriti, salvi erimus^ £t s^tis leviter sal^
vabit nos : quia in vita ipsius. Non enim ji|m oportet
eum n^ori, sicut prius. Gousiderandum est quomod^
«ingula singulis opponal. Peccatores Justificati, inir

candi, sed solummodo de originali sunt puniti. Qui
Adam est formfl f^turi Adae, id est Ghristi. Adam
forma Ghrisli fuit, quia, sicut ille pater est omnium
secundum carnem, sic Christus pater fidelium secun-
4um fidem. Et sicut ex latere Adae dormientis for*
mata est Eva, sic ex latere Christi soporati somno
mortis in cruce fabricata est Ecclesia. £t ideo Adam
forma Christi, quia Deus decrevit pcr unum Chn-
stum emendare, quod per unum Adam peccattim
est. Vel sic legamus secundum Ambrosium : Yere
omnes peceaverunt in Ad^m ; nam originale pecca-*
tom erat in mundo usque ad legem^ Sed Ucet in
muudo esset, tamen non imputabatur illud pecca-
tum; quia lex non esset quae peccatum hoc insinua-

mici recoucilia^ti, per mortem in vits(, non soium sa- D i^t ; sed tioet nesciretur hoc peccatum, tamen pro

tutem Ailu am exspectamus, sed etiam spe et gau-
dio illius floriamur in Det/un^ etiam dqm hic sumus ;
gloriamur^inquity per Dominum nostrum Jesum CAft-
#(»m, per quem n^nc paulo ante a^epim^s inimici
reeancHiadionem ad D^um,

Opponeret aliquis : Christua quidem satis justu^
fttit, aed noQ videtur justitia ejus sqfficiens ad sal-
vationem omnium. Uuod Apostolus probat, dicens :
Cum per unius inobedienti^^m omuis homo lapsus
sitp dignum et aeque comparatum vide^ur, ut per
vnius obedieutiam iapsus humimi generis reparetur,
p^r Jesum solum. Propterea reconciii^ri potuunus
Hd salvationem» sicut per unum hominem intruvitj non
immissiim a D(N), sed quadam violentin peecatim in

poena hujus peccati regnavit mors ab Adam usque
ad Moysen, pop soluna in eos qui de aclualibus rc-
bus peccaverunt, se^ etiam in eos qui peccaverunt
in similitudinem praevaricationis Adae, id est qui
pro sola similitudine : quia fuerunt filii praevarica*-
toris Adae d^^mnati sqnt. Qstepdit superiua Christum
unum sufficieotem ess^ ad salv^tionem omniuiQ»
quia soius Adam suffici^ns fqit ad pierditionein om-
niqm. £t sicqt persoqam Ghri^ti personae Adse
contulit, sic caus^^m GhrisU , id est obedientiam»
opponit causae Adae, qu^ est inobedientia : et ef|e-
Ctum causa^ Ghristi, id est justificatioQem. in pne-
senti . et vitam «temam in futuro, opponit effectui
illiuR, id est raorti temporali, et aetem» damrationi.

Digitized by V:iOOQIC

85 EXPOSmO IN EPISTOLAS

Prokrt etiam graliam Christi k>nge amplius abundare

peocato Adae. Curo enim ab Adam originale tantuiDi

contraximus, gralia Ghristi uon solum originale,

sed cum eo quaecunque aaualia dimisit in baptismo.

Litteni sic jnngitur : Adam vetus forma fuit futuri

Adae; sed iicet una persona uni esset opposita, ta-

men causae snnt dissimiies. Non enim sieut fuit d^

tietum Adae, ita est ctiam donum Dei quae est gratia.

Vere non sjic fuit donum Christi, tit delictum Adae.:

nam donum Cbristi multo magis abundavit super

delictum Adae, quia ddictum unum fuit quod voca-

mos originale ; Ghristus autan et originale et quae-

cunqae actualia dimisit. Et probat : Yere solus Ghri-

stus snfBdens fuit ad Justificationem omnium. Nam

$i ddicto^ id est per delictum, unius Adae, et per

VDum (quod in sequentibus plenius determinabit)»

id est per ino])edicntiam : si per hoc» inquit, unum

ddictani (quod originale vocamus) multi peccato

mortui sant, contrabentes illud originale a primp

patre (multi non ideo dicit, quin omnes hoc peccato

pressi slnt, sed non omnes in eo perdurantes delenti

sQot, deponentes illud originale per acceptam fidem

Christi) : si, inquit, per unum delictum unius, multi

mortui suiil, multo magii secnndum dignitatem per-

sonae Cbristi et causae, abundavit graiia Dei^ id est

remisslo pecealorum. Abundavit etiam donum^ id

est corroboratio per Spiritum sanctum. Postquam

enim remissa sunt peccata, necessaria sunt arma

Spiritus sancti, quibus resistamus diabolo male

suadenti. Gratia, inquit, et donum abundavit in

gratia^ id est per gratiam tcnttts hominii. Gongnie

ait per gratiam : quia quemadmodum contractio

origioalis fuit per necessitatem, sic salvatio facta est

per ffratiam, id estper voluntatem. Nemo euim nisi

ex voiuiilate salvatur. Sicnt, inqnit, deiictum unius

dilTusvni est in multos, sic 9eque comparatum est,

quod gralia uniiu bominis abundatfft in plures. Non

dicit in plures gratiam abundasse, quam delictum,

sed in p^ures^ id est in multos. Non enim orones

sal¥ati snnt, quia noluerunt. Unius bominis dico,

qui nihil minus potuit quam voluit : nam Jesu Chri-

iit^ id est salvatoris et regis. Sicut causas Ghristi eC

Adae diTersificavit, sic effectus causarum opponendo

dislinguit dieens : Sicut donum Ghristi tale non

foit, qnale delicium Adae; sic etiam non skut fi^t per

tnum peceaium Adae, ita fit per donum Ghrisli, id

est efllectus peccali Ada et gratiae Ghristi divcrsl

sunt : quia pcccatum 33 simplex, donum vero

multiplex. Et hoc proliat dicens : Vere effectus pec-

cati Adae, et effectus graliae 0ei tLw sunt simiies.

Namjudieiftm^ id ^t jusla sententia. Dei fit tn con-

demnati^nem^ id est condemnat filios Adae ex uno

deiicto, id est solummodo propter origiaale; sed

gratia Christi fit i» justificationem, id est jusiifical

filios SI108 exnmdtit delictis^ id est sic de aotualibus

ut de originali.

Notandum e$t quod illud primum peccalum de-
Vililavit quidem naturam nostram, ct proniorem fe-
cU in csu^um, sed taroen nou fujt causa actualium

PAULK — IN EPIST. AD UOM. ^

Apeccatorum, quibus naturali raiione (licet mult»
parte debilitaU) possemus resistere. Videndam-
etiam quod, licet in peccato Adae multa consideren- .
.tur, ut superbia, guia, tamen unum solum dicltur r
quia inobedientia probat, quod gratia jnstificaverit
ex multis deiictit, dicens : Vere per gratiam Ghristi
Justificantur homines ex multis delictis. Nam ac-
cepta justitia (qnod majus est) regnabunt cum
Ghristo in vita aeterna, quod aequipolienter ait. Ho-
mines accipientes abundantiam gratiae ejus, id est,
abundantem remissionem, quia non soium origina-
lis, sed etiam omnium actuaUum; et accipietUes
abundantiam donaiioms^ id est, dona Spiritus sancti
ad confortationcm In bono abundantem ; et acci^

^ pientes abundantiam jusiitics^ id est, justae opera*
tionis : quia postquam dimissa sunt peccata et.
Spiritus sanctus corroborat, sic demum licet beno
operari : haec, inqiiam, accipientes conregnabuni
Deo positi in vita aeteroa, quae omnia, et gratiam, ct
donationem, et regnum, accipiant per unum Jesum
Christum.Ex vere per bunc unum : quiasi in de-
licto unius Adae qnod caflsa fuit perditionis, regna^
vit mors, et temporalis et aeteraa per unum ddi-^
ctum, id est, per inobedientiam, multo magls 8e-%
cundum dlgnitatem pcrsonae, causae et effectus, bi'
qui sunt accipientes abundanUam gratiae, donaiio-
nis et justitiae, regnabunt in vita per unum Jesum
Ghristum. Quoniam quidem et similitudo e$( ibl,
quia, Adam unus, Gbristus unus i et. majoritas scr

C cnndum dignitatem, quae dicta est : igitur a simili/.
et a majori inferre possum,.quod sicut per delicium
unius A</a! (delictum dicto translens in omnes ho-^^
mines) ventum est in condemnalionem , sic et per
justitiam uniusChristi transeuntem tit omnes hominesi
secundum potentiam (Ghristus enim sufficiens pre-
tium pro omnibus dedlt), per unius, inqnit, justi-
tiam ventum est in justi/icatiottem vitee. Ostendi^
satis superius quod Ghristus potens essct, et resfau-»
rare sufiiceretquidqiiid iapsumfueral per Adam, seJ»
non determinaverat quid in hac reparatione ageret,
seu per potentiam, seu per meritum, quod bic detcc*
minatfdicens : Quia quemadmodum Adam ihale me^
fendoperinobedientiamomoes praecipitavit, sic Gtvri-
stusliene merendo perobedientiamomnes redemit.

D Littera sic jungitur : Vere per delictum unius oronc»
fx>ndemnantur. Namp^ tiio6ei/te»ttametsicutperin-«
obedientiam unius honUnis Qfinstituti sunt multi ptc^-
calore<,quia nonomnesremjanserunt in peccato, tto*
et per obedientiam unius Ghristi hoc promeventem,
eonstUuentur mulii justi. M ulti ideo, qma n<Mi omneS'
justificari voluerunt. Gum modo dicat Gbristuin justi-^
ficare horoiiies a peccatis, dicit qitod ctiam trausgrcs-
sores legls a praevaricalione acceptae legis justiflcal.
Et faoc ideo addiidt ut comprobet Judaeos magis ob--
noxioB esse gratiae Dei, quam ciiam gentiles, qui-
basse praeferebant in bac nova gratia : quia gen-.
tjles de naturali solum rei erant, Judasi vero et de>
naturalis et scriptae legis praevaricatione rei erant^.
Litlerasic jungitur : Obedieniia Cbrisii multos j.u-'.

Digitized by

Google

U S. BRUKMUS €ARTHl]SiANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. 56

«tiftcavit : Ycx attiem ddicium abundare fecit : lei, A « tuus est semel; quod autem >i>it, vivit Deo. lla et

litiquit, subiuiravit, quia peccatum prius intraverat.
/ttiravfl iex ad hoc iii atundaret deHctumy non quia
lex mala esbel, aed quta siiblUa crant quos reos fa-
ccret, 34 j^bendo, non a^Quvando. Lex tribus mo-
dis habebatur in tempore suo. Quibusdam enim
4!rat solummodo in signuro, ut Abrahae : qui cir-
cumcisus est, non ut per boc juslificaretur, sed in
clgnum justilicationia jam acceptae per fidem. AUis
\eX erat paedagogus : ut quemadmodum pnerum ne
irisolescat vagando paebagogi coercet custodia ; sic
lex minando poenam coercebat quosdam ab actu
peceati. Aliis auiem erat lex causa praevaricationis.
lu his autcm duobus quibus lex in signum justitiae
vel paedagogus erat nihil operabatur : quia qui

t vos existimate vos mortuos quidem esse peccato,
{ viventes autem Deo in Ghristo Jesu. Non ergo re-
t gnet peccatum in vestro mortali corpore, ut (ribe-
t diatis concupiscentiis ejus. Sed ueque exhibeatis
t membra vestra arma iniquitatis peccato : sed exhi-
t bete vos Deo, lanquam ex mortuis viventes, ei
t membra vestra arma justitiae Deo. Peccatnm enim
t vobisnon dominabitur. Non enim sub legeesiis,
t sed sub gratia. Quid ergo? Peccabimus, quoniayi
t non sumus sub lege, sed sub gratia? Absit ! An ne*
t scitis quoniam cui exhii)etis vos servos ad obe-
t diendum, servi estis ejus cui obedistis, sive pec-
t cati ad mortem, sive obeditionis ad justitiam?
t Gratias autem Deo, quod fuistis servi peccati, olie-

justi erant ut Abraham, per iidem hoc erant non '^ t distis aulem ex corde in eam formam doctrinae.

per legem ; qui vero se timore coercebant a malo,
tion hoc per legem, sed per donum Spiritus sancti,
id est per spiritum timoris facicbant. Aliis vero lex
causa erat deiicti, quia praevaricationis. Per legem
deliclum abutodavit, sed per gratiam evacuatum est.
Vbicunque enim abundavU deliciumj vel sub lege
vel extra legem, ibi gratia abundavil stcperdelictum:
quia non solum remisit peccata, sed et juste cpe-
rari concessit, Quia iterum aliqui crrabant ex eo
quod dictum est graliam superabundasse ubi fuit
delictum, dicentes se impune opportune etiam pec-
care , quia gratia Dei omnia dimilteret, et quanto
plura, tanto gloriosior esset, determinat quidem

t in qua traditi estis. Liberati autem a peccato, servi
f facti cstis justitiae. Humanum dico, propter infir-
4 mitatem carnis vestrse. Sicut enim 35 exhibu»-
t stis membra vestra scrvire immunditise et iniqui-
t tati ad iniquitatem , ita nunc exhibete mem-
i bra vestra servire justitiae in sanctificationem. €um
t enimservi essetis pcccati, liberi fuistis jusliti^
t Quem ergo fructum habuistis tunc in iilis, in qoi-
t bus nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est.
t Nunc vcro libcrati a peccalo, servi autem facti
t Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem,
t finem vero vitam aeternam. Stipendia enim pec-
t cati, mors. Gratia autem Dei, vita aeterna,in Gbristo

Paulus gratiam Dei,quotquot peccata sint, in ba- q t Jesu Dumino nostro. x

ptismo omnia dimitterc, sed postquam justificati
sunt, si iterum peccant, non sicut prius cx grati«%
sed merito poeniientiae dimittentur pcccala. Undo
8ic ait : Gratia utique Dei abundavit hac lege : Vl
sicut peccalum ante justificationem regnabat duccndo
in mortem^ ita et gratia, postquam rcmisit peccala,
regnet per acceplam justitiam bene conservatam ,
eundo in vilam ceternam : non jam amplius rcspi-
ciendo ad iniquitatem. Regnet dico, per Dominum
nostrum Jesum Christum, qui, postquani justificavit
per gratiam, dat vitam xternam.
CAPUT VI,
t Quid ergo diccmus? Manebimus in peccato, ut
t gratia abundct? Absit 1 Qui enim mortui sumus pec-

EXPOSITIO.

Quaiidoquidem gratia regnare ddiet per juslitiam
conservatafli semper, donec veniat in vitam aeter-
nam, ergo guid dicemusl Permanebimus iterum in
peccatoiustificatil^m pergratiam, ut abundet gratia^
Uerum remiilendo gratis quae iterum deliquimus ?
Absit boc, ut tam perversa intentione revertamur
in peccatum ! llic incipit Inqui de dupiici resurre-»
ciione, Prima qua secundum animam juslificamur
in baptismate, quod baptisma consecravit nobia
Ghristus in raorte sua, fundendo aquam remissionis
de lalere suo ; insinuans nos debere commori sibl
io baptismo : ut queShadmodum ilie semel mortuus

f cato, quomodo adhuc vivemus in illo? An ignbra- d ^ ^^"* veteris hominis non cst reversus, sic et

f tis , fratres, quia quicunque baptizati sumus in
f Ghristo Jesu,inmorte ipstus baptizati sumus. Gon-
c scpultienimsumuscum illo perbaptismum in mor-
t tem, ut quomodo Gbristus surrexit a mortuis per
t gloriam Patris, ita et nos in novitate vit» aiiobu-
f lemus. Si enim complantati facti sumus similitu^
t dini mortis ejus, simui et resurrectionis erimus«
f Hoc scientes, quia vetus homo noster simul cruci-
f fixus est, ut destruatur corpus peccati, et uitra
f non serviamus peccato. Qui enim moruius est,
f justificatus est a peccato. Si autem mortui sumus
f cum Ghristo, credimus quia simui etiam vivemus
f eum GhrisCO : soientes quod Ghristusresurgcnsex
f mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non do-
f ipinabilur. Quod cnim uiortuus est peccalo, mor-

nos semel justificati in baptismo, omnem vetusta-
fem peccati ibidem interficientes , resurrectionem
animae (ibi enim justificata rcsurgit) custodiamus :
ambuUndo in novitate vitae, quia, si resurrectionem
animae in justitia conservaverimus, futuram resur-
rectionem corporum cum Ghristo, in incorruptione
profedo habebimus. Reverlamur ad iitteram, ubi
probat non debere reverti ad peccatum, dicens :
Vere semel justificatis non est ulterius permanen-
dum in peccato. Nam nos qui in baplismo martui
sumus peccalo, id est ad hoc ne ultra operemur
peccatum : mortui dico secundum depositam vetu-
staiem peccati , quomodo , id est qua rationc nos
qui sic commortui sumus Ghristo , adhuc wvemus^
id esl pcrsevcrabimus tw fM<rpfciLatjt?JEt verc noii
Digitized by '

S7

EXPQSITIO IN EPISTOLAS PADLl. — IN EPIST. AD ROM.

S8

aiDplius vhrere debetift in peecato «/b, qaia an igno- A possumus non servire peccato. Nam ine ^ni martuu$

ratU vos qnicunqne bapiixati sumus in Chmto Jesu,
id est per institutiouem Christi , vel per Christum
cousecrantem nobis baptisma. Nos utique baptizaii^
id est abluti a peccatis $umuf in mortem ipsius, Id
est in simiiitudinem mortis ejus, ut sicut ille semel
mortuus est et semper vivit, ita etnossemelin
haptismo peccatis moriamur, et in justificatioiie
semper vivamus. Sicut probavit quod semel justifi-
cati iterum peceare non debemus, sic etiam probat
quod a peccato nos bene continere possumus , di-
cens : Yere justificati potestatem babemus, si volu-
mns, non peccandi. Nam lios consepuUi sumut, non
soinm mortui cum Christo ^ iu mortem per bapti-
smum , quod quemadmodum Christus in sepulcro

est in baptismo, a peccato liberatus est. Nec hoc so-
lum, sed etiam justificatus a peccato,

Postquam de prima resurrectione, quae est animae^
sufBcienter edocuit , quomodo esset observanda,
subjungit de secunda, dicens : Nos eam habituros
merito primae bene custoditae. Utque magis capia-
niur amore ejus , ponit commendationem ipsius,
aperiens quam digna sit et quam utilis, dicens :
Non solum mortui peccato juslificamur, quae justifl-
catio est prima resurreclio, scd etiiam si mortui su-
mus peccato, hoc est cum Christo, ut, queraadmo-
dum Christus semel roortuus, nunquam ad deposi-
tam vetustatem rediit, sic et nos semel per bapti*
smum in peccato mortui, non revertamur ad pecca-

positus potestatem non habuit secundum carnem Bium, credimus utique et nos etiam vivemus in se-

cunda resurrectione stmti/, id est facti impassibiles
et immortales ; neque boc alibi nisi cum Christo, id
est in oculis ejus vivemus positi incorruptibiles. Si
iiiortui sumus cum Christo, profecto credimus quod
viremus cum Christo , shientes hoc quod Christus
surgens a mortuis jam non moritur, id est jam non
ulterius mortem gustabit; quia semel mortuus ad
justificationem omnium sufficiens fuit. Nec solum
non moritur, scd etiam mors non illt uitra dominor-
bitur, Dominia mortis sunt : Fames, esuries, febres
et quaecunque miseriae. Caput etiam et completio
omnium miseriarum, mors. Sed nec mors, nec mi-
seriae quae sunt praenuntiae mortis, dominabuntur

manum vel pedem extendere ad actus veteris homi-
nis, sic et nobis, si volumus, in baptismo potesta-
tem dedit jam amplius non revertendi ad vetusta-
tem peccati. Ad hoc utique consepulti sumus, ut
quonwdo Ckristns surrexit a mortuis, non amplius
resumpturns aetum mortalitatis (surrexit dico, per
gloriam Patris^ id est per Verbum sibi unitum, vel
propter magnificandam gloriam Patris), ita not po-
siti in netfitate mttg, id est in resurrectione animte
per baptismum justiflcatae , ambulemus proflciendo
in accepla oovitate. Yere b novitate vitae possumus
ambulare. Nam nos sumus similes resurrectionis
ejus» quia, quemadmodum Christus resurgens no-

vus faomo fuit, ita et nos per baptismum vetustate ^ amplius Christo semel mortuo. Yere Christus jam

non moritur. Nam hoc ^uod tnor/utts es( p^ccafo, id
est ad destructionem peccati, mortuiis est semei^ id
est semel mori suflbcit.

Et ideo semei commori illi in baptismo sufficial'
nobis, perseverando in accepta justificatione. Probat
etiam quod mors ultra non dominabitur Christo.
Nam hoc quod vivit vivit Deo, id est vlla Dei; quia
si quemadmodum Deus vivit xtemaliter et sine cor-
ruptione, profecto nullmn dominium in eo mortis
erit. Quod diiit in toto debere commori Christo, ut
ei convivamus, adaptat modo Romanis, quorum hic
intendebat instructioni, dicens : Quandoquidem ne-
•esse est commori Christo, si volumus vivere cum
eo; it(r, id est hac ratione edocti vos, ftomani,

peccati deposita, in novitate bonorum operum novi
homines simus. Et vere similes resurrectionis eri-
mns, si complantati sumus ; nec per nos hoc potest
fieri» aed per gratiam Dei faeti complantati simititU'
dini mortis ejusy id est si commortui fuerimus Chri-
sto, ea 36 similitudine , ut sicut ilie semel depo-
sitis miseriis veteris hominis, ad illas ultra non red-
iit, sic et nos, in baptismo semel deposita vetustate
peccati, ad illud ultra non regrediamur. Si enim
sic tsomplantati sumus slmilitudini mortis ejus, st-
m»/ etiam merito unitate mortis erimtis complantati
sunilitndini resurreciionis ejus, in novitate operum
proficieiites. Complantati ab illa similitndine dictum
est, qua ramus bonae arborTs, trunco malae arboris

inseritolr, fructusque novos ibidem facit ; sic et no- p existimate vos quidem esse mortuos peccato, id est

\itas justificationis inserta trunco nostrae vetustatls,

exstificto sapore veteri, fructus faciat insertae novi-

tatis. Similes utique mortis Christi debemus fieri :

Scientes hoc quia vettts homo noster simul cum Chri-

sto agixus est eruci : ad hoc, ut destruatur in uobis

corpus peccati ; ita destruatur corpus nostrum in eo

quod peccabat, ut ultra non serviamtis peccato, sed

imperium babeamus super peccatura. Dominus Je-

stts aliud genus mortis si vellet eligere posset, sed

uon sine mysterio crud affigi magis voluit, signifi-

cans nobis, ut quemadmodom manus et pedes, sen-

• sus scilieet humauos affixos habuit, sic et nos non

solnm opera, sed etiam sensus affixos habeamus, ne

cogitemus vel operemur inala. Et benc dcbcmus et

c^edite vos mortuos esse in baptismo, ne uUra ma-
numporrigatis ad actum peccati; quod si ita mortui
estis , existimate etiam vos vivenUs Deo , id esl
in accepta justificatione animae viventes et hoc me-
rito in corruptione corporum victuros : et hoc totum
ifi Ckristo Jesu, id est per Christum Jesum, qui et in
praesenti Justificat , et in justificatione permanen-
tibus vitam «teniam praeparat. Quod diYeral snpe-
rius , nos mortuos esse peccato , et vivendum esse
37 Deo, videns hominemnullo modo posse in hac
vila se cohibere a veniallbuSf determinal in qnibus
peccatis mori debeamus et posslmns : sciens fomi-
tem peccati naturaUter inesse cniqiie. Sed jam con-
fo¥tato libero arbitrio, posstimus cbercere lomitcm

Digitized by

Google

M «• BRUN0NI8 CARTHOSIANORUM

peccati, ne prorumpal hi actum. Et hoc detcrmi- A
naiis, ait : Quando quidem viventes estis Deo, ergo
peccatum^ id est, naturaiis fomes peccati, non re-
^t in vobis. Regnare peccati est, consentiendo,
ageiido, et in opere peccati consuescendo. Peccatum
utique non regnet in corpore ve$trOf id est, quod
jam vestrum est, et per confortationem lil)eri arbi- .
trii subjectum dominio rationis. Gorpore dico licet
justificato, tamen adhuc mortali^ et (nisi ratione re-
gatur) prono in opus peccati. Quare videnduro est
ne consentientes mortalitati vestrae non vivatis I>eo«
Non itaque regnet peccatum ut obediatis concupt-
scenttis ejus^ scilicet peccati, id est ut quod male
suadet infirmitas carnis vestrae, opere perficiatis
nec solum non ol)ediatis opere, ted neque exhibeatis
ita ut parata et opportuna per cousensum fadatis
membra vestra peccato. Quia sicut nec operari, slc
nec malo consentire debetis. Membra vestra dico
tunc (acta arma iniquitatis^ si foerint exhibita peo-
cato. Si enim pecc^to consenseritis, tunc iniquitas
armatur membris vestris, ut per haec arma perficiat
quod male cupit. Nolite vos ezhibere delicto, sed ex-
hibete vos Iko, id est, praeparate vos bene operando
idoneos Deo. Et justum est, vos dico factos viventes
in justitia tanquam ex mortuis; mortui enlm eratis
!n peccato. Nec solum actu exhibete vos Ueo, sed
etiam membra vestra in consensu et exbortatione
bonorum praeparate Dea, Membra vestra dico facta
lunc arma justitim, His enim armis perficiel jnstitia,
quod bene suadet et cupit. Debetis utique et po- Q
lestis exil)ere vos Deo. Nam peccatum^ etsi natura-
liter sit in vobis, non tamen dominabitur in vobis^ ^i
confortato libero arbitrio, veiitis uti, sed potius vqs
dominabimini ipsi pecoato^ nfe^Jmbcat actum. Yere
peccatum non dominabitur in vobis : non jam enim
estis sub tege, quae reos faciebat jubendo, non adju-
Tando ; sed estis sub gratia^ quae dimittit peccata et
adjuvat operari bona.

Quia iterum errare ex eo quosdam scntit, quod
dixerat per gratiam omnia dimitti, et hac fiducia se
peccare, quia gratia parata erat, el sufficiensre-
laxare omnia, conlra sic male operantes dicit hac
intentione non esse peccandum, quia gratia omnia
quidem dimittit, sed si aliquis peccando- se suh- ,
duxerit gralix, factus servus peccati, quomodo scit D
si ad gratiam reverti poterit, cum jam subjugo
peccati ligatus sit? Quaiidoquidem sub gratia sumus
quae sufficienter purgat omnia : ergo quid dicemu^?
Au ideo licite peccabimuSf qnoniam non sumus sub .
Uge^ quae jubendo gravat et non adjuvat, sed sumus
sub gratia, qoee et peccata remitlit, ei bene operari
adjuvat? Absit! Hoc, inquit, abesse debel, ul pecce-
mus fiducia gratiae ; quia an nescitis quod urvi ejus
estis cui exkibuistis vos ad obedUndumf Servi dico
(acti cui obedistis^ id est, in ea hora qua ciio obedi-
stis. Ejus servi dico; sive peccati cui obedistis, du-
centis ad mortem^ id estad damnationem; sive servi
cstis obeditionis^ id est justitiae ducenlis vos ad ma-
jorcm justitiam; quia obediCDdopeccaio, servi pec-^

INSTITUTORIS OPP. PARS H. 60

cati efficiemini, nec faujus servitutis viiicula rum-
pere potestis libertate perdita. Ideo bonum est ut
servi facti justitias, a gratia non declinetis, quia
aervi facti peccali non potestis veslro jure reverti ad
gratiam. Ideo in Justitia perdurate, nec propler hoc
solum, sed etiam ideo quia cum olim jugo peccati
deposito, facti estis servi Justitiae, si iterum ad
vomitum veteris servitutis relabimini , rei estis
instabilitatis et justae perdilionis; quod sic ait :
Non solnm pro eo quod praemissum est perdurare
debetis in Jusiitia, sed eiiam pro eo quod sequitur :
Unde gratias ago Deo meo, qui vos gratis sine merilo
vestro a jugo peccati liberavit.

38 Inde utique gratias ago; quia vos aiiquando
fuistis servi peccati^ sed Jam obedistis, neccoacti, sed
ex corde^ id est propria volunlate eundo in formam
doctrina^ id est, in doctrinam quae vos fecit Deo con-
formes. Imago enim Dei deformata et excaecala
fuerat in vobis; sed per inslruclionem meam ima-
ginem Dei in vobis reforinavi. Formam dieo illam,
id est, tam excelientem sicut reformationem ima-
ginis Dei ; tn quam fermam traditiestis per miseri-
cordiam Dei ei doclrkiam noslram. Per vos eniiu
insuflicientes eratis reformari. Olim fbistis servi
peccati, sed n«nc liberati a peceato^ faeti esti$ servi
justitim ; el ideo nolite ulterius redtgi in servHutem
peccati. Et vobis factis Jam servis justiliae dico ku"
manum, id est, praecipio vobis quiddam satis leve,
ad quod humanitas vestra satis potest sufficere. El
hoc, quiaspiritualeestarduum, non praecipio vobis :
facio propter infirmitatem camis vestrm^ id est, quia
«cio vos adhuc camalitate premi, nec satis firmiM
in spiritualibus, humanum utique dico, Nam faoc
humanum est, sicut exhibuistis membra vestra s&r-
vire immunditias, id est luxuriae, gulae, libidini, ser-
vire etiam iniquitati^ id csl, omni contrario aequitali
ad consumm^Mndam iniquitatem^ sallem ita nunc
fideles facti exhibete membra vestra urvire justiiim
eundo in sanetificationem, id est in pienitudiueni
Justitiae. Hoc utique satis humanum esl» ulquanlum
servistis diabolo, tantum serviatis Deo, cui mulco
magis estis obnoxii. Vere qula servi fadi estis Dei,
servire debetis Juslitiae. Nam cum prins essetis servi
peccali^ liberi tuuc fuistii justitim^ id est, expertes
ab omni justilia, fideliter servientes pecc^to. Sed
nuiic facti servi Justitiae, longe fidelius servire de-
betis Deo. Quandoquidem amore peccatifeeistis vos
experles totius justitiae : ergo quem fructum^ \d esl,
quid utilitatis habuistis tunc ante co«iversionem de
iitis inquibus nunc posl conver8iooem«ni^es£tl»^
Ideo sic inierrogando invehilur in eos, ut a servi-
lute peccali m^is deierreal. De temporali frudu
peccati ideo soium reqiiiro : nam de fine eorum
satis constat finis illorum est more^ id esl^ in fii^
vitae al)sorb€t istos aeterna danuiatio« Servi facti
peccati nullum fructum habuistis, sed n«ju: per
gratiam liberati a peccato^ servi autem facti, Deo^
habetis fructum vestrum^ id esl, fide susoepta di-
gnum : frucium dico tendenlem in sanctificatiotterfK

Digitized by

Google

•1 EIPOSITIO IN EPISTGLAS PAULl. — IN EPIST. AD ROM. M

id esi, in pienitudiiiem justitiae. Impii mortem ka- A < mahim boe ago. Si autem quod notir tHud fado,

c jam non ego operor illud, sed quod babitai in me

bent, aed vos bal^etis finein vttani (Btemam, Vere
inors est flnis iitorum : nam mon est ttipendium
ffeceati^ id est, peccatum ministrat banc stipem, id
est morCem. Stipendium dicitur, boc quod tribunns,
▼el pretor, pensata mercede militis, ministrat ei in
exercitu. Mors babetnr ex peccato, sed vita mterna
babetur per graiiam Dei. Licet enim aliquod meri-
tam sit ibi, prima tamen justiflcatio fuit ex sola
gratia. El direetio Vit» quae sequitur, et eadem
gratia longe amplius quam meruerit remunerat;
gratia dat Titam atenlam ; et boc in Christo Jetu^
id est per Jesum Gbristum Dominum nostrum.

CAPUT VII.
c An ignoratis, fratres (scientibus enim legem
c loqnor) quia lex in bomine dominatur, quanto
c terapore vivit? Nain quse sub viro est mulier, vi-
c vente viro alligata est legi, si autem mortuus
I fuerit vir ejus, soluta est a iege viri. Igitnr vi-
I Teme viro [marito] vocabitur adultera, si fuerit

< com alio viro; si autem mortuus fuerit vir ejus^
I liberau est a lege viri, ut non sit adultera, si
c cum alio fuerit viro. Itaque, fratres mel, et vos
c mortificati estis le^ per corpus Cliristi : ut sitis

< vos alterius qui ex mortnis resurrexit, ut fructi-

< ficetis Deo. Cum enim essemus in carne, passiones

< peccatomm quae per legem erant operabantur

< in membris nosiris ut fructificarent mortl.

< 39^un€ autemsolutisumus a iege mortis, in qua

c peccatum. Invenio igitur legem volenti mihi facere
c bonum, quonlam mihi maium ad|acet. Condele-
f ctor enim iegi Dei secundum interiorem hominem.
c Video autem aliam legem in membris meis, re-
c pupantem legi mentis meae, et captivantem me
c [captivuni me ducentem] in iege peccati qaae est
c in membris meis. Infelix ego bomo, quis me Hbe*
c rabitde corpore mortisbujus? Gratia Dei, per
c Jesum Cbristum Dominum nostrnm. Igitur ego
c ipse mente servio legi Dei, carne autem legi pec-
c cati. >

EXPOSITIO.

Quia superius satis probaverat debere eos subjiei
gratiaer, et serviendum esse Deo, ne modo fn legaU-
bus putarent se debere servire Deo (peccatum enim
esse credebant, si etiam in tempore gratiae iegatla
praeterroitterent) probat Paulus non uiterius ser-
viendum esse in legalibus, quae si deserunt, non esl
peccatum; si faciunt, rei sunt.. Non enim tenenda
est umbra, postquam venit verltas, et cum camalem
legem expellat, spirituali legi alligal eos. Littera sic
jungitur : Per Cbristum Jesum est viu «tema tan-
tum. Nam per legem non ; quia an ignaratis fratre$,
ut magis excitet ad intellectum bujus rel, et fratres
vocat, et interrogat. Nec ignorare del^etis {$cientibns
enim tegem loquor) qaik, si bene consuhis, ideminve-
nietis. An ignoratis dico quia lex qusecunque posita

< detioebamur, ita ut serviamus in novitate spiri- q sit, dominatur in homine^ non semper, sed quanto

tempore vivit lex in eo bomine, vel bomo sub ea
lege ? Velut ai in qualibet urbe praeceptio aliqua po-
neretur, usque ad determinatos annos, qui intra bos
annos praeceptum positum non attenderet, reus essel
transgressionis positae legis. Qui vero finitis deter-
minatis annis faceret contra posium legem, reus
inde non esset, juia tempus cjusdem le^s jam prae-
terisset. Sic de lege Jodaeorum, qui tempore Moysi
usque ad tempus Cbristi eam non observarel reos
esset. Sed postquam venit gratia, jam tempus ejns
legis praeteriit, et sic reus non est qui eam deserH.
Vere lex posita dominatur, quandiu bomo vivit suh
lege, vel lex in bomine. Nam lex conjugalis ista est :
Mulier qucs e$t $ub vtro, maritali modo foederata.

< Uis, el non in vetustate lilterae. Quid ergo dicemus ?

< Lex peccatom est ? Absit ! Sed peccatum non co-

< gnovi, nisi per legem, Nam concupiscentiam ne-
c scielMim, nisi lex diceret : c Non concupisces
c {Exod. K, 17; Deut, v, 19). > Occasione autem
c accepta, peccatum per mandatum operatum est
c in me omnem concupiscentiam. Sine lege enim

< peccatam mortuum erat. Ego autem vivebam sine

< iege aliquando. Sed cum venisset mandatum, pec-
c catum revixit. Ego autem mortuus sum, et inven-
c tum esl mibi mandatum quod erat ad vitam, boc
c esse ad mortem. Nam peccatum occasione accepta

< per mandatum seduxit me, et per iltud occidit.
c Ilaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum.

» et justum, et bonum (/ Tim. i, 8). Quod ergo D illa aliigata e$t iegi viri, vivenle viro ; $ed $i mor-

« bonum est, miiii factum estmors? Absit! Sed pec-

< catum, ut appareatpeccatum,perbonum operatum

< est mihi mortem ; ut flat supra mo<Jum peccans
« peccatum per mandatum. Scimus enim quia lex

< spiritalis est. Ego autem camalis sum, venunda-

< tos snbpeccato. Quod enim operor non intelllgo.
c Non enim quod volo {bonum] boc ago, sed quod

< odi [malam] illudikcio. Si autem quod nolo illud

< facio, consentio legi quoniam bona est. Nunc ao-

< tem jam non ego operor illud, sed quod babitat in

< me peccalum. Scio enim quia non babitat in me,
*< hoc esl m caroe mea bonum. Nam velle adjacet
* mihi, perficere autem bonum non inyenio. Non

< «uiai quod volo bonum, boc facio ; sed quod nolo

tuu$ fuerit vir eju$j $oiuta e$t mulier a tege titi.
Quandoquidem mulier vivente viro alligata est ei»
Jgitur si vivenU viro suo, habuerit rem cum oRq
vtro, vocatntur aduitera. Sed $i vir eju$ mortuu$ fuB"
' rit, liberata e$t a iege w'n, ita ut $i fueritjuncta ctHk
aiio viroj jam non judicetur adultera. £l fla, id esl
simili ratione fratre$ 40 ^ ^^* ^^^ mottifcM
veteri iegi^ quae data fuil solommodo nsque ad
adventum Christl. MoTlificati dico per corpu$ Chrieti^
Id est per Christum advenientem, qui corpus, id
est vcritas ipsius legis fuit, et cujus corporis lex
umbra fuit. Nec mortificatf ut vidui remaneatis, sed
«f amodo $iti$ aiUriu$, eju$ eeiiicei qui murrexit t»
morttm, per quod satis commendabilis est vdxs.

Digitized by

Google

63

S. BRUNONIS CARTflUSlANORUM INSTITUTORIS OPP. PAR8 U

U

Resarrexit ad boc ui per eum fructificaremus Deo, A ne malnm habui, licet non culpa legis, quod aequi-

id est per graliam ad honorem DeL £t modo tandcm
fructum facere llcet sub gralio, quia cum essemus in
carnef id est detenti iu carnalitate, tunc passiones
peccatorum, id est mala desideria, quce licet sensua'
lis homo affectaret, rationalis tamen passiones esse
judicabat, quse passiones erant not» per legem et
augmentat£ per delictum prxvaricationis, opera-
bantur in membris nostris, ut (rvuctificarent morti,
id est ut facerent fructum damnationis. Sed nunc
postquam venit gratia, sumus soluti a lege \eteri,
quae erat nobis lex. mortis , in qua morte peccati
detinebamury nec adjutorio legis surgere poteramus.
Soluti, inquit, sumus a lege carnali : ita, id est pro-
pter hoc, ut amodo serviamus in novitate spiritus^

poUenlerait: Licet lex bonasit, tamen peccatum,
id est corrupta natura, vel diabolus instimulaBs,
operatum est in me concupiscentiam omnemy id cst
\oluntate, actu, consuetudine peccandi- Hoc,inquitf
operatum esipeccatum accepta occasione permands'
tum, id est per4egem mandatam homiaibus. Acce-
pta, ait, occasione, id est opportunitale ex lege;
tum quia fragilitas humana magis teudebat in Teti-
tum, tum quia diaboius ferventius, accepta lege, in-
sultabat homini, videns legem datam fore quemdan
gradum homini redeundi 41 ^^ rSalvation^m, quem
prhis quieto jure possidens inquietare negligelut
Noundum etiam quod peccatum coiruptam vocat
naturam. Sunt enim in unoquoque et sensualis

agendo : juxta illud : i Renovamini spiritu roentis
vestrse {Ephes. i\\ 25), > et non amplius serviamus
invetustatelittera!, adhaerentes lilterali intellectui,
ut vetustas consuevit.

Quia dixerat superius Judaeos mortificatos esse
veteri legi, nec esse revertendum ad eam, quia pas-
sioues peccatorum erant per legem, et per eam fru-
ctificabant morti, appellaverat etiam eam legem
raortis, ne male opinarentur Judsei Paulum hoc in-
telligere, ut lex esset causa peccati efliciens, et ad
peccandum compellens, probat legem, quantum iu
ea est, esse bonam. Quia vero Judaei amplius sub
lege peccarent, hoc corrupta natura faciebat, non

animae, cum corpore quae sensificat corpus, et ita
premitur mole carnis, ut per singulos sensus
congaudeat voluptati, diligens suavia gustu, caoort
auditu, delectabilia visu , jucunda tactu , bene
fragrantia odoratu. lila vero pars animae quae non
ita premitur carne, et hic dicitur r:4tionalitas,coDtra-
dicit sensualitati, et naturaliter appetit quod bonom
est. Yere peccatum operatum esl in ine malum, per
mandatum. Nam dum eram sine lege^ mortuum erat
peccatum^ id est corrupla natura secundum qood
minus impugnabatur a diabolo, minus cupiebat
peccatum, quia noneratprohibitum. Peccatumtunc
mortuum erat, ego autem vivebam, id est vivere milii

lex. Littera sic jungitur : Quandoquidem per legem r* videbar cum essem aliguando sine lege ; quia

fructificabamus morti, ergo quid dicemus ? Dicemus
quod lex esi peceatum^ id est caasa peccati efiicieus,
et compellens ad peccandum ? Absit hoc ut legem
dicamus esse peccatum, quod si diceremus, et le-
gem esse injustam probaremus, et Deum datorem
legis de injustitia argueremus, qui legem dedisset
compellentem ad peccatum. Per legem ulique non
est peccatum, sed bonum : cognitio enim peccati.
Non enim cognovi peccatumnist per iegem, Ante le-
gem utique fuit cognitio pcccati, cum piucerna et

minus cognoscebam, nec ita concupiscebam pec-
catum, nec diabolus adeo inardescebat. Ante lcgem
mortuum eratpeccatum; sed cumvenisset mandatnm^
quod mortuum erat revixit peccatum, id est cor-
rupta natura vires resumpsit, magis stimulante
diabolo, et ut est vitium humanae fragilitatis magis
concupiscendo interdicta. Revixit ideo; quia in
principio vixerat, et cognitum fuerat originale, cum
adhuc recens erat. Yeniente mandato revixit pec-
catum ; ego autem sum mortuus , non solum de

pistor Pharaonis causa peccati in carcerem missi ^ prioribus, sed etiam de prsevaricatione datae legis

sunt. Sed per legem dicit coguitum esse peccatum, reus factus. Et quandoquidem per legem revixit

quia originale fere ab oomibus ante legem ignora- peccatum, et ego mortuus sum, igitur mandatum

batur» et actualia multa nesciebantur esse peccatum quod erat mihi datum ad vitam secundum intentionem
ut concupiscentia d^ qua subdit ; poena etiam infer- D datoris , hoc mandatum, non jam ad vitaro, sed

iialis, quae sequitur de peccatis, uon ita sciebatur, inversum inventum est mihi esse ad mortem, Non quia

nec meritum futurum non peccantibus. Putabant me compelleret ad peccaturo, sed quia causa fu*t

enim omnes in inferuo psrmansuros, licet sub dis- sine qoa nec reus essem praevaricationis, et causa

simiiitudine pcenarum. Sed per legem cognitum est
originale, cogniu sunt etiam. multa actualia, prius
incogni^. Nec etiam ea quse cognita erant, tanta
esse credebantur. Cognita est etiam futura danmatio
pro peccatis, et ideo ait : Per legem cognovi pecca-
tum, et originale, et aauaAa quanta erant, pcenam-
que pro iis futuram. Yere per Iegem*cognovi pecca-
Uim. Nam hoc, scilicet concupiscentiam^ quam esse
peecatum nesciebam^ nisi (ex ita diceret : Non con-
cwpisces* Lex quidem bonaest, quia dat cogniticn 'm
peceati; sed tamen per legero nibil bonum, soii om-

pro qua diaboius magis insurgeret contra quod
lex non adjuvabat, sed praecipiendo impedieliai.
Gongrue dicit inventum est ad mortem ; non enim
positum erat mandatum ad mortem. Probat man-
datum esse sibi ad mortem, non lamen culpa legis,
sed vitio corruptae naturae compelleniis, diccns:
Yere mandatum invenlum est mihi ad morlem, nm
peccatumy id est corrupta sensualitas seu diabolus
accepta occasione, scu quia suasio delectationis ad
peccandpm vehementior esl, cum- adest prohibitso,
seuqnia \*bolus ardentius incumbebal. ^it utiqoe

id est spiritualiter renovantes nos quotidie bene^ homo et spiritualis. Sensualis dicitur pars illa I

Digitized by

Google

05

EXPOSITIO IN EP1ST0LA& PAtU; — IN EPIST. AD ROMs

6»

•aGcepta ^pporUiDitate per iiuuutaium, seduxii me, A l^ge, inde apparet quod lcx et ratio simul sentianr^

ut.consentirem peecato ; et per iUud seduoere accidit
me, pnecipitando in actum peccati. (1( quandoquidem
mandatum erat ad yitam, ex culpa peccati inversum
esiadmortem. Igiiur lex eancta est, id est praecepta
legig sancta sunt, et mandatum^ id est opusprsecepto-
rum, utjejunare, dare eleepaosynam , lioc, inquit,
maadatum $anctum, id est sancitum et ftirmatum in
;1)OQO est. Est etiam jn^/ttm sequitatem servansadpro-
ximum. Est etiam bonum^ id est utile implenli illud.
Uodo sufiicienter probavit legem esse bonam in se.

Sed diceret Judseus : Non curo an lex bona sit,
ciuasit mihi causa damnationis. Quo contra Paulus
probat per iegem neminem damiiari,. sed potius
enutriri in bono. Gorrupta vero natura baec, causa

licet camalitas prsevaleat. Ago, inquit, illud quod
odi,. id est iUud quod nolo. Si aulem rationalis noh
iUttdquod carnalis facio, ecce jam consentio legif id
est, idem volens testis sum legi de hoc quod bona
est. Quandoquidem ego rationalis nolo illud quod
camalis facio (Illud nunc illativum est), Ergo ego
rationalis jam non operor illud quod me nolente
operatur caro, sed peccalum^ id est, fomes peccaii^
quod peccatum habilaty idest, assidue remoratur
in me caruali. Et vere peccatum babitat in me^
quia bonum non habitat in me.,: Quod sic
a^t: Scio quidem quia bonum non hdbitat in me,
hoc quod dico in me est, id est tn came mea^
id est in me carnali. £t boc probat : Yere bonum

est compellens ad peccatum. Unde sic ait : Quando " non habltat in canie mea, namnequepervoiuntatem.

quidcm mandatum sanctum est, ergo iliud quod m
se bowum e$t credi debet quod mUii factum est mors,
idest causa compeliens me ad niortem ?. Absit hoc,
Qt illud quod bonum est sit qausa qna^ maium
eflSdall Mandatum utique quod bonum es(, non cst
mihi factum mors; sed peccatum^ id est corrupta
nalora : ve) diabolus instimulans peccatum : ita
dico ut appareuiy id est, ut cogncscatur esse pec-
catum ; iilud operatum est mihi mortem per bonum,
id est accepta occasione a lege quae I>ona est, coegit
me magis peccare, prxvaricari etiam quod prius
non erat. Operatum est, dicit, ita per l)onum ut pec-
catum fiat ; peccans nunc in lege supra, priorem .

neque per actum. Per voluntatem quidem non
babitat. Nam velle bonum adjacet mihi carnali, id j
est quodammodo aj^roximat carni : nemo enim tam
impius quin aliquando saltem bonum velit. Quod
si adjacet, ergo nen habitat in me, velle bonum acya-!
cet. Sed perficere bonum illud nullo modo invenio in
carne mea. Yere perficere bonum non est in me car-
nali. Nam ego carnalis non facio hoc bonum quod voh
rationalis. Sed ago carnalis hoc malum, quod nolo
rationalis. Vel aliter : Yere perfioere bouum ex toto
non invenio in me. Nam etiam boc bonum non facio
quod bonum esse cognosco, et ideo facere voio. Non
enim omniabona mibi nota sunt.^eeoquod dixit

modum^ id est priusquam lex daretur per mandatumf ^ superius ad aliud probandum : noii quod volo hocago

id est per 42 praevaricationem mandati magis pec
cans. Vere iex non est operata mortem, sed peccatum.
Nam nos scimus ab aucloritate vim hal)ente. Scimus
utiqae quia lex est apiritualiSy id est, vel data per .
Spiritum sanctum, vel nutriens spirimm hon^nis, >
quorum alteruia si sit, constat qpia non est causa .
mortis. Lex utique est spiriluaiis, sed egosum eaf-
mlis, id est adbaorens carnaiiu^ti ; vemndatust quem .
pwfflus parens pro gustu pomi ven^ndedit : nec ita ut .
si|D solum in peccato, sed etiam sub peccato ; quia et <
si Tolo, et ditt laboro, per me tamen surgere nequeo. >
Hic incipit ostendere quod lex et ratiopaUs homo
in voluntate boni consentiant ; s^ tamen ab iUo
terlio, idesta corrupta natura superantur. Etboc
de rationalitate quod bona sit et bonum velit eon- >D
v«uienter probat. Sicut enim si lex maU esset, dator >
l^is inde viluperaretur, sic etiam si naturalisrati*.
^versaretur bono, juste qui rationem dederat de
malo rationis caiumniaretur. Vere sub peoeato siim.
ffam qued ego operor^ sive dimittendo bonum quod.
utique est operari malum, sive faciendo malum,.
quod, inquam, operpr ego sensualis, intelligo ego
Taiionaiis non esse operandum. Vere operor dimit-
tendobonum, quod inteiiigonon esse operandum..
^on enim ago hoc bonum quod ego rattonalis volo ; .
et vere operor faciendo maium quod intelligo non ,
^ operandum. Nam ego carnalis facio illud quod
^o rationaiis odi. £t nunc quia lex spiritualis et
bona est, rationalitas vcro mea bonum vult cum

iterura boc per aliudprobato, infertdicens : Quando-
quidem ego rationalis nolo matumquodagooi^niXiBy
ergo e(|fo rationalis non op^ror a7/tt4 malum, sed pec^
caium^ id est corruptio naturse : quod peccatum iWt/al
in me camali, operatur illud malum. Repetit locum
upde inferat, si-quod nolo illud facio, Quandoquidem
ego raiionaiis noio mal^m, lex autem (sieuti^Fobatum
est) malumsuniliter nob vult^i^iHf^ego-rationalifi in-'
venio legem esse bonam, id est utilem mihi rationali
volenti faeere bonum. Lex bonum docens, et ratio
l)onitmvoieBS,consentiendo in bono se invicm inve-
niunt. Volmti facere bonum et non facienti,beuedico,
quoniam malum carnalitatis u^jucet mihi rationali %
et propterea bonum quod volo perlicere nequeo.

Nota quoniam Pauius figurative sub persona sua de
omnibus loquitur, assumens sibi personam, uuneant&
43 legem nunc in lege^ Vere bonum invenio .in
me. Nam ego condekctor legi Dei : quia et iUa bo-'
mun vult et ego cum ea. Gondeleetor dico secunduns
interiorem hominem , quia interior homo rationalis
vojt .qoidem l)onnm : etsi nequeat operari. Cun>
modo dixerit quod iex et rationaliias bonum velint^
osiendit utrumque superari a lertio , id est a cama'
litate, quodtertium ostendit snperandum esse pcr
gratiam, et hoc satis idoneefacit^ Cum emm lege:»
o^tendat dcprimi per carnalkatem, nee eos qui sub^
lege fuerpnt quidquam booi fecisse , nisi per gra-
tiam, per hocplaoeJud;£Os insinuat deberesubjifi
penitus graiise Dei, et non amplius legi. Perhoc

Digitized by

Google

67

& BRti^MlS CARTHUSIANORUM INSTlTUtOftlS 0?P. PARS lU 68

rOMp-iLtiafiHCLlJttiscsLsic jungitur : Quandoquidem gratki

caMsse tameu carnalitali dicU , gentiles, ue se de
libero arbiirio efferant , deprimit, et sic omnes gra^
tiie Dei subjicit. Licet secuodum interiorem conde-
iector legi Dei , tamen video aliam leqem in membrii
mei$y id est in carnalitate mea. Legem ideo dicit,
quia quemadmodum ratio dictat agere quod bonum
est , sie sensuaiitas quod malum est : legem mem-
brorum dico repitgnantem legi mentis mem^ id est
bonts quae ratlo suadet. Nec solum repugnantem,
sed etiam eaptivum ducentem me in legem peccatx :
ut operer ea quas corrupta sensualitas dictat ; quw
lex peccati est in membrii meis , id est in singulis
senslbus diffusa. Et quaudoquidem lex membrorum
captivum me ducit in peccatum, ergo rationalis
sum infetix : quia sum homo, id est quia camalitate
deprimor ; et me infelicem quis tiberabit de corpore
mortis hujus ? id est de morte peccatorum , quae sunt
in corpore meo : tcI de corpore mortis , id est de
tota hae massa peccatorum qus ducunt ad mortem.
Lex non potest liberare me Judaeum ; non ratio na-
turalis me gentilem ; cum haec il utroque deiiciant,
scio liberationem meam , gratiam Dei datam per Je^
sum Christum Dominum nostrum. Ula profecto libe-
rabit me , et ideo tos Judaei gratiae eflicaci , non
legi impotenti , tos iterum gentiles gratiae Dei non
faiioni debilitatae, subjicimini. Gonsiderandum est
quod duplex Telle bonum sit in homine. Alterum
secundum natoralem rationem, quae corruptione
peccati depressa ,%onum quod Tult operari non suf-
ficit. Alterum velle secundum inspirationem Spirltus
sancti per quem fomes peccati deprimitur, ut bo-
num operari possimus. Velie autem naturalis raticH
nisboc erat, de quo superius dicebat : Non quod
volo bonum hoc ago.

Dixerat superius Interiorem hominem et legem
Gondelectari in bono sola Toluntate, non actu, quta
contra baec duo InTalescebat fomes peccati , legem
et rationem expugnans : sed postquam Deus osten*
dit utriimque bonum legis et rationis in homine de-
ilcere, dedit ad ullimum gratiam suam, quae libe- '
rum arhitrium confortaTit; utjam si Telit homo
bonum possit operari, et bene ooercere fomitem pee-
cati. Quia autem hominem redemptum per gratian,
Deus non penitos a fomite peccati 4iTisit, cau- j^
sa htec fait, quia reUquit meritum hminl. Si enim
bomo sola necessitate qnia non posset, non pecca-
ret, non esset meritum quo salTari deberet. Ut au-
tem locus esset merendi , fomitem peccati reiuctan-
tem dimisit , debiliUlum tamen et ( si Tclit homo )
subditum rationi. Quia iterum hominem a peccato
redemptum, non in tanta dignitate restltuit, In
quanu fuerat Adam cum cecidit , faccum est ne ile-
rum homo de subita et tanta felicitate superbiendo,
Irreparabiilter caderel. Quare ad memoriam peceati,
el ad custodiam humiHtalis opportune relicta est
poena peecatl ; ut etiam perhoc ostendatur tIs sancU
Spiritus, adjtttorio cujus rationalis homo subiglt
all»i eamalem : eut lul^tus fuit, quandlu sine gra-

G

Bei dMn fBt Umm CWtfUft mt lilier&Tit, iqiluf
ego tpw qui ante gratiam sidiMliis eaammmmHl^^
jam quod l>onum Tolebam potens operari, mk m»-
lum Tolo, sed etiam servio mmte^ id est poCestatem
habeo secundum quodratio admonet bene 44 ^P^*
rando serTire le^ Dei. Nec ita tamen ut fomes peccati
penitusln me destmctus sit, f«<i potestatem habeo
serTire* carm , id esi secundum earnalltatem legi
peceati, In boc eUam maximum notat miraculum ,
quod fomes peccali , contra quem nihil prius pole*
rat ratio, nunc subjaceat rationi, si Telit homo.
CAPUT VUI.
f Nibii ecgo nunc damnationis est his qui sunt
in Christo Jesu , qui non secundum camem am-
bulant. Lex enlm spiritus Titae in Ghristo Jesu li-
bejaTit me a lege peccati et mortis. Nam quoid im*
possibile erat legi, In quo infirmabatiirper carnem*
Deus Filium snum mittens in similitudinem carnis
peccati , et de peccato damnaTit peccatum in car*
ne> ut justificatio legis impleretur in nobis, qul
non secundum carnem ambulamus, sed secnndum
spirltum. Qui enim secundum caraem sunt, quae
carnis sunt sapiunt : qui Tero secundum spiri-
tum sunt, quas sunt spiritus sentinnt. Nam pra-
dentia carnis mors est: pradentia autein spiritus»
Tita et pax. Quoniam sapientia cafnis inimlca est
Deo. Legi enim Dei non est subjecla, nec enim
potest. Qui autem in eame sunt, Deo placere non
possunt. Vos autemincarne nonestis, sed in
spiritu , si tamen spiritus Dei habitat in Tobis. Si
autem quis spiritum Gliristl non habet , hic non
est ejus. Si autem Ghristus InTobis est, corpus
quidem mortuum est prapter peccatum , splritus
Tero TiTlt propter justiflcationem. Quia sl Splritus
ejus qui susqltaTlt Jesum a mortuis habital In to-
bis, qui suscitaTll Jesum Gbristum a mortuls, Ti-
Tificabit, et mortalla corpora Tcstra, propter in-
habltanlem Spiritum ^us in Tobls. Eqso Aratrea
debitores sumus, non carnl ul secundum carnem
TlTamus. Si enim secundum carnem Tixeritis,
morieminl. Si autem spirilu facta carais morlifi-
caTeritis, TlTetis. Quicunque enim Spirltu Dei
aguntur, hl filii sunt Del. Non enim accepislis
spiritum serrltutis Iteram in llmore, sed aeoepi-
slts splrilnm adoptionls filloram Del, in quo cla-
mamus : AbtNi (paler). Ipse enlm Sptritus tesllmo-
nium reddit splrltui nostro, quod sumus fllii DeL
Si autem fllii, et han^es : haeredes quldem Der ,
cofaaeredes autem Ghristi : si tamen compalimur ,
ut et gioriflcemur. Eiistimo enim quod non sunl
condignae passiones hujus temporis ad futuram
gloriam, quae reTelabitur in nobls. Nam exspec-
la^ ereaturaereTclationemfilloram Del eispeelal.
Vanitali enlm omnis creatura subjecta esl, ikhi
Tolens, sed prapter eum qui subjecit eam in spe:
quia et ipsa creatura liberabltur a serTilute cor-
raptionls in Ubertatemgloriae filioramDei. Seimus
enlm quod omnis ereatura ingemiscit el parlurit

Digitized by

Google

> EXPOSITIO IN tJPlStOLAS PAULI. ~ iN EMST. AD ftOil. 70'

usque adbuc. Non 8olum autem illa, sed et nos- A J^^f id est per Gbristum Jesum » iiberatil me a

ipsi primitias spirttus kabentes ; et ipsi intra nos
gemimus, adoptionem iiliorum Dei exspectantes ,
redemptiodem corporis noslri. Spe enim salvi
faai sumns. Spes autem quae videtur , non est
spes. Nam qnod videt quis /quid sperat.? Si auf»
tSmquod non videmus, speramus : ]|«r|Mien-
tiam exspectamus. Simillter aflMr et spiritus
adjuvat inflrmitatem noslram. Nam quid oremus
slcut oportet, nescimus ; sed ipse Spiritus postu-
lat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Qui au-
tem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus,
quia secundum Deum postulat pro sanctis. Sci-
mus autem quoniam diligenlibus Deum omnia
cooperanlur in l>onum , his qui secundum propo-

Uge peccatij id est a fomile peccati, ei a lege
mortis. id est ab actu fomitis peecati^ Mrqpflfc
fomes male suadet, QftMMfc HagMwFiiwrsum a
lege peoctfK^TM» per nirum Dei. Deus enim: mint
JMmr suum : non quod Filius abessel aUcobii sed
quia ipse nalora invisibilis per unilam sibi camem
facUis esl visibilis, missus dicitm^ secuodum eogni-
lionem nostram. Misit uti<iiie Deus Filium suum,
non in camem peccati, sed tn similitudinem eamis
peecati, id est in caroem similem carni peccalrici.
Cfartstus enim omnem carais materiam praeter pee-
calum sustinuit; et per missum Filium damnavii
peeeaium, id esl fomitem peccali, quod eral ttt
carne noslra. De peecatOy id est per Filium qui

siiom vocati sunl sancti. Nam quos praescivit el ^ fuil hoslia pro peccalis omnium obiau. Unde el

praBdeslinavil conformes fleri imaginis Filii sui,

ul sil ipse primogenilus in multis fralribus. Quos

aulem pnedestinavit , hos et vocavit ; el qnos vo-

cavit , hos el justificavit : quos autem justiflcavit,

illos et magnificavit. Quid ergo dicemus ad haec ?

Si Deus pro nobis, quis contra nos ? Qui etiam

proprio Fiiio suo non pepercil, sed pro nobis om-

nibus Iradidit illum. Quoniodo nou etiam cum

illo omnia nobis donavit ? Quis a^^cusabit adver-

sus eieclos Dei ? Deus qui justiflcat. Quis est qui

Gondemnet? Gbristus Jesus qui mortuus est, imo qiii

45 eiresurrexil, qui esl ad dexteram Dei, qu^etian

interpeiiat pro nobis. Quis ergo nos separabit a

Gbristus diclus esl peccatum. floslia enim pro
peccato obIata,peccatum dicebatur, vel pro peccato.
Yel ita: Damnavit peccatum, id esl Satanam de
peccato : quod diabolus fecit in carne Chrisli. Dia-
boius enim jus habebal in omnem hominem propter
originale peccatum : de quo quia Ghrislus reus non
fuit' (non eoim in concupiscenlia carais natos est),
in eum diabolos iudebitum jus usurpavit ; ideo jus
quod concessum ipsi eral in omnes, perdidil^et sie
quia incoucessa capUvit, juste coneessa perdidil.
Damnavil ulique peccatum : ad hoc. ut impfereiur
in nobis justificaiio legis, idesl quam iex pnetigna»
bat, et implere non poteral in nobis de termino :

charitate Christi ? Tribulatio ? An anguslia ? An v^ ^t non ambulamus secundum cafnem, id esl se«

persecolio ? An fames ? An nudilas ? An pericu
lam ? An gladios ? Sicol scriptum esl : < Quia
propler le mortificamur tota die, ttslimali suiios
sicol oves occisionis (Psai xlhi, 25). i Sed ia
his omnibos soperamos propter eom .qoi dilexit
nos. Cerlus som enim quia neque mors, neqoe
vita, neqoeangeli, neqoeprincipatus, neque vir-
totes , neque instanlia , neque futura , neque for-»
titudo , neque ailitudo, neque profundum , neque
creatora alia [aliqua] poterit nos separare a cha-
ritate Dei, quae esl in Christo Jeso Domino uostro.

EXPOSITIO.

Quandoiioidem menie servire possom lege Dei,
Ergo nune in tempore gratiae nihil damnaiiotUs re-

qoendo desideria .carnis; sed ambulamns sectiiw/tiiii
spiritum^ id esl secnndum quod diclal Spirilua
sanaus vei ratio. Damnavit, dico, peccatum, quod
scilicet damnare peccatum impossibile eral legi^
Lex enim impotenseral liberare ab originali, in qoo,
id esl in implenda JQSIificatione , iex infirm^lot
per carnem, id esl quia caraalitatem «ectabaiur.
Vere jusliftcalio non impletur, iis qui ambulant secun-
dum caraem ; nam ii ^tit sectanlur camalitaiemy sa-*
pimU^ id est saporem bonum capiunl, in YAsqum eamis
suni. Amodoin sequenlibuslongecomraendabit legem
spimualem per opposilum, depriraendo earnalem.

Quid inde dicerel aiiquis sl saplunl ea que carnis
8unl?Malura uliqoe multum esl hoc. Nampruden--

iictum esl Ati ^t suni in Chrisio Jesu^ id est qui D tia carnis esi mors^ id esl vaeare iis quae caro sua-

io flde Chrisli renati sunl. Non quod mOdo boni
sinf, modo male agendo non sinl, sed quia ila sonl
io Ghristo leso, quod non ambulani secundum ear-'
um^ id esl non delectantor in malis, seclando car-
nalitalem. Ambulare congrae removet. Impossibile
Cttun esl non invicem facere quae camis sonl.
Propterea non dixil, qui sunl secundom carnem,
led qoi ambulanl, id est qui de malo non pcBDitem,
sed consoescendo delectanlor in eo. Yere nihil
iamnaii0ids est kis qui sunt tn Chfisto Jeeu. Nam
(ex iptHftii, id esl vd ^uara Spirilus sanctos di«
ciat, vel ipsa ratidnaliUs, spiritus dico datoris vitm^
id fst qni dal hic vivere in virlulibos onde eliatt
pruvemt vita aeteraa : \it:)e dieo habitae in Christo

del, mors animae esl. His qoi sequonlur spirilum
implebitur juslificaiio legis. Nam qui sunlsecundura
Spirilum, sentiunl, id esl sapiunl el sectanlur ea
qoae sont Spiritos. 46 ^^ ^}**^ ^^^ dioerel' ali«
quis? Mullum equidem. Nam prudentia esi spiritua
tiia^ id eslvivere hic in virtutibus, et eslpax^ id
esl tranqoiUitas animi, et quies a lentatioaubus.
Non euim omnes qui vivunt in virluiibus, pacem
hanc habenl, sed adraodum pauci; ideo prudentia
carois esl mors, fuoniam sapientia camis esi immica
Jko^ quandio tmmlcatov Deo, vivere neqoit. Sed
qoi bonom caraaliuiis suae Deo praeponil, regnum
Dei (qoanlnm in se esl) dlminoit, sobjiciens se re-
gno carnis. Vere sa^entia carais esi iniraica Deo.

Digitized by

Google

'7r S. BRUNONIS CARTH13SIAN0RUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 11

Ifamfme$t Bubjecta tegi Deu sed imperio carnis. A I>ei agimini , et vere welis , quia fiiii Dei erilis.

1*^11 eat 0ul\iecUi, quia nec e$»e potest subjecia,
x|iuindiu earoalitati adhaeret. Quid enim enumerare
quasro singula dloens, prudentia carnis est roors et
inimieaDeo? utpauciscomprehendam : quicunque
tmu in came,M est in carnalitate, quandiu ibi de-
tinentttr, tko plaeere non posiunt, Quia modo dixe-
ral, qui intcarne sunt Deo placere nequeunt, ne per
hoc deterreret Romanos , qui prius justificaitione
accepta, ad aliqua peccata relapsi fuerant, demulcet
eos bhmdiendo, tamen qu» facienda sint eis aperte
insinuans. Qui in carne sunt Deo placere uou pos-
sunt. Sed va«, o Romani, nonjameslis in came^ nec
Tos in earne esse iuteliigo, sed estis in spifitu. Hac
cimditione tamen vos esse in spiritu pronuntio , si

Quod sic ait : Vere si mortificaveritis camem, per
spiritum vivetis. Nam quicunque aguntur Spiritu
Dei (quod est mortificare facta carnis) , hi sunt /l/tt
D^t, et haec est vita aeterna.

Postquam satis commendavit legem spiritus^
ostendit quanta utilitas sit^ nobis per Spiritum
sanctum, quod jam partim supra ostendit. *Veie
filii estis. Non enim jam estis servi , quod sic
ait : Yos quidem accepistis spiritum , sed non
spiritum servituiis : ut amplius servi sitis, et ser-
viatis iterum in timore, Dum enim' sub lege era-
tis, 47 timore poenarum quas iex minabatur ser-
viebatis : qui autem timore poenae servit, poenam
Qvadit, gloriam non meretur. Spiritum servitutis

SpintmDei quem in baptismo accepistis Ao6i(a^ ^ utique non accepistis,wrf acceptstw «piriii<m ^^

id est perseverat invobis, Si quis autetn (non dico
de vobis, sed quicunque iile sit) qui non kabet Spi'
ritum Christij fdc non est ejus , scilicet Dei , id est
non habet partem cum Deo. Hic plane ostendit Apo-
stolus Spiritum sic a Filio, ut a Patre procedere»
iriM aii Spiritum Dei, et Spiritum Ghristi , et quOd
idem sit Spiritus Dei, et Spiritus Ghristi. Si autim
ChristuSt id est Spiritus Ghristi, est in vobiSj corpus
guidem vestrum mortuum est , id est mortalitati
adhuc sub>XGet prapter peccatum^ id est vei propter
poenam peccati ,*vei propter custodiam, ne iterum
oadatis per dationem ; corpus quidem adhuc est
mortuum : $ed $piritu$ vester jam vivit propter justi-*
ficatiotkem , id ell per opera justitiae quae exercet
justificatus a peccatis , ubi ait : Si Ghristus est in
vobis, innuit Ghristum et Spiritum sanctum idem
esse in substantia Deitatis.- Nec soium per spiritum
habitantem in vobis, vilam spiritus habebitis, sed
etiam si Spiritus ejus qui suscitamt Je$um a mortui$f
pro hac causa qdia Spiritus sanctus in eo habitavit.
Si, inquit, idem Spiritus habitat in voHs, vivificabit
etiam mortatia corpora ve$tra^ facta inunortalia pro*
pter eamdem causam, scilicet propter inhabitanUm
Spiritum eju$ in vobis., £t quia sic de vobis facere
possit, et facturus sit praesignavit, in eo quod jam
suscitamt Je$um Christum a mortui$,
t Quia si quaeritur quare Ghristus ante omnes in-
oorrupttbilis suscitatus sit? respondetur ideo quia

ni$ fiiiorum^ id est per quem adoptamini in filios
Dei. In quo spiritu docente, nos ctamamu$ : Abba
(pater). Abhk Hebraeum est, significansidquod pater,
vei pater Graecum. Ideo hebraeam vocem posuit, et
vocem gentium, seu graecam, seu latinam, ut osten-
dat utrumque populum , Judaeum et gentilem in
novitate spiritus debere sei-vire Deo , non jam in
vetustate litterae. Yere in spiritu clamamu$ : Abba
(pater). Nam ^piritus sauctus redditte$timonium $pi'
ritui no$tro^ id est docet rationem nostram hoc
quod $umus filii Dei. Nisi enim Spiritus hoc insi*
nuaret, nesciremus nos esse filios Dei. Si autem
sumus filiiy erimus etiam hwredes, Ecce quot utili-
tates sunt nobis per Spiritum. Prius adopiamur in
fiiios. Dehinc clamamus. Haeredes etiam constitui-
mur, nec viiis haereditatis, sed hmredee /^i, qnia
Deus distribuet nobis haereditatem suam, id est
lotius lM)ni sufficientiam. Si quaerimus quomodo
sumus haeredes Dei, cum usus habeathseredem esse
morte decessoris? respondetur quia Deu^ , quo*
dammodo nobis morietur in futura beatitudine,
secundum hoc quod nunc videmus eum per specu*
lum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem
sumus visuri. Haeredeserimus Dei, cohmrede$ auUm
Chri$ti^ quia eamdem haereditatem quam Ghristus,
id est incorruptionem secundum camem modo nostro
accipiemus. Ha:rede$ dicit JDei, velat ejus eujus est
haereditas, eamque distiibuit. Cohteredes Chri$ti^

de Spiritu sanctoconceptus sit; quia peccatum non jy velut ejus qui nobiscum partem capiet haereditatis.

fecit, etquia iper ^im incorruptionem omnes habi*

turi suut, dignum fuit ut omnes in hoc, et tempore

praeveniret, et pius omnibus acciperet. Quandoqui-

dem Deus et jam animam vivificavit, et corpus vivi-

ficabit, ergo fratre$ jam non sumu$ debitore$ carni, id

est jam nihil debemus carnalitati, sed spiritui ; quia

per spiritnm vivimus, et adhuc vivificabimur. Debe-»

mus quidem cami quae necessaria sunt ei, ut victum

et iegttmentum ; sed non ita vivamus sequentes car*

teiitaiem. Si enim $ecundum carnem vixeritis^ non

Tivificablmini, sed moriemini, Si autem facta carms

mortua (eeeritis , perspiritum vivetis, ei hic secun*

dum animam, et in futuro secundum corporis in»

comiptioneiift. ^ 6t mortificane debetis ; nam Spiritu

Gohaeredes erimusGhristi, hac tamen conditione
dico : si compatimur Ghristo non intentione laudis
vei iiicrl temporalis, sed ut glorificemur^ desiderio
tantum aeternae gloriae. Gompati utique debemus, ut
glorificemur. Nam ego existimo (etverum est) quod
vmne$ passiones hujus lemporisy id est quae tempo-
raies sunt, et hujus, id est tam brevis* temporis,
non sunt condignee ad promerendam futuram gto*
riaiit, qw revelabitur in nobi$, quia nec nos ipsi qui
eam habituri sumus, quam digna et magna sit in-
teiligimus. Yere gioria liaec revelabitur in nobis.
Nam exspectatio creaturcBy id est V)tius £cclesiae
exspectat revelationem filiorum Deu, ut .et ipsi inter
fllios Dei . reveleutujT. Quia si, omnis £cclesia hoc

Digitized by

Google

»

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. — IN EPIST. AD ROM.

74

ex&pectat, rredcndiim est f^tarum esse quod ex- A corpus nostrum modo fragile, nulla corrumpietur

spectat. Exspectatio exspectat, frequentinm notat.
Creaturam vocai Ecclesiam, nani haec speclaliter
crettura Dei est, quam etiam justificando novam
crealuram fecit : et quia causa ejus bona omnia
creata sunt, ideo creatura, id est Ecdesia exspectat
hanc revelationem, quia subjecta est vaniiati^ id est
miseriis camis, quse vanae sunt. Si enim modo co-
medit, post modicum iterum esuriet; si bibit,
ilerum sitiet, et sic in cacteris. Et quia bxc
omnia videt vana, ideo exspectat hoc ubi nuUa sit
varietas.

Subjecta quidem est vanitati, sed non volens^ quia
nollet pati hsec vana, et licet nou voiens, tamen
propler eum sastinet ^«t Bubjeeit eam his miseriis, f)
ne iterum superbiendo periret. Subjecit dico in ^pe
positam, utspem haberet evadendi hanc vanitatcm;
io ipe dico hac, ^icta, id est quod ut Ghristus» sic
eiiam ipsa ereatura Uberabitur a servitute eorru-
ptionig^ id est variabilitatts, transfereDda a serritttte
in libertaUm^ a corruptione tit ghriam filiorum Dei^
Bene dioo non voUns subjecta e$t : nwn nos scimue
quod omms ereatura^ id est Ecclesia, ingemi$cit
animo et parturit^ id est maximo conatu laborat v
operando quemadmodum partufiens fruetum de
labore exspectaiiB. Parturit dico wque adhuCy quia a
primo justo semper in labore fuit Ecolesia usque
ad hoc tempoa. Greatura utique ingemiscit, »011
tolmn auUm iUa creatura, ted etiam nosipsi^ qui
tanbe dignitalis sumus quod eCiam dii esse reputa- C
mur : nos dico hubentes primitias spiritus^ quia in
primitiva Ecdesia prius omnibus et abundantius
Spiritum sauctum accepimus, abundantius etiam
propbetis qui pnBc^senint : non enim semper per
Spiritum sanctam loifuebaiitur , quia' aliquando.
recedebatSpiritttssanctusab eis, et quae faisa erant
pradicebaot : 46 u^ Nathan quandoque et quidam
aiii : sed apostoli nunqaam privati sunt semel ac-
cepto Spiritu sancto. Nosipsi habentes primitias
spiritus, qui adeo digni sumns, etiam ipsi iidem a
Deo fragiies sumus, quod gemirous quemadmodum
creatura, £t ne putarentur gemere compassione
subditonuD, et non pro se, determinat : Gemimus

mutabiruatc. Per hoc quod dicit eiispectantes^ innuit
se de futura adoptione loqui, non de jam habila.
Rem cnim jam habitam non exspectamus. Greden-
dum est etiam Ghristum assumpsisse ideo corpus
cum anima, ut utrumque lib«}raret a corruptione.
Vere exspectamus, quia spem habemus. Spes au*^
tem ista magnura habet merituro, nam salvos nos
facit. Quod sic ait, spe, id est merito spei, quia
rem invisibilem et etiam incogitabilem constanler
speramus, hoc merilo salvi sumus^ et in hac spe
facii sumus ab aiio, non a nobis. Non enim fragi-
litas nostra nisi Spiritu sancto confortata speraret,
quia nesciret, et sic nec meritum salutis haberet ;
spe salvi facti sumus, tantum meritum habet vera
spes ; sed iila spes, id est res sperata qua videtur^
jam non est spes^ nec spei meritum babet. Spes
enim est de re quae uon videtur : ut si speramus
aiiqucm nobis daturum pecuniam, illud quod spera*
mus, nondum videmus, scilicet nos habere pecuniam,
etsi pecuniam ipsara vidcamus. Rei autem quae jam
babeturnoncst spes, sed jara usus habetur. Yere rei
qux \idclur non est spes, nam quod videt quis , illud
quomodo vel quare sperat? Non est amplius speran-
dum, sed eo ulcndum. Rei quae videtur non est
dicenda spes, sed si illud qnod non videmus spera-
mus, meritum hujus spei habemus. Nam exspe-
etamus rem speratam per patientiam^ id est in
exspcclando patienter omnia toleramus, desidcrio
rei quam speramus. Et hac spes, quae tanti est
ncriii, per Spiritum sanctum habetur. Nec hoc
golum dat nobis Spiritus sanctus, sed etiam «imt-
liur, id est sicut spem, et pcr spem patientiam : sic
idem spiritus adjuvat noslram infirmitatem, Sicut
enim inflrmi sine Spiritu sancto cssemus in spc,
sic etiam inftrmaremur in oralionc , uisi doceret
nos Spiritus. Vere Spiritus adjuvat nos infirmos.
Nam nos scimus quid oremus, sicut scire oportet el
orare, scimns quidem quomodo non oportet. Nos
litique nescimus, sed ipse Spiritus postutat, id est
postulare nos facit et insinuat. Postuiat dico pro
nobis, id est vel vicc nostri, vcl oausa nostrae utili-
taiis : gemilibus in6narrabitibus, Gcmilus ideo in-
enarrabiles dicit, quia ipsi coniemplalores nesdrent

dico intra m>s, id esi pressi tentationibus quae nos explicare, nec posscnt, quot et quantis desideriis
conturbant interius. Prius ipfti, noU est dignitatis : ^ jestuant. Ex eo qood dictum est, Spiritus postulat.

aiierumipsi, fragiliutis. Per hoc Apostolus multum
coDsolatur Eedesiam, et invitat ad patientiam, quod
dicit apostolos es|dem frs^ilitate premi qua premon-
iQr subditi. SulMiit etiam magnam consolationem
qoam habent, dicens : Gemimus dico , esspectantes
edoptioum fiUorum Dei , id est ut adoptemur in
filios Dei.

IHiplex adoptatio est : prima qua Dens peccata
dtroittitet justiflcat; secunda qua in seterna beali-
todine sanctos cohaeredes faciens Ghristi, eos rc-
vAunerat. De hac autem secunda innuit se Paulus
InteUigere, cum ait: Adoptionem dico, id est re-
^tmpUsnem corporis nostri, id est in qua adoptionc
Patiiol. CLIl!.

qi^idam in crrores lapsi sunt , diccnles Spirituni
minorem Patre et Filio, qiwa qui postulat minor
intelligitur eo a quo poslulai; curialitatem Pauli,
vertentes in hjeresim. Sicut enim qui modo do-
coissct aliqucm quo genere loquendi, et quibus
verbis loqucretur cum principe, ille per illum
instructum diceretur loqoi eidem princlpi : sic
Spiritus sanctus, quid et quomodo postulemns nos
instruit, et per nos iustructos dicitur postulare,
non aliter.

Quod supra dixit : nescimus orare sicnt oportet^
hoc in ipso apcrtum est^qui contra sahiu^m spiritum
49 Salana» oravit auferri a se datum wW ob custo

3

Digitized by

Google

'W S. BRUNONIS CARTHUSIANORLM

(iiam humiliutis; ne qiiia raptus erat ad tertlum A
coelum, et audierat quae non licebat liomiui loqui,
superbiret : sed per impellentem fragilitatemy pu-
sillaniroitatem carnis reminisceretur. Spiritus san-
clus sperare nos facit, orare nos docet, el exaudiri
lios facit. Quod sic^it : Spiritus postulat : iiie autem
ijui Bcrutatut corda, id est Deus» tcity id est com-
plet et apptobat guod desiderat^ id est desiderare
rtos facil Spiritui sanctus. Scit ideo quia Spiritus
poituiat secundum Deum^ id est docet nos Spiritus
postulare quod Deo bonum est concedere. Postulat
iico pro sanciis^ id est vel vice vel causa sancto-
Aim. Scrutatur^h ea similitudiue dictum est, quia
(uemadmodum iile, qui multo scrutinio rem iuvcsti-
{(at, melius rem ipsam cognoscit ; sic Deus non quod
^^utando laboret, sed quasi scrutalor et longc me-
Uu& occuita cordium novit. Non solum Spiritus spem
dat, orare insiiuiat,exaudiri facit, sed et qusecunque
prospera vel adversa contingant sauctis, omnia fa-
cit ille esse ad bonum. Littera sic jungitur : Orare
ticttt oportet per nos nesdmuSf hoc autem per Spiri-
tnm sanctum scimus^ quoniam idem Spiritus coope-
ratur omnta, seu prospera seu adversa; in bonum, id
est ad utilitatem sanctorum. Yel omnia cooperantur
a Spiritu sancto in bonum^ ut passive dicamus; vel
iu activo sensu omnia cooperantur in bonum, et ite*
rum per Spirilum sanctum. Sententia non mutatur,
cooperantur dico dili^entibus Deum^ nec qai mododili- ^
gant, modo peccando odiant, sedhis^ id est hujusmodi
diligentibus qui a Deo voca.i sunt; ad hoc ut sint ^i
sancti : et quia non < mnes vocati electi, adjungit:

Vocati dico secundum propositum pnescienliasDei,
quae nuUo modo potest immutari. Vere secundum
propositum vocati sunt, et omnia cooperantur illis
in bonum. Nam Deus praescivit eos ab aeterno sibi
idoneos et electione dignos. Et quia pnsscivit ab
aeterno, prcedesiinavit etiam eos, id est praiparavit
in lempore congruo. Haec praeparatio fuit oblatio
grati», et interna aspiratio. PriBscivil, inquit, et
praidestinavit fieri conformes^ id est imitatoies ima*
ginis, id esl puritatis filii ejus : quia in hoc mundo
per puritatem solam imitari licet Filium Dei, quem
in futuro per majorem puritatem et invariabilitatem
imitabuntur sancti. Hoc autem de divina essentia
Fiiii dicimus^quia si per bocFilium aPatrevidemur D
diversiGcare, quia dicimus imaginem Filii, respon-
demus quod iu subsiantia quiilem per omnia idem
suut, sed in personis est varietas. Et in eo quod
Pater sine principio, non ab alio : Filius autem a
Patre principium habet, licet semper fuerit cum Pa-
tre, et sic ab alio. Si autem secundum humanitatem
de Christo hic agimus, congrue sequenlia coosen-
tiunt, quae secundum carnem deChristo solummodo
aguni, et dicemus : Simus conformes imaginis filii
ejus, ut quomodo in novitate spiritus ambulavit,
sic et nos ambuiemus. Ita tamen conformes secun-
dum utramque sententiam : ut ipse Fiiius sit pH-
mogenitus in muUis fratribus^ ut queroadmodum
priroogenitus Filius Dominus est paternae haeredi-

INSTITIJTORIS OPP. PARS ll. 7«

tatis, et quod inde habent alii filii ab eo habent; stc
et Christus Dominus est in hac haereditate, et qui
cunque aliquid inde habentt ab eo et per eum totum
habent. Dicitur etiam primogenitus mortuorura,
quia primus resurrexit a mortuis, etiam sicut cum
eo incorruptibiles resurrexisse credantur qnidam
sancti. Si qui autem per Christum suscitati sunlv
non surrexerunt a mortuis, quia iterum morituri.
Nec solum praescivit, sed quos prcedestinavit^ hos
etiam vocavit : quia, postquam inspiravit eos, voca'-
tores adhibuit interius praeparatis> quorum vocatio
frustra esset, nisi spiritus operaretur interius. Et
quos vocavit^ hos etiam justificavit, remittendo pec-
cata, infundendo gratiam. Quos antem justificaiitf
iilos etiam magmficabil in futuro, quando conregna-
bunt secum. Vel magniftcavit secundum certitudi-
nem futurae rei dicit,et secundum quosdam, 50 <I"^
jam ciim Deo regnant, quantum ad animas. Quahdo-^
quidcm Deus electps suos praescivit, praeparavit,
justifieaTit, et ad ultimum magnificabit, ergo quid
dicanus ad heec? Estne aliqnld quod contraire pos-
sit huic divinae dispositioni? Contra hoc utique nihil
potest dici, quia Deus est pro nobis, et si Deus pro
nobisj quis potest esse contra nos? Qois potest ever-^
tere, ne perficiatnr quod Deus de nobis praeordina-
vit. Vere Deus est pro nobis. Nam ipse est qui non
pcpercit etiam Filio suo^ sed tradidit, id est dispo*
suit illum tradendum ad mortem pro omnibus eiectis
suis. Et cnm rem tam difficilem fecerit, sicut est
Filium prae omnibus filiis charum tradere morti pro
nobis, quomodo, id est qna ratione*non etiam dona-
bit nobis omnia quae restant, cum illoFilio qucni
longe ehariorem omiii re bdbnit, quem nobis in
articulo mortis dedlt? Non est credendum, ut qui
Filium dedit, qu» minora sunt Filionobis ncgaturus
sit. Et quandoquidem Deus nos adeo dilexit, ut Fi-
lium traderet pro nobis, quis jam accusabit ndversus
nos electos Dei? Accusare est adversus electum*
qubmodo subvertalur disponere , quemadmodiim
Satau videns Job iii terrenis abundarei quia in his
putavit Job mente detiueri, pertnictal>at quod res
cjus demoliendo justitiam ejus per impatientiam de
damno rerom venientem de8trueret:sed quia electus
erat Job, Satan non potuit. A principio enun ex quo
dixit : Ponam sedem meam ad aqttilODem(/sa. xiv,
13), semper laboravit destruere regnum Christi, in
quo adhuc male perseverat. Diabolus vult accusarCi
sed non potest, Deus autem potest, sed non vult :
Deus enim est qui justificat, Quis est etiam qui con^
demnet electos Dei? Satan quidem condemnare vult,
sed non potest; Christus quidem posset^ sed non
vult : quod ex eo palam est, quod Christus Jesus
est, qui mortuus est pro nobis. Nec hoc soium, imo
qui etiam resurrexit, ut et nos resurgere faciat ; q^i
etiam est ad dexteram Dei^ ubi et nos secum collo-
cabit : qui etiam interpellat pro nobis^ ubi est in
dextera Patris, qui liaec omnia pro nobis fecit et
facit : credendum est qiiod nos condemnet? Intcrpel-
lare dicitur Christus, non quod voce clamet» sed

Digitized by

Google

" EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUll. — IN EPIST. AD ROM. -g

assumpta hnmanitas, qu» in ocuUsDei esl, semper A • auiem quod exciderU [exciditl verbnm Dei tiL
l..„n. „..i«, «t m<.m««.™ fo.5. „. ,....«.:„. :..... .„ . ^„.,^ „„„„ ^,,. ^^ ,^^^^, [.;ircumcisione] SUlit

l^eum palsat, et memorem facit, iit perficial illud ppo
quoFllinm carncm assumerevoluit: qnemadmodum
legatus, per solam repraeseiitationem personae lega-
tionis snae, memorem faceret ad quem missus esset
in eo, quod se illi repraesentaret.

Quandoquidem Deus pnescivit, justiflcavit, eic,
ergo quu n6$ ieparare poterit a charitate Ckristi, ut
sicperverut consiliumDei? Separabit nos tribuialio,
id est quselibet afflictio carnis? An angustia ? id est
anxietas anirai. An persecutio de loco ad locum? An
faines? quia saepe esuriit, ut etiam taederet eum
vivere. An nuditasfAn periculumf id est commina-
lio mortis? Angladiusfkn ipsa occisio? Nihil ulique
horum nos separabit, sicut scriptum est in libro
Psalmonim : iilud quia jungitur in posterum : Pro-
pter te mortificamur tota die, mtimati sumus ut ovet
cccisionis (Psat. xliii, 24) : non quae reservantur ad
fetus, sed quae sunt oecigionis, id est quae steriles
snnt occidnntur; et si propter te occidimur, constat
quod a le non separabimur. Sed quae cura si moiti-
ficamur? fn his enim omnibus, tribulatione, angu-
sUa, et caeteris superamus, propter eum ferventes
iraore ejus, qui dilexit nos, Vere superabimus, quia
neque mors^ id est comininatio mortis; neque vita^
id cst promissio vitae, vei gioriae mundi; nequean-
geli, qui legalione Dei funguntur; neque principatus,
id est neque ordo ille qui etiam sui^er angelos prin-
cipatum habet; neque virtutes, id est neque ordo ille

€ hi sunt Israelitae, neque qui semcn sunt Ab-
€ rah», omnes Oiii sunt Abrahae ; c sed in Isaac vo-
€ cabitur tibi semen {Gen. xxi, 14), » id est, non
i qui fliii carnis hi fliii Dei, i sed qui fltii sunt pro-
€ missionis (GaL iv, «8),» aestimantur in seminc.
€ Promissionisenimverbumhocesi: tSecundumhoc
f lempus veniam,et erit Sarae filius (Ccn. xviii,iO).i
« Non solum auiera illa, i sed el Rebecca ex uno con-
t cubitu habens, Isaacpatris nostri (Gen. xxv, «4).i
< Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid boni
i cgissent, aut mali (ut secundum electioneni propo-
1 situm Dei maueret), non ex operibus, sed ex vo-
g I cante diclum est ei : i Quia major serviet minori
f (Gen, XXV, 25),» sicut scriplum est : f Jacob di-
f lexi ; Esau autem odio habui (Malach, i, 2). >
f Quidergodicemus?Nunquid iniquitas apud Deum?
I Absit ! Moysi enim dicit : iMiserebor cui inisercor
f [cui misertus sum], et misericordiam praestabo
f cui miserebor (Exod. xxxiii, 19).» Igitur non vo-
f leniis neque currentis, sed miserentis esl Dei. Di-
f cit enim Scriptura Pharaoni : iQuia in hoc ipsum
€ excitavi Iservavi] te, ut ostendam in te virtutem
f meam, et ut annuntient nomen meum in universa
f terra (Exod. ix, 16).» Ergo cui vult miseretur, et
f quem vult indurat. Dicis itaque mihi : Quid adliuc
f quaeiitur? Voluntati enim ejus quis resistit^O ho-
< nio, tu quises qui respondeas Deo? iNunquid di-

cujus officium est opcrari miracula. Vel ista, si vo- C * ^*i flgmenrumei qui sefinxil: Quid mefecisti sic?

himus, de malis angelis intelligimus, inler quos

eiiam sunt discreliones ofllcioruni, De singulis eniin

ordinibus aliqui lapsi sunt, ut dicnmus: Neque an-

geli mali, quorum oflicium est explcre legationes;

neque principatus, qui in genere malorum subdiiis

angelis principantui ; 51 neque virlutes, mali eiiim

spiritus mifacula faciunt. Neque instaniia, id est pne-

sentia seu prospera sint seu adversa ; neque futura

hajus muudi Iwna vel mala. Neque fortitudo, id est

violentia cujuslibet fortissimi. Neque altitudo, id est

ppomissio honoris. Vel allitudo ut illa quando dia-

bolospurpuratum se etdiademate renilentem osten-

Al. Neque profundum, id est etsi aperto inferno mi-

nareiur mihi in ipsum prxcipitium. Neque creatura

f (Sap. XV, 7; Isa. xlv, 9; Jer. xviii, 6.) An non
I babet polestatem figulus luti, ex eadem massa fa-
f cere aiiud quidem vas in honorem, aliud vero in
f conlumeliam? Quia [quid] si Deus volens osten-
f dere iram,et notam facere potentiam suam, susli-
f nuit in multa patientia vasa irae apta in interitum,
f ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa miseri-
f cordiae, qna; praeparavit in gloriam. Quos et voca-
f vit non solum ex Judaeis, sed etiamex gentibus,
f sicutin Oseedicit : fVocabo non plebera meam,
f plebem meam; et non dilectam, dilecUm ; et non
f miserlcordlam consecuUm, misericordiam conse-
f cutam (Ose. ii, 23; IPetr. ii, 10). • Et erit, in loco
« ubi dictum est eis non plebs mea vos, ibi vocabun-

y " •p«»""« fia;uipjuuiii. i\eque creaiura ^" f*^*"' "«=« *"»» "h vucanun-

«fifl, id est si novam ct non visam creaiuram face* ^ * ^^^ ^*" ^^^ ^*^'- ^**'^» ^^^^ clamat pro Israel :

rpnt itf:i.:i u^ • « q: em%Aw,i* ,^,.^^ ^ ai: * . .

rent. Nihil horum omnium poterit nos separarea

charitau Dei, qua: est in CkristoJesu Domino nostro.

CAPUT IX.

«Veritatem dico in Christo Jcsu, non menlior.

« Testimonium mihi perhibente conscientia mea in

• Spiriiusancto : quoniam trisiitia mihi est magna,
« ei coniinuus dolor cordi meo. Optabam cuiinego

• ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis,

• qui sunt cognati mei secundum camero, qui sunt
« Uraelitae, quorum adoptio est filiorum, et gloria,
« eiiestamentum,et legislatio, et obsequinm, et pro-

• missa : quorum patres, ex quibus est Christus se-

• «indum camem : qui est super omnia iDeus bene-

• dicttts in soM^uIa (// Cor. xi, 31).» Amen. Non

f Si fuerit numerus filiomm Israel tanquam arcna
f maris, reliquiae salvae fient (Isa. x, 22). » Ver •
f bum enimconsummans, etabbrevians in aequitate :
f quia verbum abbreviatum faciet Dominus super
* terram.Etsicutpraedixitlsaias: fNisiDominusSa-
I baoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti
f essemus, et slcut Gomorrha similes fuissemut
f (/«a; i, 9).» Quid ergo dicemus? Quia gentes quse
f non sectabantur juslitiam apprehendemnt jusli-
I tiam, justitiam autem quae ex Qde est. ferael vero
f sectando legem justitiae | juslitiam], in legem ^ju-
f stitiae non pervenit. Quare?Quia non exfide, sed
f quasi ex operibus. Ofl^nderant enim in lapidem
f offensionis, sicut scriptum est : f Ecce^no in t

Digitized by VjOOQIC

7t) S. BRl](iONlS GARTUUSIANORUM INSTlTUfORIS OPlP. PARS A. U

Sion lapidem oflensioiHS ei petram scandali ; et \ transierunt ad cultaram idolorum, et repulati sunt

inter gentes, mulloties etiam fecerunt. Mulli etiam
de gentibus in ritus Judaeorum trausierunt, et inter
ludaeos reputati sunt. Nou omnes qui ex Israel
suRt secundum camem, dicendi sunt Israelitae. Ne-^

t omnis <iui eredil in eum, non confundelur (I$a.
« xxviii, 26; / Petr. ii, 7).>

EXPO&ITiO.

52 ^^^ amplius nou separabor a chariute
Christi, sed olim separatus fui ; et inde multum
doleOy et de hoc quod doleo, veritatem dico positus
in Chri$to, in cujus corpqre mentiri non licet. Nec
in uno verus, ut in alio mentiar. Sed non in aliqua
parte mentior; nec solum Ghristo, sed etiam conr
4cientia mea mihi perhibente te$timonium quod uon
mentior : cons<;ientia dico, fundata in Spiriiu <a/t-
€to, cuip quo non perbiberet faisum. De hoc, inquit,
dico veritatem : quoniam tri$titia magna e$t mihi
secundum afflictionem corporis, et continuu$ dolor

que omnes vocandi ^nt /l/ity id est haeredes Abra*
hw, ideo quia secundum carnem $ttnt $emen Abra-
hm; Ismael enim de seminc camis Abrahae fuit, nec
tainen haeres.

Uude scriptum est : lEjiee anciilam et filium ejus»
nonenim iiaeres erit (Gen, xxi, 12), > etc. ; sicetlam
iiec filios Abraiue tliciuius degeneiantes a iide ejusi
Consueludo enim patrum est, euin vocare fiiium
suum, qui iuiitatur patrem. Eum vero qui contrarius
est factis patris, dicii pater non esse iilium suuni,

cordi meo interius : dolor, inquit, est mihi, et me- B licet vere sciat de cariic sua generatum. Non om-

rito. Ego enim ipse, qui modo separari nequeo, op-

tabam e$$e non solum separatus; sed etiam ana--

Mema, id est separatioaiioruin a Christo pro/ra{rt6ui

mei$; quia lios qui modo fratres sunt in Christo

separare volebam a Deo : qui etiam $unt cognati

mei$ecundum carnem; quia, licet omnibus in dile*

ctione obnoxii simus, domesticis tamen generis no*

stii hanc debemus impensius»: qui etiam $unt veri

l$raelitw videntes Deum, quorum etiam adoptio /f-*

liorum, id est quiadoptati suntinfilios Dei. Quorum

etiam gloria miraculorum ; quorum etiam est te^ta"

mentym ; Evangelium repromissum ; quibus etiam

est tatio legi$^ id est spiritualis intelligenlia quam

fert iex; quibus eiiaiu est ad ob$equiumy id est

cultus Dei ; quibus etiam facta sunt promis$a salva- ^

tionis; quibus etiam patre$ fuere illi ex quibu$

Chri$tu$ natus est $ecundum camem : qui secundum

Deitatem Deus est ab iuitio, mamens $uper omniay

Deu$ dico benedictu$ aeternaliter in $€Bcula, Amen,

Ideo Paulus plures et majores aliis apostolis susti-

nuit persecutiones ; quia persecutus fuerat Eccle-.

siam Christi : quod idem perhibet dicens : < Quia

pius omnibus laboravi (/ Cor. xv, 10). > qua^ u-

men aiigmentatio persecutipnis fuit ipsi ad custo-

diam justitiae, et incrcmentum glorise. Probavit suf-

ficienter superius quod electos Dei nulla res posset

a Deo separai-e. In scquentibus autem probare vuit

hanc eleciionem filiorum non secundum propagi-

nes qui secundum carnem sunt de semine Abrahse
sunt ; sed qui in similitudiue Isaac per repromissio-
nem Dci uati suni,hi vocantur fiiii Abrahae. Sicenim
testatur Scriplura, dicens : Jn haac^ id est in si-
militudine Isaac ertt tibi semen. Nec hoc secundum
carnem» sed vocabitury id est per vocationem e(
repromissionem Dei, erunt tibi filii, non tantum se*
cundum iineam camis, quantum per imitationem
lidei. Isaac enim natus non lege carnis, quia de ve-
tulo patre, etmatre sterili, cujus genitalia jam mar-
cida senio fuerant, significavit non vocandos fiiios
Ahrahse propter lineam carnis, sed exemplo IsaaCf
secundum promissionem 53 ^^i- Exponit Aposto-
lus quid sit hoc. In Isaac vccabitur tibi scmen di-
ceas : Id quod dico $emen vocabitur tibi in Isaac^ sic
est intelligendum. Non qui filii cami$ Abrabse sunt»
hi propterea sunt filii Dei : $ed hi qui $unt /i/ii pro-
mi$$ioni$y id est per repromissionem electi, hi ee^ti-
mantur in $emine Abi-ah;e, imitatores fidei ejus,
quemadraoduiu Isaac per repromissionem iiatus est.
£t vere per repromissionem. Nam hoc e$t verbum
promi$$ioni$y factae de Isaac, quod verbum locutiisest
angelus ad Abraham delerininans conceptionem filii
diuantepromissi,dicens: tE^o veniam $ecundum hoo
tempu$^ id est post revoiutuin annuni hac eaJem di«*»
£f postquam advenero, erit Sarw filiu$(Gen.\\iny 10). >
Secundura Ambrosium (1), pra^missa littera longe
supra aliter jungitur, ita: Ego optabamesse separa-

nera carnis, sed ex vocatione Dei fieri. Liltera sic ijo boiiorum a Christo^ quod faciebam pro fratribus

jungitur : Ego olim optabam esse separatio filiorum
bei a Christo ; sed tainen non excidit verbuin Dei,
id est licet mullum saevirem in servos Dei, aliqui
subverterentur ; tamen propterea nonexcidit verbum^
id est non inexpleta periit promissio Del, qua se
promiserat redempturum Israel; quia licet multise-
cundum carnem de Israel a salvatione alienati sint ;
omnes tamen veri Israelitae eiecti sunt, et sie impleta
est promissio. Yere etsi aliqui separati sunt a Deo,
propterea iion excidit verbum Dei; quouiam non
omne$ hi qui $unt exhrael securtc/umcarnem, vocandi
$unt l$raelii<B. TemporeenimJerobpam multi Judaei

meis, idestamorefratrum meorumJudseoruin et zelo
legis, quam quia Cliristianos putabam iiivertere,
dolebam : nec miriim si pro fralribus meiSy quia
sunt cognati mei secundum carnein, et qui esse de-
buissent veri Israciilie, et quorum esl adoptio filio-
rum Dei, id est qui debebant ad ptari in iilios Dei,
nisi hoc malitia eorum averteret; et quibus erat
gloria eloquiorum Dei creditorum, et qiiibiis debe-
batur testamentum, id est Evangeiiuin, cl quoruin
erat legislatio et obsequium, id cst cultus Dci. Et
promissa debebantur eis. Patres quoruin fuevuut
illi, ex quibus secundum carnem nalus est Christus*

(1) Commentaria in omnes Pauli Epistolas noii putaniur esse Ambrosii :
Apparatuin.

de quo consuie Poaseviul

Digitized by

Google

» EXPOSMTIO m ea>I8T0LAS PAUU. - IN EPIST. A» HOM. 8t

Se4 licel hsec |>roiiiiS8a iUis, iniqaitate siia impe- A cludcrel; luetde sequcriti lcstimoniiim posuU, ut

ostendat scquens roeritum Jacob insufficions fuisse»

diente non adepii siut, non tamen ideo dico quod
proplerea exciderll ▼crlram, id est impletio promls-
lioais Uei ; quoniam si non omnes qni secundum
carnemlttdaeif lanien quicnnque veri Israelilae foe-
rant, promissionem Dei accepcrunt. Scquens Uttcra
aoD mntator. Non solum aotem banc Sara promis-
fionem faabuit, sed etiam Rebecca. ConTenienlcr de
Rebecca inducit, in cujus fiiils apertum est, ex ele-
ciiooe lantum Dei, bonnm aliquem lierL Si enim ci
genere non est causa qoare Jacob magis eligatur
quam Esau » In quorum electione tcI rcprobatione
Bulta parentum, nulla fiiiorum nierita prsecesserunt,
et iiieo per Rebeceam apertius probat» secundum
promissioBem filios AbrabsB fleri, qnam per Saram,

et pcnitus per se indignom fuisse gratia Dei ; et ideo
constare quod per mlsericordiam electus sit, vH
etiam ostenderet quod Esau juste negata sit gratia^
qnia non essetcooperaturos gratiae. Quaeritur cur Ja-v
cob elcctus sit, et Esau reprobatus : cum in neutro
mcritum boni vel mali praecesserit, qvOb causa fuerit
e^ectionis unius, et reprobatlonis aUerius? Ad boc
respondetur, Jacob electum esse per miserieordiam ;
Esau reprobatum secundum jnstitlam. Deus enim,
cum primum creavit hominem, multiplici eum ia-
signivit gratia : quam qnia peccando a se repulit»
indignum se fecit gratia Dei, et eiinde Deus nibil
homini debuit, sicque non est relictum homini undo

qu« soiam eiectum babuit : aecepit utique repro- ^ justc posset conqoeri, si destituitur gratia Dei.

mlssiooem Rebecca , haben$ fllios ex uno eodemquo-
«•a«a6tf« haac patris Mstri. Ut sciatur inerita pa-
reolam non profuisse Jacob, nec nocuisse Esau ,
drt^rminat eos esse generatos de eodera concubitu :
■e si (nt quidam physici volunt) diversis tcmporr-
btt$ generati essent, putareniur parentes esse grati
Deo, cumgenuerunt Jacob; ingrati, quando gcnue-
niot Esau. Sicut parentum, sic ctiam merita fllio-
rum ddttdit, dicens : Rebecca utique habuit pro-
mlssionem. Nom dictum e$tei:Majar $erviet minori,
Sed anlequam dicat promissionem, convcnicBlor
nerita fiiiorum com meritis parentum eidudit, ut
eonstet onuiem eleetionem esse primom et princi-
paliier es gratia Dei, dicens : Rebecca babuit filios,
qoi cum nondum nati esseut» per hoc eiclpdit me- ^
rita filiorum. Sed tamen quia io ventre matris lu-
ctati esse dicuiitur, ne idco putarentur ibi potuisse
mereri, hoc dctermijMOS ait : Aut cum nondum egi$^
uM aliqnid boni vel^^mali, pro quo hie deberet eligi,
hic reprobari. Ideo priusquam agerent bonMmr vcl
nalum» dictum e$t ut pfopofiliim, id cst praedesti •
na&io Dei qna hunc cHgebat, altenim rcprobabat,.
manerei, id est permancre comprobaretur, ^ecundum
tieciionem Dei, quae dectio non erat facla ex operi-
ht, id est quia bene egisset Jocob, $ed solummodo
ei90caiti€,idestexgraUaet bencpiacitovocantis Dei.
Hoc utique dictum est quia, id est qMia major
tiTtiet min»ri, Non ideo dicitur servire, quod Esau

Quia si iterum quseritur, cum uterque ei justitia
propter originale posset reprabari, nihilque meriti'
in amliobus rcperfaim sit, pro quo buic sic data sil
gratia, huic negafa; quare magis Jacob electns sil
q4iam Esau? Ad hoc respondeiur quia Deus Jacob
idoneum et cooperaiurum gratiae prsescivit; Esau
vero non idoncum,qttia non coopcratunun :ideouiil
misericorditer tribuit, quod ab alicro juste propler
originale alieiiavit, quodsatis apertein Judaconsido-
ratur, quem' licet Deus pro ccrto periturum cogno-
sceret, permisit tamen iUi gratiam miracuiornm, ut
aHis apostolis, cum jam fur esset, et loculos babe^
ret. Non tanien ideo quin sciret iilum irrevocabilem
a malo, sed ut comprobaret nobis per hunc, juste se
quibusdam omnem negare gratiam, ut pueris statim
siiie baptismo morlenlibus : quibus ideo omnenv
gratiam denegal, quia si tempus kaberent operandi»
et gratia eis concessa essct, abutercntur ea, et sic
pro gratia ionge gravius punirentur ; cui si coope-
rarentur, salvarentur. Ut autem hoc Deus nolum
faceret, dedit quibusdam gratiam, de quibus non
haesitabat quin abuterenlur ea, sed ut etiam paiam
ocuiis hal)eremus, juste qiiibusdam omiiem se deno-
gare graiiam. herum aliud : Cum Deus omnia crea-
vit, quaedam necessaria, ut ortum solis et bujusmo-
di; qu?edam voluniaria ut bomincm et angelum
conslitnit. Deus autcm sic untim per misericordiam
cligit, sicuti altcrum per justitiam reprobat : ut ta-

aliquando servient Jacob, sed plerumque dominatus «> men voluntariam facuitatem in eis non destmat :
'* * " " quia etsi multos in hoc saeculo sanctos multiplici

munivit gratia, non tamen coegit eosut ei necessi^
tatc bonum agcrcnt, nec ad malum si vellent decli*
nare possent, scd adjuvit per gratiam, qnia vi4il
eos grati:fc cooperaturos. Econtrario non ita Judae
subtraiit gratiam, ut, gratia subtracta, impellcret
eum, vellet noUet, operari iniquiutem, sed ut ap«
parerelquid perse possetlniquitas. Si enim gratia
data vel negata compellens cssct ac neccssaria, jam
non esset reiictum homini meritum salvationis vel
damnationis. Quandoquidem Jacob nuUo meritoprae*
oedente eligitur, Esau simiUter sine nierito reprob»>
tur, ergo quid dieemu$? Nunquid imquita$ e$t apud
Deum ? qui Jacob eUgens sine merito, Esau reprobat

ntei, otqui fortior erat in terra. Et ideo sic intel-
ligendam est : Major semVl, id cst utiliseril minori,
Qnaaioenim Esau magis persequdiator Jacob, tanto
magis merilum 54 patientiae accrescebat paticnti :
ei ita dictum est in Genesi : Major $erviet minori
{Gen, iiv, ^). Hoc autem dictum est Rebcccae, an-
tequam pueri nascerentur, quod dictum est sicut
scriptum esl per Malacbiam de eisdem iongc posl
eorum decessum, Hoc utique scriptiim est i Ego
diM Jacob {Malac, i, 2), et pro hoc praecipue elegi
ettm. Esau autem quia odio kabui, reprobavi. Odium
enim Dei nibil aUud est, quam ei aequitaie graliam
uhtrahere. Convenienter sicut de praecedenti testi-
muttiuui poftuit, ut prascessisse merita corum ei-

Digitized by

Google

SS S. BRONONIS CAftTHUSIANORUM

timiliter sin^ merito? Abiii hoc ut propterea Deus A
dicatiir esse iniquus ! V^re in dectione Jacob et re-
probatione Esau non est iniquus Deus, quia hunc
eiigendo misericors est, hunc reprobando justus est.
Dejustitia sequitur inferius, ubi de Pbaraone sub-
dit, probat de mlsericordia dicens : Vere quia
elegit Jacob non esl iniquus, est enim misericors.
55 Ifos^t enim dixH Deus {Exod. xxxiii, 19) :
Ejus cujui mi$ereor in praescienlia, mtMrebor in ju-
stificatione. Et cujus miserebor in juslificatione, illi
prmtabo miserieordiam in salvatione. Hic satis osten-
dit omiAa esse ex misericordia, quia praescientia,
justificatio, saWatio, omnia fluunt a fonte misericor-
dise. Quandoquidem omnia (sicut ostensum est)
llunt per misericordiam Dei. Igitur velle bonum non
est votentis, ut ascribatur ei. Neque currere est cur-
rentisy id est operari non est operantis, sed miteren-
tis est Dei. Neque vellc neque facere bonum potest
homo, nisi misericordia Dei per Spiritum sanctum
operetur iu eo. Vere miserentis Dei est velle et pcrfi-
cere , quia non misereutis est neque velle neque per-
ficere (hoc est reprol)are) quod apcrte in Pbaraone
ostendilur. Dicil enim Scriptura Pharaoni in Ge-
nesi. Convenieuter dc Pharaone inducit, cui Deus
hanc gratiam proposuit : ut si vellet per doctrinam
Moysi bene agere posset (Exod. ix, 16). Certum qui-
dem Deus habebat Pharaonem nunquam pceniturum,
sed Qt in eo cui gratiam doctriu» concessit, eaque
abusus est plane, nobis ostenderet gratlam juste ne*
gatamEsaupriusquammereretur, etomuibus quibus q
ita negatur : quia si Deus daret gratiam, abuteren-
tur ea, et inde gravlus punirentur : ideo etlam Deus
Pkiaraoni doctores adbibuit, ut mala quae prius in
illo latebant, modo aperta fierent; dum Deo in tot et
tantis resisteret , ct prophetis et miraculis non acqui-
esceret. Hoc, inquam, Scriptura dicit Pharaoni :
quia in hoc ipsum ; hocquod in Genesi continuatur :
in hoc ipsum tn quo tu eras, id est, tu eras in malo,
sed occultus, et in hoc malo excitavi ie, subtrahendo
gratlam ut appareres malus sicut eras. Ideo utique
ut ostendam in te virtutem meam, id est signa mira-
culomm, quae non ostenderem si acquiescercs. Idco
etiam ostendam, nt nomen meum annuntietur in nni-
versa terra, propter miracula facta in ^gypto. Ubi-
cunque entm audicbantur signa iGgyptl, dlcebatur : ^
Magnus est Deus Ecbrseorum. Quandoquidem Deus
ex voluntate elegit Jacob, et ex voluntate rcprobat
Esau. Ergo palam est quod Deus miseretur cujus
vult K quia videt eum cooperaturum grallae, et indu-
rat (fuem vutt : quia videt eum non idoneum gratiie.
Indurare D^, est gratlam non accommodare. Quia
dixi Deum misereri huic, et indurare hunc ex volun-
tate, Itaque dicis, et objicis mihi : Quid adhuc quw-
ritur a nobis ut bene agamus : qui reprobati bene
agere non possumus? Vel ita. Quid adhuc qticeritur^
id est conquaeritur Deus de nobis, si offendlmus cuni
indurati non offendere non possumus? Non est unde
quaeratur. Vel quid a nobis requlrat : quia quis potest
r^istere voluntati ejus? Vbi nos indurat, vidclur non

INSTITUTORIS OPP. PARS U. 84

velle nos bene agere, cujus volnntatem impossibile
est mutari. Paulus haec omnia ideo dicit, quia vide-
bat Romanos in sapientia mundinimiom ^oriari, et
ad hujusmodi quaesCiones supra modom insistere :
ideo ut magis reprimat eos, sic totum attribuit gratue
Dei, ut nihil videatur reiinquere libertati arbitrii.
Quod tamen satis commode intelllgitur, qula nee ip-
sum initium bonum volendi ex nobis solum esse pe-
test, si non inspirct gratia Dei. Unde sic ait : Tu
dicis mihiquid adhuc queeritur a nobis, sed o tu, homo
adhaerens humanitati : tu quis es qui lespondeas Deo^
id est qui si Deus mysterium hujus rei tibi enarni-
verit, intelligas illud? Vel tu quis es qui respondeas^
id est qui litiges et disputes cvm Deo de mysterio
hujus rei? Non habes super hoc respondere Deo, sic-
ut nec opus figuli habet de factura sui contradiccro
figulo, et est apta similitado; qula quemadmodum
figulus de Juto, sic Deus hominem lulom, et omni
poUutione infectum inxcnit. Non hal)es utique, quod
respondeas Deo.

Nunquid euim figmentum dicit ei qui se finxit :
Quid me sic fecisd breve vel longum, informe vcl
formatum? An non habet figuluspotestatem luti, cujus
est tuti materia? Sic Deus vos omnes in luto sordi-
datos orlginali reperit. An non utique potest ex ea-
dem massa, quae tota in se immunda est, facere aliud
56 q^idem vas in honorem^ quo bibatur : aliud vero
in contumeliam, in quo sordida famiiiae reponantur?
Et sicut flgulus potestatem habet in luto hoc vas fa-
cere, sicut placet honorabiie. Hoc aliod, sicut mate-
riavasiserat immunda, immundltiae destinare : sio
Deus omnem massam hominis eorruptam propter
01 iglnaie inveniens, si partem hujus massae mundi-
tlse destinat, misericordia; est : quod vero aliam par-
tem in immunditia sordescere deserit, aequltatis est :
et contra aequitatem reclaraare injnstum cst, sicut
ostensum est. Si illud quod peccato suo sordidatum
est, Deus sequendo justitiam m immunditla dcserat,
non habet homo super hoc quod coiitradicat Deo.
Quld eliam dicetur de hoc, si Deus quibus non de-
l)et ex miserlcordia dat gratiam, et illi accepta gra-
tia abutuntur, nonne qul hujusmodi sunt merito re-
pvobanSiir? Quod aequipollenter ait. Si, inquam»
Deus volens ostendere tram, id est damnationem im-
piorum apertam facere hominibus, sibi quidem no-
tum erat nunquam eos gratiae datae cooperatoros :
volens etiam notam facere potentiam suam^ id est
quunta potentia patientiae faceret suos persecutiones
impiorum tolerare, per quod nec in imjAis reproba-
tis Deus operatur sine misericbrdia, cum patientiae
merituni accrescat suis per indurationem malorum.
Voiens utique Deus ostendere iram in impiis, poten-
tiam in electis , sustinuit in patientia muita, et se^
cundum tempus, et secundum numerum impieta-
tum. Sustinuit dico vasa iree, id est eos in qiiibus
juste infundcnda est ira, id est damnatio. Voxa dico
apta in interitum, id est in perditionem propter so-
lum originale, si niuquam daretur gratia qua abute-
rentur. Sustinuit ideo, ut osienderet divitias gioriw

Digitized by

Google

K EXPOSniO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD^r6m 8S

«MB, id eai divitein gloriam suam in vasa misericor- A secundum sacrificia el prsecepea. Nec supcr Judaeofr

solum, sed etiam super terram, id cst super geutes. Vel
ria : Sati^a fient r^/i^ttt^.Nampervecbumilluddequa

iffff, id est in> eos i»quos infundcnda erat misericor-
dia; ^iue vasa prwparavit, id est praedeslinavit Deus
ad babendam fuluram §leriam. 99ec solum praedesti-
aavit : sed ^o<, id est vasa misericordiae etiam
missis praedicatoribus vocavit. Illud quos ad sentcn-
tiam respicit, non ad littcrani. VoraH/ dieo nos, sci^
licet ei quos nos? id.est mn solrtm ex JudaHs, sed
etiam ex gentibus : qnia quemadmodiiin Jud^s vo^
cavit, sic el geples. Probat quo.i vocalio gentium ex
Deo sit dicens : Vere Deus vocavil genles, sicut dicit
non«Osee, sed Dominus in Osee. Hoc ittique dlcit :
Yoeabo plebem meam nartpltbem meam^ rd estgen-
tiiiiatem, quae modo non piebs mea dicitur. Vocabo
ftr graliam, et faciam piebem meam (0$e. n^ 25),

dictumest: *InprincipioeratYerbum(/oa«. i,1},i etc^
Quod verbum, id est Gbristus, erit consnmmans el
abbrevians legem in sequUate, sicut dictum est *.
Quia Dominus faciet hoe verbum breviatumy id
est secundum assumptam camem mortalitatis et
passibilitatis ab angeli$ minoratum. Juxta illud.
[Psal, viti) : I Minorasti eum paulominus ab apge-
Ife. • Et hoc verbum faciet super terram, id est quod
in natura deitatis erat invisibile, per assumptan>.
carnem hominibus in terra exbibcbil visibile» Vere
per vert)um breviatttm salvae flent reliquiae. Nam^
nisi Dominus reliquisset nobis hoc semen^ perdere-^

<l non diieetam ge tlitatem. Vocabo per gratiani, et.^ ^^^ y ^^ ^^ <)i<^o noii sulum ex me, sed etiam sicut

6ciam diteetam, josliflcando a peccatis : et eamdem
geDtilitalem non consecutam misericordiam : faciam
conseeutam miserieordiam in salvatione. In signum
avtem salvandae gentiKtatis hicOsee prsedicaturu;^
salutem genttum, jussus est a Deo docere uxorem
fomicatiouis, etc. Vocabo utique gentiKtatem, et hoc
m<, m loco ubi dictum est^ Nonplebs mea vos, id est
in toto mundo ubi Judaei solum plebs Deivocabnn-
(ttr, gentiles vero non ibidem vocabuntur amodo
g€nles, sed vora6tifirttr filii Dei vtvt, qui vitam aeter-
nam quaro babet datunis est eis quos ex electione
vocavit. Velita : in LocOj id est in Judsea, ubi dictum
etl, Non ptebs mea vos : ibi vocabuntur filii Dei; quia

praedixit Isaias vatieinafis de eodem : Nisi Dominus^
Sabaoth (Isa. i, 9), id est exercituum tam coele-
slium quaro terreiiorum reiiquisset nobis semen, id
est Christum : quem ante tempora sic constituit, et
in tempore dedit ; vel semen, id est verbum prxdi-^
cationis, per quod fructifieaRt credentes ; vel nisi
Dominus ascendens reliquisset nobis semen, id est
apostolos, qui' in nobis verbum-fidei seminarent, nos
utique/aclt essemus siButSodoma ei sicu t6omorrAa,
id est penitus periciitaremur, et meritOrquia similes
fuissemus spemendapraecepta Dei.

Quod superius disit de vocatione gentium per -
Osee (cap. n, 23), ne Judaei negarent hoc dictum -

ki de Judaeis electi sunt apostoli, per quos gentes ^ ^^ <*« gontibus, sed de se, qui muitoties a Oeo

conversae sunf; et in Judaea originem primam ha-
buit Ecciesla.

Postquam vocationem gentium auctoritate Osee
confirmavlt, probat per Isaiaro salvationem Judaeo-
rum, et convenienter hoc probat. Genttles enim im-
properabant Judaeis, quod semel culpa sua repulsi
etreprobati, uiterius indigui essent saivatione Dd.
Osee sic dicit de gentibus : Isaias autem clamat et
aSirmat hoc pro Isfaet{Isa. x, ^), id est pro ho-
liorando Judaico populo, cui multoties roala sua
iiDproperavil. floo utique claroat. Si^ id est licet,
fuerit numerus fUiorum Israel innumeralrilis, tan-
quam arena nMris, tamen reiiquiiB Israel, id est, vi-
les et abjecli, qui nihil in carnalitate legis confident^

rccedendo non plebs Dei facti sunt: exponit Paulu&.
quomodo de gentibns' haec verba tantum agant^
Qaandoquidem superiusdiotum est, non plel>em
meam vocabo plel)emmeam, ergo quid djcemus?^
Et quomodo hanc auctoritatem accipiemus 1 Hoc
uttque in verbis Osee exponemus, quod gentes qui^
non seciabaniur justitiam , id est quae neo legem
habeban.t, nec bono- rationis suae uiebatnur , appre-'
iienderunt non ex merito, sed ex gratia ingerente
ejos justitiam :■ nee camalem justificationem, sed
jttsltrtatn qute est ex fide. Partem iterum auctori-
tatis quam Isaias pro Israel protulit : baiic scilicei
quod non numerositas filiorum Israd salvaretur^.
exsequitur Apostolus ponendo caiisam quare repro-

hajusmodi reliquioe satvai fient. Vel reKqui», id est B betur, dicens : Gentes apprehenderunt justitiam ;.

quos Deus sibi reliquit, et idoneos salvationi reser-
▼tvit, hi salvabuntur. Determinat modum salva-
tionis, ne per legem putarent 57 se salvari*
Vere salvae flent reliquiae : nam per verbum , id
est per doctrinam fld^iv quod verbum erat consum^
^itamj id est perfecte justificans, quod lex facere
Boii potuil. Erit etiam abbrevians et preeeepta legis,
qine omnia ad dilectionem Dei et proximi reducet, el
sacrificia ; quae omnia ad mum sacrifidum corporis
Cbristi redigel'. Etnequia legem abbreviaret, in-
jastam judicaretur^ hoc.verbiHn, ideo addil, in
«quitau : quia etsi abbroviat legem, aequum lamen
erit ei jnslom. Quod palam est ex eo quod Dotntittts
{«ctei boc verbum abbrevialum| sicut dictum est

sed Israel^ id est* Judaicus populus seetando iegem
carnalis justitim^^ non pervenit in iegem spiritualis
justitice. Sed quare non pervenit? Ideo ^ta iton ex^
/idecredidit sejustificari, seefpraesumpsit ^uost ex
operibus posset justificari. Et quia non ex fide cre-
diderunt se posse jusUficari, ideo offenderunt^ id
estoffensionem sibi fecerunt in iapidem, id esl in
Ghristum, qui lapis fuit, qui et inimicos contererel,
el iu quo fundamenta justorum consislent Lapidem
dieo o/feiMtont<, id est qui tapis per hvmilitatem
quamliabuit apius fuit in qua offenderent superbi,,
sicut scriptum est in Isata : Ecceponoin 5tott, id esc
in iudaico populo, lapidem ofensionis, id est Ghri-
stumt etpetram scandaii (Isa. viiii. Hi IPetr. 1^.1}^

Digitized by

Google

87

S. BRUNONIS CARTJIUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS41.

88

iDter lapldem et petram nuUa dlstantia est, sed A tur Apostolus Judseos ideo dioere reprobatos, nec

ofTensionem vocat peccata facta in Cbristum. Scan-
dahim vocat damnationem ex culpa peccatorum
provenientem. Lice^ dicam quod Gbrislus lapis
ofibnsionis fuerit Jud^is, tamen non omnes offen-
derunt iu eo : sed omnis de Sion qui credit in eum
lapidem, non erubescet se credidisse.

5g GAPUT X.

c Fratres» voluntas quidem cordis mei et obsecra-
tio ad Deum fit pro illis in salutem. Testimonium
enim perhibeo iilis» quod semulationem quidem
Dei habent, sed non secundum scientiam. Igno-
rantes enim justitiam Dei, et suam quserentes
statuere , justitise Dei non sunt subjccti. Finis

ulterius posse salvari. Dicit se orare pro illis, pro
quibus utique non oraret, si apud Deum reprobatos
cognosceret. Unde gic ait : Licet Judsei offenderint
in Ghristum, tamen fratreB, voluntas cordis mei fit
pro t//t<, id est bonam voluntatem habeo ad illos,
quos si pceniteant confido salvandos. Nec solum
voluntas, sed etiam obsecratio fit ad Deum pro t7/ts,
ad habendam illis salutem. Ideo utique obsecro
Deum pro illis, quia testimonium illis perhibeo, quod
pro certo habent wmuiationemf id est dilectionem
Dei ; vei semuUitionem, id est indignatioaera ad-
versus sanctos, zelo Dei et su» legis. Existimantes
enim sic tuendam esse legem suam, perseqaontur

enim h^gis Ghristus ad justiliam omni credenti. |. sauctos. Habent utique emulationem D^t, sed non

Moyses enim scripsit [dixit] : quoniam jusCitiam
quae ex lege est qui fecerit homo, vivet in ea
(Levit, XVII, 5). Qu« autem ex fide est justitia,
sic diciti, Ne dixeris in corde tuo quis asccndet
in coehim {Deut. xix, 11) : id est Ghrislum dedo--
cere ; aut quis descendet in abyssum, hoc est
Ghristnm a mortuis revocare ? Sed quid dicit
Scriptura? Prope est verhum in orc tuo et in
corde tuo (Deut. xxx, 14). Hoc est verbum
fidei quod pranlicamtts, qoia si confitearis in
ore tiio Donilniim Jesu»» et in corde tuo cre-
dideris quod Deus illum excitavit [suscitavit]
a mortnis, salvus eris. Gorde enim [autem]
creditur ad justttiam, ore auieip confessio fit ad

secundum scientiam. Non enim scienter sic dilignnt
legem, vel sic indignantur pro lege. Inde ait beatos
Petrus : < Scio , fratres, quia per ignorantiam feci-
stis(Ac/. iii,17),ietc. Yerenonsecundum scientiam,
nam ipsi ignoranles justitiam Dei, id est omnem
justificationem ex solo Deo esse, et quofrentes sta-
iuere^ id est confirmare suam justitiam quod per
carnalia opera legis justificarentur : quaeutiquejusti-
tia non Dei, sed eorum esset. Hoc utique qoaerentes
non sunt subjecti justitice Z)et,id est Deo justificanti :
sed potius derogando Deo, justitiam quae Dei est
ascribebant sibi. Yere justitiae Dei non sunt subjecti.
Nam Ghristo noluerunt sul^^ici; qui Christus est ad
justitiam omni credenti^ id estqui omnem crcdeiftera

salutem. Dicit enim Scriptura : Omnis qui credit C justificat.Ghristusdico,quicstfiiiisiegis,et8ecuiidum

in illtun, non confundetur. Non euim est distinctio
Judsei et Graeci. Nam idem Dominus omnium,
dives 10 omnea qui iuvocant illum. Omnis enim
quicoDque invocaverit nomen Domini, salvus erit
(JoeL ii^ 32). Quomodo ergo invocabunt, in quem
n(m crediderunt? Aut quomodo credent ei» quem
non aiwdierunt? Quomodo autem audient sine
praedicante? Quomodo vero prsedicabunl, nisi
mittautur^ Sieut scriplum est: Quam speciosi
pedes evangelizantium pacem> evangelizantium
bona!(/«a.Lii,7; iVatfm.i,15.)Seduonomn€sobe-
diuut Evangelio. Isaias enim dicat : Doroine, quis
credidit auditui noslro? {Isa, liii» 1.) Ergo fides
ex auditu : auditus autem per verbum Ghristi

impletionem ejus, etsecundum hoc quod veniento
59Ghristo finita estiex illa, et jam per Ghristum lo«
cum habet gratia. Yere Ghristus est ad justitian,
nam lex non est ad justiliam. Moyses enim sic scri^
psit^ quoniam , id est quod homo qui fecerit justi-
tiam^ q)i0 est ex legCj id est caroales observantias
quas praecipit lex, ipse vivet in ea {Levit. xviii, 5)
lege, id est hoc solum habebit ex impletione carnalis
legis, quod non morietur judicio iegis. Qoi euim
legcm facit, poenam solummodo evadit, sedpeream
non justificatur. De justitia legis sic ait. Sed de
justitia quw est ex fide^ sic dicit idem Moyses : Ne
dixeris in corde tuo, id est, nec corde credas nec ora
loquaLTishociQvisascendit in coeium? {Deut. xxx, 12)

[Dei}. Sod dico : Nunquid non audierunt? £t ^ id est ne dubites etiam quosdam ascendisse in c<b-

quidom in omnem terram exivit sonus eorum, et
in fines orbis terrae verba eorum {PsaL xviii, 5).
Sed dko : Nunquid Israel non cognovit? Primus
Moyaes dicil {Dfiut. xxxii, 1) : Ego ad aemula-
tionem vos addueiaim in non gentem, in gentem
insipienlem, in iram vos mittam. Isaias autem
audet^ et dicit : Inventus sum a non quaerentibus
me, palam apparui his qui me non iuterrogabant
{Isa. Lxv, 1). Ad Israel autem dicit : f Tota die
expandi manus meas ad populum non creden-
tem, sed contradio^ntem mihi {Ibid. v, 2). >

EXPOSITIO.

Ne quia modo dixerat : Israel non pevvenit ia
legemjastitiae, sed offendenint in Gbnstum, putare*

lum, et adhuc quoscuiique justos ascensuros esse.
Id enim dicere, Quis ascendit in eosium, est deducere
Christum de coelo, id est negare quod Ghristus in
coelum ascendcrit. Aut ne dixeris in corde tuo quis
descendii in abyssum, id est in 4hfernum ? quia hoe
dicere est revocare Chrisium ex mortuis, quod nec
Ghristus mortuus ad iufernum deseenderit, nec inde
Abraham sauctosque siios abstraxerit, quod utrumr
que contra fidem est. Hoc ne credideris, sed boc
quod sequitur crede. Quid enim dieit Scriptura per
eumdem Moysen? jProp^ est verbum in ore tuo , id
est, paratum est verbiim dodrinaeu Vel verbum Dei
Ghristus tn ore (tto, ut oonfitearis, el ratioBabiiiier
tuearis iliud. Et hoc.idein verbum, prope esteliam

Digitized by

Google

89 EXPOSITK) IN EC^ISmA^ PADU. -- IN mwt. A0 RO)l. M

incorde Uo (Detii, xxx, 4^}, ui credas iUudL Et fwc A • Quam spedMi suAt pedes, id csl fl:lrcBttt» exmn-

mbum quod prope esse dico, est verbum fideij id
est, doctriua 1iai>iljs ad oredendum. Vel Glurislas ia
quem conveiiienter credi oportet, qnod v^irbum nosv
pTmdUamiu. Boc, scilicet, inde praBdicamus, quia^
id est, (piod <t cmfitearis Damuium Je$um ia 4^e fno,.
et cretUderi» in corde («o, quod Deu$ exciitnnl Ulum
a nMrlicti, et quascunque imposdibilia de eq eredas,
nec legem naturae pototsse ipsi obsistere : si boc,.
inquii, oonCtearis, et credas, noii solum vives vita
praesenti, ut per legem, sed etiom ealtu* erie »ter-
naliter. ¥ere si eorde credideris, salvaberis. Nam
cordecrediinr ad habendam ;trslittam , id estjuslift-
catien^ a peccatis. Qui autem justiftcatus est, de
salratiaBe sfca

gelizantium, id est bene annuntianiium |)acem intei
Deumet hominem , et evangelizantiuni bona (/sa. v),
id est humUitatem, castiiGitem, et hiBaimiya. Quia
supra dixerat eo quod audiemiH credidermit : ne
putaremusquodsohimaudire soffleereC ad habendam
ftdem non operante Spiritu saneto interiiis, ait :
Licei dixerim quia audietU credent : lamcn non
oiMiee qui audiunt obediunt Evangelio. Nec solus
lioc dico : sed haiae inecum sentiens dicit hoc :
DominB^ quis credidit audiiui noelro ? id est vel bia
qiiae audieniiit a nobis, vel his quae nos audivimus
a te et nunliavimus illis? Per boc quod.alt Quis cre--
didii , iimuil multos audisse . et si non omncs, all-

us est. Ei vcre si conftlearis oro, ^ quos taroen credidisse. £t qHandoquidem aliqui cre-

salvaberis. Nam eenressio fit ore ad consequendam
aetemaHi eaiuien^. Idco salutem (quia majus videtur)
posait ad confeasionein- oris. Uoc enira confileri,
scilicet Deum, magnum* et pnecipiiiim erat in tem-
pore Apostoli saeviente persccotione : qoo tempore
miiKi sane credentes non audebant paiam loqui) nec
coufiieri. Pi-obat quod credulitas cordis jusliffret,
ab aiictoritate Scriptune : nec tamcn determinat
cujussit httc.sci-iptura : sed in psalmis mulioties
aeqoe valens invenitur.

Yere corde creditur ad juitiiiam. Nam Scriptora
dicit : Ommt^ sive Judaeus, sive gcntilia, ^tit credit
iniUum quem Deus exciUvit a raortuts, noti confun-
deiw, id est non erubescet quasi malc crediderit,

diderunt : ergo fides * babettn* ex auditu , id est
credont aliqui, qoia audiont. Non tamen ex omnl
audltu habctur saiia fldes : sed ex audiiu qui fit ^
verbum^ id est secundura doGtrinam Chrieti, fldcs
cst salubris. Lioet paud credcrent auditui nostro :
tamen dico^ Nunquid non audierunt ? quast diceret :
De hoc qitod non crediderunt inexcusabiles sunt :
quta vd^biim ftdei audienint. Equidem in omneiii
f^rfYim exivit conas, id est fama, ^ortmi pr»dicatok
riwi. Nec solum fama : sed ctam verba eorum, id
C9l eadem qn» ipsi pnedicabant, audiu sunl in
finee terras : et ita dico terrse quod orbis^ id esl
orbiculatae terra^ In oroni enim parte terrae aodita
sunt verba aposlolorum. Audierant ntique, sicutpro*

Benedieoomn». Namnon est distinctio apud Deum: ^ batiim est. Nec solum ens audisse dico : $ed dieo

Jadau et Graeci, id est Deus in salvatione sua indif
fersBter aecipit Jodteom ut gentilero, et gcntilem ut
Juda»im. Vere apiid Deum miUa est distinctio Jud»i
el gentilis : nam idevii est i>ofnitttM omntttnt. Qui
enim creavit uniim , creavit et allernni. Unde ap-
paretquodaBquara voluntatem haiieat ad ntrumqiie,
e( sicttt voluntatem, sic etiam liabet polentiam. Nain
ipsc est dives : et abiindanter retribuens in omnes
qw ineocani ilinm. Probat qood confessio fii ad
talttem. Respondel tamen littera ad proximum.
Yere Deus cst dives in omnes qui in»ocani illum.
Nam omnis quicunque sit ille, sive Judaeus, sive
gentilis, ^t imfocaverit nomen Domini^ salvus erii.
Quandoquidem oportet eos invocare ut salveiitnr .
erKo oportet eos primum credere, ut postea invo-
ceat. QttoiMMfoenim invoeabunt illum tn quem non
credideruntf qnasi d ceret : Qnia credenl invocabont.
Aui quomodo credent ei quem non audierunt f id est,
qoia audienl credent. Quomodo auiem audieni sine
fTKdieanUt id est qoia prsedieabllur illls audieni.
Qwmodo vero pregdicabunt nisi mitiantur ? id est
qub Deus mittet illos, QOPi^i^^^unt. Ex omnibus
bii interrogationibus intendil totum venire ex gra-
lia Dei, a principio vocationia usque ad salvationem
conim. Gum enim dicit praedicatores a Deo roissos
qnos audienmt : el poslaaditum credunt : et deinde
invocant, et sic ad ultimam salvantnr : totura in-
nnitreferendum esse gratiae Dei. Vere praedicatores
Qlittttntin» a Deo, sicnt scriptom esl in Isaia :

quod ctiam cognoverunt , qood inlerrogattve ponit
utmagis eos excilet, dieens : Nunquid Israet^ id est
Judaicus popiilus, «ton co§neivitf Dno sont genera
cognitionis. Unum quo siciili rem bonam esse co-
gnosciraus, bomm bii}us rei diligimus et approba--
miis : et haec est bona cognitio. Alterum qiio rem,
sicutl dicitnr, ita esse videmos, nec contradicere
possnmus : et tamen rem illam non dillgimus, sed
(quod solum possuinus) iniqnum velle ad illam ha-
bemus. Hsec est mala eognitio qnnm Judsei in Chri-
stiim babuenint. Probat atictorrtnte Moysi Judaeos
co^ovisse Christum, dicens : Vere Israel cognovit.
Nam Moyses primns tempore serundum scripta:
ncmo cnim ante eum scripsit prophetiam. Per hoc
Dautcm quod ait ppim«s, imiaitojnsd^^m rei multos
tcsles esse, licet non reponat cos. Vel prirous, id
cst praecipuus secundnm dignitatcm. Mo^es, inqiiit,
prtmus dicit hoc r Ego addHcam vos, o Jndael, ad
cemulationem, id est ad invidlam ct indignationem
animi, in Jion gentem, id esl confra gentilitatem qua)
prius gens meanpn^dicebatur: quos vosipsi canes
vocabatis. Vef in non gentem, id est contra gentili>
tatem quam faciam non gentem, id est non sicul
genita est dimittam eam, sed faciam novam crra-
turam : regeneratam aqua et Spirhn sancto. Nco
solum adducam vos nt videatis : sed etiam mt^tom
vos in iramy ut persequaraini eos. Mittam dico in
iram , id est contra gentilltatem insipientem, id es|
qu I» prius crat iusipiens, qnia, licct multi phiiosopht

Digitized by

Google

B

II S. BRUNOraS GARTHUSIANORVM

gentium scienusrm habereDt de mundams , tamen A
insipientes erant cnm yeritatem divini cuHu^ igno-
rarcnt.

Per hoc autem quod Juda» vident prophetiam
lloysi completam esse, in eo quia invident gentiti-
bus factis Ghristianis, idololatriam deserentibus, et
aovam legem aequentibus, cognoseunt adTenisse tem-
pus illudde quo hoc praedicebat Moyses, sed amaritudo
corum non vuH acquiescere verae cognitioni. Moyses
hoc dicit de iudaeis. I»aia$ autem audety et dml
hoc de salvalione gentium et reprobatione Jhidaeo-
rum. Audet uiique. Hic enim Isaias quia manife-
stius 01 caeleris salvationcm gentium propbetavit,
multa pertulit a Judaeis, et ad ultimum interfectus
esi ab eis. Ideo sic ait : Audet, id est non reformi-
dans, sed cum audacia dicif hoc : Imentu» »wm a
non quwremihus me {Isa. lxv, i). Ubi ait se inven*
tum et Don quffisituni, quae repugnare videntur,
ostendit ex soia misericordia Oei gentes invenisse
saiutem. Invenlus sum, inquam, a genlibus non
quaerentibus me, naiurali ralione, quam eis ad in-
telligendum me dederaro, et apparui hi$ palam^ id
est in manifesto omnium positus. His dico qui non
interrogabant me^ id est cognitionem mei ab aliquo
intelligente. Si enim me sua ratione quaererent, nec
cognosoere sufficerent, opportunuro esset ut interro-
garent ab iotelligente, quod ipsi minus. inteUigerent.
Sic ait Isaias de gentibus. Ad hrael autem^ id est ad
Judaicum populora, dicit boc. Tota die^ id est toto^
tempore per praedicatorcs ; vei tota illa die qua pe-^ p
pendi in cruce, expandi manu$ mea$j id est affectio-
ues et opera mea, ad popuium Judaicura, non cre-
deatem. Nec soluni non credenlem^ $ed eliam cot^
tradicentem mibi. Espansio manuuro Gliristi in
cruce signi/icavit dilectionem, qua semper ampiexari
voluit iudaeos,, qua etiam in cruoe, si pcenilerent,^
paratus eral omoia diinittere. £cco ilernm in Isaia
ostendit JudaM» cognovisse, cum videant hoc quod
dixit irapletum esse. Ostendit etiam salvationem
geiUtum et refffobationem Judaeorum.
GAPUT XI.
€ Dico ergo : Nunquid repuiit Beus populnm
€ suum ? Absit! Nam etego Israelita sum ex semine
c Abraham, de tribu fienjamin. Non repuiit Deus.
c plobem suam» quam pnesdvit. An nescitis quid D
c dicit Scriptura in Elia : quemadmodum interpel-r
f lat beum adversum ^pro] Israei ? c Domine, pro-
« plietas tuos occiderunt, ailaria tua sufibderunt,
c et ego reiictus sum soius, et quaerunt animam
« meam {IJI Ref^. m, 10). i Sed quid dicitilii di-
c vinum responsum ? « Reiiqui raihi septem miiiia
« viromm, qui non curyaverunt genua ante Baai
c (/// Reg. XIX, 48J. » Sic ergo in hoc terapore re-
c liquiae secundum electionem grattae Dei salvae lient
« [factae sunt]. Si autem gratia jam non ex operi-
c bus. Alioquin gratia jam non est gratia. Quid

< ergo ? Quod quaerebat Israei, hoc non est conse-

< culus; electioautem consecuta est; caetori vero
• cxcaccati sunt» sicut scriptum est : « Dedit iiU&

INSTITUTORIS OPP. PARS 11. W

« Deus spiritum compunctionis, oculos ut non vi-
c deant, et aures uf non audiant, usque in hodier-
c num dtem {I$a. yi, 9; Matih. xiii, 14; Joan. xii,
c 40; Adt. xxviH, 26). > Et David dicit : « Fiafr
c mensa eonim coram ipsis in laqneum, et in ca*
c ptionem, etin scandalum, et in retribntionem
« illis. Oliscurentur oculi eoram ne videant, et
« dorsum eorumsemperincurra {P$aL lxviii, 23). »
« Dico ergo : Nunquid sic offenderunt, ut caderent T
« Absit ! Sed ilhNrum delicto salus est gentibus, ot
« iilos aemulentur. Quia si delictum iilorum divi-
« tiae sunt mundi, et diminutio eorum divitiae gen-
« tium : quanto magis plenitudo eorum?^ \obis
c enim dico gentibus. Quandiu quidem ego sum

< gentium Apostolus, mintsterium meum honorifi^-

< calN) ? si quomodo ad aeraulandum provocem car-

< nem meam, et salvos faciam aliqttos ex ilUs. Si

< cuim amissioeorura reconciliatio est mundi, quae

< assumptio nisi vita ex mortuis? Quia si deiibatio
« sancta est, etmassa; et si radixsancu, etrami..
« Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cnm

< oleaster esses, insertus es in illis, el socius radi-
4 cis et pinguedinis oiivae factoses, noii gloriari ad-
« versus raraos. Quod si gioriaris, non tn radicem
« portas, sed radix te. Dicis ergo : Fracti sunt rami,.
c ut egoinserar. fiene. Propter incredulitatem fra-
« eti sunt. Tu autem fldc stas. Noli altum sapere,
« sed time. Si enim Deus naturahbus ramis non pe-
« percit, ne forte nec tibi parcat. \1de ergo bo-
« nitalem et severitatem Dei. In eos quidem qui ce-
« ciderunt severirtatem, in te autem bonitatem Dei,
« si permanseris in bonitate. Aiioquin et tu excidc-
« ris. Sed et iili si non permanserinl ni incredoli-

< tate, inserentur. Potens est enim Deus iterum in-
c serere illos. 02 ^^^ ^^ ^ ^^ naturali excisns es
« oleastro, et eonlra naturam insertus es in bonam

< olivam, quaiito magis lii qui secundum natoram.

< inserentur suae oHvae ? Nolo cnim vos ignorare,
c fratres, myslerium hoc, utnon sitis voblsipsis sa-

< pieutes, quia caeeitas ex parte contigit in Israel,
« donec plenituda gentium intraret : et sic omnis
« krael salvus fleret, sicut scriptum est : « Veniet
c ex Sion, qui eripiat et avertat impietatem ab Ja-
« cob (/sa. Lix, 20). » Et hoc illis a me testamen-
c tura, cum abstulero peccata eorum. Secundum
( Evangdium quidem inimici propter vos, secun-.
« dum eiectiooem aulem charissimi propter patres.
« Sine pojnitenlia enim sunt dona^ et vocatio Dei.
« Sicutenim aKquanda et vos non oredidistis Deo,
« nunc autem misericordiam consecuti estis, pro-
c pter ineredulitatem iilorum ; ita et isti nunc non
« ci-ediderunl in vestram misericordiam, ut et ipsi
c misericordiam consequantur. Gonclusit enim Dens
c onmia in incredulitate, ut omnium midereatar.
c 0 altitudo divitiarum sapientiiae et scientiae Dei,
c quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et
c investigabiles viae ejus. Quis enim cognovit sen-
c sura Domini, aut quis consiiiarius ejns fuit ? {Sap,
« n, io; /»flf. XL, 43; I Cor. ii, 16.) Aul quis

Digitized by

Google

93

GLPOSIf K) & £]P1ST0LAS PAUU. — l!f EPIST. AP mt.

94

1 prior dedit ilU, et retribuetar ei ? Quouiam ex ipso, A qaaai, in tempgre graUm tahm facim tnnt rdUfuim^

f ei per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi honor
f et (^oria iii saecula saecnloram. Amen. >

EXP0SIT10.

Quia dieo populum Judseorum uon credentem,
sed contradicentem ; ergo dico^ id est nunquid pro-
plerea dicere existimor quod Deus repulit papulum
iKtffn Judaicum quem prius eiegerat? Absit boc ut
Dl>us atiquando repellat populum simm ! Vere non
repulif. Nam ego hraelita «m», et mullialii qui lion
samus repuisi. Nec ita Israeiita, ut aliunde natus
in Judaismum transierim, sed sum exsemine Abrakm*
Nec iterum de Ismaele, vel de filiis Ceturae, sed de
tribu Benjamin. Haec tribus aliis [>rselata fuit; quia
qui de bac tribu fuerunt, non tam saepe ut alii ad

id est illi quos Deas sibi reliquit idoneosque salva-
tloui praescivit. Reiiquim salvai factm sunt, et boo
secundum electionem Dei, ab aetemo iHraevisam : quae
electio non fuit propter merita, sed fuil gratiw : qnia
et per graliam elegit, et per gr^tiam salvavil. Si
autem baec electio est per gratiam^ jam comtat quod
non est ex operibus^ pro merentibus illam : alioquin,
si propter opera eiigerentur, jam iliud quod vocatur
gratia, non esset pura gratiUf sed meritum. Hoc au-
tem conveuieuter de gratia inducit, ut nec ilii quos
Deus sibi reliquit putent se electos ex merito ;
sicut malos quia male meruerunt reprobatos; el
basc dic^ns l)ene servit intentioni.
Summam auctoritatum supra positanim bic bre*

idololatriam delapsi sunt. Et quia ego dc semine B viter colUgit, ut aperiat quod per illas auctoritate&

Ahrahae non suni repulsus, apparet per hoc quod
Dtus non repulit plebem suam, Illam utique voco
plc])em Dei quam prmscivit^ id est praedestinavit ad
salvalionem. Non utique modo vepulit, quemadmo-
dum olim existimante Elia omnes praeter se reces-
sisse a cultu Dei ; multi tamen, quos ipse ignoraiiat,
reservati sunl a Deo, Sic modo multos Deus clectos
h bet, quos ignoramus. Pro cerio Deus non repulit
plebem suam ; quia an nescitis quid Scriptura dicat
in Elia, id est ubi loquilur de Elia : quetnadmodum
ille Elias interpeUat Deum adversus [pro] Israel, id
est ad damnaiionem Judaeoruni, dicens hoc in tertio
libro Regum : Domine, Acbab et Jezabel occide-
nnt prophetas tuos; su/foderunt etiam altaria tua .
{III lieg, XIX, 20). . Fideles enim de Isracl quia
non audebaiit ad adoranduni convenire in Hierusa-
lem, latenl^r ideo in speluncls et silvis construxe-
rant aras, ibiquo immolahant ; quas aras eliam a
f pdamentis eve:tcrant idololatrae Israelitne, quos-
qoe imroolantes inveniebant, occidebant. Alios (in-
quit) propbetas occiderunt; et ego solus relictus
ium m cultu Dei, et adhuc qnmrunt animam meam,
nt me cum aliis interficiant. Sic ait Elias : Sed quid
dicit illi divinum responsum ? Hoc utique : Ego re/t-
fvi, id est reservavi mUii scptem miUia virorum^ qui
non curvaverunt genua ante Baal, id est qui non
adoraverunt idola. Non ideo dicit septem millia ui
hic numerus determiuatus esset in iilis, quod nequo

intendebat, dicens : Quia superius dixi, secundum
Isaiam Judxos non credentes, sed contradicentes.
Dixi iterum secundum eumdem reiiquias Ju^aeorum
Cbse salvatas. Ergo quid ex his dictis quae sibi ob*-
viare videntuV coliigemus? Hoc utiqaedicemus quia
quod qumrebat Israel, id est Judaicus popoius sla-
tuere, scilicet justiliam suam, et in ea saivari, boc
nott est consecutus. Israel in toto non est conseeutus^
sed electio consecuta est, id est hi quos Deus elegit
de Israel consecuti sunl salvationem. Cmteri vero
qui uon sunt eiecti, non solum non conseeuti sunt,
sed etiam sunt excmeati. El boc dico sicut scriptum
est in Isaia ; licet aliis verbis, eodem lamen sensu.
Dedit iUis Judaeis Deus spiritum compunctionis^ sci-
licei spiritum malignum qui pungeret eos, et coge-
rel male agere. Yel spiritum^ id est voiuntatem com'
punctionis : qua pungerentur invidendo, el irasoendo
fidelibus. Dedit etiam iliis oculos, id esl uaturaiem
rationem : sed ita ut noa videant, id esl ut bono ra-
tionis privenlur. Dedit etiam aures, id esl eamdem
rationem quasi quod per se uon possenl inieUtgere ;
debuerant audire et addiscere. Non audiant dico,
usque in hodiernum diem. Hic dies hodieruus fuil
propbetae : hodiernus etiam usque ad finem mundi :
sicut illud in balneis : i Hodie cum pretio, cras sine
pretio. I Dicit etiam David de excaecatione Jndaeo-
rum boc : Fiat mensa eorum^ id est Scriptura qua
debuerantanimadvertere bonum, fiat iilis iniaqueum^

plas neque minus ibi esset ; sed quia per septem |) id est illaqueentur in iila quotidie deterias inleUi-

universitas^esignatur : ideo etiam certus numerus
in inceru re ponitur, ul ostendatur bic nu.merus
electorum Deo esse cognitus, etsi ab boniinibus
ignoretur. Quod de Elia praemisit, adaptat modo
d.ciis suis ita : Quandoquidem in tempore Elia
muiti fideles reservati fuerant, quos lamen ipse
igiiorabal; ergOy id est propterea per simUe creden-
dum est quod sic^ id cst per misericordiam Dei
sicuti tunc. Vei sic : Quia quemadmodum tunc
ignorabatar, sic et modo electos Dei discernere non
sufijcimus. 03 ^^^t inquit, nuncut olim etiam hoc
in tempore gratim^ qua causa magis credendum est
Deum misericorditer sibi reservasse electos magis
4uam olim, cum non crat tempus grati». Uoc^ in-«

gendo : fial etiam iUis in captionemj quia capli sont
a Romanis : et fiat ilHs in scandaiumMiseristm eo-
rum dispersorum per mundum vocal scandaium :
fiat etiamt//M in retributionem {Psai. lxviii, 23).
Cum captionem el scandaium retributionem posset vo*
care, aeternum tamen interitum, quia permanens
crit, retributionem inteUigit. Yel ita mensa eorum^
id est boc quod se feUitos et acidos intuleranl Deo,
qui de conversione eorum refici volel>at, fiat illts in
laqueum, id est iilaqueentur ideo obsidione Roma-
nonim. Gaetera non mutantur. Et ocuii^ id est ratio
eorum, obscurentur ne videant^ei inteliigant bonuni.
Et dorsum eorum , id esl eamdem ratiouem qua se ad.
cQgnitionem Dei eiigere dd[>uerant, iUud incurca in-

Digitized by

Google

n

S. BRVNONIS CARTIfUSIANORUM

terreniB, seinperinagis etmagispra*cipitando in poc- A
aift. Qoia dixi Jodaeos excaecatos. Ergo nunquid pro-
plerea dico quod $ic offenderunt^ ut caderent inutili-
lorelimcuperabiliter, quod solummodoin eis casus
sit? flic intendit reprimere gentiies, he se prseferant
ludaeis, licet eos dlTit excaecatos : qnia casus eorum
est xecoperaUiis, et salvationi gentium plurtmum
tflilis, dicens : Absit Iioc ut licet ofTenderint irrecu-
perabiliter, ideo cadant, et inutiliter! Vere non in-
utiliter, $ed delicto^id est per delictum eorumy scilicet
Judaeorum est facta $alu$ gentium. Nisi enim Judaei
respuerenl verbum Dei, apostoli non transirent ad
gentes. Salus utique facta est gentibus, ut gentes
cemulentur, id est imitenttir illos Judaeos, qui fideles
fuerunt, et quorum lex firmamenlum est Novi Testa-
roenti. Vel ila. Perdelictum Judaeorum est facta sa- ^
]u3 gentibus, ita ut Judsei aemuientur 04 illos, id
imitentur gentei» in fide Christi. Et secundum lioc
probat, qjuod casus Judaeorum sit recuperabilis. Quia
si delictum eoTum^ pro quo Judxi repulsi sunt, divi^
Jite suncmundiy id est causa fbit quare gentilitas di-
taretur gratla Dei; quanto magi$ phnftudo eorum,
id est Jndaei plenarie saivati , erunt diviliw gentiumf
Per hoc casus Judaeonim recuperal)iHs probatur. Sl
enim Deus malum Judaeorum utile fecit gentibus,
inul:i> magid eredendum est qiiod bonum eorum
loilge utilios faciet gentibus. Delictum eorum sunt
dimHm muHdi^ et diminulio itlorum^ id est apostoli
|ui de Judaeis electi se^indum se partem Jndseorum
liminiierunt. Haec, inquam, diminutio $ttnt divitics
fentium : apostoli enim diiavernnt gentes verbo Dei
Non ideo dicit plenitudo^ quod omnes salvaudi sint :
*icut nec universa gentilitas electa est, sed qula
multi galvabuntur. Vere plenitudo Judseorum salva-
bitur. Nam etiaro in tempore excaecationis eorum
nalvabuntur aliqui ex illis.

Et boc dko vobi$ gentibu$ : quia s6mper quandiu
quidem ego $um apo$totu$ gentium, ad quas solum-
modo roissus sum, hcnonfieabo tamen meum mini-
sterium : quia cum officium meum hoc solum exigat
pnedicare gentlbus, honoriOcuiti faciam illad supra
hoc quod debeo : Ia))orando in Judaeis. Honoripcabo
dico $r quo modo (quidquid enim paterer non cura-
rem) pravocem carnem meam^ id est Judaeos sccun-
dum carnem mihi propihquos ad (emnlandum, id cst D
ai tmitandnm me in tide, et ut sic provocando sa/-
ro% faeiam^ id est Deus perme salvet aliqiio$ ex iHi$.
Causam reddil qiiare debeat laborare in eis : et idem
videtur soperius posoisse, sed ibi cum determinatione
temporis, ubi ai^ : Hettitudo quam in finem mnndi
constat fore. Hic autem ad aliud poiiit, et sine deter^
minatioBe temporis, dicens : Ideoiaborabo $alvo$ fa-
cere atiquo$ ex illi$, Nam $i amissio eorum est re-
conciliatio mundi^ id est si excaecatio eorum causa
fuit ut genUlltas reconciliaretur Deo : quce^ id est
qnalis dicenda cst a$$umptio Judaeorum in quocun-
que tempore ni$i vita ex mortui$ ? Quia si Deus per
maluffl eonim reconclliavit sibi mundum muito ma-
i;ls credetidttm estquod per assuroptionemeorum fa-

TC

INSTITUTORrS OPP, PARS H. M:

ciet Deus vivere multos in peccatomortuos : qui exem^
plo illorum provocati vivent in fide Christl. Proba
quod genus eorum nbn impedfat assumptionem eo«
rum, sed sola incredulitas, dicens : Bene dico, as-
$umptio. Nam bene possunt assumptionem mererl.
Si emm deUbatio $aneta esf , id est si apostoli^ et alii
qui de generc eorum elccti sunt, sancti sunt, con-
stat quod etiam massa , id est illa plenitudo Juda^o-
rum salva esse potest. Si enim Apostolus nihil obfuit
genusnecaUisobessedchet. Ddibationein dicit abea
similitudine : quemadmodum parum quid gustatur
de cibo, p^r quod tota massa bene an male condita
sit prol>atur : sic apostoli detibatio dicebantur lotius
massae Judaeorum, in quibus planum erat Judseis ge-
nus nihil obesse. Probat iterum idem per aliud. Ideo
etiam constat eos bene posse assumi. Nam radix
eorum, id est Abraham» Isaac et Jacob, quod si radu^
eorum sancta est, rami etiam $ancti esse possunt.
Dice$ iterum roihi quod rami illi fracti $unt : quod
si aliqul ex ramis per incrndelitatem a radice fracti
$unt ^ tu autem in$erttt$ e$ in t7/ts„ id est loco illo-
rum cum es$e$ otea$ter , id est sterilis, et a sanctab
radice alienus : factu$ es etiam $6cin$ radici$, id est
prophetarum , in quibus radicata est fides. Ki fa-
ctu$ e$ $ociu$ pinguedini$y id est apostolorum : quf
plnguedinem fidei, et abundantiam sancti Spiritus
habuerunt. Radici$ et pinguedinis dico o/t«<r, id est
Judaici populi , quia prophetae et apostoli Judaeis
iiati sunt. Et si tu alienus a radice in$erttt$ es, noli
gloriari adversus stantes ramos^ neque te praeferre
illis, quasi tn propter meritnm sis eltgendus, illi pro-
pter genus abjieiendK Qttia st^tuimportuiie gtoriaris^
diccturtibi : Frater, tu nonporta$radicem, eedradis
portat re:quiaintcnullum exemplum boiii ; in radiee
vero (ut in Abraham) exemphim totius fldei. Quia
modo abstuU tibi gloriari adversus stantes ramos : ergo^
id est propterea dice$ mihi: quia adversus fraictos
Q5 gloriaberis tta. Naturales rami per incredulita-
tem ftacti sunt, ut ego inserar loco corum. Hoc bene,
est, ct sic concedo,, ait Paulus, sed ilH non propter
genus, sedpropter incredulitoitem fracti sunt, Tu au-
tem stas ioco illonim pro sola fide. Et ideo ttoli a/-
tum sapcrcy id est soperbire contra fractos, sed time
nc similitcr frangaris : timcndnm utiqnc est, quia^
si Deus non pepercit naturatibus rami$, id est Judans,
tie forte nec parcat tibi, cui minus debcve videtur
non nalurali, quia tu non natu:a1is per graliam iu-
sertus es; ille naiuralis propter culpam repulsus e^
Ergo vide bonitktem et $everitatetn Dei, In eo$,quidem
cui cecidemtit, id e&t in Judaeos, yideseveritatem. In
te atttem qui per misericordiam inscrfus es, vide 60-
tutatetn Dei. Bonitatem ea lege dico, $i tu permau'^
$eri$ in ea bonitate^ cooperando acceptae gratiae.
Alioquin si non permanseris, sicut Judacus excisus
est, ita tu etiam excideri$ : et illi Judaei si non per-
manserict, In increduUtate iterum inserentur. El
bene dico in$erentur : Nam Deu$ poten$ e$t iterum
ituerere Hlo$y sicutl olim eosdero inseruit. Et vert
Dcus potens est, nam actnm hujus potentiae aliquos

Digitized by

Google

n

£XPO^TIO IN EPIStOLAS PAULI. ^ IN EPIST. AD ROM.

lieei paueos inscrendo hoc tempore paulatim exefr A cationis, qui eliam quadam facilitaie avertat qaoil

^t : quod aequipollenter ait. Deus utique potest eos
inserere : mm si iu genlilis excUus es ex oleastroy
idestex infructifera radice, oleastrodico naturali tibi
3er longam consuetudinem ; et si iruertus es per
fratiam in bonam a/tvam, et hoc contra naturam, id
«st contra consuetudinem, qwe diuturnitate tempo-
hs in natnram transierat : quanto magis hi Judsei
inserentur suae olivae, quw eorum est secundum na-
turam ? Si tu non naluralis insertus es propter fidem,
non esl causa quare naturales rami non debeant in-
seri propter eamdem causam.

Probavit superius quod Deus potentiam haberet
inserendi iilos per actum suae potentiae, quia revera
«nserentur, dicens : Yere iudsei iterum inserentur.

erit in fine mundi, quando Judtei nllro properabuni
ad salvationem. Eripiat dico et avertat impieiatem
a Jacob, id est a Judaico populo. IntpieUttem non
dicit bic consuetam idololatriam, sed denegare cot-
tum Filio Dei, quod Juda^i faciebant, hoc vocat im-
pietatem. Riius enim eorum, postquam tempas gra-
tiae venit, vere idololatria fuit.

Dclerminavit per quem salus iieret Juda^is. De-*
terminat eliam tenipus, quando hoc futurum sit, dn
cens : Et hec iestamenium, id est hsec tesiata pro-
missio, complebilur i7/fs a me : tunc cum abstulero
peccata eorum, eosque justificavero : quod nunc
paulatim fit, et in uUimis diebus plenarie. Nunc
quidcm eripiuntur ab impietate, et tiuni dliecti. Alii

Nam ei nunc tempore excaecationis eorum secun- B vero qut nolunt eripi, suut inimici : et hoc secundum

dum partem iuseruntur, et ad ultimum omnis Israel
salvus fiet. Quia nunc aliqui inseruntur concipimus
iibi alt : cGxcitas ex parte contigit inlsrael.i Sienim
in parte non iu toto, quare non dicimus nunc ctiam
partemeorum reinseri? Et, o fratres, noio vos igtW'
rare hoc contigisse, scilicet caecitatem in Israel, ut
intrarent gentes : quod utique mysterium est, quia
$i ordo rei consideratur, causa tamen excaecatiouis
Juda^orum, et illuminationis gentium non intelligi-
tur. Quam caecitatem et illuminationem , ideo nolo
V05 ignorare esse mystorium, ut non sitis vobismet-
ipsis sapientes, id est ut non imputare possitis hoc
sapientiae vestrae, quae sacramentum hujus rei intci-

Evangeliumy id est propterea quia Evangelio Invident
et delrahunt, per quod gentes eonvertuntur. Inimi-
ci utiquc sunt. Et hoc propter vos, id esl ad uiilila*
tem veslram. Nisi enim Judaei verbum Dei respoe*
rent, apostoli ulique non transireni ad genies. AIU
sunt inimici. Alii autem, id est praedestinaii sunt
charissimi secundum electionem, id esi non prepler
meritum, sed quia Deus elegit eos per gratlam.
Charissimi ctiani propter patres^ non tamen propter
meritum patrum, scd ut impleantur promissiones
faclac patribus eonim. Vere secundum electionem,
~ et propler palrcs. Nam vocatio Dei, id esi eleciio
eorum, et dona, id est impietiones promissionum

ligere non suCficit. Si enim haec causa non sub my- ^ sunt sine poenitemia, Id est sine immutatioue, qnia

a*AMA 4^A^»Ml«nwA*.i«» oaA w/\ki0 a>vab>*a liAMAt TVWMCII— r...AmkAfl»«A<liiinrft Vki»Am%i0&» A> AlAflrlff oit* AA*nnlAlll4 ■

sterio occultaretur, sed vobis aperta fieret, prxsu-
mendo imputareiis hoc sapientiae vestrae, quae quia
iD cognitlone hujus mysterii deiicii, imbecillitatem
suam inteliigit, et miratur altitudinem divlni con-
siiii. Hoc, inquam, nolo vos ignorare quia^ id esi
quod ctecitas contigit in Israel, Et hoc ex parte :
nonenim omnes excaecatl sunt. Contigisse dicit,
quantum ad ignorantiam homlnum, quae causas
hojus mysterll nescit : cum tameu nihll contingen-
ilae, nihii fortultum In providentia Dei sit : qui sicut
omnia, sic ei causas omnium novit. Caecitas utique
contigit in Israel, donec intraret pUnitudo gentium.
lUnd donec, ct temporale est et causale. Quasi dice-
rel : Ideo Jud«i excaecati sunt, ut intraret, ct tan-

quemadmodum promisit et eiefit, slc compiebii;
vel ita : Yere charissimi secundum etectionem. Nam
dona Dei; id est rcmissio peccatorum, et vocatio
Dei, Id est instructio fidelium, quos, postquam in
baptismo jusiificavit, per doct6res instruii: haec
utique dona et vocatio Dei sunt sine aiiquo merito.
Nam sine poenitentia corporaiis afflictionis, quae me-
ritum poenitentiae praecelieret apiid Deum, si dona
et vocaiio ejus fierent secundum meritum, Judasl
utique eiigunlur. Nam sicut vos Gentiles et quidam
Jud^l ante Icgem vos aliquando noncredidistis Deo :
nunc autem in tenipore gratiae consecuti estis miteri^
cordiam, Id est ex misericordia salvationem, et hoc
propter incredulitatem Judxorum. Qula enlm verbum

din, donec Intrarei plenitudo gentium. Nec sic ple- D Dei non receperunt, hoc ad gentcs transmislt apo-

niludo ut slnguii de gentibus salvarentur, sed eo
respectu quovix aiiquide gcntibus prius saLvabantur.
Didtur iu tempore gratiae fuisse plenaria salvatio
geotium. Et sic, postquam iniroisset plenitudo gen-
lium, salms fieret omnis hrael : non tamen omoes
HdMrael, sed quicunque essent Israei videntes Dcum.
Sententia tamen quorumdam cst omnes Judaeos In
ine miuidi saivandos. Probat quod Judaei nunc par-
lim saiventur, et in fine pienarie per a^uctoritatem
Isaiae, dieens : Quia dico Israel salvum fierl, hoc non
ei me, sed sicul scriptum est, assero. Hoc utique
scriptQm est (Isa. lix, iO) : Veniet ex Sion, id esi
ei OQ Judaico pppuld, qui eripiat quadam violen-
i», ^t mii4to labore, ut modo fit in tempore exc%-

stolus. Sicut, inquit, vos olimnon credentcs, modo
conseciiti estis misericordlam ; ita et isti Judaei, nune
non crediderunt, euntes in vestram misericordiam^
Id est nolentcs salvari, sicut vos per misericordiani
Dei, ideo non crediderunt : ut queqoadmodum vos,
sic etiam ipsi consequantur misericordiam. Yobls in-
creduils mlsertus est Deus, ut hoc soiummodo im-
puiaretur gratiae suae, sic et Judaeis disposuii in in-
credulitate dimersls misereri, ut uterque Judaeus et
gentilis aeque totum referret gratiae Dei, suamque
imbeciliitatem cognoscens, non superbiret. Deus
enim videns diabolum ci hominem utrumque ceci-
disse per superbiam, multum exinde studuit praeca*
vere homini a sujierbia, quarc utruroque Jiid^um ei

Digitized by

Google

S. BRDNOiNlS CAUTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H.

100

gentilem lahelacUri permisH m mciedulitatem, ut A smula , id est aetenialiter ; Amen / Sd ^st Ti<leie ut

quanto magis inArmitatem suam cognoscereiU, tanlo
amplius misericordi» Det sese subjicerent. Yere in-
creduiitas Judaeorum causa cst ut miscricordiam
consequantur.

Natn Deus conelwit omnia^ nunc gentiles, nunc
ludaeos in increduliiate, ui omnibus factis incredulis,
opportunemt^realttr omnium. Si enim alii vel utrique
m iide perstitissenl, profecto quod misericordiae Dei
erat, merito iidei su» ascriberent. Et causas borum
•iuare nuuc isti concludantur, nunc ilii, noli investi-
gare,sedadmirareconsilium Dei mecum, dicens : 0
altiiudo judiciorumDeij quibus nunc Judaiirepellun-
lur, nuncgeutiies inseruntur. Hsec utiquc judicia sic
ilta sunt, quemaduiodum sapientia et scienlia Dei.
Qnod ita ait : Oallitudo, id est profunditas divitiarum B
iupientiaij id est divitiis sapienti»i et sclentise Dei.
67 Sapientia et scientia Dci dives dicitur secundum
mulUm copiam. AIU dicitur, secundum inscruUbi-
iem profundiutem. Sapientia Dei dicitur qua se
quantus est cognoscit. Scicntia qua quaecunque sunt
creaturarum novit. 0 allitudo sapientiae et scientiae
Dei , quam incomprehensibilia $unt judicia ejm, id
est nemo suHicit comprehendere profundiutem
judiciorum, quse perlracUt apud se.

Diceret aliquis : Quaudiu apud Deum pertractan-
lur judicia , verum est quod non intelliguntur ; sed
in actum deducta, satis comprebenduntur. Contra
hocPaulus : judicia Dei, dum apud Deum pertracun*
tur, sicut comprehendi nequeunt; itaetiam viasejm, ^
id est operationes ipsorum judiciorum sunt investi-
gabiiet. Probat per Isaiam, quod praemisit dicens :
Verc sapienlia et scientia Dei sunt investigabiles.
Nam quis cognovit sensum Domini? Nemo utique
quod Deas seusit, cognoscere potuil. Et vere judi-
cia el opera judiciorum sunt invesiigabilia. Nam
quis fuit consiliarius ejus {Isa. xl, i3), cujus con-
silio ordiuaret sua? Yei quem in consiiio dispositio-
nis suae admilteret? Nemo utique. Et sicut nemini
aperuit sensum suum, iU quaeque bona ex miseri-
cordia tribuit. Quis enim dedit illi? potuit quidem
aliquis post accepUm gratiam in aiiquo mereri. Sed
quis dedii illi prior antequam Deus daret gratiam ;
et ei sic danti non gratis dabitur a Deo, scd retri-
buetur quia promeruit? Haec suntlsaiae; quae au- n
tem sequuntur verba sunt Pauli. Vere nemo prior
dedit illi, quoniam ex ipso , et per tpsiim, ei in
ipso suni omnia. Per diversas praepositiones, ex ipso,
per ipsum , in ipso , noUt distinctionem persona-
rum Triniutis. Pef idem pronomen ter repositum,
nout identitatem substantiae, dicens : Ex ipso , id
est ex Patre quod principium non est ab alio; et
per ipsum , id cst per Filium , qui a Patre princi-
pium habet, et per quem Pater fecit omnia ; et in
ipso, id cst in Spiritu sancto , qui a Patre proccdit
ct Filio , qui bonitas Dei dicitur, per quam boni-
Utem subsistunt creaU. Ex ipso , inquam , et per
ipsum, et in ipso sunt omnia : ipsi ilaque de omni-
bus debetur gloria et gratiarum actio, pro oranibus
Ifonis quae dat misericorditer. El liaec gloria sit in

iU fiat. Poterat hic finisse Epistolam , suflicienter
enim utrumque populum, ne inter se vicissim su-
perbirent represserat, muIUsque rationes inde pr»-
miserat. Sed quia eis jam non intra se contentiose
superbientibus necessaria erat alternau dilectio.
Admonet ideo eos jam a contentione sedatos sub-
servire sibi invicem, uuumque supporure alterum,'
ut per hujusmodi subservire, coalescat in eis et
convalescat vinculum dilectionis.
CAPUT XU.
( Obsecro itaquevos, fratres, per misericordiam
Dei , ut exhibeatis corpora vestra liostiam viven-
tem , sancUm , Dco placentem , rationabile obse-
quium vcstruni. Et nolite confcrmari huic saeculo,
sed reformamini in noviute sensus vestri , ut
probetis quae sit volunus Dei bona, et benepla-
cens et perfecU. Dico enim per gratiam quae
data cst mihi , omoibus qui sunt inter vos, non
plus saperc quam oportet sapere, sed sapere ad
sobrieUtem , ct unicuique sicut Deus divisit roen-
suram fidei. Siciiteniminuno corpore multa meni-
bra habemus, omnia autem membra dod euro-
dcm actum habent; ita multi* unum corpus su-
mus in Christo , singuli autem alter allerius
membra. Habentes autem donationes secundum
gratiam , quae data est nobis , differentes : sive
prophetiam , secundum rationcm fidei ; sive mi-
nisterium in ministrando;'sive qui docet in do-
ctrina, qui exhorUtur, in exhorundo, qui tri-
buit, in simpliciute, qui praeest, iu sollicitudine,
qui miserctur, in hilariute. Dilectio, sine simula-
tione. c Odientes malum , adhaerentes bono {Amos
V, i5).i (ChariUtem fratemiutis invicem diligeii-
tes,]ionore invicem praevenientes (/ Peir. ii, 47).»
Sqllicitudine non pigri, spiritu ferventes, Do-
mino servicntes ; spe gaudentes , in tribulatione
patientes, orationi instantes; necessiutibus san-
ctorum 68 communicantes ; c hospiuliutem
secUntcs {Hebr. xiii, ^). > Benedicite persequen-
tibus vos; benedicite, el nclite maledicere. Gau-
derte cum gaudontibus, flete cum flentibus; id-
ipsum invicem senticntes; non alu sapientes,
sed humilibus consentientes. ^olite esse pruden-
tes apud vosmetipsos. NuUi malum pro malo red-
dentes; < Providentes bona non untum coram
Deo, sed etiam coram omnibus hominibus (/'
Cor. VIII, 21). I c Si fieri potest quod ex vobis
est, cum omnibus hominibus pacem habentes
{Hebr. xii, 14). > Non vosmetipsos defendentes
charissimi, sed date locum irae. Scriptum est
enim : c Mihi vindicUm et ego retribuam , dicit
Dominus {Deut. xxxii, 35 ; Bebr. x, 50). » c Sed
si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, po-
tum,da illi {Prov. xxv, 21).» iHoc enim facicns,
carbones igiiis congeres super caput ejus. » Noli
vinci a malo, sed vince in bono malum. >

ExrosiTio.
Littera sic jungitur : Quandoquidem ex Deo , et
per Deum, et iu Deo sunt omnia, Itaque^ (ratresy o6-

Digitized by

Google

H\ DXFOSITIO IN EMSTOLAS PAIILI. — IN EPIST. AD ROM. IM

^cro, id est per omnia sacra mooeo vos. Obsecro A sequo modo sapialls, et ideo umcukfHe sufieiat sd-

uliquc per mi$erieordiam Dei^ id est per aposlolalum
mibi, non quia meruerira» sed per misericordiam
traditum. Vel obsecro per misericordiam Dci , cx
qua omnia bona esse superius probavi , ut exhibea-
lii, 'id est praeparata laciatis, non solum animas>
sed etiam corpora vestra. Exhibeatis dico hostiamf
id est mortificatam secundum depositionem sor-
dium , et viventem secundum positionem virtutum.
Nec ad tempus viventem) sed sanctamy id esl in viia
virlutum sanctam et perdurantem, ct in hac vita et
sancUtate non lucrum vcl laudem mundi quaeren-
tem, sed Deo per omnia placentem.

Et ne quia modo dixerat , cxhibcte corpora ve-
stra hostiam, putaret aliquis affligendum esse cor-

pere, sicut Deus divisim dedit singtdis mensuram
69 fidei^ id est dona sua mensurata , secundum
modum et opportuBitatem iidei vestrae. Ideo Roma-
nos a nimietate sapientise reprimit, quia tpsi si^nra
modum investigabant causas mysteriorum Dei. Hoc
autem quod Deus nemini totum sapere dedit, sed prr
partes singulis divisitj muitum valet ad hoc, ut sibi
subserviant, et ut alier altcri vicissim sese contem-
perent. Gum enim unus ignorat, quod alter sapit, et
econverso : in diversitate acceptarum gratiantm
subservit alter aiteri, dc quo congruam similitudi-
nem supposuit : quia quemadmodum diversa mem^
bra in uno corpore diversos sensus [actus] habentia :
pes manui subsei-vit , dum portat manum ad tangen-

pus sine aliqua temperantia, ideo addit Apostolus : B ^um quod cupit ; manus pcdi , dum pcdem vestit.

Iladico hostiam, ut obsequium vestrum sit ratio^
nabile , . id est ut cum discretione jcjuuetis, vigile-
tis, etc.

Modo dicerct aliquis : Paratus sum exhibere
meDeo, quandiu non couturbat me mundus, sed
durum est resistcre mundo cogenti me. Contra hoc
Panlus : Yos utique talcs exhibete , et nolite con'
[ormariy id est coufornies ficri huic sasculOy ut in
aliqiio obtempcreiis mundo, blaudienti seu detcr-
reiui vos. Nolite conformari sseculo, sed refor-
# mimim per baplismum , qui prius deformati estis
per culpam Adse , vei reformauiini , id est quotidie
innovamini, qui novafki formam justificati accepi-
stis. Reformamini dico, proficicndo assiduc in no-
tiiaie sensus vestri , id est scmper magis ac ma-
gis bene operando innovamini , ut sic probetis , id
est prol>abilitcr cognoscalis , quo! sit voluntas Dei\
Toluntas dico bona^ id est utilis facientibus eam , et
heneplacensy his qui actu cxpcriuntur eam, nec ita
in uno benc placens, ut in alio displiceat , scd in
omnibus perfecta, Corpora vestra hostiam exhibere
Deo illud admoneo, sine aliqua districtione ob^ien-
ti«. Hoc autem quod sequitor dico per gratiamy- id
estprsecipio auctoritate nostri apostolatus. Conside-
raAdum est quare praedicta solura moneat; quse
autem sequuntur omni aiictoritate interdicat : ea
enim quae offeusionem gencrant, licet prselalvn
subditis vi obedientide intcrdicere, sed postquam le-

Sic et nos diversa membra sumus^ unum corpus Eccle-
siie efficientia. Sicut enim ab eadem anima diversa
membra in eodem corpore sensificantur : ita nos in
corpore Ecclesiae per eumdem spiritum omnes vivi^
ficamur. Littera sic jungitur : Deus utique dona soa
divisim dedit. Nam sicut in uno eorpore habemus
quidem multa »iem6ra, sed non omma membra ha-
bent eumdem actum : ita nos multi unum corpus «u-
mus in capite Christo : scd singuli sumus membra :
itaquod alter atteriuSt id est, ut hic oculus subser-
viat illi pedi, et sic in caeteris, quae contemperantia
subservitioois plurimum est idonea ad custodiam
homilitatis et unionis. Singuti sumus alter alterius
^ membra : igitur, id est propterea quia voluit nos
Deus ita vicissim subservire, sumus hahentes dona^
tione9^ differentes : ut hic prophetiam^ hic doetrinam,
etc. Si enim singuli omiies donationes haberent,
non esset unde alter aiteri subserviret, vel necessa-
rius esset, et sic alter in allerum snperbiret, non
relicto unde unus alteri se contemperaret. Mabentes
dico differentes donationes: et hoc secundum gratiam^
id est per Spiritum sanctum , qute gratia data est
no6t«pergratiam non recompensataper meritum. Do
nationes dico,ut $ive babeamusprop^lmm, idestcer-
tam de futuris cognitionem, vel quorumlibet secre-
torum revelationem, habcntes dico prophetiam et
hoc secundum rationem fidei. Non determinat cujus
fidei, vel nostrae vel auditorum, et ad utrumque re-

gem non violant, non ita cogendi sunt ad meliora, j^ ferri pptest ita. Seciint/itm rationem fidei nosircp, quia

solummodo bene faciant , sed ex dilectione mo-
nendi. Si cnim districtione obedientise ad perfectio-
ra cogerentur, magis in hoc damnaret eos praelatus,
quam adjuvaret, cum si praeceptum non facercnt,
damnarentur propter inobedientiam ; et ideo potius
admonitione trahendi sunt ad meliora, quam co-
actione, quare sic ait : jPer gratiam apostolatus qua
data est mihi , dico et pnecipio omnibus^ et iia cm-
Bibus quod singulis, qui sunt inter vos : hoc scilicet
dico, non pltis laboretis sapere quam oportet saperCf
id est quam fides sana exigit ; nec vobis penitus in •
terdico sapere, sed volo vos sapere ad sobrietatem.
Nec iterum vos omnes ad eumdem terminum volo de
sapieutia laborare, ut non satis sit vobis. nisi omnes

Deus secundum quod videt conveniens esse, et mo-
dum fidei nostrae, vel revelat secreta, vel praenuntiat
futura : vel secundum ratiotiem fidei auditorum,
quia quemadmodum Deus videt fidem et capacita-
tem audientium, tantum dat praed|ca(oribus, ut re*-
velent eis vel annuntient. Nos utique habentes pro-
phetiam secundum rationem fiJei : 3rel nostrae, vel
auditomm simus alter alterius membra, Sive babe-
mus ministerium administrandi fratribus tempora-
lia, debemus alter alterius esse menibra tn mtnt-
strandOj sicut nobis creditum esl. Sive ille ^tit docet,
docere dicit, quod et scientiam docendi et gratiam
sermonis habeat, qui, inquam, docet, sit memlirum
alterius tn doctrina. Ille vero aui exhortatur, sit

Digitized by

Google

1«S S. BRUNOMS GVRTUllSLVNOffOM

meaibiwm ftlicrius tti exhofiando. Docere est saplentl A
ininiisBcieDiein» sed exbortari potesl et aniniare ad
bonum, minus sciens 1 inge se prudentiorem, ut
«Ittilibet rusticus posset ([ttidem eiboruri ad betium
fortem.militem, cujus tamen bcUi peritiam ruslicus
ignoraret. Qui autem tribuitf tribuat insimplicitaie^
id est non spe reeipiendi, non amore terrenae laudis*
iod pro sola dilectione proximi. lUe vero tfui prwest,
i>rsesit in soUiciiudine^ id est omni vigilantia curam
«ubditorum gerat. Qui babet quod eroget, simplici-
ter trilmat. Qui vero non babet quod tribuat, mise-
i^eatur lamen animo : ct ille r/ttt niMeretur^ faciat hoe
inhHaritate, k\ est non coactus praecepto lcgis, sed
fervens spiritu dilecilouis*

£t qnia ut hoc moiio sibi invicem subscrvieiidOy
aHer alteri se conu^perareut, vidit uecessariam B
esse dilectionem : subjungii de iila dicens, ut his
Hiodis alter alterius membrum fiat, sit in vobis <ft*
Uctio : et hoc sine simulaiionef ut et furis se osten*
dat, etintus ardeat diiectio. Nec ita diligatis, ut malo
proximi adhaerealis, sed odientes malum 70 ^i^s,
hono .vero proximi sitjs adluerentesj id esi cooperan-»
tes. Nec snfllciat in voliisipsis haliere dilectionem :
sed etiam diligentes c&ariiatem fratenntalis, id est
tK>nae dilectionis esse in fratribus veslris : cbarit^
tem dieo inmoem liabitam, quod aiter in alterum
operetur cbaritalem : vei ita. Sicui vos proximos
diligere voio : ita voio vos esse diligentes cbarltaten
fralemttatis, recompensalam invicem : qnod si pro»
«mi aliqua opera cbaritatis recompensant vobis, li- ^
benter suscipite. £rant enim quidam qui bene faeie-'
bant proximis : sed ne rerouneratronem hujus nie^
rili poxlerent, noiebant recipere aliquid invicem a
proximis : et ut dilectio vestra incrementum semper
habeat, sltis honore prmenientes invicem, id est alter
alterum,utqui citius potest assurgat alii : ample^
ctatur proximum omni genere dilectionis : utque
bonum fraternitatis accrescat in vobis, cstote non
pigri soliicitudine, ut omni vigilantia sollicitus sit
alter alterius levare necessitalem. Hanc soliicitudl-
nem superius praecepit pnelatis, quam hic fratribus
ex quadam parttate commendat. Quia sl non hal>ent
quod sollicite tribuant, sint tamen ferventes spiritu^
id est charitas ardeat in aniino eorum, licet non ha-
beant possibilitatem operandt. Et ne conlemplatores fy
malum putarent a culmioe contemplationis conde<-
scendere necessitatibus proximi, ait Paulus : 1n his
omnibos sciatis nos esse servienles Domino, Deus
enim hoc genus servitutis muUum diligit. Gumque
sic dUigentes in cura proxinii studueiitis, ne exspe-
ctetis prsesentem mercedem, sed esioto gaudentes spe
fulurae remunerationis.

Ostenso quomodo se debeant exhibere bonis, de-
terminat quomodo se habeant contra malos, diccns :
Ne aulem spe futura frustremini : estote patientes
in tribulationey id est patienter sustinete quaecunque
piPo Cbristo vos pati oportuerit. Ut autem in patien-
iia perseveretis, estote instantes orationi : quia si in
omnibus orati^ commoda esl, muUo magis ad prae«

iNSTlTUTOmS OPP. PAR8 II. 104

ferenduin passiones, quae adeo cami repugnant, est
necessaria. Si vero non adeo ingraanl vobls tribula*
tiones, estote saltem communicantes necessitatibvs
sanctorumy ut indigenUis horum qui patiuntur, vos
et vestra coinmunia faciatis* Nec solum communi'
cantes, sed etiam secianUs hospilalitaUm^ ut sanclos
quos impii persequuniur, vos Intiroidi bospitio re-
cipientes, curam eonim habeatis. Patimini quidem
iribulantes vos, nec boc soluin, sed etiam beneditite
persequentibus vos : nec semel, sed assidue benedi-
cite : nec ut respectu patientiae vestrae benedicatis,
et consideratione crudiiitatis eorum maledicatis, scd
niiit^ttam velitis maledicere. Ut autem dllectio inte-
gra slt, dcbetis congaudere gaudentibus^ et hoc de
spiritualibus bonis haud dubium est, et de tempo-
ralibus quantum ratio adinittit. Debetis etiam flere
cum flentibus, si poenitentia ductus affligitur : si
etiam nimis vehemenii dolore carnis angustiator, in
quo tamcn doloie roodus est haliendus. Ut auteni
vcr^ I:igcatis cuin lugcntibus, estote sentientes idip^
sum^ ut iion tautuin vultu, sed corde interius aflli-
gamiiii, et hoc invicem hic iUi, iUc isli, ut autem id-
ipsum scntiatis ; estote non alla sapientes^ id est
non superbientes, sed consentientes humilibus , id est
idem seotite cum abjectls, et ut noveritis conscii-
tire humilibus ; nolite esse prudentes^ id est proviso-
res eorum quae expediunt solummodo apii^ vosmet' ^
ipsos : sed etiam providete aliis, vos dico iion red*
dentes alicui malum pre malo. Prudentes, inquit,
ostote, non tantum providentes qum bona sunt coram
Deo, sed etiam coram hominibus omnibus^ tam fide-
libus quam infidelibus. Non enim sufficit testimo*
nium conscientiae nostrae solum, nisi et extraneo-
mm teslimonia conveniant. Quare quae laudis suut,
et apud Deum et apud homines, ea utique gerenda
sunt. Ut autem bona vestra omnibus placcant, sitis
habentes pacem cum omnibus hominibus^ si fieri po^
testj utet ipsi velint babere pacem vobiscum, quod
si nolunt, ftat pax illa : qnad, id cst quantum ex 71
vobis est. Yel ita habctc pacem cuin oinnihus si (ieri
potest, ut caro vestra diligat affligentes se , quod la-
men ex vobis est, quia si vullis ex ratione potestis
•mnes diligere. Quam pacem ut Integram servetis :•
no)i sitis defendentes vosmetipsos, si mala Infcruiit
vobis, vos dico si hoc feceritis, tunc charissimi. Ne,
inquam, defendatis vos, sed sequanimiter susiinen-
do, dale locum irw pcrsequentium , ut liceat saevire
quoniodo volunt; velita :Patiendo malos daie /0-
cum ira Der, Deus enim sic proposuit ulcisci de im-
piis, utad libitum eorum exerceant iniquitatem
suam, ut nulla miseria damnationi eoruin« deesse
queat. Debetis dara locum irae : vel hoc, vei illo
moilo. Nam scriptum est In Salomone dicente Do-
roino : Mihi reservate vindictamt et ego retribuam
impiis {Deut. xxxii, 55). Sic autem facieiidum est,
quia bxc dicit Dominus. Nec solum non defendatis
vos ab impiis, sed etiam diUgite illos et benefacite
iUis. Quod sic ait (Prot;. xxv, 91) : Si inimicus iuns
esurieritf cibn ilium. Si sititf da iili potum. Nam

Digitized by

Google

105

EXPOSItlO IN jEPISTOLAS PAUU. — tS EMST. AD UOM.

m

lioc facieiUj congere$ super caput, id est siiper men- A quiddam maju&, scilicet, sabjedionem dcbcnt prin-

tem ejns carbones t^t«, id est vd fervorem dilectio
lus : quia admirando patientiam tuam, diligat et
imitetur bonum tnum. Vel carbones ignis^ id est
ignitam poenitentiam: quia videns constantiam Uam.,
ardeuter pceHiiebit at tibi assimtlari mereatur ; ut^
que super mentem inimici hujusmodi carbones in-
geras, noli per impatientiam tuam vinci a malo il-
lias, »ed vince tnalum inimici 8U|icrando iliud 4»
bono indeflcienUs patientiae,

CAPCT xn.

c Omnisanima potestatibus .sublimioribvs sub^
diu sit. Non est enim potestas nisi a Deo {Sap,
VI, 4). Quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt. Ita*
que qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit,

cipibus : et ideo omnii anima subdita tit potestati-
bus sublimioribus^ id est secundum voluntatem Dei
sublimatis* Idco pcr animank, quae pars cst hominis,
totum hominem assignavit, ut ostendal non solum
corpore, sed et etiam voluntate scrviendnm esse
principibus. 72 ^^^^ omnis homo debet subdi po-
testalibus. Nam nan est aliqua potestas^ bona seu
mala, nisi a Deo^ nec sic a Deo, ut hoc nolens per-
mittat ^ quia qtttecunque sunt^ a Deo ordinata sunt^
jd est ordinabiliter disposila, nonfortuito casu ruen-
tia. Quandoquidem et potestas el omnia a Deo sunt
ordinata, fla^tte qai resistit potestati, resistU ordina^
Honi Deiy id est Deo potestatem banc ordinanti. Ncc
sic resistere leve putetis, quia qui sic resistunt, p( r

Quiautem resistunt, ipsi sibi damnationem ac- ^ hujnsmodi resistere acqmrunt ipsisibidamnationem,

quinint. Namprindpes nen sunt timori boni ope-
ris, sed mali. Vis autem non timere potesiatem?
Bonum fac, ethabebis hudem ex illa. Dei enim
minisier est tibt in bonum. Si autem malum
[maie] feceris , time. Non enim sine causa gla-
dium portat. Dei enim minister est, vindex in
iram ei qni male agit. Ideoque necessitate subditi
estote, non solum propter iram, sed eliam pro-
pter conscientiam. Ideo enim et tributa praestatis.
MiBislri euim Dei sunt, in hoc ipsum seivicnles.
Redditeergo omnibus debita. Cui tributum tribu-
tum, cui vectigal vectigal^ cui timorem timo-
rem, cui hooorem honorem (Matth, xxii, 2i.}

td est haec sola causa sufficit ad damnationem eo-
rum. Non est utique resistendum principi. Nam
principes non sunt timori boni operis^ id est qui bene
operatur non est qoare timeat principem : quia
etiamsi pro l)ono opere infestus est ei,eumquc pcr*
sequitur, anget virtutem ejus et meritum. Quaro
bene operanti non est timori, sed est timori mati
operis, id est qui male operatur, ille utique tiinero
potest principem. Nunc ex prsemissis consilium coK
ligens ait : Princeps non est timendus bonis : quod
si tu similiter vis non tin/iere petestatem^ fac bonum^
et bonum faciens habebis laudemex illa quaecunquc
sit, bona vel mala : quia si bona est, de bono lauda-

NemiiM quidquam debeatis , nisi ut invicem ^ bitte, siveromala, persequeturte bene opcranteni.

diligatis. Qui enim diligit proximum , legem
implevit. Nam non adulterabis. Non occides. Non
furaberis. Non falsum testimonium dices. Non
concupisces (Deut. v^ 18), et si quod est aliud
roandatum in hoc verbe instauratur : Diliges pro-
ximum tuam sicut teipsum (LeviL xix, 18). Di-
leaio proximi maium uon eperatur (Matth, xxii,
39). Plenitudo ergo legis et dilectio. Et hoc scien-
les tempus, quia hora est jam nos de somno sur-
gere. Nunc enim propior est nostra salus, quam
cum credidimus. Nox praecessit, dies autem ap-
propiuquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum,
tt induamur arma lucis, sic ut indie honeste am-
bulemus. Non in comessationibus et ebrietati-
bus , non in cubilibus et impudicitiis , non in con-
tentioDC etaemulalioiie(Lttc. xxi, 54); sed indui-
mini [induite] Dominum Jesum Gliristuni. Et
carnis curam nefeccritis in desideriis (Go/. v, 46;
/ Pe^r, II, 41). »

EXPOSITIO.

Postquam docuit quomodo vicissim interse agen-
dam est subdttis, docet illos quiddam majus debere
praelatis : etiam infidelibus, salva tamen integritate
fidei. Erant enim qni crederent se fidelibus dominis
Kiihil jam debere, quia fratres eorum erant in fide.
Infiddibus autem dominis penitus omnem servttu-
tem negabant; absurdum judicautes ut qui fidelis
esset infldeli subjiceretur. Littera sic jungitur : Ilcec
qui! pra^irla sunt, vicissim sibi debent subditi. Sed

PlTROL. CLIIl.

et ex virtute patientiae laudaberis. Vere laudem lia-
bebis ex ea. Nam hic idem princeps minister Dei es^t
tibi in bonum^ id est ad ufilitatem si bene feceris ;
sed si male feceris, time eum. Timendus* utique cst
male facienti, nam hic judex non sine causa portat
gladiunu Verc non sine causa ; nam hic ministcr
Dei est : vindex ei, id est ad damnum ejus qui ma-
lum agit : vindex dic in iram, id est in vindiclani
Dei faciendam : vel vindex in iram, id est in signurn
futurae ultionis, quam anunadverlunt per tempora-
lem uitionem quam vident. Quandoqui^m hic priu-
^ps minister Dei est, ideoesiote subditi animo, huic
neeessitatif id est principi, cui velitis nolitis subjicie*
mini, ut illud cupias quodcunque necesse cst. Sub-
D diti, inquam, estote, non solum propter iram princi-
pis vitandam, sed etiampropter conscientiam vestram
in puritate conservandam, quia nisi animo subjice-
remini principi, poUuta esset conscientia vestra, ol;-
vians divinae ordinationi. Debelis utique subditi esse
principi ; nam ideo^ id est in signum hujus subje-
ctionis, proBsiatis vos tributa^ et caetera debita. Vos
dico in hoc ipsum quod tributa prcBstatis, potestati-
bus servientes Deo : nam ipsi principes minislri
sunt Dei^ id est ministrant Deo per accepta tribnta»
quse dant eis vires et potestatem operandi quod Deus
disponit. Vel ita, vos praestatis tributa et bene facI-<
tis. Nam hi principes sunt ministri Dei servientesy id
est quos Deus constiUiit servirc sibi in hoc ipsum^
in iributis qtise a vobis accipiunt. Cum enini Dcus

Digitized by

,yGo0gIe

m

S. BRUNONIS CARTHBSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H.

m

ftrimum regem constituit Saulein, dixiteum noii uI-.A rto«(ra «fl/a«,idcstdiesnostr3esalvalionis,quamesse*
teriu»delabore suoviclurum, sedde iaboribussub' '' ' """" /^--^Ji --

ditorum. El quia vel vos in hoc ipsum quod tributa
ftolvitis, Deo servitis, vel principes in hoc ipsum Deo
serviuot, ergo omnibns principibus reddiie debita.
Cttt principi debetis tributum, reddite tribulum.
€ui debetis vectigal^ reddite vectigai. Tributum dici-
tur, ufobsonia illa qua domi solvebautur, vectigal^
quod semper ad domos dominorum vehebatur, ut
cst liodie census, Cui debetis konorem solum, im-
pcndite honorem, Cui timorem^ exhibete timorem et
omnem reverentiam. Ut breviter omnia coUigam»
universaliter prsBcipio : nemini quidquam debeatis^
neque tributum, neque vectigal, neque aliud, nisi ut
diligatis invicem^ quia volo vos semper debitores

olim cum primum credidimus. Quotidie enim magis
ae magis foturo judicio propinquamus » in qua
remuuerabimur. Yere nunc prope esl nostra salus :
nam nox^ id est ignorantia in infidelitate Iiabita
prtece$$itf et ideo cavendum est ne in hanc nocteiQ
recidamus. Nox^ inquit, pnjecetsit^ sed dies salvatio-
niff nostr» per premissos radios , ut per fideoi,
spem , dilectionem , et caetera , appropinquavit^ id
est prope esse intelligitur. Yirtutes enim quae ha-
bentur in praesenti, radii sunt futurae jucunditaiis*
£t quando quidem nox esse desiit, et die$ appropiw-
quavitf ergo abjiciamus opera tenebrarum, id est qux
operati sumus dum in ignorantia essemus. Vel opera
tenebrarum^ id est digna teuebris, et digua nou vi-

dUcctioiiis : ita quod nunquam a dilectione ces- ^ deri, sed semper occultari. Abjiciamus^ inquit, haee

esse

setis, ideo vos volo semper diligere invicem : quia
qui diligit proximum , legem implevit {Exod. xx, 44).
£t vere legem implevit : nam non aduUerabis : non
occides : non furaberi$ : non faUum te$timonium
dice$ : non concupi$ce$ {Deut, v, 18} : et$i quod e$t
alittd mandatum in lege, in$tauratur^ id est impletur
hoc verbo : Dilige$ proximum tuum sieut te ip$um
{Lev. XIX, 48). Vere in dilectione proximi impletur
omne mandatum legis. Nam dilectio proximi, malum
Hon operatur (lfatt/i.xxu,39).Qui enim diligitproxi-
num, 73 non adulterabit cum uxore cujiis. Non
occidet eum. Non furabitur res ejus, etc. Et quan-
doquidem dilectio proximi maium non operatur ;

opera^ et induamus nos opera /ucu, id est.vera
coguitionis, vel opera digna luce et manifestatiooe,
quae opera sunt arma quibus et fidem nostram tue-
mur et insurgentia vitia superamus, ut indoU ar*
mis lucis^ hone$te ambulemu$y id est de bono in
melius proficiamus^ $icut qui positi sont in ditt id
est in cognitione veritatis. Positos enim in die decet
opera noctis abjicere, et arma lucis assumere. Nos
dico sic ambulemus in die non reroanentes m
comei$ationibu$ ^ id est in publicorum convivio-.
rum conventiculis, et non mauenles in ebrietatibus
ut nimiae potationi incumbamus. Non etiam ui cubUi'
bu$^ ad quae cubilia de nimietate saturitatis et pou-

ergo dilectio e$t plenitudo iegi$ : qui enim roalum tionis itur» ibique supcrfiua quies habetur. Et i

non operatur, legem implevit {Caiat, v, 41:; Jacob.
»9 8). Scimus utique quia dilectio malum non opera-
tur : nec hoc solum scimus de ea, sed hoc etiam
$ciente$ sumus de dilectione^ quod facit no$ de
somno $urgere bonumque operari. Vis tamen con-
tinuationis et summa sententiae pendet ad illud quod
sequitur : Abjiciamu$ ergo opera tenebrarum, Sed
praemittit quasdam rationes, unde opportunius in-
ferat dicens : Dilectionem non operari malum sci-
mus : etiam hoc de dilectione scientes, quia^ id est
quod hora est^ quasi diceret, tempus est ; sed ideo
per horam significavit iilud tempus» ut pstendat
breve esse et cito transiens, et nisi in eo pcenite-
mus irrecuperabile. Scimus uiique quia hora est

manentes in inkpudicHiiSy id est in delectatione libi-
dinis; qui enim ebrius ad cubile descendit, conse-
quenter urgetur facibus libidiais. Et non manentcs
in contentione ; intemperantia enim potus et libidi-
nis frequenter jurgia concitaU Et ne sitis in temulo'
tione^ id est in invidia : quidam qui non audet con-
tendere» quod potest , invidet proximo. l^ his ita-
que nou remaneatis : $ed induimini Dominum Jesum
Chriotumy id est vestite nuditatem vestram fide
Christi et virtutibus, quae super hanc fidem aedifi-
cantur. Homo enim propter peccatum de paradiso
nudus ejectus est {Gen. v^ 46); sed nuditas ista ve-
lari debet omamento fidei caeterarumque virtutum.
£t vos induti Domiuum Jesum Christum, ne feceri-

jam, id est aroodoex quo per fldem justificati su- 0|m, id est non facietis curam camis. Nec curam

mus surgere no$ de $omno, id est de calamitate cor-
poris, quae ad bene operandum pigros nos facit.
Surgere dicit quasi bonis operibus omni studio in-
vigilare. Sunt enim quidam qui postquam justificati
sunt, cum fervere deberent in labore bonae opera-
tionis, torpent et negligunt, quasi securi ex justifi-
caiione , et quia continent se a criminalibus. Vere
de $omno surgere debemus : nam credidimm^ id est
fidem accepimus, quae fides propinquos nos fecit sal-
valioni ; sed nunc per meritum eorum quae post
acceptam fidem operati sumus, propior e$t no$tra
$alu$ quain olim esset cum solum credidimus^ id
est cum gratia sola esset in nobis, et adhuc nullum
meritum. Vel ita : Nunc estpropn^secundum tempus

quam 74 necessitas postulat prohibeo ; sed ne fe-
ceritis curam carnis in de^ideriis^ ut desideria car-
nis sectemini»

CAPUT XIV.
( Infirmum autem in fide assumite, non in disce-
I ptationibus cogitationum. Alius enim credit se
t manducare omnia. Quiautem infirmusest, olus
( manducet. Is qui manducat, non manducaQtem
( non spernat, et qui non manducat, manducantem
( non judicet. Deus enim illum assumpsit Tu qui$
( e$, qui judica$ {Jac, iv, 42) alienum servum? Do-
( mino suo stat aut cadit. Stabit auten^. Potens est
( enim Deus statuere illum. Nam alius judicat diem
€ inter diem, alius autem judicat omnem diem-

Digitized by

Google

m EXPOSiTlO IN mSTOLAS PAULl. — IN EPIST. AD UOa. m

Uuusquifique in suo seiisu abuiideU Qui sapit A dibuc idolis adhaereret. Liltera sic jungitur :Guram

diein, ]>omijio sapii : ei qui manducat, Doroino'
mandncat. Gratias enim agit Deo. Et qui non
manducat, Domino non manducat, et gratias agit
Deo. ^emo enim nostrum sifoi vivit, et nemo sibi
moritur. Sive enim vivimus, Domino vivimus:
sive morimur, Domino morimur. Siveergo vivi-
mus, sive morimur» Domini sumus. In hoc eniin
CbristQS mortous est et resurrexit : ut et vivo-
rum ei mortiionuii dominelur. 7» autem quid
jndieag fratrem tuum? {Jac, iv) aut lu qnai^e
spernis. fratrera tuum? Omnes enim stabimus
ante tribunal Christi [Dei]. Scriptum est enim :
Yito egOj dicii Dominus : quouiam nUhi flectetur
onme ^enu^ et omfiis lingua coiifitebetur Deo (hai.

carnis ne feceritis , sed boc facite : Infirmum in fide,
id est eum qui iion habet firmam fidem, credeiido
qoasdam crealuras Dei immundas (et bic erat Ju^
daeus), iliam nolite scandalizare vos qui firmi estis in
fide, sed a$iumite eum. Assumere est condescendere
inflrmitati ejus : abstinere a quibus abstinet, et sic
alliciendo eum pauiatim de integritate fidei doceat»
donec ad perfectionem veuiat. Hic scandalum remo-
vit. 75 Assumite infirmum non remanentes in di$*
eeptationibus cogitationum ejus, scilicet infirmi, id
est ne disceptetis judicautes aliquem de consciei.iia
cordis, quse soli Deo cognita est et non vobis. Vere
infirmus debet assumi. Nam aliu$ est perfectus qui
assumere et docere eum potest. Alius auiem cst m-

XLV, K; PkiL II, 10). Itaque unusquisque no- B firmus qui assumptione indiget. Quod sicait . Alius

strum pro' se rationem reddet Deo. Nou ergo
amplius invieem judicemus : sed hocjudicate
magis, ne ponatis offendiculura fratri vel scaiida-
lum. Scio et confido in Domino Jesu , quia iiihil
commane per ipsum, nisi ei qui existimat quid
commuBe sit esse, iUi commune est. Si eniiu
propier cibum frater tuus contristatar, jam non
sccundum chaiitatem ambulas. Noli cibo tuo
iilum perdere, pro quo Christus mortuus est. Non
ergo blasphemetur bonum nostrum. Non est enim
regnuin Dei esca et potus : sed justitia et pax, et
gaudium, in Spiritu saneto. Qui enim in hoc ser-
vitChristo, placet Deo, et probatus est hominibus.
luque quae pacis sunt sectemur : et quae aedifi*

$e credit po$$e manducare omRta, sciens- omnia esse
munda, et liic est fidc firmus. Aiius autem est infir-
mus, putans se non posse omnia manducare. llic au-
lem ^tft infirmu$ e$t^ nolcns uti caruibus geniilium»
manducet, id est permiltatur manducare olu$, id est
si velit abstinere : utique bonum est, nec inquie-
telur.

Hic incipit compescere Romanos , ne judiC4?nt do
conscientiis. Qui non vult manducare , pennittatur
abstinere. 1$ autem qui manducat^ sciens omnes ci-
bos esse mundos , non $pernat non manducantem , id
estgenliiiseomedens non contemnat Judieum al>sti«
iientem , arguens eum de imperfectione fidei. Et iltc
^t tton manducat, id est Juda^us, non judicety id esl

cationis sunt, in invicem custodiamus. Noli pro* ^ non damnet manducantem gentilem. Non del)ot

pter escam destruere opus Dei. Omnia qui-
dem sunl munda, sed malum esl homini qui per
offendiculum manducat. Bonum esl non mandu-
care camem, ei non bibere vinum, neque in quo
Craler luus offenditor, aut scandalizatur, aut in-
firmalur. Tu fidem quam habes penes temei
ipsum, habe eoram Deo. Beatus qui non judical
semeiipsum in eo quod probat. Qui autem dtscer-
nit, si mandttcaveril, damnatusest,quianonex fide.
Omne aotem quod non est ex fide, peccatuni est. >

BXPOSITIO.

Quia Romani gravi inter se discordia disccpta-
baDi, dieentes : Hi qui de Judaismo cooversi eraiit,
quosdam cibos esse immundos, nec eis uti debere. ,
calumniabantur etiam Judaei gentilibus, quia come-
derent idololhyta, dieentes eos adhue inhjerere riti-
bus gentililatis; e eonlrario genliles scientes omnes
cibos iBQiidos, Qtebantur illis, accusantes Judaeos
quod Don haberent integramfidem; quia iuhuiicmo-
dum coolligebant. Apostolus, volens eos revocare
ad paeem, iiistruit eos non facere scandalum fratri-
bus inier se nec de conscientiis alter allerum judi-
care. Scandalam fadebat ille, qui propier incilan-
dam iram proximi comedebat quod proximum offen-
debat : vel eum sub ineredulilate comedere faciebat
quod immundum putabat. Judicare de conscientiis
erat cam Judarus, ccedens quaedam immunda, dam-
narei gentilem, dlcens cum idco uti idolothytis, quia

alter allerum spemere seu judicare : nam Deu$ a$*
^mp$it illum, id est utrumque et manducantem , el
nou manducantem. A$$ump$it dico per fidem qaam
jam habent ut servos. Et quandoquidem a Deo as-
sumpti sunt facti servi ejus, tuqui$ e$ gui judice$
urtum aiienum ? Nec leges mundi boc patiuntur, ul
servus ab aiio' quam a domino suo. judicetur. Non
utique judicare debes alienum servum : quia servus
ille sfoi bene operando reservatus domino, id estju-
diciodomini sui, aut pecQSindo cadit a domino suo
judicaudus. Si etiam plane noveris eum cecidisse, re
tamen judices euir : quia cras potest poenitcndo esse
melior te, el de omnibus bona seroper suspicio tenen-
da est. Quia, si eiiam cecidit, stabit autem fortassis
cras, idest fortis apparebit inbono. Vcre quod stabit
Sttspicandum est de eo : nam Deu$^ cui servusest, po-
ten$ e$i iterum $tatuere eum. Quia Domini solum est
jttdicare servum, lu non debes judicare eum , pra-
terea ideo ne damnes eum. Nam quod facit, ex ja-
dicio et sana intentione animi facit. Quod sie ait :
Aliui seu Judaeus s u gentilis judicat dietn inter
diem^ id est uno di3 abstinendum, alio non. Alius
autem judicat omnen diem in abstinentia observan*
dum , et quicunque J dicat abstinendum saue sentit,
et inde laudanduse> non damnandus. Qui judicat
abstinendum,sivehic. sive ille, sane sentit : et vo-
lo ut unu$qui$gue abundet in $uo $en$u, id est in co
quod sapienter sentit ct operator, ut si modo bene

Digitized by

Google

irr s. BnuNONis carthusianokum

dLbliiiet, pjsliuo Jum uiclius abstineat , cl cxtera A
bona secletur. Nolandum est quod si abstinere eos
malum esset, nolbt eos Aposlolus abundare in boc
•ensu : ideo utique opto, ut in hoe sensu abundent ;
quiaqui sapitdiem, id est qui in abstinentia obser-
val diem , sapit hoc Domino , id est ad honorem Do-
mini : et qui manducat, manducat similiter Domino.
Nam manducans agit gratias Deo : et pro sano in-
tellcctu habito de creaturis Dci, et qaia sustcnlatur
his beneOciis» Et ille qui non manducat , non man-
ducat Domino , id est jejwiat ad lionorem Dci , el
gratias iterum agit Domino pro r»bstincntia sibi col-
lata : et per hoe satis ostenditur utrumqne sane iA-
tclligcre, neutrumque pro hocdebere damnari. Vel
Ulud superius aliter legitur : Ne judices alicnmn ser-
vum ; nam alius , id est homo, judicat diem inter
dieniy id est de praesenti solum. Alius , id est Deus,
judicat omnem diem, sic dc futuro ut de pnesenti.
£t cum homo sane judicet de praescnti , \olo ut
unusquisque hominum abundet in suo sensu bono :
extera non mutantur. Uterquc manducans et absli-
nens griktias aglt Deo, et juste. Nam nemo nostrum
vivit sibi^ iJ est ncmo debet quaerere glorinm suani,
dum vivit, et nemo justorum moritur similtter sibi.
Vere ncc vivimus nec morimur nobis,. nam Domi-
no : sive enim vivimuSy Domino , id est ad honorem
Domini vivimus ; sive moriinuTf Domino morimur,
Et quia vivimus et morimur Domino ^ ergo sumus
JQ^^Domini, sive vivimus , sive morimur. Quare tu,
quicunquo, ne judices aiienum sen^um.Yere Domini r
sumus : namin hocmortuusest Christus et resurrexit^
ut per merilum mortis et potentiam resurreetionis
dominetur mortuorum et vivorum. Et cum Deus
omnium domiueiur, tu autem abstinens quidy id est
quare jndicas fratrem tuum manducantem , aut tu
roanducans quare spernis fratrem tuum jejunantem?
Nolite vos alterutrum judicare : nam omnes stabi-
mus ante tribunal Dei ^ judicandl a Deo.. Stabimus
dicit a similitudine exspectantium seutentiam JBdi-
cti. Tribunal dicit quasi Deus sessurus sit, ad mo-
dum cujuslibet potentis pro tribunali. Vere omnes
stabimus : nam ita scriptum esl : haec dicit Dominus
per Isaiam : Ego vivo {Jsa. xlv,%>). Ecce sacra-
mentum , ut quod sequilur certissime credatur.
Cum tamen Isaias dicebat Vivo, intettigebat de D
Cbristo , qui guslaret aii^iando mertem , quem re-
surgentem Pater constitueret omnium judtcem :
quod iufideles falsum putaverunt, cum viderent
eum mortuum. Et in voce Cbristi sic ait : Ego vere
vivo : quod palam eiU ex eo, quoniam mihi (leCMur
omne genu , id est omnis creatura mihi in jadicio
subjicietur; et tunc omms lingua^ id est omnis
conscientia confitebitur Domino. Et quandoquidem
ita Scriptura ait omnes , scilicet , a Deo judican-
dos, itaque coustat quod unusquisque nostrum red-
dat rationem Deo pro se, et non pro proximo. £t
quandoquidem pro nobis, rcddituri sumus rationem,
trgo non amplius judiumus nos invicem , id est sub-
diius subdltum. Per boc,. invicemy innuit se non

INSTITUTORTS 0». PARS n. H?

probibere judicium praelatorum in subdilos, deqai-
bus judicare debent, sed soios subditoscompeseitne
se altenUrum praesumant jndtcare. Postqiiam satis
ostenditnondebere se invicem judicare de coDScic»-
tiis r prohibet eos a scandalis fratrum , dicens :■ Ne
judicetis invicem, sed hoc magis judicate, ne pona-
tis offendicuium fratri , vel scandalum. Olfendiculwn
vocat, ut si faceret fratrem peccare oomedentem
in incredulitate , vel si eo animo comcdmt, ut fra-
ter boc abominans rixaretur et spemeret comeden-
tem. Scandaium vocat cODtristatioDem fratris habi-
tam ex eo quod videt eum comedere quod immundam
putat. Objiceret Paulo ille* qui omnibus utenduro
esse ir.telUgit : Tu fertasse cum Judaeo inflrmaris ,
qui dicis me ofTendcre cum utor creaturis Dei. Absit
hoc , aii Paulus, ut cgo accusem le, quin sane cre-
das. Scio enim et hoc conpdo inDomino Jesu^ id
est per Jesum tibi testor, quod nihH e$t cammutUf
id est immundam : et hoc per ipsum^ id est per
Christum qui nos solvit a lege, sub qua multa judi-
cabantur immuiida ; sed quia evacuata hac legc li-
bertas reddita est » jam commune dieendum es(.
Scio utique nihil esse commune nisi el qui exist»-
mat aliquid commune esse : iili pro certo coui-
mune est, non propter ipsam creaturam, sed propter
(idei suae infirraitatem. Ne ponas scandalum Cratri.
Nam si frater tuus contristatur prtfpter cibwn qum
sumisy jam non ambulas seeuudum chUritalem, quia
non geris curam proximi. Ut ab offendieulu fratris
caveas , noli cibo tuo (qui vile quid esl) perdere it-
/ttm : ut vel Cacias eum comedere tecum io iniideli-
tate, vel rixeriscum illo. Noli, inquam, pro tam
vill re negligere eum , pro quo Christus mortuus est,
id cst quem Chrlstus adeo diiexity ut pro ej moii
voluerit. Quandoquidem cibus vile quid est, perdere
autem proximum grave est , ergo ne cibo nostro per-
dalur proximus.

Bonum nosirum , id est sanus intenectas faem de^
creaturis habemus , hoc utique boiium non blasphe-
metur, id est non iiat blasphemabiie , ut per boc i)o-
num fratrem simpUcem offi&ndamus. Deierminai ia
quibusnon sito£GendeDdu»pBaximu8-: in his scilcet
quae salvationem impcdiunt , et in quibus non sit se-
quendus; in his scilicet quae salutem animaeauferunt
dicens :€ibo non debe»proximuDi perdere ; nam esca.
77 ^^ P^i^^ ^t>n eM regnum Dei, id est utt bae csca
et hoc potu, non dat regnum Dei : nec tollit, si absti-
neas ab his. Haee non daot regnum Dei. Sed justitia^
id cftt sequitas servata ad proximom ut in nuUo cum
offeudamus ; et pox, id estconcordia ex servata sequi-
tate veniens. Et ^aiu^tiMi, qaed aker m 4U^o:)e
congaudere alteri; qpod gaudium in pace nutritiun
est in Spiritu $anct0r id est, seeundum qood di( taft j
Spiritus sanctus. Haec, inquam, sant regnum Dei :
nam in his servitur Christo. Qui autem in A», iJ cs^
pace, justitia, et gaudio, servii ChristOj hic piacet |
Deo, et ^robalus est hominibus^ iJ est haec servitui
probabilis judicatur ab omnibus ; nec cst sicut lua
comestio, in qua offenditur proximus. Ideo priui

Digitized by

Google

113

EXPOSITIO IN EP1ST0LA6 PAULI. ^ IN EPIST. AD ROH,

m

ait, servit Ghiisto, debinc placet I>eo; quia Gfaristus A
legem pacis et justitise dedit bomiDibus, qui nisi per
Ghristum plaeere non possunt Deo. Quandoquidem
serritus pacis i^oet Deo et ab hominibus approba*
tur, iiMfue uctemur ea qwB pam<«it(» non liiigemus
cum proximo, sed etiam sectemiir ea quae sunt iedi-
fKationu^ et hoc titdcem, ut tu aedifices ilium in
(uo bono, et ille te in suo. Quod hic ait aediiicatio-
nis, idem est quod ait superius, infirmum assumite.
Sectemur ea qme sunt aedificationis, non ea quae
suBt destmctionis, quod sic ait : Noii propter escam
tuam qua proximus offenditur destruere iii eo opm
Dei^ id est fidem qoam jam operatus est in eo Deus.
Si eoira nimia districiione cogas eum, hoc tantilium
boni quod habet deseret. Quare magis estnutrienda
infirihitas ejas, quam nhnia asperitate cogenda : ^
quoJ Petnis idonee satis observahal, ciu» Juda&os
quos ad fidemGhristi ceuvertcrat, adhuc circumcidi
el in qnibnsdam legalibus permiUebat : de quibus
si iotemperanter cogeret eos, citius ^uod ^b «eo 4IG-
ecperant dimitterent, qnam Ita repentine ad perfe-
ctlonem ascenderent. Sctebat «nim eos paulatim
posse et debere ad perfectionem adduci, .sicut fa-
ctam est. Noli propter escam destruere fidem pro-
limi, noB quod ^sca haamunda sit : omnia quidem
mnda $unt ; $ed tamen mcAum e$t homini^ qui maH-'
dueat per offendiculum^ intendens ofiendere proxi-
owfli. Nec sohira nt caTcas ab offensione proximi
debes abstinere ab his, sed etiam ab omni came et
ab omni potu in quo frater ofienditur. Quod ita ait :
Bonum esl It^t noit manducare carnem^ nec bibere C
utMm, neque aliquid in quo frater tuu$ offsnditur se
peecando, vel oifenditur a te et $candalizatur con-
tristando, aut infirmatur in fide aliquantulum haesi-
tando. Ne oflcndas proximum, debes abstinere ab
his. Tu quidem habe$ fidem sanam pene$ temetiptum;
habe iUam eoram Deo^ id est sufficit tibi ut Deus in-
telligat fidem tuam : non oportet ut coram absti-
nente qui offenditur facias opus ejus fidei ; ideo pe-
nes temetipsum fidem hanc habeas, non coram abs-
tinente. Nam beatu$ est iile qui nonjudicat^ id est
<iui non damnat ^emetip^um^ in eo quod probat^ id
ttt quod probabiliter verum esse cr^it. Sed si tu
uteris cibis quibus licet uti, ad ofiensionem proximi,
in eo quod probas judicas te reum offeosionis factse
io fratrem* Ille qui in eo quod probat se non dam*
luit, beatus est; $ed ille qui di$cemit cibos a cibis, di-
ceas hos mundos, illos immundos, hic, $i in hac du-
bietate manducaverit^damnatue e$t; non quia cibus
immundtts sit, sed ^ttta non comedit ex fide ut cre-
deret esse munda. Yere, quia non ex fide, damnatus
^ : nam omne quod non e$t ex fide^ peccatum e$t,
GAPUT XV.
( Oebemus autem nos firmiores imbecillitates in-

< firmomm sustinere, et non nobis placere. Uuus-

< qaisque vestrum proxinio suo placeat in bonum,

< ad aedificationem. Etenim Ghristus non sibi pla-
• cuit, sed sicut scriptum est : « Improperia impro-
« perantium tibi cccidqrunl supcr mc {P$al, lxviii^

iO). I Quaicuoque enim scripta sunt, ad T^ no-
stram doctrinam scripta sunt * ul per patientiam
el consolationem Scripturarum, spem habeamus,
Deus autem patientiae et solatii det vobis idipsum
sapere in alterutrum secundnm Jesum Christum,
ut unanimes nno ore honorificetis Deum, et Pa-
trem Domini nostri Jesu Gbristi.Propterquod sus-
cipiie invicem, sicut et Ghristus suscepit vos in
honorem Dei. Dico enim Ghristum Jesum mini-
strum fulsse circumcisionis, proplcr veritatem
Dd, ad confirmandas promissiones patrura : gentes
autem super misericordia honorarc Deum, sicut
scriptum est : t Propterea contitebor tibi in gen-
tibus, Domine, et nomini tuo cantabo (// Reg, 22,
50). I £t iterum cUcit : « Lsetaminl, gentes, cum
plebe ejos (P$a4. xvii, ^ ). > £t iteruin : « Laii-
date,.omnes gentes Dominum, et magiiincate eum^
omnes populi {P$at, cxvi, 1.) Etrur^us Isaias ait :
Erit ladix Jesse, et qui exsurget legcre gentes, in
eum gentes sperabunt {I$ai, xi, 10). > Dcus autem
spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo^
ut abundetis in spe et vlrtute Spiritus sancti. Ger-
tus sum autem, fratres mei, et ego ipse de vobis,
quoniam et ipsi pleni estis dilectione, repleti omnl
scientia, ita ut possitis alterutrum monere. Auda-
cius autem scripsi vobis, fratres, ex parte, tanquam
in memoriam vos reducens, propter gratiam quas
data est mihi a Deo, ut sim minister Ghristi Jesu
in gentibus, sanctificans Evangelium Dei, ut fiat
oblatio gentium accepta et sanctificata in Spiritu
sancto. Habeo igitur gloriam in Ghristo Jesu ad
Deum. Non enim audeo aliquid loqui eorum, qn»
per me non efficit Ghristus in obedientiam gentiunf,
verbo et factis, in virtute signorum et prodi-
giorum, in virtute Spiritus sancti : ita ut ab Jeru-
salem percircuitum usque ad Illyricum repleverim
EvangeUum Ghristi. Sic autem hoc praedicavi
Evangelium, non ubi nominatus est Ghristus, ne
super alienum fundamentum aedificarem, sed sicut
scriptum est : « Quoniam quibus nOn est aimun-
tiaium de eo, videbunt {I$ai. lii, i5); > et qui
non audierunt, de eo [a/., non babet de eo] intel-
ligent. Propter quod et impediebar plurimum ve-
nire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc. Nunc
vcro ulterius locum noii babens in his regionibus,
cupiditatem autem habens veniendi ad vos, ex
multis jam praecedentibus annis. Sed cum in Hi-
spaniam proficisci ceepero, spero quod prseteriens
videam vos : et a vobis deducar illuc, si vobis pri-
mum ex parte fruitus fuero. Nunc igilur profici-
scar in Jerusalem ministrare sanctis. Probaverunt
enim Macedonia et Acbaia coUationem [al., colle-
ctionem] aUquam facere in pauperes sanctorum
qui sunt in Jemsalem. Placuit eirim ets, et del)i-
lores sunt eoruin. Nam si spirituaUum eorum par-
ticipes facti sunt gentiles, debent et in carnaUbus
ministrare eis. Hoc igilur cum cons'.immavero, et
assignavero eis fructum bunc, per vos proficiscar
in Hispaniain. Scio [a/., sciens] autem quouiai»

Digitized by V:iOOQIC

m S. BRUINONIS CARTUUSIANORCM IlNbTITUTORIS OPP. PARS R. f|«

« Teniens ad vos» in abundantta benedictionis Ghri- ^ ^^ni* Bonorem dico Det, id est a solo Deo daium.

Deus enim per graiiam dal, et dabit hunc hoDorem,

ff sti Veniam. Obsecro ergo vo^, fratres, per Domi-
f hiim nostrum lesum Christum, et per charitatem
€ Spiritus sancti, ut adjuvetis me in oralionibus ve-
€ stris ad Deuro, ut liberer ab infidelibus qui sunt
1 in Xudaea, et obsequii mei obhtio accepta fiat in
• Jerusalem [a/., HierosoTymis] sanctis, ut veniam
«. ad vos in gaudio pcr votuntatem Dei, et refrige-
< rer voljiscum. Deus autem pacis sit cum omnibus
t vobis. Amen. >

£XP0SITI0.

Ad hoc diceret ilte qui sanae fidei esset : Si ego,^
quod utique tu fateris, sanae fidei sum, omnia munda
eredeiis, hic autem infirmatur in fide, justior causa
videtur, ut infirmus firmum sequeretur, quam ego

ad quem honorandum deficiunt merita postra. Pro-
bat quod ait : Suictfnt vo$ Romanos : nam Jodaiog
et gentiles, et primnm de Judaeis ait : Tere Christus
susoepit Yos y o Judaei. Nam ego dieo (cui credi
oportet) Christmn Je$um mimstrum fHtiie etrcmnei'
sfonu, id est Judaeorum. Christus enimminister
fuit, et quasi apostolus Judaeorum, quibus in pro-
pria persona praedicavit. Hoc autem fuit non ex me-
rito Judaeorum , sed pr&pter verHatem Bei , id est
propter promissa Dei. Ideo propter promissa ai
confirmandas^ id est ut per ipsum actum confirma^
rentur promissione$ patmm^ id est factae patribus eo-
rum. Tel ita : Christus minister fuit propter veri-

lirmus sequerer intirmitalem illins. Non sic est, ait ^ tatem Dei, id est propter completionem promisso-

Paulus. Sed, iicet tu sanae fidei sis, hie aulem in-

firmae, tamen nos firmiores debemus sustinere^ et

quadam parlicipatioae imbeciUitates infirmorum ad

nielius enutrire, et non debemus nobis placere in om-

nibus. Nobis uon utique placeanms, sei unusquisque

placeat proximo suo; et hoc m bono; quia ad aedifi-

calionem proximi, qui secundum charitatem aedifi-

candus cst. Nobis non utique placeamus : etenim

Christus (quem pci omnia sequi debemus) non pta^

cuit sibiy id est nou consensit infirmae carni, sed sicut

7Sl scriptum est in psalmo ( lxviii, 10 ) ait Chri-

stus ad Patrem : Improperia improperantium tibi

quadam moie ceciderunt super me, et in morte de-

presseruut me. Quasi diceret : Quia ejeci de templo

vendentes et ementea^ in quo tibi improperabant, ^ confiteri nomini tuo

ideo adjudicaverunt me inorti.^ Quid inde, diceret aii-

quis, si im scriptum esl? Multum uUque, quia quce-

cunque scripta sunt de Christo^ ad nostram doctrinam

scripta sunt, ut per doctrinam habcamus patienttamy

et in patientiahabeamus consolationem Scripturarum,

quae plurimum ulili& estpalieiUibus, et ut per patien-

tiam et banc consolationem habeamus spem futune

retributionis. Et quia merita vestra et doctrinam

meam insufficientia.video ad haec obtihenda, opto ut

Deus^ dator patienti<B et solatii^ det vobis sapere id-

ipsum, ut omnes veram cognitionem babeatis, et hoc

in alterutrum^ ut quod sane sentit iste, sentiat et

ille e converso. Sapere dico secundum, id est per /e-

mm Dei : et ad confirmandas per veritatem focci
promissiones patrum, id est quas fecerant patres,
id est prophetae, patres Judsorum. Deus enim et pet
seipsum promiserat, nt Abrahae el frequentias per
prophetas. Probavil Deum suscepisse Judasos, ad
quod probandmn nuUam induxil auctoritatem, qaia
quasi omnibus patens erat. Probal idem de gentibos
per auctoriutes, quia dublelas qutbusdam inde mty
dicens : De Judaeis hoe dteo. Dieo eliam qood gentes
debent honorare Deum^ euper, id esl de misericon^
sibl facta. Et hoc dico sicut seripium est in psalm»
{Psat. xvn, 50). lUud propterea In ordine psalmi
vim habet; vox Filii ad Patrem : O Domine Pater,.
ego eonfitebor tibi in gentibus , id est gentes faciam
Nec solum confitebor , sed
etiam cantabo et exsultabo nomini tuo, Et i enini
dicit Scriptura per Isaiam : 0 vos gentes latamw
cum ptebe ejns {Isa. xi, iO) , td esl cum Judaeis, qoi
dicebantur peculiaris popullis Dei', qoas geoies
fhistra Isdias invitaret-ad laeUtiam, nisi consideraret
earum susceptionem.. Et iterum^ Davtd de geoiibvs.
Omnes gentes , id est singuli de gentibos landatt
Dominum {Psal, cxvi, t) : nec solum laudate, ud
eiiam magnum ostendite eum operibuabonis, owut
populij qui in singulis gentibus estis. Ei rurtus de
eodem ait Isaias .-/«ne, paterDavid, erit radix ejos
•riginis, de qua nascetur Christus ^t essurget rv-
gere gentes : et in eo rege sperabunt gentes ( It^-

sum Christum : ut vos ttnantmes uro ore et una vo- ^ xi, iO). Exsurrexit Christus, quia solus immums a
luntate, et eadem confessione honorificetis Deum et peccato inter omnes. Surrexit altius 80 ^^^^ ^^^

resumpta iiicorruptione, cum Deus Pater deditomne
judicium huic filio regi. Moneo ul vos susctpiatis
invicem, sed quia nec viribus vestris, nec docirina

Patrem Domini nostri Jesu Christi. Non quod Deus
eiPaterdiversos significent, sed ineodem diversas
causas assignat : dicens eum honorificandum tum
quia Deuft est, tam quia Pater est Domini Jesu Chri-
sij, per quem omneboniim provenit nobis.

Propter quod, id est ut idipsum sapiatis , et eo-
c!e:n animo unaque confessione Deum honorificetis ;
suscipite vos tnvicem, ut alter alterum omni beni-
gnitate suscipiat : ad instruendum supportantes vos
in aiterutrum. Suscipite dico , sicut et Christus in
uiagua alliludine suscepit vos. Suscepit utique in
honorem, Honor maximus fuil rcmitlere peccata .
^:inu houorem augmcntabis, reddcnilo incorruplio-

mea, hoc perficere potestis , precor ut Deus spet m
quem spero, et vo& sperare debetis, repleat vos omnt
gaudio^ id est perfectione dileclionis : quod gaudi«n|
ut digni sitis habere, repleat vos pace^ ii esl oomi
concordla. Pace dico reformata iH eredendoy id esi
in una eademque integritate fidei, ut eadem fides
faciat pacem in vobis. Pax vero nutriat gaudium *
replcat dico fide, pace, et gandio, ut abundetis in sfA
l\ esl ul quanlo iiiclius agclis, firmius el abandan-
lit=s spp:eJis : et nc spes vcslranerUiilclur, abunilti^*

Digitized by V:iOOQIC

117

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. — IN EPIST. AD ROM.

118

in virtHte Spiritu$ tancti, id est Spiritus sanctus A Hierusaiem usque ad IUyricum mare : uec rccla via«

copiosas Yiresministret vobis perseverandi in bono.
Paulus incipit hic convenire quosdam Romanos,
laadans eos de integritate fidel, de plenitudine dile-
ctionis et omnis sclentis. Sed tamen jiliquantulum
tangit eos ; gaia non £orrexerant impei^ectionem
errantium Iratrum, eum bene possent, quia sapien-
tcs; eam deberent, quia eos dillgerent; cum etiam
necesse hoc esset, quia Pauius, intentus aliis, non
sufficienter vacare posset correctioni Romanorum ;
qoasi diceret : Conscientia vestra certa est de inte-
gritate fidei eorum : similiter etiam ego ipse certu$
<Bm, fratrei mei^ de vobiSy quoniam ips% pleni estis
fide et diUctione. Nec litigatis cum fratribus vestris :
repleti omm scientia; ita ut possitU numete alter-

sed per circuitum^ id est singula loca circumeundou
%\ Sic autem pr4gdica»i Evangelium, non in Judaea
ubi Christus nominatus est, ne tBdificarem super alie-
num fundamentum^ id est super fidcm quam alU
apostoli praedicaverant.

Nec tamen haec causa fuit quare ibi non pracdica^
verit, sed quia Deus ad geutes eum direxit. Ne cedifi^
carem dico sic ; sed sicut scriptum est in Isaia : Gen-
tes quibus non est annuntiatum de eo, videbunt
(/•ai . Lii, 15) Deum, et qui nec etiam audierunt, tn-
teiUgetU. Propter quod quia rudibus et qua&i lapi-
deis praedicabam^ plurimum impediebar venire ai
vos^ 0 Romani, quare necesse esset ut vos qui sani
eratis, infirmos sedificaretis. Olim impediebar; sed

tunpit, id est instruere infirmam fidem aliorum. Ec B nune ulterius non kabens locum in his regionibus.

licet pleni sitis dilectione ot scientia, tamen auda-
cimt, id ^t cum aliquantula audada scripsi vobis
fratres ex parU, id est secnndom eam partem, qua
aliquanUilum imperfecte agendo, litigia fratrum non
eompescuistis. Scripsi quidem non vos docens, quos
sapientes sdo, sed tanquam reducens vos in menuh'
riam eorum quae credo vos scire, sed non satis eo-
ram reminiscimini. Dicerent illi : Quia perfectos nos
ialeris» quare nos redarguis? Audacter ait Paulus
propur graliam^ id est propter diguitalem apostola-
tus, qu4B data est miki a Deo, et hoc magisterium
meum cogit me ut vos dc admoneam. Data e&t mibi
gratia ideo, »1 sim minister Jesu Ckristi in gentibus^
id est jper miaistedum menm gentes subjiciam Ghri-

quia omnes conversi sunt : habens autem cupidita-
tem veniendi ad vos, ex multis jam prcecedentibus
anniSj in quo notare potestis quanlara diligentiam
babeam ad vos. Cum ego proficisci coepero in Hi-
spanianK, spero quod videam «^<, praeteriens per vos»
non enim causa est quare remorer vobiscum qui 11-
deles estis. Videam vos dico, et deducar illuc a vo-
bis, si tamen fhdtus prius fuera vBbis ex parte^ id
est aliquando remorando vobiscam ; quia bic uHe-
ritts locum uon habeo ot ad vos transire cupio. Igi-
tur -quod prius faciendum est operabor, scilicet ibo
Hierusalem ministrare sanctis. Quando Petnis ejt
qui cum eo erant Pauio et Baroabae dextras dedere
societatis (Galat. ii, 9), iiyttnxerunt eis, ut in Ec-

sto, sanctifieans Evangelium Dei : quod sanctiflco C desiis gentium collectioaes faoecent, unde mini-

dum-idem operor quod pnedico. Sanetificans ideo,
ut fial aecepta Deo oblatio gentium^ id est ego oife-
rens geates acceptos sun Deo, vd ot geotesjoblatae
acceptae sint Deo.Oblatio dieo accepta, et sanctificata
in Spiritu tonefo, quia per ii^positionem manus do
Spiritam sanctum, quod pseudodoctores facere ne-
queuol. Et quia sanctifico Evangeiium, igitur habeo
§loTian% id est glorior multiim in apostolatu meo.
Cioriam dico referendam non ad me» sed ad Deum^
£t hoc in Christo Jean, jd e&t per Ghristvm, qui me
eonsecravit apoatolum : jdeo habee gloriam , quia
mn audeo loqui atiquid ^orum quw Christus nan
fifieit per me ministrum, ut faciunt pseudo, qui di-
cont se fecisse quae nuoquam fecerunt. Ea non lo-
4iuor qiUB per me non eflldt Deus^ sed loquor ea
quae per me^hristus effidt, in obedientiam gehtium^
id est ut vd ego obediam ip&i in gentibus« vd gen-
Jtes per me obediant ei. Effieit dico per me verboy
Christos cnim loquilur in me. Efficit etiam factis^
id est in operibus meis » quia quod bene loquor
<»peror. Effidt djc» in virtute signorum £t prodigio-
nciit, ad quae facieuda dat mihi victutem. Signa vo-
cat, ut depulsiones morborum, prodigia, susdtare
inortuos. Prodigiorum dico factorum in virtute Spi-
fitus sancti. Yel efficit Cbristas per me in virtute
Spiriius sancti, quem per mauus meas distribuit.
Stc, ioquam, efficit, ut ego repleverim^ id est plenarie
prae<licaverim Evangelium Chrisli, incipiendo ab

strarent sanctis in Hierusalem, quibus infidele$
omnia abstulerant. Vadam ministraxe sanctis, quid
Maeedonia et AchaiOy id est Ecclesiae eorum probum
judicaverant facere aliquam coUectionem inpauperes
sanctorum deferendam, id est, inpauperes sanctos^
qui sunt Jerusalem. Probaverunt quidem hoc non a
nobis coacU, scd, qnia ita ptacuit eis ; et si iiop
placeret, debitores tamen sunt eorum et ex debiio
faoere oporteret. Tere debilores sunt eorum. Nnvi^
si gentites facti sunt participes spiritualium bonoi um
eorum sanctorum, quia sancti illi spiritualia genti-
bus ministraverunt, debent etiam gentes ministrdre
sanctis in earna/ifrus. Quandoquidem hocjnilii prius
facittidum restat , igilur cum hoc consmnntavero, c
cum assignavero^ id est, ,sub sigillo eis .reddidcro
fruetum hunc, proficiscar in Hispaniam transiens per
voi» Scio autem quoniam veniens longo desidcrio
aotus, veniam ad vos in 4ibundantia benedictionis
Christi, id est, benedictionemCliristi faciam abun-
dare in vobis, Jmpertieus illud gratiae Dei quod
deesl. Et quia uunc iturus sum Jerusalem, igiiur,
obsecro vos ftatres, per Dominum nostrum Jesum
Christum, ut .adjuvetis me in orationibus fusis pro
me ad Deum, ut hoc adjulorio /t6erer ab infidelibus
qui sunt in Judosa, et ut ita oblalio obsequii mei, id
est in qua obsequor, fiat accepta sanctis in Jersoso-
Igma, sine dimiiiutione iilis praesentata; ut lioc
prospere completo, veniam ad vos in gaudio per vo»^

Digitized by V:iOOQIC

m S. BRDNOMS CARTHCSlANORCBr INSTiTljTORlS OPP. PARS IL KO

luntatem Dei, idest, sicut DeusUisposuerit; et refri- A < tacUi,(quod nunc patefactum est per Bcripturas

c prophetarum secundum praeceptum aetcmi Dei, ad
« obeditionem fidei) in cunctis gentibus cogniti,
c soli sapienti Deo per Jesum Gliristum, eui bonor

gere vobiscum perOciens in Yobis quod imperfectum
invenero. Sedquia ad boc ncque per \os,neque per
me sufficitis : Deu* paci$ fit faciens pacem cum om-'
mibus vobi», Amen.

CAPUT XVL
« Commendo autem vobis PhoRbcn sororem n<^
c stramy,qua& est in ministerio Ecclesiae quae est io

• Cenchris : ut eam suscipiatis in Domino digne san-

• ctis [a/., satis], et assistatisei in quocunque nego-

• tio vestri indiguerit. Etenim ipsa quoque astitit
c multis, et mihi ipsi. Salutate Priscam et Aquilam,
c adjntores roeos in Christo Jesu ( qui pro anima
« mca suas cervices supposuerunt : quibus non so-
« lum ego gi*atias ago, sed et cunctae Ecclesiae gen

c et gloria in saecula sacculoriim. Amen. »>

EXPOSITIO.

Finita Epistola, inserit salutationes suas, diceDs^
Cum his quae superius commendavi commendo etiam
vobis Phceben sororem nostram, quoe est in minUu-
rioEcclesug, idest qnae ministrat necessaria cuidain
Ecclesiae,. quam constituit Cenchrit. Hoc inquam de
ea commendo, ut tuscipiatis eam in Domino digne
$anctis,ld est vel quomodo vos sanctosdecet eam sus-
cipere ; vel quomodo ea sancta suscipienda est : el
ei snsceptae assistatis in quocunque negotiotndiguerH

c tium) ct domesticam Ecclesiam eorum. SaluUte ^ vestri, Per hanc Phoeben euntem Romam, dicltor

« Epsenetum dilectum mihi^ qui est primitivus Ec-

< clesiae Asiae in Christo Jesu. Salutate Mariam,quae

< multum laboravit in vobis. Sahitatc 82 Androni-
( cum et Juniam, cognatos et concaptivos meos,. qui

< sunt nobiles in apostolis, qui et ante me fuerunt in
c Christo Jesu. Salutate Ampliatum dilectissimum

< mihi in Domino. Salutate Urbanum adjulorem no-
« strum in Christa Jesu,.et Slachyn dilectum meum.
« Salutate Appellen probum in Christo. Salutate eos
c qni sunt ex Aristoboli domo. Salutate Herodia-
« num cognatum meum. Salutate eos qui sunt ex
« Narcissi doma, qui sunt in Domino. Salutate Try-
« ph^nam et Tryphosam, quae hborant in Domino.
« Salutate Persidem charissimam, quae multum la-

Apostolus misisse suam Epistolaro, quam ideocom-
roendat,ut Homani,audita auctoritate ejus, acquie-
scant ei in omnibus, quae bene suadebii. Assisteo-
dum est ei' : etenim ipsa astitit multi$ sanctis^ et
mihi ipsi ministrando. Salutate etiam Priscam et
Aquilam^ adjutores meos in Christo Jesu. Yel salutaUt
in Christo, qui uterqae supposuerunt suas cemces
pro anima mea, Hi Paulo in multis periculis el car-
ceribus subvenerunt. Qnibus non ego sotus graiias
ago ; sed etiam cunctce Ecclesias gentium, qui modo
non haberent apostolum suum, nisi per adjutorium
istorum. Saiutate et domesticam Eeclesiam, \d est
familiam eorum. Salutate Epcenetum dilectummibi,
qui est primilivus Asias in C/iris<o. Hic primus dc

« l>oravit in Domino. Salutate Rufum electum in C Asia Gdem accepit a Paulo. Salutate et Mariam^que

cDomino, etmatrem ejus, et meam. Salutate AsyR-
« crytum et Philegontem, Herman, Patrobam, Her-
« men,.et qui cum eis sunt, fratres. Salutate Philo-
« logum et Juliam, et Nereum et sororem ejus, et

< Olympiadem, et omnes qui cum eis sunt sanctos.

< Salutate invicem in osculo sancto. Salutant vos
« omnes Ecclesiae Christi. Rogo autem vos, fratres,
«^ ut observetis eos qui dissensiones et offendicula

< praeter doctrinam quam vos-didicistis faciunt, et
« dedinate ab illis. Uujusmodi enim Christo Do-
c mino nostro non serviunt, sed suo ventri, et pcr
« dulees sermones et benedictioncs seducunt corda
« innocentium. Vestra enim obedientia in omniloco

< divulgata est. Caudeo igitur in vobis; sed volo vos

multum laboravil in vobis, ab errore revocando vos.
Haec Hfaria dtcitur nuntiasse Apostolo disseiisionem
Romanorum : qua occasione scripsit eis hanc Epi-
stolam. Ethaec Romam redierat, et ideodicit eam
laborasse. Salutate Andronicum et Jutiamj cegna-
tos meosj in genere Judaeorum : et concaptim
meos ; qui saepe mecum capti fuerunt, qui sunt
nobiles in apostolis. Hi de septuaginta duobus
fuisse creduntur : qui et ante me fuerunt in Chri-
sto, qui prius Paulo ad fidem conversi sunl.
Saiutate Apetten probum in Christo, Satutate eot
qui sunt ex domo Aristoboti , id est familiam
quia fldelis est Dominum nequaquam, quia 83
infidelitatis est reus. Satutate eos qui sunt ex domt^

< sapienlesesseinbono, et simplicesinmalo. Deus xtormst, nec omnes, sed eos qui sunt in fidei»

« autem pacis conterat Satanam [al.^ Satan] sub

< pedibus vestris velociter. Gratia Domini nostri

< Jesu Christi vobiscum. Salutal vos Timotheus ad-

< jutor [a/., habet frater] meus,et Lucas[a/., Lu-

< cius] et Jason>. et Sosipater cognati mei. Saluto

< Vos ego Tertius»qui scripsi Epistolam hanc, in Do-

< mino. Salutat vos Gaius, hospes meus, et unt-
« versa Ecclesia. Salutat vos Erastus arcarius ci-
« vitatis, et Quartus, frater. Gratia Domini nostri
« Jesu Christi cum omnibus vobis, Amen. Ei au-
« tem qui potens est vos confirmare, juxta Evange-

< Ilum meum, et praedicationem Jesu Christi secun-
tdum rcvelalioncm myslerii temporibus tTlrrnis

Domino, Aliqui enim ex ejus familia adhacrcm
domino suo in infidelitote. Satutate Rufum etectum
in Domino, et matrem ejusy ac meam, Ejus secundum
camem, meam secundum bcneficium. Et, ut fincm
faciam, satutate vos invicem ex parte mea in oscuh
sancto, id esl alter alteri dicat; aut ex parte Pauli,
osculantes se in osculo pacis in loco ejus. Sicut cgo,
sic omnes Ecctesias Christi satutant vos, Ideo Pauhis
ex nomine proliatas sahitavit personas, ne, cum
modo suadel Romanis a pseudo declinare , fortc
possent de aliquo horum dubitare quos salutavil.
Vos autem fratres saUitatos rogo ut obtervetis, id est
ut callidc custodialis vos ab cis qni faciunt disten'

Digitized by

Google

m EXPOSITH) IN EFISTOLAS PAULf. — i:>i £PIST. 1 AD COff. i»

5tott«f««<eUainoJf(mdiciila,praedphandoiDpeGcatuxD. Aid estfamU^^ Salutat vo$ Erastus^ arcariusr

Docenies quod pitBter doctruiam est, ^ttom vos a me
iidiei^tU ; et, ut vos obsemtis, declinando penitus,
fleparamini ab iUis, quia qu% ejutmodi iunt non
terrrium Chri»to Domino noitro^ $ed s«o ventri.
Quaerunt enim quae sunt, non qus Jesu Ghristi.
Et ht taks $edueuni corda inuocentium^ id est sim-
plicium per dulcee urmonesy id est seductorios, et
per simti/alas benedietione$. Debetis declinare ab
ois : nam obedientia ve$tra et bonum ejus divulgata
M in omnem locum, et propterea gaudeo in vobit^
Sed tamen volo vo$ $apiente$ et astutos e$$e in bonOy
stinmalo $mpRce$, ut malitia pueri sitis. Licet
Jiserim yos sapientes, tamen quia sapientia vestra
panim ei se sola potest, precor nt Ihu$ paci$

id est thesauraritts civitatis, et Quarlus frater^
Omnes isti sic dicentes: Gralia Domini Jetu Chri$ti
cum omnibu$ vobi$, De omnibus autem bonis vestris
sit Deo honor et gloria. JE^t dico ^t potent e$t con^
frmare vo$^ juxta Evangetiufn meum^ id est sicut
ego praedico vobis, et juxta prtedicationem Jetu
Chrhti^ cujus pncdicatio eadem est cum meo Evaii-
gelio* Evangelii dicoet praedicationis habili $ecundum
revelationem my$terii. Mysterium vocat salvationem
homtnum : quae occulta fuit semper anle adventum
Christi, sed per eum revelata. My$terii dico tdciti
temporibu$ wtemi$ ante Christum : quod mysteriuro?
nunc in tempore grati» patefactum ejit per $criptura$
prophetarumy nunc tandem intellectas per Christum*

:onterai Satanam^ et memfara ejus $ub pedibu$ ve$tri$ ^ Patefactum dico $ecundum prasceptum mterui Dei^

prestrata, et hoc velociter. His dictis salutat eos
l^ulos, dicens : Gratia Domini no$lri Je$u Chri$ti
stH vobi$eum, Saiutat vo$ Timotheu$ adjutor meu$^
tt Luca$^ et Jaeon^ et So^ipater^ vel pater Sosii, qui
tnnt cognati nm. Saluto vot ego Tertiut^ qui tcripti
Epistolam in Domino, Ilic Tertius erat notarins
Apostoli, qui salutationibus aliorum suam inseruit.
Ad salutationes suas revertitur Paulus, et ait:
Salutat vo$ Gaiu$ hospCe meu$j et univer$a Eccte$ia,

cui ab aeterno boc in patuloerat : Patefactum ideo
ad obeditionem fidei in cunctit gentibut^ id est ut
Qunctae gentes obediant lidei. Quia si quaerere veiis
quare oiim tacitum uunc revelatum, frustra hoc
inquiris : quia mysterii dico cogiiiti toli tapienti
Deo : qui sohis semper causam ejus sapuit» Pate-
factum dico per Jetum Chrittum, Cui Christo,
scilicet qui potens est, sit Itoiwr et gloria in twcula
tceculoruw. Amen.

PROLOGUS m PRIMAM EPISTOLAM AD CORINTHIOS.
Epistola prima ad Corinthios multas causas C noverca. Quod fadnus licet fornicatlonem appella^

diversasque complectitur. Quarum partem relatione
(Vatmm cognovit Apostolus. Partim lipsorum Co-
nnthiomm suntMtteris indicatae.NonnuUasveropro
officii sui cura aut ordinat aut emendat, et variis
curationibus medetur diversa iufirmitate langnenti-
Inis. Nam apod eos primum curatur dissensionis
Titiuni, qnod multi pseudoapostolorom intulerunt,
onilatem scindentes Ecclesiae^ ut proprii nominis
facerent sectalores, quod hir exprobrat 84 verbis
Apostolus. Hoc autem dico quod unutquitque vettrum
dkit : Ego quidem tum Pauli: ego autefn Apotlo ;
ego vero Cephe : ego autem Chritti (/ Cor. i, i2).
Et ob hoc quidem horum se dicit facere nominum
meotionem,ut multo magis erubescant id se facere
snb falsorum apostolorum nominibus : quod etiam ^
si sub Pauli et Petri fieret nomine, displiceret.
Secunda causa ejus ihducitnr, qui patemae oblitus
reverentiae^ uxorem stbi non erubuit facere de

verit Apostolus, tamen ita condemnavit, ut in
ultionem facti auctorem talis operis dlabolo judica-.
verit deputandum : imposita judiciorum et litium
tertia quaestione. Quarto looo matrimonioram jura
tractantur hts. Quinto loco vii^nitatis consiliom'
velut e vicino oonjungitur. Sexto loco de escaram
licentia disputatur. Septimo atque octavo locp de
attundendo viris, et mulieribus velando capite^re
sacramentorum communione praecipitur. Nono loco
aemulatio quae diversitate donorum splrilualiumr
noscebator, sub exemph) membroram et corporis
castigatur. Dedmo resurrectionis spes niultis et
argnmentis et rationibus approbatur. Lltimo de
colligendis ad necessitatem sanctoram nominc
^ohariutis cura v^ aedificatio cultui imponitur^
Interserantur his pauca quae aut (ut quibusdam
videtur) pendent ex superioribus, aut habeut, UeeU.
proprias, tamen parvulas actiones.

ARGUMENTUM.

Corinthii sunt Achaici : ethi simUiter ab Apostoio audierunt verbum veriutis, ct subversi sunt muUifa—
rie a falsis apostolis. Quidam a philosophiae verbosa elo^uentia; alii secla le^is Judaicae inducti sunl. Hos»
KTocat Apostoliis ad veram fidem el Evangclicam sapientiam : scribens eis ab Epheso per Tirootheum,^
discipulum suum.

ARGDMENTDM B. BRDNONIS IN EAMDEM.

Paulus praedicaverat Corinthiis, c: eos ad fidem
eonverterat : apud quos per annum et dimidium
(fiicut credimus) commoratus est : videns quod diu
H in multis consulcnduni esset Corinthiis, quia

nimis adbaerebant carnalitati. Quandiu autem Pau--
lus praesens fuit, adhaeserunt cum simplicitate prad-
ceplis ejus : quibus ipse quasi simplicibus simpliciter
praedicaverat, sciens carnalltati eoram potius dbcsso^.

Digitized by

Google

IS3

6. BRUNONIS CARTIKJ^ANokVH INSTimORIS OPP. PARS 11.

m

mysleria fidei, si eis revelarentar quam prodesse : A se dignum eum qui a minus digno baptizatiis esset:

et ideo bonum judicavit simplicitatem eorum magis'
in simplicibus fovendam esse, quam in aititndlne
mysteriorum Dei (de quibus potius haesitarent quam
crederent) corrumpendam. Sed Panlo a Gorinthiis
rcTerso, introierunt in eos pseudodoctores, qui
bonam simplicitatem prioris doctrinae inverterent :
quorum doctrina quia in mundanis rationibus Veirsa-
batur, qax penitus spirituali doctrinae contradiceret,
coepit magis allicere, et ad persuadendum sibi
adducere€orlnthios, quia magis niundo adhaerebant
quam Deo, et destruere in eis, calliditate humanaB
ralionis, quod Paulus aedificaverat, sequendosim-
plicitatem fidei. Corinthii autem dedinantes ab
instruclione Pauli,praecipitatisuntin multos errores,
ut aestimarent merita baptizantium prodesse bapti-
«atis quanto majora essent, et nocere si minora fuis-
sent. Et hoc modo horaini tribuebant, quod solius
Dei erat, scilicet dimittere peccala. Qua de re fiebal,
ttt qui a digniore baptizatus erat, judicareC mlnus

in hoc utiquedert^ando Deo errabant, etiam In eo,
quia corpus Domini pauhilttm discemebant ab aliis
cibis. Iterum in eo quia Tiri velato capite, muiiem
discooperto orarent« Erat etiam alius error, quia
futuram resurrectionem non (sicut Paulut pnedlca*
yerat} 85 eredebant. Accasabantur etiam inde, qnia
audidliatur inter eos fornicatio, quam nec paterentur
gentiles. Quidam enim eorum novercam suam
duxerat in uxorem : quem nec corrigendo emendt-
verant, nec participationem Ecdesiae huic tam facino-
roso interdixerant; sed per illidtam patientiara huic
incestui consentire videbantur. Quibus errorilMis
cognltis, Paulus per Sosthenem missum sibi cam
Epistohi a fratribus, qui erant Cioes, qui locus ia
archiepiscopatu CoriRthiorum claudebator, scripsit
ad eos hanc Epistokim, in qua agit de Corinthils
errantibus : errores eoram eimmerando, eosdemque
oongruisrationibusimprobando, ea utiqae intentiono
Ht ab his viliis eos retrahat.

EPISTOLA AD CORINTHIOS PRIMA-

CAPIJT PRIMUM.
f Paulus vocatus apostolus Christi Jesu per vo-
t lunUtem Dei, et Sosthenes frater Eccleslae Dei,
I quae est Corinthi, saiictifleatis in Christo Jesu vo-
i catis sanctis, cum omnibus qui invocant nomen q
4 Domini nostri Jesu Christi, in omni loco ipsorum
t et nostro. Gratia vobls et pax a; Deo Patre nostro»
« et Domlno Jesu Christo. Gratias ago Deo meo sem-

< per pro vobis in gratia Dei, quae data est vobis in

< Cliristo Jesu : quod in o.mnibus divites facti estis

< in Hio, ui omni verbo, et in omnl seientia . sicut
« testimoniam Christi conflrmatum est in vobis; ita
« ut nihll vobis desit In ulla gratia, exspectantibus

< revdationem Dominl nostri Jesu Christi, qui con-
4 flrmabit vos usque in finem sine crimine, in die

< adventus Domini nostrl Jesu Chrlsti. < Fldelis

< Deus, per quem vocati estis (1 The$i, v, 24) > in
€ socletatem Filii ejus Jesu Christi Domini nostri.
«Obsecro autem vos fratres, per nomen Domlnl

« nostri Jesu Chrlstl, ut idipsum dlcatis omnes, et n

< non slnt In vobis sehisraata : sitis autem perfectl

< in eodem sensu, et in eadem sclentia. Signlficatum

< est enim mihi de vobis, fratres mei,ab his qui sunt
f Clocs, quia contentiones sunt inter vos. Hoc autem
n ilico quod unusquisque vestrum didt : Ego qui-
n dcm suni Pauli; ego autem Apollo (Aet, xviii,25);

< ego vero Cephas; ego autem Christi. Divisus est
n Christufi? Nunquid Paulus cmdfixus est pro vo-

< bis ? Aut in nomine Pauli baptizati estis ?
« Gratias ago Deo mco quod neminem vestnim
4 baptizavi, nisi Crlspam et Caium, nc quis dicat

< quod in nomine meo baptizatl estis. Baptizavi au-
« icm et Stephanae domum : caetenim nescio si
« qucm alium vestrum baptizavcrim. Non cnim mi-

sit me Chrlstus baptizare, sed evangdizare : itoo
In sapientia verbi, ut non evacuetur crux Christi.
Yerbum enlm cruds pereuntibas quidem stultitia
est, his autem qui salvi fiunt, Id est nobist virtos
Dei est. Scriptum est enim : < Perdam sapientiam
sapientium, et prudentiam prudentiom repro-
babo (/fai. xxix, 44). » Ubi sapiens? ubl scriba?
ubi tnquisitor higus saeculi? Nonne stultam fecit
Deus sapientiam hujus mundi? Namquia in Dei
sapientia non cognovit mundus per sapientiam
Deum : jilacuit Deo per stullitiam praedlcationis
salvos facere credentes. Quoniam et Judaei sipm
petunt, et Graeci saplentlam quaerunt. Nos autem
praedicamus Christum crucifixum: Judaeis quidem
scandalum, gentibus autem stultitiam : ipsis au-
tem vocatis Judsis atque Graecis Chrlstum Dei
virtutem et Dei sapientiam; qnia quodstultum est
Dei sapientius esl hominibus, et quod iufirmum
est Dei fortius est hominlbus. Yidete enim yo-
cationem vestram, fratres, quia non multl 8a-
pientes secundum camem, non multi poteotes, non
multi nobiles, sed qiue stuita sunt mundi de^it
Deus, ut confundat sapientes ; el infirma muiidi
elegit Deus, ut confundat fortia : et ignobilia
mundi, et contemptibilia eleglt Deus, et ea qaae
non sunt; ut ea quae sunt destrueret r ut non glo-
rietur omnis caro in conspeclu ejus. Ex ipso
autem vos eslis in Christo Jesu, qui factus est no-
Lis sapienlia a Deo, et justitia, et sanctificalio, et re-
demplio,ut, quemadmodumSQscriptumest, iQui
gbriatur,- in Domino glorietur (// Gor. x» 17 ;
Jer. IX, 22).»

EXPOS1TI0.

PauluSf etc. Qaia auctoritatc opus erat ad pre-
Digitized by V:iOOQIC

m

ElPOSmO IN EPISTOLAS PAUU. -- IN BPIST. 1 AD COR.

m

iDondam Corinthionim superbiam, nomen auctori- A lia, id est accepUB jnsUficationis perseverans custo-

tatis ponit dioens : PaUluij quod utique nomen ubi-
que notum est. Paulus dico, vocalut a Deo, id est
$^totu$ diTina vocatione constitutus. Vel vocatns
ab omnibus ; quia jam onuies noscunt eum esse apo-
stolum. Apostoitti dico, id est legatus Christi Jesu^
id est non se prxsumptuose ingerens ut pseudo,
6ed iegatus Christi Jesu ; nec a Christo missus per
exereendae irae opportunitatem, ut Saul : sed per
votnntatem, id est per beneptacitum Dei. Panlus
utique^cum eo Sosthenei frater; non quia Sosthe-
nes in hac Epistola quidquam scripserit, sed ut
Paulus per hoc ostendat omnes errores se cogno-
scere , qnia qui de eisdem erat, et inter eos conver-
sabatur, ei nuntiaverat; ideo etiam ut ostendat
Soslbenem errores eorum nuntiasse sibi, non roalo ^
aoimo contra eos habito, sed desiderio correctionis
eonim. Paulus, inquam, et Sosthenes frater, scri-
bunt Ecctesice Dei, quas est Corinthi. Ecciesiw dico
sanctifieatiSf id est a peccatis in baptismo justifica-
tis. Et hoc totum in Christo Jesu^ non per meritum
baptizantium. Quia ecdesia coUectivum nomen est,
satis congrue jungitur plurali, ut dicamus Ecdesise
sanctificatis; nec solum per Christum sanctificatis,
sed per gratiam ejusdem vocatis sanctis, id est ad
hoc, ttt sanctificaiientur ut totum, et sanclificatio ad
Tocationem, ipsaque sanctificatio ex Deo esse co-
gnoscatur, et omne meritum baptizati et baptizatoris
exdudatur. Paulus scribit Ecclesiae Corintbiorum

dia. Sic de pace : Peccatoribus sit pax animi resti-
tuta ; iion peccanlibus tranquillitas aninii perseveret.
Gratia, inquam, etpax sit vobis a Deo Patre nostro^
et Domino Jesu Christo^ a quo solo credite esse
omnem justificalionem : excluso omni merito bapti-
zatoris. Quia de. Corinthiis quidam erant pcrseve-
rantes in doctrina Pauli, non communicantes errori
aliorum, primum separatim loquilur istis, ut audit^
quod bonum suum tantae auctoritatis sit apud Apo-
stolum, magis animentur ad bonum : ideo et ut per
hoc magis incumbaut correctioni errantium fratrum
et ut errantes absque reclamationc obediant istis,
cum audierint perfeciionem eonim tanti esse apud
Apostolum.

Uude sic ait : Gratias ago Deo meo^ id est quem
meum facio, non detrahendo ei, quemadmodum
pseudo,qui dicunt merita baptizantis nocere velpro-
desse baptizatis. Gratias utique ago Deo meo pro
97 vo6t< semperj id est in omni oratione mea. Ago,
inquam gratias in gratia^ id est in consideratione
grati^ Dei, perseverantis in vobis : quw gratia data
est vobis in Christo Jesu, id est per Christum Jesum,
qui homini reconciliato Deo ministrat hanc gratiam.
De boc utique gratias ago; quia^ id est quod faeti
estis divites in omnibuSy quia et singulas gratias, et
omnes copiose habetis. Facti dico in t7/o, id est per
Christum, cujus sola misericordia dat gratiam. In
omnibus dico, scilicet in omni verbo^ id est in omni

enm omnibus, id est et omnibus Ecdesiis, in eisdem r doctrina spiritualium, mediocrium, et simplicium;
- - divites eitam tit omni scientia litterali, morali, et

allegorica:ita divites in omnibus, sicut testimonium
Christi, id est doctrina de Christo atteslata vobis
per Scripturas, sicut, inquam hoc, teslimonium coit-
firmatumest^ id est firmiter persevcrat tit vobis. Ad
quem modum enim firmam tenuistis fidem Christi,
ad eum modum ditavit vos Deus suis gratiis * cujus
rd confirmatio vestra causa et similitudo fuit. It»
utique testimonium Christi confirmatum in vobis,
ut nihii desit vobis in uiia gratia, id est ut omnem
gratiam tam flrmiter teneatis, quanta firmiute vobis
tradlta est. Vobis dico exspectantibus reveiationem
Domini nostri Jesu C/m<li, id est propter securita-
tem quam ex conservata justiflcatione habetis, se-

erroribus dctentis. Omnibus, dico, qui invocant no
men Domini nostri Jesu Christi^ quem in eo quem
invocant, confitentur solum esse justificantem. Nec
omnibus Ecclesiis dico per mundum, sed his quae
sunl iit omni toco ipsorum Corinthiorum, id est omni
Ecdesiae metropoli Corinthiorum suppositae, et in
eumdem errorem lapsae, quae Ecdesiae et si locus
^sorum Corinthiorum sunt, quia eis pneferuntur
nostro etiam loco, quia sic eas Corinlhiis suppono :
ut tamen providentiam meam illis semper adhi-
bearo, quemadmodum Corinthiis. Hoc ideo Paulus
ait, ne Corinthii dicerent : De nobis tantum habes
judicare, nos vero de siibditis. Cujus moris adhuc
teneiur regula, qnia summus pontifex, et si Eccle-

sias Ecclesiis subjecerit, de omnium tamen errore w% cure praestolamini diem vestrae dUselutioniB in quft

discutit, sed ex jure mediantibus metropolitanis.
Paulus et Sosthenes scribunthocCorinthiis : Gratia
s:t vobis et paz. Cum inter Corinthios quidam es^
sent, qai gratiam sibi datam in baptismo custodis-
sent integram, bene agendo : quibiis utique remis-
sio tion erat optanda, quam jam acceperant, et ai;-
ceptam firme tenuerant. Cum vero fnter eosdem alii
essent, qui gratiam acceptam errando annihilave-
rant,ethis iterata remissio esset necessana, pro hac
diversitate perfectorum et imperfectorum, diverso
inodo optanda est haec gratia, ut dicamus vobis,
qni iterum peccatis, sit secunda gralia, id est iterato
remittantnr peccata ; vobis autem qui acceptam ju-
siificationem non irritam fecistis pcccando, &it gra-

revdabitur vobis. Dum enim vivimus, anima nostr»
drcumsepta came nequit iniueri divinam essen-
tiam, quam plenius intuebitur, dum a mole c^rni*
liberabitur. Quam revelationem qui bene agit, securtf
exspectat; qui vero male, potius fbgere hanc vide-
tur quam exspeclare.Yos utique Christum exspccU-
tis, ^t quemadmodum vos confirmaTit in praeteritoy
sic etiam conftnnabit continue utque in finem, id est
usque hi diem dissoIutionisvestra.Nec ita dicoron*-
ftrmabit, ut a Tenialibus tos cohibere possitis, se*
confirmabit sine crimine, id est immunes factos »
capiulibus. In finem dico, scilicet usque in die ad^
ventus Domini nostri Jesu Christi, qui unicuique
justo adTeiiit, ia dissi>lutione suscipiens animaufr

Digitized by V:iOOQIC

Ii7 S. BRUNONIS CARTHUSIANORIJM

«jui traiisferendam. Ideo sic determiiiavit sine cri- A
fliine, ne si forte viderent eos in venialibtts cadere,
tnsultarent et dicerent : Ecce nunc apparel justitia
«orum quos Pauius tanti facieliat. Yere dc cxtero
Gonfirmabit ; nam hoc promisit, dicens : c Ecce ego
Yobtscum sum omnibus diebus usque ad consumma-
tioDem saecttli {Matth. xxvni, 20). > Deu$ utique, qui
promisit, fidelis est et mentiri non potest : unde con-
iido, quia confirmabit; confido etiam ideo, quia per
4fuem Deum vocati estis. Qui sl vos dum in peccato
essetis, per misericordiam vocavit, credendum est
utique quod jam jnstificatos et jam promerentes con-
firmet de caetero. Per quem utique vocati estis in
habcndam societatem Filii ejus, id cst ut pro modo
vestro in jnstitia cum Filio ejus permaneatis. Nec
adoptivi filii dico, sed Jesu Chmti nostri proprii et ^
consubstantialis.

Postquam perfectos in bono suo corroboravit,
convertit sermonem ad eos qui peccaverant in prae-
dictis, diccns : Vos perfectos de confirmatione vestri
laudo; sed vos qui erratis ob$eero, id est omni distri-
•ctione conjuro per nomen Domini no$tri Jesu Cbri-
sti, quos tamen fratrei appello, licet erraveritis.
Ideofratres eos vocat, ne si, non fratres eos appel-
laret, prae nimietate peccati desperarent. Obsecro,
inquam, vos ut omnes dicatis idtpsum, id est utomnes
«onfiteamini solum Deum posse peccata dimittere;
et hoc dicendo non sint in vobis scliismata^ id ett
aliquae scissurae infidelitatis. SchismaU non sint;
sed siiis perfecti in eodem sensu^ id est in eadem r
Toluntate, et in eadem scientia^ ut idem et velitis et
«ciatis : sunt enim qui idem volunt, nec tamen idem
sciunt. Sunt alii quorum diversa est voluntas, et
tamen est eadem scientia. Propterea sic vos obse-
<T0, ^ttta significatum est mihi per litteras de vobis
fratres mei, quod per eam praedicta repetit. Signifi-
<:atum est utique ab his qui sunt Cloes^ quia^ id est
quod contentiones sunt inter vos, id est quod alter
«contendat in alterum. Gloes nomen est loci in ar-
chiepiscopatu Gorinthiorum, unde baec contentio
mandata fuerat ipsi per Sosthenem. Quod nomen
liic ideo ponit, ne errorem suum dissimulare velint
Corinthii. Scientes quod Pauius ab eisdem qui inter
«eos conversantur, hoc agnoverit. Nec solum quod
^8 contendatis novi, sed etiam verba ipsius con- D
tentionis. ffoc autem dico, quod dicit unusqutsque
tiestrum praefereos se de baptizaiore suo alter in al-
tterum. Hoc ulique dicit : Ego quidem longe majoci
justitia discretus ab ilio, qui inferiorem habuit, ba-
ptizatorem* Ego quidem sum Pauli, Ego autem
Apollo, qui erat arcbiepiscopus Gorinthiorum. Ego
mero Cepha^ id est Petci. Non ideo haec nomina ponlt
quod de his gleriarentur^ cum nec Petrura vldissent;
£ed ideo, quia si nomiua illorum pseudo, de quibus
l^loriabantur, reponeret, dicerent Paulus quia invidet
4»tis, QoIIet nos gloriarl de nominibus eorum, sed
bonum judicaret, si de nomine suo sociorumque
fploriaremur. Ad boc removendum posuit Paulus
«lomen suum ct Pelri osteudens quod suo nomine

INSTITUTORIS OPP. PARS II. 128

notlet eos gloriari. Quod si non de noraine Pauli,
multo minus gloriandum est de pseudodoctoribus.
Infideles hoc dicunt : Ego Pauli, ego Gephae. Sed
fidelis dicit : Ego sum Christi cnjus gratia sola justl-
ficat. £t quia hic dicit se esse Pauli, hic alterius,
ergo Christus divisus est, et jam non iinus sed muUi
Ghristi sunt. Quisque enim baptizatorem suum fadt
Ghristum, dum dimittere peccata, quod Ghristi so-
lum est, attribuit illi. Vel ita : Ghristus divisus est,
quia divisim dat munera gratiae suae, dum minus
per istum, magis per illum justificat. Yel quia sic
male dicendo erratis, propterea Ghristus divisus
separatus est a vobis. Yos Christum dividiiis, fa-
ciendo quisque snum Ghristura. Yel creditis Ghri-
stum divisim dare gratiam, sed nunquid Paulus,
quem aliqui in vobis Ghristum suum faciunt, vel
propter cujus merilum creditis Ghristura melius
dareuniquam alii? Sed nunquid Panlus crucilixus
est pro vobis? Hoc utlque negare non potestis, qiio-
niam per Ghristum redempti sitis, quem Paulus
non altigit. Aut nunquid in nomine Pauli baptizati
estis?

Si utique verba baptismi solerter attenderitis, qui-
bus Deo soli confitemini, intelligerelis omnem jusli-
ficationem esse ex Deo; et quandoquidem hoc bo«
num l)aptismi vobis errantibus fit in malum , ideo
quia hoc bonum non feci, gratias ago Deo meo quod
neminem vestrum baptizavi nisi Christum et Gaium ;
propterea nolo aliquos baptizasse, ne dicat aliqnis
quod in nomine meo baptizati estis. Gum Grispo et
Gaio baptizavi et domum, id est familiam Stephance,
De his recordor ; sed nescio siforte aliquem alium ba-
ptiMverim. Ideo tam paucos baptizavi, ^tita Christus
non misit me baptizare. In hoc multum humiliat mi •
nisterium baptizandi, ubi dicit se non esse missum
ad hoc, quod etiam facere possuntquilibet infidelcs,
si necessitas poposcerit. Jn quo tamen Gorinthii vi-
cissim se praeferebant alter alteri. Dicit hic sacra-
mentum Ecclesiae ideo tempore necessitatis conox^s-
sum esse, etiam infideli; quia est illud, sine quo
nemo potest salvari. Sed alia sacrameuta promissa
suntideo solis ministris, quia si ad salutem prosint^
non sunl tamen ea sine quibus homo nequcat sal-
vari; quia sola fides baptismalis (si integre scnata
sit) ad salutem suITicit. Hic de baptismo finem facit,
et de praedicatione sua sermonem incipit, dicens :
Ghristus non misit me baptizare, sed evangelizare,
Praedicare quidem roisit me, non in sapientia verbi,
id est non in verbosa sapientia mundi; et hoc ideo,
ut non evacuetur crux Christi, Si enim rationes hu-
mauae sapientiae sequerer, quae penitus destruunt
imraortalem mori posse, mortuum iterum vivere,
jam penitus comprobaretur Ghristym non gustasse
mortem crucis, ct sic dcstruerelur pretium totius
salutis : quare non iu vcrbosa sapicntia mundi mis-
sus sum, secundum quas rationes facile cvacuari
potest crux Gbristi. Vere si sequerer sapientiam
mundi, evacuaretur crux Ghristi. Nam verbum, id
est praedicatio crucis pereuntibus, id cst sapientibus

Digitized by

Google

f2D

EXPOS!TIO IN EPISTOLAS PAULI. — L\ EPIST. I AD COK,

m

iiiundi» qui Ideo pcreunies dicuntur, quia sapieiilia A iu, quod inundusnon cognovil Doum pcr suamsa

corum cito peribil el destruelur. Vel quia propler
hanc sapienliam peribunt et damnabuntur. Yerbum
uiiqne crucis sapieniibus quidem buyus roundi $tul-
tiiia est; quia humana ralio neminem cogit ut Cbri-
sius» qui immortaiis erat in natura, mori potuerit,
qui mortuus iterum vixerit. Peremilibu» quidem cst
stuUitia; $ed hit qui talvi fiunt^ id est, nobis, qui a
verbosa sapientia dedinamus, nobis utique verbuui
g9 crucis est virtu$ Dei, Considerantes enSm per taa-
um debiliutem (uti per mortem) superari antiquum
bostem, cujus fortitudo in omue genus bominum
prxvaluerat, miramiir in hoc magis virtutem Dei,
ubi per dd>iiitatem destmxit fortitudinem. Quia si
per apertam fortitudbiem muorem exstingueret po-
teotiam, vere Bon ui sapientia verbi misisset me
Deus : sic enim $criptum est in Abdia : £go per*
dam (ait Domuius) $afnentiam$api4ntium (Abdi, u 8 ;
hai, xxix, il); sive quia destruam illam, sive quia
damnabo illos , propterea adhaeserunt humanse sa-
pienti». Nec solum sapieniiam perdam, sed etiam
fTudentiam^ id est providentiam qua callide sciunt
praemunire seotentias suas, ne aliqua impugnatione
fraDgantur. Quidam enim habent sapientiam artis,
qui lamen nesciunt se satis prsemunire contra ca-
viUationes objicieutis. lilam utique pnidentiam re-
probabo; quia neminem de hujus mondi pmdenti-
bus in muiisterio me» prsedicationis assumam ; vel
juDgitur ibi ubi ait : pereuntibus. Vere pereuntes

pieniiam. lloc fuil in sapientia Dci, id esl ita placuic
sapicntix Dei, ul mundan» non adniisccret suam.
Verc per siultiliam salvavit credenles : nam et rcs
praedicala stulla fuit, ct praidicatores siulti. Verc
per rcro siullam pncdicaiam ; nam quouiam Judmi
qui jaro pcr signa Dcura uiin iEgypto cognoverant,
pelunt adhuc ^igna^ ad comprobandum esse verum
4ie Chrislo quod praedicalur ; et Gra:ci, id est genii-
les qui Deum ignoranl, quwrunt $apienliam^ id est
volunt sibi per mundanas rationes approbari quod
dc Christo dicilur : No$ autem, ul satisfacianMis J»'
daeis, pr€edicamu$ Chri$tum virtutem Dei^ quia Judaer
virtuiem miraculoruro rcquirunt : Cniecis^veroquae-
rentibus sapientiaro prsedicarous Chri$tum e$$e <a-
pientiam Dei^ quod utrumque electis quidcm Judxis
etCraecis virtusest et sapienlia, sed reprobati$ $cat^
datum est et $tuLtitia. El idco dixirous pcr stultani'
rcm salyos fieri credentes. Nunc litteram expona-
mus. Vere per stultitiam Deus saivat credeiites^
quoniam Judxi quidem petunt signa, qui per miia*-
cuhi Deum cognoscere consueverunt. £t Craeci
mundanam quaerunt sapientiam, quia aliud non in-
telligunt. Nos autem stulti praedicamus rem stultam,>
scilicet Christum crucifixum : Judai$ qmdem ecan^-
dalumj quia impToperatur eis quod regem suum<
crucifixerunt; Gentibu$ autem $tulti:iam, quia iotel-
Ugere nesciunt qua ratione quem Deum dicimus,
eumdem mortuum fuisse dicamus. indaeis quidem

Dam scriplum est : i Perdam sapientiam sapien- C ^ ^x^^s reprolmtis scandalum est et stultitia ; sed

tium. > ei vere hajusmodi prudentes reprobaii
&mt. Bkc suttt verba Apostoli. Nam ubi est »apien$^
id est logicus ilie qui in argumentatione sua con«
fidit: et ubi est scrtfra, id est ethicus qui de roori*
btts agit ; et «^t conquieitor hi^u$ $ecuUj id est
physicus, qui naturas omniuift reriim conquirit?Si
logicus ille dicat, si peperit, cum viro concubuit
mentitur; quia Maria sipe coitu virili de Spiritu
Bamcto concepit. Si etbicus de rooribuSy de cuitura
idolonim doceat, repelUtur ; quia novi mores, novus
coltos inductus est. Si iterum physicus dicat re-
pognare natune, ut virgo pariat^ mortuus vivat,
mendacii reus est. Quandoquidem et sapiens, et
scriba, et physicus repeUuntur, nonne per boc pa*

ip$i$Jttdasi$ atque Gra!ci$ vocati»^ id est a Deo electis,
praedicamus Chri$tum virtutem Deiy quod Deus
ma^us miraculum 90 operari non potuit quam per
raortem destruere mortcm» Praedicamus etiam Chri-
stum sapientiaai Dei ; quia major sapientia nequit
iuveuiri quam per humilitatem superbiam et per de-
bititatem destruere fortitudinem. Vei*e Cfaristus est
sapieutia Dei. Nam ilkidDd quod e$t $tultum se*
eundum aestimationem bominum, $ttpientiu$ e$t ho^
minibue. Vel quia homines taiitam sapientiam ca-
pere, vel um sapieuter operari nequeunt. Et vero
CJiristus est virtu» Dei^ Nam iHud Dei, quod e$t ia-
/Ermum, vel stultum secundum aestimationem homi*-
num, $apientiu$ e$t homimbue. Vel quia homines>

lam est, quod Deu$ fecU^ id est coroprobavit esse ^ tantam sapientiam capere, vel tam sapieiiter operari

ftuham $apientiam huju» mundi ; ideo Deus sapieu*
tiaiD hujus mundi repeliit : nam stc ptacuit Deo ; et
com andias hoeplaoere Deo, causam hujus ne quae«
tieris. Piacuit utique Deo per »tuttitiam pr4edieaHoni$^
id est et per stoltam rem pnBdicatam et per stoltos
praedicatores »alvo» facere eredente» in se : ideo per
«toltitiam placuic ei salvare credentes, quia mundu»^
id est homines mundi non coqnaverunt Deum^t
camalem eapientiam,

Quod 81 aiiqui philosophi inteHexfirunresse unum '
benm, qui omnia creassetj non taraen hoc cogno-
verunt ia sapientia Dei,^ est ut intelligecent eon«
silium Dei, quo ordine dispouebat salvare perditum
bominem per incamationero Verbi,. el cxlera- Vct

nequeunt. Et vere Christus esi virlus Dei. Nai»
iliiid Dei, quod est iniirmum secundum carnales^
hoc est ibrtius hominibus. VeV quia inteliigeievir^
lotem hanc nesciunU Vel quia tanta fortitudine nibil
facere queunti. Vel aiiter superior Uttera jungitur
ita rideo munduanon cognovit Deum per eapien-'
liam ; quoniam Judaei petunt signa, e^ Graeci sapien-^
liam ; noe vero praedicaraiis Christum cruciiixum ;.
Judseis quidem non signum sed sca.ndaium ; Graecis»
aiilem vei gentfbus non sapicntiam scd stultitiam^
£l qm in cnioe Cbristi nec virtutem nec sapien-
ttam mundtts inleUigit : ideo Deum non cognovit-
Et est ibi flnis sententiae. Sed licet reprobis Judaeia
atq!ie GnpcisChristlcrux scaudaUim sit etStulUtia»

Digitized by

Google

15» S. BRUNONiS CARTHUSlANORtM INSTiTUTORlS OPP. PARS H. 43i

taineii ipsis Jada&is vocatis aUfne Grxch Chrislusest A per hoc totuin esse ex ipso Deo, etnibil ei merlio

Dei Tirtiis et Dei saptentia. Sequcns littcra non mu-
latur; probavit ex parte quod per stultitiam : nam
per stitltam rem prasdicalam salvarentur credeutes ;
probat nunc aliam partem scilicet, quod per stultos
pRedicatores salvaverit Deus credentes, dicens: Yere
per stoltitiam salvavlt Deus credentes.

Videte enim vocaHonem, id est vocatorcs vestros
pcr quos ad fldem vocati estis. Hoc, inquam, videte
de eis ; quia non mtUli $apienie$, et caetera. Sed qum
stulta $unt elegil Deu$ in ministerio vocationis ve-
strae. Vel ita jungitur ad proximum. Yere illud Dei
quod $tuttum et infirmum e$t, $apientiu$ et fortiu$ e$t
hominibu$, Nam modo videte vocatores vestros, in-
venietis eos stultos et infirmOs. Et secundum hanc

doctomm*

Hic optime consideratur effectus stultitisB ei iDfir*
mitatis. Yos, iuquam, estis in Christo lesn, ^ui
Christus faetu$ e$t nobi$ $apientia a Deo^ quia Di*us
per Christum instniens nos, effecit nos sapienLPS
roinisteriorum Dei; et ut sapientes efficeret, factus
est oolHsytMlflta, faciens nos vivere in justitia vir-
tutum. Ut autero in justitia viveremus, factus est
nobis $anctificatio, Sanctificavit enim nos remit-
tendo peccata; et ut sanctlficaret, fac;us cst re-
demptio, id est dedit pretium sanguinis soi, quo
nos redimeret, nt redempios Banctiflcaret ; sancti-
ficatos in justitia virtutura confirmaret, et tn jostitia
manentibus sapientiam daret. *H«c oronia factos

continuationem illud procedens, id est quod $tultum B <»' "oWs, ut quieunque gioriatur, glonetur non in

et infirmum e$t Dei, sapientiu$ et fortiu$ e$t homini'

bu$, respicit ad comprobandum praedicatores stul-

tos fuisse ; sicut in prxcedenti voluit ad hoc usten-

dendom, quod res prsedicata fuerit stulta. In se-

quenti etiam notatur effectus hujus stultiti» et

insipientiie. Ftcfete, inquam, vocationem ve$tram^ id

est per quos vocati estis fratre$ ; qula in eis non

$unt multi $apiente$ $eeundum carnem, id est carna-

lem sapientiam ; non sunt mulii potente$ secuudum

caruem; non multi nobile$, secundum camisgene*

rositatem. Dicunt sancti ideo Paulum dixisse, nou

roulti, quia ipse fuit saecularium litteramm perfe-

etus, terrenaram opum dives, Romana parentda

conspicuus. Yocatores utique vestri, nec sapientes

nec nobiles, $ed Deu$ eleffit ea qua $tulta iunlmundif '

fd est quae mundos stulta reputat, ut per haec Deus

stulta confundat, id est erubesoeie faciat $afnente$

mondi, videntes se non posse resislere argomentis

suis stoltis praedicatoribus Dei. Eiegit etiam Deu$

inifirma mundi: eos sciiicet qui nnllius potenti»

eraut in nrando, iclper haec infirma confundat fortia,

id est polentes mundi erabeseere faeiat. Etignobilia

mundiy id est cos qui de geiiefe suo non possent

gtoriari ; et contemptibilia^ id est eos, in quibus nec

atiqua pcrsonarum reverentia ; haec elegit Deue, et

(ut singula enumerem) et ea quw non •«»(, id est

qutt nulla esse mundo videbautur, haec elegit Deus,

ut per ea qua non sunt deetrueret ea quce $unt^ id

est qoae l)ona mundi esse videntur. £t h«c totum t) < scrutatur, etiam profunda Dei. Quis enim scit

sic ideo fecit Deus, ut omm$ caro non glorietur^ id '

est Qt omni carni conveniat non gloriari in con^pe-
ctu eju$^ scilioet quia si praedicatores abjectionem
sui considerarent : vel gentes eos conversae intelli<^
gerent, nihil sibi, sed totum referendum esse gratiae
Dei. Yei ita : Ut ejus non sic obliquetur, non glo-
rietur om»is caro in conspectu ejos Dei, id est con
sideraos virtuiera Dei et infirmltatem soam ; nec
praediicator sIIm nec sobditi ascribant aliqoid magi-
stris, 91 sed totum gratiae Dei. Sed licet praedica-
tores stulii essent et infinni, vo$ tamen nihii roinus
propter hoc habuistts : e$li$ enim in Chri$to Je$u fi-
deles lacti. Et cum tanta infirmitas praedicatorura
^>pareat, vos tamen nihii minus habetis ; coiistat

se, vel in doctoribus, sed in Deo : ad quem modum
$criptum e$t in Jeremia sic : In hoc glorietur qui
gtoriatur $cire et no$$e me, quia ego $um Dominu$

{Jer. IX , 24).

CAPUT U.

f Et ego cum venissem ad vos, fratres, veni non
ff in subliroitate sermonis aut sapientiae, annuntians
I vobis testimonium Christi. Noo enim judicavi
€ me scire aliquid inter vos, nisi Jesum Christum,
t et hunc crucifiium. Et ego in infirmitatc et

< tiroore et tremore raolto ftii apud vos : et sermo

< meos et praedicatio mea non in persnaslbilibua
^ < humanae sapientiae verbis, sed in ostensione spiri-
' < tus et virtutis : ot fldes vestra non sit in sapientia

< hominora, sed in virtute Dei. Saplentiam aotera

< loqoiraur inter perfeetos. Sapientiam vero non

< hoJQs saecoli, neqoe principom hojus saeculi, qoi

< destraontur, sed loqoimor Dei sapientiara ia

< mysterio, qoae aimcoodita est, qoam praedestina-

< vit Deos ante saecola in gloriara nostrara, quara

< neroo principora hojos saeculi oognovit ; st enim

< cognovisseut, nonqoam Dorainora gloriae craci-

< fixissent. Sed sicot scriptom est : < Qood eculos

< non vidit, nec aoris aodivit, nec in cor hominb

< ascendit, qoae praeparavit Deos his qoi diligunt

< iliora (Isat. lxiv, 4). > Nobis aotcm revelavit

< Deos per Spiritom soom. Spiritos enim omn^a

< hominum, quae sont hominis, nisi spiritus homi-

< nis, qui in ipso est? Ita et quae Dei sunt nemo

< cognovit, nisi Spiritus Dei. Nos auiem non spiri-

< tum hujus mundi accepimas« sed Spiritum qui

< ex Deo est, ut sciaraus quae a Deo donata sont

< nobis, qoae et loqoiraor, uon in doctis humanae

< sapientiae verbis, sed iu doctrina Spiritus» spiri*

< toalibus spiritoalia coraparantes. Aniraalis autem

< horao non percipit ea qoae sunt Spiritos Dei :

< stultitia euira est illi, et non potest intelliffere,

< qoia spiritoalitw elaminator. Spiritualis autem

< judicat omnia et ipse a nemine jodicator, sicut

< scriptum est : < Quis enim cognovit scnsura Do-

< mini, aut quis mstruat eum?(/lat. xl , 13;

Digitized by

Google

155

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. I AD COR-

I5i

I Sap, IX, 15; Rm. xi, 54.) » Nos autcm sensum A mini nisi paucis pcr Spiritum sar.ctum revelata.

< Christi habemus. »

ExmiTio.
IKxi 4uod Toeatores vestri stulti et contemptibi-
ksfuemni: et qnemadmodum illi, sic ego ipu cum
veHi$um advoi^ o fratrety non vem per snblimilalem
temumii, id est, laborans artiilciose loqui : et uti
gloriosis verbi^ cum utique propter insiptentiam
Don dimisi ; auinon veni per sublimitatem $apieniiaf^
ut per mondanam sapientiam vobis prasdicarem,
Sant enim quidam qui sublimes qaidem sermones
babent, nectamen tautam sapientiam artis. Itemm
quidam sciunt praeoepta artis» non tamen satis ba-
benies artibcii locutionis. Ego, inquam, per subli-
mltatem serraonis aut sapientiae non veni amittJi-

Quam sapieiUiam Deut prwdestinavil ante tmcuUt^
id est Deus ab aeterno sic futuram pr»ordinavit, in
gloriam nostram , id est omnium ndelium, ut omne»
per banc habeamus xternam gloriam. Yel ita m
gloriam nostram, id est prsedicatorum, qui ministra-
mus hanc sapientiam. Conveniens qoidem fuit , ut
nos qui ministi amus aliis; copiosius aliis de bac sa-
pientia intelligeremus; quia sapientiam nemo princi^
pum bupu smculi^ id est philosophorum vei damio*
num eognoviL Vere principes non cognoverunt :
uam st cognovissent^ nunquam crucifixissent^ dia-
boli qui hoc posuerunt in cor Judae, ut tradcret
eum , vel in corda JudsBonim, ut crucifigerent Je-
sum. Nunqtoam otique cnicifliussent, quem per hanc

tim tobis Chritlum : et hoc per testimoniom, quia B crucifixioiiem scireut esse Dojmf^um gloriaf. Si co-

qnod de Ghriato dicebam, sic testificatum in pro-
phetis ostendebam. Vere non In sublimitate sermo-
Qisantsapientiae praedicavi : 92 ^*^ ^^ judicavi
nt tdre aliquid inter «oa, cum ntique multa scirem,
m Ckmtum Jetum^ et hunc secundum stultitiam
geoiiom et infirmitatem ludaeorum emeifixum, Non
enim pnetuli me aliis praedicatoribus pro sapientia
roundi quam habueram ; sed eamdem stultitiam , id
est crnoem Cbristi praodicavi, quemadmodum illi :
per sublifnitatem sermonis et sapientiae non veni,
nccaiamper rcverentiam personae; sed ego fui
opvifvoa in infirmitate^ idest in multa tribulationey
ctpropter hanc inftrmitatem fui in timore Dd et
iremore corporis. Et licet haec omnia paterer,

giiovisaent , non cruciflussent. Sed iion cognove-
runt , sicMt scriptum est in Isaia. Hoc , inquam^
scriptum est , quod oeulu» non vidit (Itai. lxiv,
i). lUud quod de littera Pauli est, et non Isaiae sic
dicentis : (kti/tfa, id est sensualis homo, non per se
vidit; et aurit, id est idem sensualis quod per se
inteiligere non potuit, ab alio docente non avdivit;
nec etiam in cor^ id est in ipsam rationem Iioininis,
id est bumaniter sapientts , atcendit; qiiia si homo
itttelligeret, tunc utique quod non intelligens vile
credit , ascenderet in eo, et magnum esse crederct.
Ilaec, iiiquam, nec vidit nec audivit quae, id est
quanta et quam digna Deut prteparatit hit qui diii"
guut eum, Vel illud quod nomeii esse legatur sic.

tamen sermo meut qnem babebam inprivatis, ef ^iptumesthic,quiaUludquod oculut nonvidii^

ptfedicatio mea In publico habita non fuH in per*
mtibiHhut verbit humanw tapientiWf id est non
lantura studoi apposite loqui ad persuadendum ; ted
fuii praBdlcatio mea in otientione tpiritut^ id est ut
Spiritus sanctns comprobaretur loqui per me. Ef in
ostensione vtrlttlia, id est miraculorum Dei : et ideo
iiispirituet virtute Dei solum, ut fidetvettra^ quam
vobis ministravi, noa ttl in tapientia hominum^ ud
constet in virtuie Dei. Et licet nihil me judicaverim
scire apud vos, tamen nos aapienltam ioquimur^ sed
inier perfectot^ vobis autem quia imperfecti eratis,
loqui Qon potui. Sed lioet nonloqueremur eam vobis,
lamen babemus sapientiam, nec camalem sed spi-

et caetera : cst illa quee pra^paravit Deut ditigenti'-
but «e. £t est satts bona relatio.

Dicerei aliquis : Si iu cor homiitis hoc non ascen-^
dit, quomodo ergo tu nosti? Ail hoc Paulus : Nemo
quidem hujus saeculi cognovit ; ud nobit qui jani mtin-
dum exuimus, reveiavii hoc Deut per Spirilum tuum.
Spirilus cnira Dci docuit,inquohumaiia sapientiapo>
nitus deflcit. Gredendnm est utiqne quod per Spirituni
88 ^um revelaverit nobis Deus : Nam SpirUut Dci
urutatur omnia, non quod ipse ^^notum quid ba-
beat, quare eum scrutari oporteat, sed quia aperit
nobis omnia quae maximo scrutinio sunt Investi-
gaiida. Aperit etiam nobis profunda Dei^ id est ai'*

riuialem, quae longe dignior est camalt cui adhaere- ^ ^ora et occultiora esseniiae Del, ut iilud quomodo

tis. Quod sic ait : Sapientiam quidem habemus, sSed
noH eam quae sit hujut twenli^ id est carnalium.
Neque etiam eam quae sit pHncipiim hujut tacuii, id
est vel philosophorum, vel malignorom spirituum,
qoi principantur hominibos mundi, ^tii principes
dettruuntur^ et secundum doctrinam et secundum
boc quod propter falsam doctrinam damnantur. Sa-
piaitiamhujns saecuUnonloquimur, udioqmmurta'-
pientiam Dei^ existentem inmysfmo. Sapientiam Dei
bic vocat illud consilium, quo Deus per incaroationcm
Filii hnmanum genus salvare disposoit. Sapientiam
bancloquimurlatentem mysterio; nec ita, ut quicuii-
que possint eam animadvertere, ut mysteriom bapti-
&<ni et quaodam alia, ud ques abtcondiia eal, et ne-

Trinitas iii uuitate, unitas in Trinitate maiieat;
probat quod dixlt a minori et a siiuili ita : Vere Spi-
ritus Dei tantom scrutarl potest ea quae sunl Dci.
Nam epiritut kominit taiitum iiortl ea quw in ipso
homine tunt; et si solus spiritus hominis novit ea
quae sunt ejus hominis, per slmile ct a majori con-
stat, quoi) Spiritns Del solus scrutetur ea quae suiit
Dei* Quod sic ait r Spiritus, inquam, scnilatur pro-
funda Dei. Nam quis hominum scit ea quae sunt ho*
minis alterius* nisi spiritus ejusdem hominis qui cst
in ipso? Nemo utique. Et quandoquidem nemo cogno-
scitquae suntbominis, nisi spiritusejusdem ; ita simili
raClone,etea^iia; Dei sunl^ nemocognovit nisiSpiritut
Deiy qui nobis revelavit sapientiam Dei. Dixorat qui-

Digitized by

Google

15« S; BROONIS CARTnUSIAWRUM INSTITUTOmS OPP. PARS U, «56

deinDeuinrevclassesibipcrSpirUuin;scdnondumdi- A * ^"^" dedil. Uaqoe neque qui plantat est altquid»

xerat eos accepisse Spiritum illQm, de qiio subjun*
git : Nobis non tantum revelavit per Spiritum suum
Deus, sed etiam no$ accepimus spirV.um non huju$
mundiy sed Spiritum qui est ex Deo, ut pcr etim Spi-
ritum seiamus mysteria Doi, quie per gratiam donata
sunt nobis a Deo^ qum etiam toquimur et manifesta-
mus, non in doctis verbis humance sapienli(e bs^
tendo ; sed loquimur hsec in doctrina Spiritus, id est
secundura quod dictat Spiritus sanctus, eidocet nos.
Nec quibusconque loquimur hsec mysteria, sed tan-»
tnm spiritualibus^ nos dico comparantes, id cst 9Bquo
etamine trutinantesspirt/tta/taspiritualibus; quia si
spiritualem auditorem habemus, spiritualia ipsi da-
mus; si carnalem, reticemos. Spiritualis spiritualia

< neque qui rigat; sed qui incrementum dat, Deas.
€ Qui autem plantat et qui rigat, unum sunt. Ilnus^
( quisque autem propriam mercedem accipiet, se*
ir cundum snum laborem. Dei enim sumos adjoto^
« res; Dei agricultura estis; Dei aediflcalio estl%
« Secondam gratiam Dei quae data est mibi, ut sa-

< piens architectus fondamentum posoi ; alius autem
I superaedificat. Unusquisqoe autem videat quo^
i modo supersedificet. Fundamenlom enim aliod

< nemo potest ponere, praeter id quod positum est,

< quod est Ghristus Jesus. Si quis autem sopersedi-
« ficat sopra fundamentum hoc, auruin, argentum,

< tapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, unius-

< cujusque opus manifestum erit. Dies enim Domini

percipit; sed homo ammalts qui sensoatilate sota B < declarabit, qoia in igne revelabitor : et unioscu-

viget, ut alfud animal, non ratione , hic, inqoam,
non percipit ea qu(6 sunt Spiritus Bei. PropCerea non
percipit, quia stultttia est t7/t, id est qoia qfood spi-
ritus docet stoltom repolal adhaerens camaliCati ; et
viuia stullitia est illi,ideo non potestintetligere qose
suot Spiritus Del. Animaris utique non potestintd-
ligere, quia examinatur, id est comprobalur anima-
litas ejus, et de impietate sua convindtur spiritua-
titer, id est per spiritualia illa quae ipsi conccMiuntor.
Dcus enim quibosdam dat quasdam gratias, «ciens
eos pro certo gratiae non cooperaturos ; sed hoc fa •
cit ut manifesta sit impiorom josta damnatio. Ye!
ita ot impersonale sit, examinator. Animalis ideo
homo non peri^ipit ea qoae sont spiritos; qoia exa*

< jusque epus quale sit, ignts probabit. Sl cujus

< opus manserit quod soperaHliftcavit, mercedem

< accipiet. Si cujus opus arserit, detrimentum pa-

< tictor : ipse autem salvu^ erit, sic tamen quasi

< per ignem. Nescitis quia. templam Dei estis, et

< Spiritus Dei habitat in vobis? Si quis aotem tem-

< plom Dei violaverit, dispcrdet illum Deus. < Tcm-

< plum enim Dei sanctom est, quod estis vos ( //
« Cor, VI, 46). I Nemo vos seducat. Si qois videtor

< inter vos sapiens esse in hoc saHnilo, stultus flat
f ut sil sapiens. Sapientia enim hujus mundi stul-
( titia est apnd Deum. Scriptom est enim : < Gom'-
t prehendam sapientcs in astulia eorum (Job, v^
t 15). I Et iterum : < Dominus novit cogitationes

minaiur, id est lit examioatio et approbata cognitio ^ , gapientium, qooniam vanse «mt (PsaL xciii, H). i

eorum spiritualiter vivendo. Hi autem qui camaliter
vivont, iotelligere neqoeont. Animalis non percipit;
sed spiritualis judicat omnia, \d est discemit eli-
gendo bona, reprolMindo mala. Et ipse spirituajis
JHdieatur a nemine animali. Carfialis enim neqoit
aoimadvertere caosam, quare spiritoalis faoc eligat,
alterom rejiciat. Yere spiritualis non judicatur a
earnali. Nam spiritualis hal)et sensum Christi,
quem camalls cognoscere nequit. Quod Ita ait :
Quis animalis cognomt semum, Id est sapientiam
DonUni^ ut noverit dispositiones ejos. Aot quis iV
^truai eum quid faciendum ipsi sit, qoidnon facien-
dum? Animalis utique sensuro Domini non cognovit.

< Nemo ilaque gtorietur in hominibus. Omnia cnim

< Tcstra sont, sive Paolos, sive Apollo, sive Cephas,

< sive mondos, sive vita, sive mors, sive praesentia,

< sive fotora. Omnia enim vestra sunt : vos autem

< Ghristi; Christus autem Dei. »

EXP0S1T10.

Licet fratres spirituales simus, sicut ostensum est,
et spirilualia doccamos, tamen ego, fratres^ non po-
tui vobis toqui quasi spiritualibus, sed quasi camaii'
bus locotus sum : et quia carnales eratis, dedi vobis
tanquam parvulis in Christo, id est teneris in fide
Chrisii lacpotum, Perlacsignificatdulcedinemdoctri'
nae ; per potum, facilitatem. Dedi vobis lac, mm escam^

«erf nos perspiritum quemaccepimus, habemus sensum ^^ estillam doctrinamin siraplicilatevestraruminare^

C!/»r«cf t ' <&< iHaa A noniinA tf^amAli nnfiaiimnft iniliitArL ' ^»... m. f^^iHM.^^ «^: j^ ^..^ j;m! «

Christi; et ideo a nemine caraali possumos judieari.
CAPUT ni.
t Et ego fratres, non potui vobis loqui quasi spi-
% ritualibus, sed quasi carnalibus. Tanquam par*
« vulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escani.
V Nondum enim poteratis, sed nec nonc quidem
t potestis. Adhuc enini carnales estis. Cum enim
1 sit inter vos zelos et contentio, nonne carnMes
I estis, et sectlndum hominem ambuIatis?Ctim enim
t qois dicat, Ego quidem sum Pauli; atius autem
t ego Apollo, nonne homines estis? Quid igitur est
t ^pollo? Quid vero Paulus? Ministri ejus cui cre-
% didistis. Et unicuique sicut Dominus 94 ^^^^
t Ego plantavi, Apollo rigavit : sed Dcos incremcn-

quse potius erat facilitate notrienda, quam difficul*
tate premenda. Ideo spiritualia non dedi, quia non-
dum capere poteratis , sed necdum quidem potestiSy
licetde novi$doctoribusmodogloriemini. Vere non-
dum potestis. Nam adkuc camales estis, Et vere
camales. Nam cum modo sit inter vos telus, id est
invidia animi, et contentio in verbis, itonn^ carnales
estisf et nonne ambulatis secundum hominem^ id est
secundom carnalem doctrinam eoram hominum
quos sequimini ? Vere carnales estis et secundum
hominem ambulatis ; quia cum aliquis vestrura </f-
cat : Eg0 quidem sum Pauti; atius autefn dicat : Ego
sum Apoito : nonne homines estis^ id est nonne se -
cuodom hominem sapitis? Quia dicitis < ego Pauii,

Digitized by

Google

437

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PA13LI. — IN EPIST. I AD COR.

138

ego ApoUo : >igitur dicite mihi quid est ApoUo.quid A P^^^ui ; sed alius cujus est aedificare super boc fun-

vero Paulus, et quid eos conferre vobis crediiis?
Hoc vere de eis seatire potestis, quia mim$tri sunt
ejus, cui vos credidistis. Et nihil aliud siint, nisi
quod ex praecepto Dei ministrant vobis quae Dei
Buot, licet diverso modo. Quia sicut Dominus dedit,
umcuique nostrum, ad eum modum ego plantavi, id
est evangelzavi, et ad fidem vos traxi; Apoilo vero
Ttgavit^ id est baptizavit, vos jam per me credentes;
sed Deus solus dedit incrementum bouorum per Spi-
ritum suom. Sequitur metaphoramplantat» arboris,
quam alius rigat, alius plantat, et [cui] Deus solus
incrementum dat. Et quia soiius Dei est incremen-
tum dare , itaque neque ille qui plantat est aliguid,
quantum ad donum fidei, neque ille qui rigat^ aliquid

damentum, videat quid superaedificet. Alius enim est
qui aedifical super hoc fundamentum ; quasi dicerel
Quod meumfuitfundamentum,posui; quodvestnun
est, videte ut bene superaedificetis. ille superaedifi-
care dicitur, qui vel virtutes aedificat, vel si peccat,
non ita tamen ut fundamentum destniat : quod de-
struitur per criminalia, nisi per aptam poenitentiam
deleantur. Destruitur etiam per venialia ^ quae non
solum ei necessitate habemus, cum etiam justus
I septies cadat in die (Prov. xxiv, 16). Sed per ea
venialia, quae ex vuluntate, et impoeniteutes in eis
consentiendo admiltimus. Ego quidem provide po-
sui f undamentum. Videat autem unusquisque vestrum
quomodo wdificet super hoe fundamentum : arbitrio

est in remittendis peccatis, sed Deus totum est qui ^ enim vestro jam per acceptam gratiam confortato

solus dat incrementum fidei, et sequentis juslitiae.

Dlceret adversarius : Licet ministri siut Dci ,
lamcn diversi suut in meritis , et merita credo
aLfuid conferre mihi. Gontra hoc Paulus : Li-
cd alter dighior, alter minus, tan>en 95 qt^i
pkntat et qui rigat unum et indifiercntes sunt
lu administrando, solummodo donum Dei dispen-
sant, quod nec augcri potest, nec minui, bonis ma-
lisve meritis eorum. Licet qui plantat et qui rigat
indifferentes sint, in eo quod ministri suntChristi,
10 eo tamen difierunt,quod unusquisque accipiet pro-
rrtftfn mercedemy mensuratam sibi secundum suum
U^orffft, id est pro modo quo in opere Dei laboravit.

relinquitur hoc opus.

Notandum est quod superaedificare dicuntur hi
solum , quonim culpis non destruitur fundamen-
tum. Qui enim destruit, poiius dicenda est eversio
peccati , quam superaedificatio. Vidcndum utique
est vobis de superaedificatlone, ne varietur. Nam de
fundamento securos vos reddo, quia unum est.
Nemo enirh potest fundare aliud fundamentum
quod sit prwter id quod positum est a me, quod
fundamentum , id est fides, est Christus Jesus. Fi-
des enim tua de Christo (juxta Augustinum) Chri-
stus est In corde tuo. Si quid enim aliud praeter
fidem ponitur, eversio fundamenti , non fundamen-

Plus entm ei debetur, qui plus meretur.Et boc bene r ^^^ ^^^* Pundamentum quidem unum est, et aliud

2d iotentiouem. Ubi enim ostcndit se magis aliis
ia Me Corinthiorum promereri, el de se gloriandum
non esse subditis, dicit : Longe minus in his qui
mmus merentur gloriandum , et nihil peuilus esse
of.Lendit. Revertamur ad litleram. Vere secundum
proprium laborem accipiet mercedem : nos enim
in vobis Deum plus aliis adjuvimus , et ideo pius
aViis remnnerabimur, quod ita ait : Nos sumus ad*
jiuofa />«, id est operarii ; et ut servi ministrando
pRBoeptis Domini adjuvimns Deum in vobis, mini-
sfraodo fidem ejus sicnt ipse nobis disposuit. Vere
I^Din adjuvimus invobis. Nam yos. estu agricultura
Dei, id est cultus agri, a quibus jam eradicatae sunt
i^pinae peccatorum. Estis, inquam, agricultura per

esse nequit, sed superaedificationes sunt diversae;
quia alius aurum , aut argentum , aiius. fenum vei
stipulam superaedificat. Quod ita ait : Si quis au'
tem superasdificat supra hoc fundamentum , id est
fidem, aurum^ argentum , lapides pretiosos : per haec
tria, virtutes, sed discretae inteiiiguntur. Vel ligna^.
fenum^ stipulam, pcr haec tria discreta mala, quae
tamen fundamentum non destruant, accipiuntur.
Haec antem omnia per ignem (sicut proxime subjun-
get) probabuntur. Per aurum perfecta juslitia , ut
eorum nihil penitus purgandum sit, qui utique per
ignero transituri sunt; non ut ibi aliqua acerbitate
detineantur, sed sicut purissimum aurum igni adhi-
bitum, 96 '>^A solum nuUum patitur detrimentum,

abJationem malorum, et estis a^dificatio Det, per D sed per hoc majori nitore fit splendidius , sic per-

pDsitionem virtutum, quia super fidem vestram Dcus
jam alias virtutes aedificavit. Et quod estis agricul-
lura ct aedificatio Dei , hoc est per me. Ego enim
posui fundamentum^ id est fidem super quam fun-
dantur aliae Yirlules. Posui utique ut architectuSy id
«i princeps tecli, quia et si alios coadjutores in
'obis habui , cgo tamen princeps ibi fui. Archite-.
cius dico sapiens, id esl cum discretione singulis,
quod capacitati eoruni sufiicere poterat, impertiens.
Hoc autem feci secundum gratiam Dei : fundare
enim tos» in fide non possem , nisi operaretur me-
cum gratia Dei, ad quam habendam non praemisi
meritum , sed quw ex misericordia data est mihi.
Ego quod ad me pertinuil» sanum fundamenlum
Patrol. CLIU.

fecti , ignis utique laesionem non sentiunt, sed
proWbilioires agilitate virtutum ab hoc igne facil-
lime emergunt. Per argentum significantur justi,
in quibus tamen aliqua levia purganda snnt ; quia
velut argentum in igne positum decoloratnr : qui
color arte artificis post ignem redditur; sic illi
ignem quidem patientur, sed leviter , quia levia
commiserunt. Per lapides pretiosos sign&ntur justi,
licet premantur aliquot venialibus; magis tamen
adhaeserunt justitiae, et ideo patientur quidem in
igne inagis his praedictis.; quemadmodum lapidcs
pretiosi plus detrimenti per ignem sentiunt, quam
argentum. Pluraliter ideolapides dixit; quia in-hoc
gradu diversi crunt, et secundum diversitatem me -

Digitized by

Google

159 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. i40

riloram sentient. Per haec tria, genos perrectorum : A tcm violaverit templum Dei , diiperdetur. Sed ul

per iria quae sequuntur, signantur imperfecti. Per
ligna accipiuntur hi qui in mundo quidem rema-
nent. Uxores, filios et possessiones hahent; quos
pensare oportet, quse uxoris sunt, et filiorum , et
ideo plurimum laborare. Nec orationihus Ecclesia^
propter hoc quomodo deberent, possunt interessc.
Hi tamen , quia non sic diligunt mundum, ut eum
Deo prseponant, salvabuntur quidem, sed tamcn
diu per ignem punientur ; quemadmodum lignum
longa materia est ignis, et multo spatio comburi-
tur. Per fenum signantur illi, qui aliquandiu qui-
dem a01igantur per ignem , sed velut fenum, quod
cito in igne deficit, cito cvadent. Per stipulam vero
qaae propter ariditatem citius feno comburitur, si-
gnantur hi, quorum poena compendiosa erit in trans-
itu iguis.

Si quis autem sedificat haec vel haec , opu$ ttnius'
cujusquej seu sit aurum, seu lignnm, velquodcun-
que aliud, manifeBtum erit, Et hoc probat. Nam
die$ Domini declarabit hoc opus. Diem Domini vo-
cat ab hora dissolutionis aniusciijasqae usque ad
judicium. Ex quo enim anima separatur a corpore,
dies Domini est in eo , quia nihil jam operari po-
test praeter voluntatem Dei; sed dum homo vivit
dies hominis est, et non Dei; quia operatur hom*
quod sibi placet, bonum vel malum, ex libertate
arbitrii. Vere dies Domini declarabit. Nam in igne
revetabitur, id est palam fiet, opus ejus. Hunc ignem

compungat eos, praemittit interrogationem banc,
dicens : An nescitis quia vo$ estis temptum Bei:
Deas autem sanctificat vos ut sitis sibi tem-
plum. Et ita dico templum , quod $piritus Dd
97 omni assiduitate habitat in vobis. Si quis aulem
violaverit se templum Dei, destruendo fundaroen-
tum fidei, vel in se per crimiiialia, vel in audilorilNis
docendo falsa, illum utique disperdet Deus in seter-
num interitum. Et merito qui violat, disperdetur.
Namtemplum Dei $anctum est^ et violari non debei,
quod templum vo$ estis. Et quia templum Dei estis:
propterea videte ne aliquis pseudodoctomm sedu-
cat vos per falsam doctrinam, vel nemo nostruni
sedncat seipsum destruendo fundamentum fidei.
Nemo, inquam , $educat $e ; $ed $i qui$ maoens
inter vo$ videtur sihi e$$e $apien$ in hoc $tBculOf idest
de saeculari scientia, fiat $tultu$^ \d estcredatei
confiteatur se esse stultum, ut sic mereatur ess^
vere sapiens : vere necesse est eum stullum fieri
ut fiat sapicns. Nam $apientia huju$ mundi stultUia
e$t apud Deum. Et vere stullitia est apud Beum.
Nam scriptum est in Job de mundana sapientia sic
loquente Deo : Sapiente$ mundi ego comprehendfm,
id est concludam in ipsa a$tutia eorum {Job t, io),
id est in eoin quo se magis astutos intelligunt, nec
resistere poterunt. Et iterum de mundi sapicnlii
scribitur in psalmo : Dominu$ novit cogitattoiui
{P$aL xciii, 41) sapientium. Nostra translatio habei

continuum dicit sicut diem. In morte enimhomi' q hominum, id est humaniter sapientium. Hoc noTit

de illis ^ttontam uan/B «unf. Quandoquidem hominis

sapientia probatur esse stultitia : itaque nem
vestrum ulterius glorietur in hominibuSf id esl iBiis
doctoribus, de quibus propter humanam sapicntiaift
gloriamini. Probat non essc gloriandum in his, lum
quia servi eorum sunt, qui eis praedicant, etiam
ipse idem. De re autem infeiiori vel aequali glonwi
non licet, sed solummodo de majorise;tumideo,
quia si de Paulo et Cepha non est gloriandum, multo
minus de illis carnalibus, quos constat longe esse
inferiorcs istis. Unde ait : Non est gloriandum >*
in hominibus : nam omnia ve$tra ^unt^ id est ser\'lu
veslra; deputata ; sive etiam sit Paulus, $ive ApollOf
sive caput eorum Cephas, id est*Petrus, «»«"»»"'

nis paratus est diabolus cum igne et tortoribus
suis. Et si quid purgandum est, purgat per adhibi-
tum ignem. Si vero nihil purgationis est opus (ot
in beato Maitino) ipsa evasio ignis revelat bonita-
teni sui operis , iit in eo quem torquet non fuisse
aliquid sordis. Sed quia nondum plane potest hoc
videri, in igne purgatorio singulis singulornm opera
revelabuntur.Yere opus cuju$que revelabitur in igne.
Nam ignis ille probabit, quale sit opus uniuscujus-
quc, seu sit aurum, seu lignum,vel quodcunque sit.
Yere ignis probabit singulorum opus. Nam est et
boiium opus et malum; bonum utique. Si enim
opu$ alicuju$ , quod csdificavit super fundamentum
man$erit illaesum , hic utique accipiet mercedem

superaedificati I)oni. Malum opus probabit ignis. j) du$ vestcr est : servit enim vobis; elsi Diinist

necessaria, et si aspera quaelibet ad meritum jusij-
tiae vestrae inferat, $ive vita vestra est. Namutie
male actis poeniteamini, et post bene agendo proin«-
reamini, praesens vila concedilur vobis, tivc ww' i
vestra est. Utile enim est amplecii mortcm pro
Christo, si se ingesserit; sive pra?«enli«, «»'»<' r "
bona, vcl mala. Veslra sunt vere haec P^***^^^^
nam omnia vestra sunt, vos autem solumm
Christi cstis, in quo solo gloriari debetis. CAr«<*|
autem estD«, non quod Christus ab eo diiTeral
substantia, sed quia per mediantem Christum ^ i
ducimur adDeum. Cephas, caput; Siroon^oM»^"^
Barjona, filiu$ columbce dicitur. Quia aulem ^^
nomen Cephas mutavit ei Deus, el vocavit

Nam $i opu$ alicuju$ ar$erity id est ardere posse
inventum fuerit, utlignum, fenum , sUpuIa , hic
utique patietur detrimentum et ailligetur per violcn-
tiam ignis. Sed licet patiatur detrimentum, tamen
ip$e $atvu$ erit. Sic tamen dico salvum, quasi per
ignem transiturum. Prias entm quod dulce com-
mittere fuit, puniri oportet pcr amaritudinem
ignis.

Determinavit modo discretiones operum, quae
non destruunt fundamentum , diceus omnes sal-
vandos, qui illud non destruunt : nunc sabjungit
de operibus his , quae destrunnt fundamentum , et
thesaurizant aeternum interitum , dicens : Si quis
non destruit fundamentum, salvabitur'; si quis au-

Digitized by

Google

Ut EXPOSITIO IN EPISTULAS PAIJLI, — IN EPIST. I AD COR. m

trum; iode coasuelum est mulare nomina aposto- A minislrare Christum et fidem ejus subditis; exisci-

licorum,

CAPUT IV.
c Sic nos existimet homo ut ministros Cbristi,
et dlspensatores ministeriorum [ mysteriorum]
Dei. Hic jam quaeritur iuter dispensalores, ut (L-
delis qois inveniatur? Mihi autem pro minimo est
ut a vobis judicer, aut ab humano die. Sed neque
ineipsam judico. Nihil enim mihi conscius sum, sed
Don in hoc justifli^tus sum. Qui autem judicat
me, Dominus est. Itaque nolite ante teropus ju-
dicare, quoadusqae veniat Dominus, qui et iliu-
minabit abscondita tenebrarum, et manifestabit
consilia cordium, et tuuc laus erit unicuique a
Deo. IIxc autem, fratres, transflguravi in me, et

met etiam nos ut dispen$atore$ ministeriorum Dei,
Dispensamus .enim ecclesiastica oiBcia, hunc pro-
sbyterum, alium diaconum consecrando. Yei dispeih
. satores mysteriorum, id est secretorum Dei : scimus
enim et loquimur fid^libus consilia Dci* Propterea
dico, sicnos exittimet homo; quia /iic, id est in hac
Ecciesia Corinthiorum jam, id est ante opportunom
tempus judicii. In hoc enim mundo quia occulta
sunt opera, judicare non licet. Yel hic, id est hac
occasione qna dixi nos debere existimari ministros
etdispensatores; propterea jam qmeritur inter di$-
pensatoret , quis eorum mventalKr «ut fidelis^ id est
perfeclus ; et cujus justitia conferat discretum aii-
quid baptizatis suis. IJt fidelis dictum est : sicut

Apollo, propter vos : ut in nobis discatis, qesupra ^ ibi, c habitu inventus ut homo {PhiL ii, 7). > Sed

quidquid alii dispensatores sentiant, ego tamen hoc
respondeo: Quiami/it pro minimo e$t etparvipendo,
ut a vobi$ judicer^ id est ut vos me condemnetis ;
aut ut judicer ab humano die^ id es^ ab homine, qui
etiam propter subtilitatem ingenii dies dicatur. Yos
me nescilis judicare , $ed neque ego ip$e judicOj id
est, reprebendo meip$um in aliquo ; ideo quia nihil
con$ciu$ $um iniAi, et sicut scientia mea non invenil
quid judicet; multo minus vos qui occulta con-
scienti» scrutari non potestis. Sed licet conscientia
mea nullius accuset me; tamen non in hoc jtt^tifica--
tu$ $umj quia fortasse quaedam aesUmo bona , quae
de radice mala pullulant. Nec homo, nec ipsa con-

qiiam scriptum est, unus adversus alterum
[aiium] infletur pro alio. Quis enim te discernit?
Quid antem habes quod non accepisti? Si autem
accepisti, qoid gloriaris quasi non acceperis? Jam
saturati cstis, jam divites facti estis. Sine nobis
regnatis. £t utinam regnetis, ut et nos vobiscum
regnerojas. Puto enim quod Deus nos apostolos
novissimos ostendlt, tanquam morti destinatos;
quia spectaculum facti sumus mundo, et angelis,
et hominibus. Nos stulti propter Christum, vos
aufem prndentes in Christo ; nos infirml^ vos
98 autem fortes ; vos nobiles, nos autem ignobiles.
\3sqne in hanc horam, et esurimus, et sitimus,

et Dudi sumus, et colaphis caedimur, etinstabiies p scientia mea judicare me potest; sed ille quijudi

samus, et laboramus operantes manibus nostris.
Maledicimur, et benedicimus ; persecutionem pa-
timuT, et sustinemus; blasphemamur, et obsocra-
mus : tanquam purgamenta hujus mundi facti
sumus omnium peripsema usque adhuc. Non ut
confundam Vos hseic scribo, sed ut filios meos
charissimos moneo. Nam si decem millia paeda-
gogorum habeatis in Christo, sed non multos
patres. Nam iu Christo lesu per Evangelium ego
Tos genui. Rogo ergo vos, fraires, imilaiores.mei
estote sicut et ego Christi. Ideo misi ad vos Ti-
motbeum, qui est filius meus charissimus et
fidelis in Domino; qui vos commonefaciat vias
meas, quse sunl iu Christo lesu, sicut ubique in
omni Ecclesia doceo. Tanquam non venturus sim D
ad vos, sic inflati sunt quidam. Veniam autem
ad vos cito, si Dominus voluerii : et coguoscam
non sermoncm eorum oui inflati sunt, sed virtu-
tem. Non enim in sermone est regnum Dei, sed in
virtnte. Quid vultis? In virga veniaui ad^ yos, an
in charitate et spiritu mausuetudinis? i . > >

EXPOSITIO.

Quia modo adeo se humiliaverat Paulus, dicens,
el ApoUo vestri sunt, ne propterea inflarentur Co-
nnthii, dicit sc esse magnae diguitat^s, quia mini*
stros Cbristi, etc. Littera sic jungitur, licel praemi-
serim ego Paulus et ApoUo vestri sumus : tamen $ic
no$ txistimet homo quicunque est inter Corinthios,
ui ministros Christi^ id est ut eos qui digiii sunt

cat^ id est, qui judicandi me potestatem habet, Do-
minu$ e$t , et praeter eum nemo hoc potest. Et
quando quidem Deus solus judicare potest, homo
vero non, quia nec seipsum satis intclligit. Itaque
nolite judicare me, vel alium an^e tempu$, id est,
nunc cum adhuc occulta latent, quoadu$que veniai
Dominu$ ad judicium : ^«t utique veniet, et j//ttmi-
n(i6t7, id estpalam faciet, adKom/t(a tenebr^trum^
id est peccatorum, quia inter peccata quaedam la-
tent absconsa. Qui etiam mamfe$tabtt con$iUa cor-
diumy id est opera bona, quae ex consiiio et deiibe--
ratione recti cordis facta sunt, el tunc in adventu
illo iimctci^tce qui ex cousilio cordis recte egit, erit
lau$ a Domino.

Quod supra ait Corinthios dicere : Ego sum Pauli,
ego sum ApoIIo, exponii hic quomodo figuraiive
hoc dixerit, significando illos de quibus gloria-
bautur per nomen suum, et per Apollo quod
utique fecit in exemplum humilitatis. Unde sic ait :
Quod supra posui vos dicere, ego sum ApoUo,
89^80 Pauli, non ideosic feci quod de nobis gloria -
remini; sed, o fratre$y ego tramfiguraviy id est
transtuli, haec inme, figurative loquens, dum nomina
nostra illis pseudo attribuebam. Haec utiqtie trans-
figuravi in me et in Apotlo, et hoc propter vo$ insi-
iiuandos, ut vos di»cati$ in nobi$, ne unus iufletut
adversus alterum pro se facto alio, id est digniori
quam alter sit per meritum sui baptizatoris. Vel
pro alio, id est pro justiori dociore qoem habuii.

Diqitized by

Google

445 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITIJTORIS OPP. PARS II. Ui

Ne inAemini dico^agentes quod supra. Scripluni est A novissimi sumus: namdestinati niorti; nam specu-

calum mundo. Et taetera similiter exponantur, sed

superius, utqut ^oriatur, non in merito hominis,
sed in Djmino giorietur; non debes inflari adversus
alterum : quis enim est qui te discernil ab aiio,
sciensmerita singulorum? Stultus utique est, qui
le discernere praesumit. Iterum ngn debes inflari ;
quia qmd habes tu ab illo doctore de quo gloriaris
quod non accefristi a me ? Magis utique a me ac-
cepiKti, quta fidem, quam ab ilio. Iterum non debes
inflari; quia si accepisti a me, quid de alio gloriaris
quasi non acceperis a me quod ab ilio? magis utique
a me. Yel aliter : Noli inflari, quia quis est qni te
discernit a massa perditorum in Adam, ut faciat te
vas in honorem nisi Deus solus? Nemo utique,
iterum ne infleris ; qnia quid habes tu boni ab ali-
qno, quod non acoepisti a Oeo? Deus tolius boni
est largitor. Itemm non delies inflari; quia si tu
«ccepisti aliquid a Deo, quid gloriaris inde, ascri-
bens hoc merito homiuis, quasi non acceperis iilud
a Deo? Dico ne gloriemini, sed male dico ; quia ros
merito debetis gloriari : jam enim estis saturati^ id
est satis habetis bona in vobis ;jam eUam faeti esti$
dimus^ liabenles quod dividatts singulis; etiam
reqnatis^ id est vos ipsos bene regitis sine nobis.
H»c omnia ironice, sed amodo serio. Regnatis dico
(et utinam in veritate regnetis). Hoc enim cuperem,
ut regimine nostro non indigeretts ; ita regnetis tcf
et nos regnemtu vobiscum^ id est ut vos in regno
jUo dignitate vitae nos {H^aecederetis. Mallem certe

B

ironice. Nos stulti, vos pnidentes; vos forfces, nos
debiles; hic eadem ironia. Nec solum praemissa
mala patimur, sed a prlncipio praedicationis nostrs
usque in hanc koram, et esurimus et silimus ; et nudi
sumus^ et colaphis cwdimur^ et instahiles sumuSy de
loco ad locum fugali ; et laboramus operantee mam-
bus nostris, unde victum habeamus. Maledicimvr
ab impiis, et nos benedicimus illos. Patimur persecu-
tionem^ \QQetsustinemus alacriter. Blaephemamur,
et obsecramus impios, ne blasphement, vel Deum, ot
ignoscat blasphemantibus. Et adeo saeviunt in nos,
quod facti sumus tanquam purgamenta hujus mumU.
Yidetur enim illis quod mundus de nobis poUuatur,
et per. interiium nostrum purgetur. Facti sumus
ulique peripsema, id est purgatio omnium; quia jam
omnes purgarentur si non essemus, sed de nobis
polluuntur. Peripsema dicitur pttr^ameiilitm pomi,
vel spuma ferri secundum Ambrosium ; tales facii
sumus a principio mundi usque adkuc.

Quia aspere looutus fuerat Gorintbiis, incipit eis
iierum blandiri, dicens : Licel ironice dixerim tos
prudentes, forles et nobiles, tamen non seribo kat
ut confundam vos, ei erubescere faciam; sed moneo
vos, nunc blande, nunc aspere, ut meos charissimot
fUios. Yere /l/tos, namsi habeatis decem millia
poBdagogorumy id est magistrorum (etiam fidelium
in Christo), tainen non habelis multos patres^ secun-

vos prseire, et liie sequi, quam converso; quia de r dnm fldem : vere non multosy nam me solum. Ego

me certior sum quam de vobis. Iterum ironice : Yos
tttique^regnatis, nosminime; quia puto quod vos
equidem putatis : hoc scilicet qnod Deu» ostendit
Kos novissimosy id est deteriores et noHiiis dignitatis
apostolos. Nos dico tanquam desiinatos morti^ id est
quia adeo afiligimur pro Ghristo, ut «olummodo ad
mortem nati videamur : propterea vobis in mundo
A>rentibus, contemptui sumus* Ideo etiam quia
ipectaculum facH sum»s huic miciuto-. conveniunt
eniin omnes ad oppressionem nostri , et mala nostra
ludusest eonini. Huie mundo dico : nam et angelis
malis, qui gaudent de afllictione nostri, et homi-
mbus. Et ideo nos reputamup stulti; sed hanc
slultitiam bonumessetimitari; quiinpropter Christum

enim genui vos in Christo JesUy per Evangelim
meum. Et quando quidem ego pater, vos filii. Ergo
rogo voSf fratres, estote mei imitatores, ut filii patm.
ideo enim quia filii estis, et ut imitalores sitis :
mtM ad vos Timotheum^ qui est filius meus charis-
simus et fidelis tn Domino^ el huic acquiescitp. Misi
ideo ut sit qui vos commonefaciat vias meas^ ut sicat
ego, sic el vos, in omni juslitia amboletis : quce \is
sitn^insistendae, quia suntiit Christo lesu^ el omnis
Ecclesia sequitnr eas. Quod ita ait: Sicut cgo
doceo ubique, nec passim in agris, sed in omni Ec-
desia. Per hunc Timotheum dicitur Apostolos
misisse hanc Epistolam Gorinthiis : loculus est su-
perius de baptiKatoribus illis, et satis probavit noo

nos stulti^ vos outem prudentes in Christo : quod f) unum praeferendum esse altcri. Gausatus est etiam

utique nec eslis, nec esse debetis. Nos infirmi ct
imbecilles mundo, vos atUem fortes et de potentia
mundi gloriantes. Vcs nobiUsy nos autem ignobiles.
Vel aliter, nt sine ironia legatur : Vellem nos
regnare vobiscnm. Nam certus sum quod revera
regnalnmos : pulo enim, et hoc uUque confido quod
Deus ostendil nos novissimos apostolos, Id est simi-
les novissimis, id est Enoch et Eliae; quia lanla
patimur modo in. principio Ecclesiae, quanta illi
passuri suni ab Antichristo in flne. Uiide idem Pau-
lus ail : ( Nos sumus in quos fines saeculorum deve-
nerunl (/ Cor. x, 11). i Quare etiam Nero dictus est
Aiuichrisius, quia quemadmodum iste Enoch ct
Elinm, sic ilie Pelrum et Paiilum interfecit. Vere

ilios de mundana sapientia, quod nimi» laudis esset
apud illos, et de contemptn suo ; nunc autem transit
ad illud, de fornicatore quodam, qui novcram
siiam dnxerat uxoreni : quem ipsi nec a commu-
nione Ecclesiae sejunxerant, nec de peccato fritris
condolueranl, sed potius inflabantur inde dicentes :
Quod si a bono baptizatus essel, nunquain in tan-
tam pecx^ti foveam rueret, quemadmodum appa-
rebat, in quibus ne similiter peccarent, operabatur
Jnstitia baptizatoris. Littera sic jungitur : Ego sol-
licitus de vobis ut paler de filiis, miito ad vos Ti-
motheum ; sed quidam de vobis sunt inflati; et for*-
tasse propter superbiam -suam non eum audituri,
ideo de superbia bic langit eos, ut in omni bumi-

Digitized by V:iOOQIC

U5 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. I AD GOR. 146

lifate inveniat eos ol)edi$se Timolheo. Inflati utique a < idolis serviens, aut maledicus, aut ebriosus, aut
estis : sic ttmqwm ego non nm veniurus ad vos, nec

adTemii]]) meum reveremini, quem uttque vereri
vos oporlet, nisi vosipsos correxeritis. Fortasse cre-
ditis nie non veuturnmv quia modo mitto Timo-
theom ; sed scitotfe quia cUo venian^ ad vos : qaod
taneo juris non est, et ideo deterroino, st Dominns
totuerit^ cujus voluutati contraire non iioet. Yeniam
utiqne et tunc cofnoseamy id est approbiibo juxta
illud : c Novit Domiuus qui sunt ejus (1/ Tim. ii,
19). » Gognoscam ulique non tetmonem eorum^ id
est noQ corialitatem et artifidum sermonis, coi
adhsreDt hi qm per hujusmodi sermonem inflatr
9UHt ; ted cognoscam et laudabo in vobie virtutem^
id est hinnilitatem» patientiam, etc. Heo enim lau-

€ rapax : cum hujusmodi nec cibum sumere. Quid
t enim roihi est [non habet est] de hi^ qui for!s sunt
c judicare? Nonne de his qui intus sunt vos judica-
c tis? Nam eos qni foris sunt Deus judicabit. Au**
c fArte malum ex vobis ipsis. i ^

EXPOSITIO.

Utiqne veniendom est ad vos in virj^a, quoniam
ttttditur inter vo$ esse fomicatio. Auditur utique
omnino, id est secundum infamiam omnium : d^
quo, quia omnes inTamant vos (fama ctiam hoc at
tulit ad roe) non est exspectandus accusator. Nec
quae patienda sit, sed talie fornicatio, qualis nec au-
ditur inter gentee^ id est inter gentiies primae geni-
lUrae adhuc adhaerentes. Auditur ita ut aliquit de

dari debent, non sobllmitas sermonis : ideo cogno* B vobis habeat iucorem patris sm, id est nov^cam suam

C

scam vfrtniem et non sermonem ; quoniam non in
sermone hujus mundi es/, id est acquiritiir regnum
Aft, sed in virtute integrae fldei et boni operis. Et
quod doo vobis proposoi sermonem, quem reprobo;
rinoteniy qoam approbo : Quid vultit, id est qnfd
koruro elifitis? veniam ad vos in virga, id est in
asperitate correctionis ; an veniam ad vos in chO'-
ritau^ id est in lenitate? Et adeo quod in sfnritu
mantuetudiniSy id est quasi assuetus manui et gau-
dens desenrire vobis? Si in serroone invenero, ve-
niaro in virga ; si in virtute, veniam in spiritn chari-
latis. Yidetur M ait, tit virga an in charitate^ per
W iBDoere, qoasi correctio non sit ex charitate,
siaspera est; quod utique falsum est: 101 sed
dicjt hoc seeondom inQrroitatem eorom» qoi totom
jodieahant esse ex ira, quod volontati caniis con-
tndbat.

CAPUT V.
c Omaino auditur inter vos fomicatio, et taiis for-
1 nicatlOy qoalis nec inter gentes, ita ut uxorem pa-
I iris svi aiiquts habeat. Et vos inflati estis : et
« non niagis luctum habuistis, ot tollator de medio
( vittrum, qoi hoc opos fecit. Ego qoidem absens
fcorpore (Colo$$. ii, 5), prsesens autem spiritu,
f jam jadieavi ut praesens eun qui sicoperatos est, .
I io nomiiie Domtni oostri Jesu Christi, congrega^
I tis vobis et meo spirito, com virtote Domini Jesu,
( tradere hojosmodi hominero Satanae in interitum
c carois» ot spiritus salvus sit in die Domiui nostri ])
€ Jesu Cfaristi. NonrCstbona gloriatio vestra. c Ne-
( scttis, qoia modicom ferroentum totam massam
< corrainpit? i {GaUa. v, 9.) Expurgate vetus fer-
« roentomf utsitis nova conspersio, sicutestis azy-
c mi. Eieniro pascha nostruro immolatus est Chri-
( stos. Itaqoe epolerour, non in fermento veteri,
I neque in fermento maiitiae et nequitise, sed in azy-
f mis sinceritatis et veritatis. Scripsi vobis in epi-
c stola : Ne comroisceamini fomicariis; non otique
c fomicariis hojos mondi, aut avaris, aut rapaci-
c boft, aut idolis servieutibus : aiioquin debneratis
c de hoc inundo exiisse. Nnnc autem scripsi vobis
c non commisceri. Sed is qni [si quis] frater nomi-
c natiir inter vos, est fornicator, ani avarus, aut

duxerit uxorem. Dicerent illi : Quid ad nos? Mul-
tum ait Paulus; quia enim fraler peccavit, vos inde
»n/la(f estt^superbientes, quasi mclius iHoper ba-
ptismum justiflcati ; quia non Simfliter corruistis.
Nec soluro inflati, sed etiaro nec habuistis luctum
condolendo casui fratris, magiSy id est quod eli-
gendum esset vobis non inflari. Nec boc curse ha -
buistis, ut tollatur de medio vestrum, id cst ut a
commonione Ecclesiae separetis eom, ^Kt hoc opus
feeit : qoi uxorem patris sibi iliicite usurpavit vos
praesentes non tulistis euro de roedio vestrum, sed
ego absens utique corpore^ prcesens autem spiritu^ id
est auctoritate apostolica (dicunt etiam sancti.quod
Spiritus sanctos nota fecerat ei etiam absentium fa-
cta); praesens otique spiritu jam judicavi, id est con-
demnavi ettm, ut si prmsens fierem corpore : eum
dioo ^t sic loperatus est curo uxore patris judicavi
utique : et hoc sciatis me fecisse in nomine Bomini
nostri Jesu Christi^ ne dicatis quod repulsio ejus de-
triroentum sit Ecclesiae Christi, qui potius in hoc
honoratur, quaro Ecclesia ejus minoretur, qux uti-
que veneno hujus mali inficeretur, si nou hic repcK
latur. Jodicavi otiqoe vobis congregatis tradete hunc
Satqnce. Vei iIlod,in iM>mine Doroini, ad seqoentem
litteram respicit, sic : Hoc, inqnam, deeo jodicavi,
ot vobis congregatis in nomine DominiJesoChristi,
et prwsente meo SpiritUy id est aoctoritate mea vobis
cooperante

Qold itide diceret impius, si splritus tous nobis-
cumsit? multom utiqoe, ait Paolos. Nam Spiritu
meo dico maiiente curo virtote Domini Jesu ; quia
virtus Dei mihi, et per me vobis cooperabitur. Jo*
dicaviy inqoam, oportere vos tradere eom qui ho-'
jusroodi est, Saunae. Tradere Saunae dicit oxcom-
municare. Queroadmodom enim diabolus omne ju9
habet in hominero priusquaro per fldem justificctnr,
sic postquam pro culpa a lOS sacramentis Eccte-
si», quibos armis contra Satanam moniti sumos,
separatur, exinde sub jugo Satanae religatur ; quia
nec per se resistere potest, nec fortasse vult, et ab
auxilio Dei penitos destitoitur. Tradere dico Sataiiae
in interitum carnis, id est ad hoc, ut caro ejus, qu»
in peccato jucundata est, sensim intercat afllictione

Digitized by VrtOOQlC

«7

S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTlTUTORlS OPP. PARS II.

148

morborum. Diabolus enim postquara videl hominem A agai immolationem de Jlgyptiaca servitote Uberati,

sine Deo, debiiitatum, iibere aggreditur eum, et per
Yarios morbos veicat carnem ejus. Qaod ideo Deus
paiitur, ut homo videns se, postquam a Deo reces-
sil» pcr tot morbos angustiatum, confiteatur peoca-
tum, et poenitendo rcverutur ad Deum, ul ipiritu$
ejtu ialvus sit. Yel ita :Tradere Satanx in interilum ;
qoia postquam nou protcgitur sacramentis Ecclesiae,
de malo quotidie prsecipitatur in pejus : qui inter-
itus animae esl, camis, id est per carnem cui con-
sentit male suadenti. Nec ideo Iradere ut perpetuo
pcrcai, sed ut, dum mole peccatorum premitur,
cx>ndolens de peccalis poeniteat, et sic spiritas ejus
salvus sit in die^ id est in illuminalione Domini no-
striJesu Christi: Tunc enim Chrigtus illuminal

transeunt ad tenram repromissionis. Hoc enim fe-
stum immolalionis agni paschae dicilar apud eos ;
pascha apud Graecos, transitus apud nos. IUe utique
agnus verum Agnum in quo macula non fnit, Chri-
stum significavit, per cujus sanguinem effusum li-
niuntur meiites nostrae, et sic Uberamur a plaga
pereutientis augeli ; ad esum cnjas agni quoiidie
convenit Eccle&ia , per hoc transilura ad verita-
tem rei, qua nunc ulitur sub specie panis et
vini, quonim licet species maneat, credinaus
tamen revera transire in veram sabstantiam cor-
poris et sanguinis Christi : per hjcc transiiuri
in aelernitotem. Epulemur dico nou manentes
103 inveUri fermento^wA neque in fermento malilix

eum, cum pcBnitendi desiderio fervescil. Quod uti- ® in nobismetipsis habltae; nec in fermento nequiiia:

que videndura cstEcclesiae praelatis, ut ea intentione
reos excommunicent qua Paulus, scilicel, ut spiritus
eorum salventur. Quandoquidem luctum non ha-^
buistis, nec eum de medio vestrum tulistis, inde ajv*
paret quod gloriatio vestra non estbona. Malum est
enim eum de justitia gloriari, quiet salutem proximi
negUgit, et se morbo ejus inficit. Yere non bene
gloriamiui, quia an nescitis vos quod modicum fru-
mentum si fuerit acidum totam pastae massam cor-
rumpit faclam acidam? Sic el iste (modicum quid
«ecundum numerum Ecclesiae) corrumpit tolam Ec-
clesiam, faclam ream ex cohabitatione hujus ciii
participavit. Quandoquidem fermentum hoc Ecclo-
siae massam corrumpit, ergo auterendo hunc el

ul nequid agamuscontra proximam, sed manentes i«
axpnis, id est in humilitate, sinceritatis, id est
puritatis conservatae in nobis, et verilalis ne frau-
demus proximum. Paulus jam ante de vilanda ffor-
nicalione scripserat Corinthiis ; sed dicta ejas,niale
interpreuqles, existimabanl quod de genlibus vi-
tandis, cum fomicarentur, praeciperel. Nunc autem
per hoc quod jam de hoc crimine scripserat iilis,
eos reprehendit, el quomodo scripluram quam mi-
serat inldiigere deberenl, insinual, dicens : Jorc
uiique arguo vos de hoc, quod non lulistis fomica-
torem illum de medio vestrum. Ego enim scripsi vo-
bis in Episloia jam missa, quod Mn commisceamini
fomicariis, non utique praedpiens hoc de forniea-

omne malum de medio vestrum, expurgate fermen- ^ riis hujus mundi, id est de gentibus qui non Deum

Ifim, id est inflationem vestram. Et si quod aliud
sciiioet peccalum esl expeilendum. Fermentum dico
vetus» Nisi euim vos purgaveritis, estis membra ve-
leris hominis. Expurgate itaque, ut sitis conepersio.
Farina per aquam conglutinata sine fermenlo dici-
lur conspersio. Humanilas autem nostra quae per se
sterilis esl et arida, per farinam siccam accipitur,
quae rore Spiriiussancti in Imptismoconglutlnatur, ul
aridilate depulsa, fructum facial; quemadmodum
farina per aquam copuialur, ut ulilitatem babeat.
SitiSf inquam, eonspersio notfft, id est facli membra
novi Ada), scilicei Chrisli qui vos per Spiri tum sanctum
renovavit. Nunc eslote nova conspersio sicut prius

sed mundum sequuntar. Scripsi eliam vobis ne
comroisceamini aut avaris^aut rapacibus, aul ser-
vtentibus idolis, id est his qui vel ad culturam idoli
redeunt, vei qui Idolis immolata sub veneraitone
idoli comedunt. Vere non de fomicariis gentilium
hoc prohibui : alioquin enim^ id esi si aliter agens,
degenliHbus vitandis hoc pneceptum darem; jam
si obedire vellelis, debueratis exisse de hoc nm»do,
id esl melius essel vobis mori.negligendo quaecon-
que mundus habet, quam propter timorem aliler
agentes communieelis fomicariis : oliro scripsi, ma-
le inlellexistis, sed nonc determino vobis quod scri-
psi non debere vos commisceri cum ejusmodi. Quod

in baptisnio fuistis azymi, id esl sine fermento totius jj sic intelligendum esf : Si is qui fraur est in fide^ no

peccaU. Bonum est enim sic vos modo per poeni-
tenliam (qu^e est alter baplisrous) purgari, sicul
prius per baplismum purgati fuisUs. Axymus Grsce,
sine fermento dicitur Latine. Zymus cst fermenlum
a siue, ul ibi acephali, id est sine capite. Yos ulique
expurgare debelis : etenim Christus immol(ttus est in
ara cnicis ; quod Chrislus esl nQstrum pascha^ id
esl noster transitus de morte ad vitam» de corru-
ptione ad incorruplionem ; per quem nunc tandem
nos purgare possumus, qui prius sub jugo dialwli
vincti, non potcrarous.

Hic mitlil nos ad historiam ubi filii Isracl, ut a
plaga ifigypii liberarcntur, sanguine immolati agni
postes Unire jubentur (E^od. xii, 7) : post eujus

minatur fomicator^ aut avarus^ aut serviens idolis
cultu, vel comedendo idololhylum sub veneratione,
aut maledicus, aut ebriosus, id esl consaetus detrac-
tioni el ebrietati, aut rapax nominatur cum illo qui
est ejusmodi^ ut omnem communionem excladam :
quod levius videlur prohibeo scilicet neecibum »«-
mere, Notal beatus Augusttnus in eo ubi ait : si
nominatur et non dixit si est, hoc intellexisse Apo-
stolum ; quia si frater est criminis reus, ei latet
culpa ejus, non debel excommunicari. De ineeriis
enim noti est habendum judicium, sed de crimine
quod manifestatum ct comprobatum esl; et idco di-
xit nominatur, t>e hoc utique non judicandus est
reus. Yere de fialribus dcbemus judicare : Dam
Digitized by VjOOQIC

«40 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. — IN EPIST. I AD COU

m

quid iRtM, id est i\n\^ ad me pertinet et ad Eccle- A
stam de his qui foris sunt^ id est, de gentilibus ju-
dicare? nihil utique. Et quod de liis qui eitra Ec-
clesiam sunt judicare non licety nonne vos judicatis^
ii& est judicare debetis, de kis qui intus sunt^ in Ec-
desia. Vere de bis qui intus sunt, judicatis tantum.
Smn eos qtu foris sunt^ id est gentiles, Deus judi-
cahity et ad tos nihil pertinet de iUis. Quandoqui-
dem de tidelibus judicandum est vobis : igitur au-
ferte malwn fornicatoris fratris ex vobis, quod uisi
auferatls : jam ipsis^id est, jam cuipa ejusdemcri-
uiinis V06 conlaminatis.

CAPUT VI.
i Audet aliquis vestrum habens negotium adver-
« sus alterum, judicari apud iniquos, et non apud

EXPOSITIO.

Hac occasione; quia de judiciis inco pit, transit,
ut mala ex judiciis provenientia corrigat in Corin-
thiis. Si quis enim eorum auferret quidquam alteri,
non ille patienter hoc tolerabat, sed impatiens fra-
trem ad causam compellebat, nec coram ecdesiasti-
cisjudicibus, sed spretis illis, coram ssecularibus
frandem etiam faciebat fratri, dando munus jiidici
ad oppressionem fratris. Littera sic jungitur : Judi-
care quidem vobis Ucet de fratribus, sed non eo mo-
do quo intempcranter audetis apud iniquos. Vel ita :
Auferre malum ex vobis, bonum est. Sed quare au-
det atiquis vestrum, Ubi ait, audet, notat esse pcc-
catum hujusmodi ausum. Cur, inquam, audet ali-
quis vestrum habens negoiium, id est querelaui dc

c sanctos? An nescitis, quoniam sancti de boc mun- saecularibus rebns adversus alterum fratrem , judi

« do judicabunt? Et si in vobis judicabitur mundus,

fl indigni estis qui de minimis judioelis. Nescitis

fl quoniam angelos judicabimus, quanio magis sae-

icularia? Saecularia igitur judicia si habueritis,

< contemptibiles [contendibiies] qui sunt in Eccle-

« sia, illos constituite ad judicandum. Ad verecun-

« diam vestram dico. Sic non est inter vos sapiens

« quisquam, qui possit judicare inter fralrero suum*

« sed frater cum fratre judicio contendit : et hoc

« apud infideles ? Jam quidem omnino delictura est

« io ¥obi5, quod judicia habetis inter vos. Quare

f noo magis injuriam accipitis? Qnare non ma.^is

« (Tandem patimini? Sed vos magis injuriam facitis

< et fraudatis, et hoc fratribus. An nescitis, quia

carej id est inire judicium cum fratre, apud iniquos
judices, id est saeculares, et non apud sanctos, id est
fideles Ecclesix judices?

Dicerent illi : Timemus inquietarc sanctos ab ora
tionibus suis. Non utique (ait Paulus), quia an ne-
scitis vos, quod sancti in futuro judicio judieabunt
de hoe mundo? Et si in vobis^ id est in comparatione
vestri judicabitur hic mundus in ultimo jndicio, an
estis indigni qui hic judieetis de minimis ad coin-
parationem futurorum, scilicet de temporalibus Ec-
clesiae rebus? Et sicut homines, sic etiam daemones
in simiiitudine nostra judicabuntur ; quia an nesci-
tis vos, quia apostatas angelos judicabimus, compa-
ratione vestri. Quod si angelos, quanto magis scecu-

« ifliqui regnum Dei non possidebunt ? Noiite errare : ' laria licet judicare? llomines judicabuntur 'mali

c oeque fornicarii, neque idolis servientes , neque
« adulteri, neque molles, neque masculorum con-

< cubitores, neque fures, neque avari, neque
« 104 cbriosi, neque maledici, neque rapaces re-
« gnum Dei possidebunt. Et hsec quidem [aliquando]
« fuistis : sed abluti estis, sed sanctificati esds, sed
«jiKtiflcati estis, in nominc Domini nosiri Jesu

< Cliristi, et in spiritu Dei nostri. Omnia mihi licent,

< sed noB omnia expediunt. Omnia mihi licent, sed ego
« sQb nullius redigar potestate. Esca ventri et venter
« esds : Deus autem et huncet hanc destruet.Corpus
» auteni non fornicationi, sedDomino, et Dominus
> corpori. Deus vero et Dominum suscitavit et nos
» suseltabit per virtutem suam. Nescitis quoniam d scecularia judicia, id est lites inter vos pro lempo-

m
comparatione bonorum, quia cum ejusdem condi-
f ionis fnerint, nec idem cum bonis operati sint, haec
sola comparatio sententia damnationis eorum est.
Daemones duplici modo in simiiitudiue justorum
damnabuntur, tum quia firmiores natune quam ho-
mo creati sunt, nec in bono perstiterunt: tum quia
senper invident justis, nec eos superare queunt. Pro
hLJus pugnae victoria justi damuabunt malos ange-
los. Nunc iterum ironice reprehendit eos de hoc,
quod iusipientes constituebant judices : qua de re ^
fiebat, ut causae Ecdesiamm transferrentur ad sse-
culares. Quandoquidem (sicut probatum est) Ecde-
sia judicare debet inter fratres : igitur si habUkritis

« corpora vestra membra sunt Cbrisli? Tollens ergo
> raembra Christi, fadam membra meretricis ? Ab-

< sit. An nesdtis quoniam qui adhaeret meretrici
( unnm corpus dficitur? « Erunt enim (inquit) duo

< in carne una {Gen. n, 24 : Epkes.y, 51 ; Matth. xix,

< 5). • Qui autem adhseret Deo, unus spiritus est.
« Fugite fomicationem. Omneenim peceatum quod-
« cuuque fecerit homo, extra corpus est. Qui autem
« fomtcalur, in corpus suum peccat. An ncscitis

< quoniam < membra vestra templum sunt (II Cor.
« VI, 16). • Spiritus sancti, qui in vobis est, quem

< habetisa Deo, et non estis veslri? «Empli enim

< estis pretio magno (/ Petr. i, 18), i glorificatc et
t portale Dcum in corporc vestro. >

ralibus rebus. Per illud notat melius esse, si non ha-
berent hujusmodi judicia. Si, inquam, habueritis
hsec judicia, conslituite illos ad judicandum, id est
prseficite vobis illos in judices, qui sunt contemptibi-
leSy id est insipientiores, in Ecctesia. Et hoc ironice
dicit,quia siceosfaceresciebat.Etbocquoddico, con-
temptibiles constituite ad judicandum, hoc dico ad v^-
stram verecundiam, non praecipiendo ut faciatis sed
memorando quod facitis, ut9<rerecundiam habeatis.
Nam cum ita facitis an sic, id est, adeo insipientes
facti estis; quod non est inter vos quisquam sapiens
105 ^*** possit judicare inter fratrem et fratrem?
sed quia adeo omnes desipuistis : ideo frater con-
tendit cum fratre, judkio , id est, per causam. Nee

Digitized by V:iOOQIC

J5I S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. m

roalum contenlionls suificil : sed etiam hoc flt avud A nem fratris. Nec solum baec UciCa dioutlenda suut,

infideles judices, penuria ecclesiasticorum judicum.
Quo quidem ex judicio lioc malum eventt : quod
coutenditis vicissim, et jura Ecclesiae ad infideles
refertis. Jam certe propterea omnino^ id est, sicut
omnibus patet, delictum est in vobis. De boc quod
judicia habetis inter vos. Meiius enim esset non re-
damare sua, quam ex reclamatione tot mala pro-
venire ^cclesise. Et quia delictum est inter vos fieri
judicia^ quare non magis accipitis^ id est^ sine recla-
matione toleratis, injuriam ejus qui vestra toltit
aperte? Et quare non magis patimini frattdem^ id
est occullum damnum fratris circumventione fa-
ctum, quam de reclamatione vestrasic vilescatEc-
clesia? Bonum esset vos pati injuriam a fratre iila;

sed etiam necessaria corporibus, pro quibus simi-
liter npn debet frater inqnietari, ut pro eseoj qus
utique pa^ratur ventri, et venter sustentatur eidi.
Sed licet adeo necessaria sit, tamen non est litigan-
dum pro hac : qui^ Deus et hunc ventrem ei Aos
escas destruet, Pro .his temporalibus, quia eito
transeunt, nec damnant aiiimam non repetita, ne
curetis habere judicium, sed forriicationem illam
non patimini indeiiinatam, Qood slc jungitnr. Esca
debetur ventri, sed corpus non debetur fornicatiwi;
sed Domino servire debet per omnia : et Domvm
debetar eorpori ibi servienti : quia cum per se nu-
dum sit, vestit eum Deus ornamento virtutum si
servierit Domino. Yere Dominns bene faeiet co^

tam, quia non solum non patimini , sed etiam vos R pon : nam Dominus suscitabit nos in incomiptio-

facitis ei injuriam, re auferendo sua. Et etiam frau-
datis^ id est, occulte judicem praevenitismunere ve-
stro ad oppositionem [oppressionem] fratris : et hoc
totum facitis non extraneis, sed fratribusj quos sup-
portare deberetis. Et hoc facientes fratribus inique
agitis. Sed an nescitis vos, quia iniqui non posside-
bunt regtium Dd.^.Propterea ne a regno Dei alieni
sitis, nolite errare Iraudando et injuriando firatri-
bus. Vere iniqui non pos9idebunt : nam neque fomi-
eariiy neque qui serviunt idolis^ neque adulteri^ neque
mo//e« qui patiuntur, neque concubitows masculo-
rum qui agunt, neque fures^ neque avari^ neque
ebriosij neque maledici^ neque rapaces^ regnum Dei
possidebunt.

nem : sed hujus rei probationem praeroittit dicens.
Vere Deus suscitabit nos : nam ipse snscitavit jam
106 Dominum Jesum^ in quo carnem nostramsas-
citavil : et. hoc in nobis perficiet. Ei si quieris qno-
modo SHScilet? scito qufa per virtuttm suam, Roc
dicit ad comprimendum Gorinthios, qui de mur-
rectione dubitabant : quod in sequentibus declan-
bilur. Dixit causam quare corpus debeatur Deo :
subdit causam quare non debeatur fornicationi, di-
cens : Gorpus non est. subdenduro fomicationi :
quia an nescitis YO^quoniam non solum apims, sed
etiam corpora vestra membra Christi sunt? Anima
membrum est Ghristi, qi^ia per rationem figitocolos
interiores in admiratjonem Dei. Gorpus meiobniin

Ne modo Gorinthii deterrerentur his, et despera- ^ est Christi : dym per manum ministrat pauperi

pedibus visitat infirmum, etc. Et quando quidem
membra Ghristi sumus : ergo tolUns membra Chri-
stif fadam ea membra meretricis ? Absit hoc. Pos-
sunt utique fieri membra meretricis : quia an ne-
scitis vos quod qui adhceret meretrici^ egicitw sku»
corpus cum iUa? Duobus modis adhaerens meTetrici
corpus ejus efficitur : uno per iilam commistioDeiVi
carnis, per quam in quamdam unitatem astringun-j
tur ; altero fit participatione peccati. Quod per cou
junctionem carnis unum corpus efiic^antur probat,
quia de lioc magis ambigebatur, vere unum corpu»
dficiuntur : naniMoysesdicitinGenesi : « Erunt duo
in carne una {Gen. ii, 24). > Hoc tamen de legitimo
matrimonio dixit : sed eadem conjunctio et identi*
tas carnis fit in copula adulterii, sicut iii matri-
monio. Qui adhaeret meretrici fit unam corpiis com
illa, sed qui adhcBret Domino^ unus spiritus est, wl
est unitur Domino in identitate spiritus. Et qui^
tantum malum fornicationis est» propterea fitg^^
fornicationem.

Notandum, est quod ait : Fugite fornicaUonem;
hoc enim peccatum non est exspectandnm : ^e
antequam veuiat, quibus adjumentis possumus ao
eo fugiendum est : difficile enim est evadcre ah ca
postquam igneas sagittas fomica.tio intorsit . ct loeo
dixil, fugile, ci nou exspectaie : qnia ubi aliqoo*
acccssus habet, non esl hominis inde earo expeU •
Subdit causam quarc fugicnda sit fornicalio, *-

rent : quia fortasse ad haec post baptismum redie-
rant, consolatur ^os Paulus blandiendo eis; unde
ait : Nolite terreri praemissis : vos quidem et haec fe-
dstis quse praemisi ; sed abluti estis ab his in bapti-
smo, sed etiam sanctificati estis, id est coqfirmati
donis sancti Spiritus, sed estis justificati possession^
virtutum in nomine Domini nostri, id est Patris :et
in nomine lesu Christi^ et in Spiritu Dei nostri^ qui
ab utroque procedit, quae nobis commemorata sunt
in baptismo. Quia dixerat supcrius : Quare non ma-
gis injuriam accipitiSy dicerent illi : Nonne licet. nor
bis repetere nostra? determinat Paulus : quia quae-
dam sunt, quae sic liccnt, ut roelius prosint dimissa,
et haec sunt res temporalcs. Quaedam sunt quae sic '
licent, ilt judicium eorum diroilti non debeat, et
haec siint criroinalia, quae aniniam occidunt. Littera
sic jungitur : Licet dixerim accipit^ injuriam magis
quam reclametis, scio tamen quod mihi et unicui-
que vestrum licent haec omnia^ id est repetere sua,
causam inire cum fratre, etc. ; sed quamyis licean^,
tamen haec omnta non expediunt^ id est non expcr
ditos ad bona nos faciunt, imo impeditos. Idem ite*
rum nunc subdit aliam causam : Omnia mihi licent^
sed tamen ego propterea non redigar sub potestatem
ullius judicis, aut alicujus rei ut magis charam ha-
beam illam, quam pacem fratris. Vel ita : Ego uon
redigar sub potestatera ullius judicis, ut pra;roio,
Tel aliquo obsequio privvcniam eum ad oppressio-

Digitized by

Google

153

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. - IN EPIST. I AD COR.

154

ceits : Ideo utique^ fugere debelis fornicationem. A ^^ : etexempIopatientiaeDeuniadaliosportare,qui,

Nam omne «iliud peceatum quodcunque fecerit homo^

esira corjnu e$t :sed ille ^«t (omicatury peccat intra

ecrpus suum, Sunt utique quaedam peccata, quae pe-

citus uullaro delectationem aflerunt carni : ut homi-

ctdium. Manus enim si occidit, non in eo deiecta-

liotiem sentit. Sunt tamen qnaedam alia in quibus

delectalur caro, ut quando cibus bene respondet

palato : vel quando videtur quod oculos pascit, au-

ditur quod jucundum est auribus, et hujusmodi.

Sj(I tamea haec omnia dicuntur esse extra corpus,

ad comparationem fornicationis : quia qui fomica-

tur, peccat intra corpus suum : quia ipsa anima

irsinsil eo actu in ipsam camalitatem : in hoc enim

oninis sensualitas consentitetcooperatur, etinipsam

camem transit. Vel aliter, secundum Ambrosium, ^

ut fornicationem hic de adulterio solum intelliga-

mas : Fugite /bmica/tonem, id est adulterium : quia

oDinc aliud peccatum est extra corpus, id est extra

aiorem : sed qui foraicatur peccat in, id est contra,

corpus suuffl^ id est contra uxorem suam : quia pro

pcccato fornicationis uxor potest sepa^rari ab eo, et

no:i propter aliud. Corpus viri/dicitur uxor:quia -

cunt maritus et uxor unum corpus eiBciantur, vir

quldem caput est, mulier autem portio viri in eodem

coqKire. Vel aliter secundum novitatem quorum-

dam : et videbitur liaec seiitentia continuari ad illud,

qnod prins dixerat, fornicatorem illum ejiciendum -

ab Ecclesia. Omne peccatum quodcunque fecerit

aliqais homo, id est utens ratione, illud est extra q

corpos, id est extra Ecdesiam, quse capitis Ghristi

corpas est : quia quae ratione utens facit, venialia

8ttnt:et propter hsec non separatur ab Ecclesia : sed

ille qui foraicatur, peccat in corpus sunm, id est

conira Ecclesiam, cujus corporismembram est : pro

pcccato enim fornicationis ab Ecclesia separatur.

Iterum causa qiiare fugiaut fornicationem, propterea

fornicatio fugienda est : quia an nesciti» quod mem-

107 ^^^ vestra templum sunt Spiritus sancti^ id est

Spiritns sanctus membris vestris utitur, dum per

fflanum nostram eleemosynam dat pauperi. Pedibus

itur ad visitationem infirmi. Et quia membris vestris

sic utiiur Spiritus in administratione sua, nolite il-

lum rornicando expellere a vobis. Itenim ideo, quia

qui Spiritus in vobis est assidua mansione, nec ideo D

iterum repellatis eum, quia quem Spiritum habetis

a Deo , ipse enim dator satis vobis commendabile

facit donum suum. Et pro tot causis nolite membra

Testra subdere fornicationi. An etiam ignoratis quod

vos non estis vestri juris, sed Dei? Qui enim alterius

est, imperio ejus mancipare se debet. Yere non estis

vestri, estis enim empti^ et ejus servi estis, qui vos

emit.Necemptilevi pretio sed magno; quiasanguinc

Christi. Et ideo nolite fomicari, sed glorificate Deum.

GIorificareDeum est munditia vit» Dei gloriam min-

tiare.Qm enim videt justitiam justi, glorificat Deum,

tadsa cujus et adjutorio sic vivit. Glorificate dico,

<t porfate Deuro. Portare Deuro est onustotius ad-*

^ersitaiis , quae causa Dei infertur, sustincre paiien-

visa patientia hujus , gaudeant contumeliara pati pro
nomine Ghristi (Act.v, 41). Porfafe dico Deum non
solum in anima, sed etiaro in corpore vestro , ut mun •
ditia corporisvestridigna sitportare juguro Ghristi.

GAPUT VII.

c De quibus autem scripsistis mihi : Bonum est
homini mulierem non tangere ; propter fomicatio-
nem autem unusquisque suam uxorem habeat, et
unaquseque suum virum habeat. Uxori vir debitum
reddat, similiter autem et uxor viro. Mulier sui
corporis potestatem non habet, sed vir. Similiter
autem et vir sui corporispotestatemnonhabet, sed
mulier. Nolite fraudare invicem, nisi forte ex con-
sensu ad tempus, ut vacetis oratiooi : et iterum
revertimini in idipsum, ue tentet vos Satanas pro-
pter incontinentiaro vestram. Hocautem dico se-
cundum induigentiam, et non secundum impe-
rium. Yolo autem omues vos homines esse, sicut
meipsum. Sed unusquisque proprium donum ha-
bet ex [ai., a] Deo : alius quidem sic, alius vero
sic. Dico autem non nuptis et viduis ; bonum est
illis si sic permanserint, sicut et ego. Quod si se
non continent, nubant. Melius est enim nubere,
quam uri. His autem qui matrimonio juncti sunt,
praecipio non ego, sed Dominus, uxorem a viro non
discedere. Quod si discesserit, manere innupiam,
aut viro suo reconciliari. £t vir uxorem non di-
mittat. Nam caeteris dico ego, non Dominus. Si
quis frater uxorem habet infldelem, ethaec consen-
tit babitare cnm illo, non dimittat illam. Et si qua
mulier fidelis habet vinim infidelem, et hic con-
sentithabitareeum iUa, nondimittat virum. San-
ctificatns est enim vir infidelis per mulierero £de-
lem, et sanctiflcata est muUer inftdelis per vimm
fidelem. Alioquin fllii vestri immundi essent, nunc
autem sancti [mundi] sunt. Quod si infidelis disce-
dit, discedat. Non enim servituti subjectus est fra-
tcr vel soror in ejusmodi. In pace autem vocavit
vos Deu8.Undeenimscis,mulier, si viram salvun
facies ? Aut unde scis, vir, si mulierem salvam
facies?Nisi unicuique sicut divisit Dominus, unum-
quemque sicut vocavit Deus, ita ambulet,*et sicut
ubique in omnibus Ecclesiis doceo. Gircumcisus
aliquis vocatus est? non adducat praeputium. In
praepntio aUquis vocatus est? non circumcidatur.
Gircumcisio nihU est, et pra»putium nihU est, sed
observatio mandatomm Dei. Unusquisque in qua
vocatione vocatus est, in ea permaneat. Servui
vocatus es? hon sit tibi curae : sed et si potes fiert
Uber, magis utere. Qui enim in Domino vocatus
est servus, libertus est Domini : similiter qui liber
yocatus e8t,«ervus est Ghristi. Pretio empti'estis;
nolite fieri servi hominuro. Unusquisque ergo in
quo vocatus est frater, in hoc perroaneat apud
Deuro. De virginibus auteropraeceptumDomini non
habeo : consilium auiem do, tanquam misericor-
(liam 108 consecutus a Domino, ut sim fideiis*

Digitized by

Google

455

S. BUUNONIS CARTUUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II.

Vu6

Existimo ergo boc bonum esse propter instanteoi A tionem unuhquisque hubeat $uam uxorem, et unaqna-

necessitatem, quoniam bonum est bomini sic esse.
Aiiigatus es uxori? noli quaerere solutionem. Solu-
tus es ab uxore? noli quaerere uxorem. Si autem
acceperis uiorem, non peccasti; et si nupserit
virgo non peccavit; tribulationem tamen carnis ha-
bebunt bujusmodi. Ego autem vobis parco. Hoc
itaque dico, fratres : Tempus breve est : reliquum
est, ut et qui habent uxores, tanquam non haben-
tes siut ; et qui fient, tanquam non ilentes ; et qui
gaudent, tanquamnon gaudentes; et qui emunt,
tauquam nou possidenies; et qui utuntur ho(;
mundo, tanquam non utantur : praeterit enim figura
bujus mundi. Vola autem vos sine soUicitudine
esse. Qui sine uxore est, sollicitus est quae Domini

que mulier habeat $uum virum^ boc concedo. Ubi
ait suam uxorem, excludit eos quibus non licitum est
legitime ducere uxorem, ut eos qui altari ministram.
Ubi ait muUer habeat virum , excludit eas , quse non
legitime copulantur, nec habent viros, juxta illud iii
Evangelio : Hic quem c nunc habes, non est tuiis
vir (Joan. iv, 48). i Licet unum bonum conjugii liic
solummodo reponat, scilicet vitationem fornicatio-
nis, ista tamen sunt, scilicet intentio sobolis, fides
tori, id est ne fornicentur, ct figura veri conjugii
Christi ^i Ecclesiae. Quando enini Deus primum fe-
mi^nam junxit viro, de costa viri formatam, figuravii
Ecdcsiam jungendamChristodelatere ejus incruce
formatam. Nec ita vir el uxor conveniant (sicut qui-

sunt, quomodo placeat Deo. Qui autem cum uxore B dam pseudo pnedicant) sine commtstione, velut

est, sollicitus est quae sunt mundi, quomodo pla-
ceat uxori, et divisus. est. Et mulief innupta et
virgo cogltai quae Domini suut, ut sit sancta cor-
pore et spiritu. Quae autem nupta est, cogitat quae
sunt mundi, quomodo placeat viro. Porro hoc ad
uiilitatem vestram dico, non ut laqueum vobis in-
jiciam, sed ad id quod honestum est, et quod fa-
cultatem praebeat sine impedimento Dominum ob-
sccrandi [Domino observandi]. Si quis'autem tur-
pem se videri exisiimat super virgine sua quod sit
superadulla, et ita oportet fieri ; quod vult, faciat :
non p(iCGat, si iiubat. Nam (|ui statuit in corde suo
firmus, non habens nccessiiatem, potestatem au-
tem habens suse voluntatis, et boc judicavit iu

frater et soror cohabit^nt; sed vir reddat debi-
tum uxori : $imiliter autem .et uxor reddat debi-
tum viro. Sciens hoc quia mulier non habet potesta-
tem sui corporis, ut si velit cohtineat, $ed vir. Simi-
liter et vir non habet potestatem $ui, corp6ri$, $ed mu-
lier , id est neuter potestatem habet continemli
lOOs^iQ^^^i^sensu alterius. Et propCerea nolite frau-
dareinvicem^ id est nori subtrahat se alter alteri in ope-
re conjugii : ni$i forte hoc fiat ex consen$u utrius-
que : et hoc non continue, sod ad tempus, et pro hac
.causa ut purius vacetis orationi. Quod si legitime
nuptos oportet conlinere, ut digne mereantur orare,
multo magis illos qui fornicantur. Et eos qui non
solum orant, sed quorum manus etiam Dominica

corde suo servare virginem suam, bene facit. Igi- C sacra tractant, el populo dispensant. Et, tempore

tur et qui matrimonio jungit virginem suam, bene
facit : et qui non jungit, melius facit. i M uUer al-
ligata est legi, quauto tempore vir ejus vivit; quod
si dormierit vir ejus, Iil)erata est (Rom. vii, 2) : i
cui vttlt nubat, tantum in Domino. Beatior autem
lirit, si sic permanserit secundum meum consi-
Uum : puto auteni , quod et ego Spiritum Dei ba-
beam. i

EXPOSITIO.

Hic de fornicatore illo finis est ; sed hac occasione,
(|uia de fornicatione loqui coeperat, convenienter re-
spondet Corinthiis, qui per litteras eum interroga-
verant, scilicet et conjugia celebrare. An necessitas
Christianae religionis coget eos, debere in continen-
tia perdurare? Erant enim apud eos quidam supra
modum religiosi, qui dicerent neminem in opere
conjugii mauentem posse salvari. Sed Apostolus
sciens infirmitatem fidei eorum, patiebatur hoc in il-
lis. Non quod crederet eos salvandos, sed ut sic enu-
triret Ecclesiam paulatim (lucendo in perfcctiouem.
Littera sic jungitur. Foniicatioestfugicnda : nec ta-
men sic ut conjugium destruamiis, sed ut propter
fornicationem vitandam unusquisque habeat suam.
Et hoc dico respondens ad ea de quibm $crip$isti$
mt/ii, interrogantes an Uceret nubere, an necesse es-
set continere. Et de hoc respondco vobis : Quod
bottum e$t utique homini mulierem non tangere illo
modo coeundi, scd tamen propter vitandam fornica-

orationis praetento, reverttmtm tn tp$um opus con-
jugii, ne vo$ a (egitimo cessantes tentet Satanas^
stimulans vos ad iUicita. .Et hoc dico propter incon-
tinentiam ve$tram. Scio enim fragiUlatem vestram,
quae magis per indulgentiam nutrienda est, guani
per asperitatem deterrenda. Licet propter vitandam
fornicationem concesserim vobis ducere uxorem,
hoc tamen dico $ecundum indulgentiam, ne videar
vos intemperate cogere. Non hoc dico $ecundum
imperium, ut hujus rei praeceptum faciam. Si lioc
enim praeceptum esset, jam omnes ex necessitaie
uxores ducerent. Et licet ita vobis indulgeam, ta-
men ego volo omne$ homine$ esse sicut meipsum : ut
qucmadmodum ego, sic omncs continerent. Ex hoc
verbo inlelUgitur, Paulus (et hoc testatur Ambro-
sius) virgo fuisse : sed quidam atteslantur uxorem
eum prius habuisse. Hic etiam objiciunt, quia, ait,
voio continerc omnes, quod conjugiiim destruerc
vellet, sed nibil cst : quia si omnes exemplo Pauli
continerent, ipsi idem aliquos ex seipsis conjugia
inire cogerent, ne bonum Dei instilutum periret.
Dicit ctiam bcne Augustinus (lib. De bono conjugii^
cap. iO), quia si omncs essent sicut Paulus, cilo
civitas Dci et numerus fratrum impleretur.

Ne iterum, quia dixerat : Volo vos esse sicui
mc, putarcnt se jion salvari,. nisi per continenliam
assimilarcntur ei, coiitra hoc ail Paulus : Licet
diiam quod vellcm \ob iinitari mc pcr contineuliaiu,

Digitized by V:iOOQIC

457 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. _ ifl EP1ST. 1 AD GOR. 158

lan» tMtMfirjli^Milncm htibei pwprimm Honum^ A pcr viriim fidelem, inde docentem eani. Vd aliler :
qnod ego fortasftis dod Mulier infidelis in ipso coitu sauclificata et munda
est, praevaiente fide viri sui. Non debent utique
vicissim se dimittere propler praemlssa, sed siniul
manere : quia alioquin, id est, si altcr alterum dtmi-
serit, /i/tt vestri essent immundi, id est non legitimi,
sed spurii. Si enim connubium solvitur, legitimum
fuisse non creditur ; et ideo filii non iegitimi si se
dimiltunt, filii sunt immundt : sed nunc, id est, si
cohabitant : filii sunt $ancti^ id est, judicantur legi-
timi. Yel aliter : Ideo non separemini, alioquin, id
est, si aliter fiat, filii vestri essent immundi, id est
in infidelitate permanerent. Si enim alter parenlum,
cum intidelis esset, ad fidem transiret, filii utiquc
illi parenti adhaererent, qui in priort secta rema-
sed At« ^ttt tnarrtmoRto ^ neret : iu qua fiiii nati essent, et in qua consue-
dico sed prwcipio , non vissent. Et ideo amore filiorum bonum est parentes
simul roanere. Filii utique vestri essent immundi
I^er infidelitatem. Sed nunc si simul manserint pa-
rentes, sunt sancti, id est per fidem purifioati. Pra^-
cipio ne fidelis, sive vir, sive mulier, separetur ab
infideii. Quod si infidelis, vel vir, vel uxor, discedit,
et non consentit habitare cum fideli, discedai : non
sequatur eum qui fidelis est. Ideo dico permittatur
infidelis discedere, remanente fideli : Nam frater^
aut soror fidelis, non est subjectus servituti in rebus
ejusmodi, quae fidem ejus destruant. Debenl utique
alter alteri subservire lege conjugii, sed non contra
fidem. Dlico sidiscedit discedat : scd tamen mallem

snfficieBS sibi ad

habeo. Et hoc donsffi faabet ex Beo. Alius quidem sic,
qaia largus in eleemosyna. A/ttt< vero «tc, quasi
fortis io patientia, magnus in oratione. Sic dico de
conjugatis. Hoc aulem dico non nuptis^ id est vii^i-
nibus in utroque sexu, et viduis in utroque sexu,
quia bonum est illis si sic continendo permaneant :
sicut plures, et ^o contineo. Quod si non se conti-
nenty id est continere nolunt, vel non possunt : se-
cundum indulgei^tiam dico nubant : ideo nubere
hujusmodi concedo : ^uta metius est nubere (non dico
quam fornicari), sed (quod minus esl) quam urt, id
est desideriis libidinis agitari et viiici. Non nuptis
et viduis alterum secundum indulgentiam akerum se
eundum eonsilium dico
;iim:lt ntnl : non solum

e^ , sed Dominus , id est non mea auctoritate ,
sed Domini praecipientis in Evangelio , uxorem
nm discedere aviro, Hoc prseceptum quia satis
DOtnin erat , imperfectura posuit , praeterroit-
tens hoe ntst causa fornicationis. Quod si uxor a
viro discesseritj propter fomicationem aut per con-
sensum continentiae, praecipio iliam manere innuptamy
ffKt reconcUiari viro suo. Et vir similiter non dimit-
tat nxorem , nisi propier causam praemissam for-
nicationJs. Hic iterum praeceptum imperfectum po-
suit, quia prsemiserat. Et est ita intelligendum :
^ir non dimittat uxorem nisi propter fornicationem;

quam si propter hoc dimiserit, maneat innuptus, p vos in pace cohabitare. Nam deus vocavit nos ad
»^i r n-«.„_ t„ ».u_^» A_u_^^.: i.^^* fldem tn paee, id est, ut conjugii copulam non rum-

Tduxori reeoncilietur. In libro B. Ambrosii hoc tamen
invenitur : ideo non totum de viro prseceptum esse
quod de muliere : quia uxor membrum viri est, et
penitns viro subjecta : quare si a viro discedit, non
licet adhjerere alteri. Sed vir, quia sub se uxorem
babet, et nbique dominator ei : ideo licere viro si
jttsta eansa abuxoredi8cesserit,ducereaIt6ram quod
1HNI llcet uxori. His non ego praecipio : nam cceteris
Untiim ego dico non DominuSj id est ex auctoritate
mes, Non quod Dominus non oonsentiat, sed quia
auctoritatem ejus de hac re in Scriptura non inve-
nio. Caeteris dico, id est fideli et infideli, et econ-
rerso lege conjugii junctis. Hoc utique dico quod si
qnis fratrer fidetishabetin/idelemuxoremfWQetfuBe
infidells cottsentit habitare cum itto fideli, iton di-
mittat illam, nee quia fldelis est aspemetur eam
infldelem, iet econverso. Si qua mutier fidetis habet
tirum infiddemy et hic infidelis consentit habitare
»m t//a fideli, ito» <itmt//ar vtrttm. Yere fidelis mu-
lier Don debet dimittere vimm infldelem. Nam
plenimque vir infidelis sanctificatus^ id est fldelis
factus est, per mutierem fidetem^ cohabitantem ei,
et saepius commonentem eum ad fldem. Vel aliter :
Tidelis mulier non dimittat virum infldelem, nam
vir infidelis in ipso opere conjugli sanctiflcatus, id
^ mundus, est, ethoc per mulierem fidelem, id est
per virtutem, fidei quam habet mulier. Et iterum :
Vir fidelis non dimittat uxorem infidelero. Nam ple-
rusique mulier infidelis sanctificata cst acocpia fide

peremus. Si enim nollet nos remanere in conjugio,
prius ntique amovendi eramus a conjugio, et deinde
vocandi ad fidem.

Notandum, quaedam esse in quibus Deus vocat
hominem : in illis, scilicet opus quorum non con-
tradicit fidei : ut Petram in piscatione, cul post vo*
cationem ad piscandum revmi licuit Alia sunt
a quibus vocat, ad quae post fidem reverti non
licet, ut Matthaeum a teloneo vocatum, nec ad opus
telonei postea reversum. Inde apparet, quia fldcs
Ghristi nemini statum priorem aufert, solummodo
fldem non destmat. In pace propterea vobis cohabi-
tandum est, quia unde scisy tu, mutier fidelis, si sat-
Q mm facies virum infidelem? Attl unde scis^ tu, vir
fidelis, si satvam facies mutierem infldelem ? nisi sic
ambulet quisque vestrom, sicut Deus divisim pro-
posuit tfnicttt^ti^ vestrum, Viro sciiicet, ut regat
uxorem, uxori ut subserviat viro : et unde adbuc
hoc scitis nisi ambulet quisque vestmm ita sicilt
Deus vocavit unumquemque, ut si in conjugio voca*
tus fuit, maneat in conjugio ? Si simul habitaveritis
tunc sciri poterit, an fidelis infidelem lucrabitur :
sed si separamini, quomodo hoc scietur ? Et hoc
dico vobis in conjugio simul manere, sicut in omm~
bus Ecctesiis doceo. Hoc idee dicit, quia impone-
bant ei quidam quod Gorintbiis (qnia nimis camales
erant) conjugia indulgebat, quae ab aliis Ecclesiis
penilus interdiccbat. Sicut modo dixit non esse

Digitized by

Google

159 S. BRUNONIS CARTHUSrANORUM

muUnduiD stalum conjugii propter fidem, sic per A
simile alios slatus, in quibus vocati sunt, conoedit;
salva tamen integriute fldei. Et illud : Sicut
in omnibus Ecdeslis doceo , sequenti littene
111 conjungit, ita : Qui vocatus est in conjugio,
permaneat in eo. Et sicut ego in omnibus Ecdesiis
doceo : Si aliquis circumcisus vocatus e$t^ id est, in
ritibus Judseorum qui fidem non violant , ille non
cogatur adducere prwputium , id est morem gentili-
tatls, ut QOgatur uti cibis, quos non consueverunt,
qui uec nocent, nec adjuvantcomesi, viei non co*
mesi. Iierum si aliquis vocatus est in pr«pii(to, id
est in gentilitate, non circumcidatur , id est nou eo-
gatur sequi ritus Judaei. Neuter utique cogendus est,
^ttta nec circumciiio aliquid est , nec preeputium aii-
quid est, id est nec abstinere nec comedere hos ci- B
bos prodest, vel nocet ad beatitudinem , sed s<rfttm-
modo observatio mandatorum Dei ad habendam
beatitudinem sufficit. Et sii;utde circumciso et pre-
puliato hoc universaliter dico, quod unusquisque
veniens ad fidem, permaneat in eo statu in quo vo-
catus est; et sciat hunc statum vocationem Dei,
quia (sicut supra diiif) si Deus hunc statum negligd-
ret, nunquam vocasset eum ad fidem,quandiu in
eo fuisset, et ideo si tu vocatus es servus^ non sit (t-
bi curce roanere in servitute ; sed et si potes liber
fieri aliquo modo, magis utere ipsa servitnte, quia
quanto plus nunc deprimeris , tanto plus in ftituro
etallaberis. Ideo dico magis utere servitute ; ^ifta
iile ^ut vocatus est servus manens in Domino , Idc est
libertus^ id estservus Domini; et simiiiter servus^
estChristi ille, qui liber vocatus est. Servus etli-
bertus hic idera significant, sed honestius vocabu-
lum servo dedit , ut magis alliceret eum sibi. Quod
quia uterque serti estis Ghristi , propterea nolite
fieri servi hominum ; ita quodin vobis pereat ser»
vitus Ghristi ; et est prsemissa causa : empti enim
estis pretio sanguinis Ghristi. Et lioet dicam , nolite
fieri servi faominum ; tamen unusquisque frater^ id
est fiddis vocaius est in servitute vel in libertate,
in hoc maneai, et ita quod apud Deum. Propter vi-
tandam fornicationem, concessit superius unum-
quemque voluntatem habere suam. Dedit etiam
pr»ceptum Domini de conjugatis, ne a se invicem
discederent. Dedit praeceptum suum de his quorum ^
alter esset fidelis , ne ab infideli discederet.

Sed quia prsceptum permanendi in virginitale
Don dederat, qmefere possentGorinthii, quare hoc
praeterisset. Ad hoc respondet Paulus. Littera sie
jungitur : De conjugatis prseoeptum Domini ; de his
autemquorum alter fiddis est, meum praeceptum
dedi. Sed de virginibus prwceptum ideo non deter-
mino; quia inde prseceptum Domini non habeo, Non
enim invenio in scriptis, Dominum prcecepisse ut
omnes persevereut in virginitate : et quia prseceptum
Domini super hoc non habeo , propterea do consi-
Uum illttd supradictura: Bonum est virginibus, si
sic permaneant ut ego, etc. ; nunc autem consilium
istud approbat, dicens : Uoc utique consilium

INSTITUTORIS OPP. PARS D. 160

meum leneudum esL Hoc enim dico , tanquam m-
serieordiam eonsecuius a Domino^ llisericonliam
vocat hic et remissionem peccatorub, et maxinie
apostolatum suum, quod ulraaiquQ ipvt gntiam
accepit a Doraino. Ita misericoiriiam' consecatQs
sum, ut sim fidelis in commisso aposlolaiu : fideliusr
enim dispenso mysteria fidd credita mihi a Deo, in
quo quia fidelts sum , non esl ambigendum, qoin
ulile sit consilium meura. Et quia fideli^ sum, ergo
secundum fidem ea^titui^ hoc pnedictnm eousiliavi
esse bonum,, sdlioet permanere in vurgiBitate, si
poasunt, ut ego. Bonum utiqtte, est propter vitaa-
dam necessitatem inslantem^ id est, qasb qaotidie
instat conjugatis in nutriendia filiia , et in se al-
terutrum «Ubteutandis , etc. Migtt& iNmiua est virgi-
nitatis beatitudo permanens, quae merilo virginiu-
lis acquiritttr, quam vitare penurias mundi,sed
infirrais auditoribus temporale bonum virginiutit
praetendit, Quia enim carnales, erant, scidnt eos
magis utilitate carnis posse ad bonum indud , quam
uUIitate spidtus ; quia spirituales |non erani. Soc
ideo existimo boniim esse, quoniam ita estinrdien-
tate.Quod sicait : Bonumest komini utrittsquesexusM
esse permanere,scilicet in virginitate velcontineDiia.
112 Qui^ ^<^ bonum continentiae praeUilerat,
ne ideo putarent conjugati .debere solvi mairiino-
nia , et continere , contra hoc Paulus opponens ait :
Licetdixerim bonum esse seQtari castitatem» tamea
si aHigatus es ti^ort, noli quwreresolutiwem^ l)Oiia
enim est castitas ooojugalis. Opposita sentenlia.
Sed quia meliorest continentia vidttalis,at solutut »
ab ttxore, noH iterum qumere uxorem, sed oontine.
Iterum ne innupti dicerent : Yerum quidem est
quod conjugati non debent dissolvi , sed nos qoi in
lege conjttgii non tenemur, peccatum facimus $i
nupserimus ? eontra hoc Paulus : Licet boofliD sit
homini esse in castitate, tamen si tu vir Mctfens
uxorem^ non peccasti; et si virgo nttpaertl, non fu-
cavit, Sed lioet virginibtts sine peccato nnbere lieeat,
tamen si nupserint , habebunt tribulationem camn
hujusmodiy id est, quae sequitur modum oonjugii*
sciiicet gemittts ventris, nutrimenu filiorum, etsi-
milia. Goojugatae habebunt quidem tribuiatioDem
carnis , sed ego vobis virginitatera cnstodire volen-
tibus parco^ dum ad ea vos provoco , quae uribula-
tiones carnis et memoratassoUidtudines exdndun;*
Postquam concessit, ut quae ndunt continere uu-
bant, deierminatquomodo secundum salutem anim^
in conugio se debeant habere, dicens : Quia sine
peccato accipere uxorem concessi, itaque, idest, ut
sine peccatomaneatisinconjugio, deterroinovolws,
ut ^ui habent uxores , sini tanquam non habentes, id
est , uon magis voluptati quam Deo inservientes. Et
qui fient de damnis saecularibos , sic foris fleant ul
interins per spem gaudeant ; et qui gaudeni et pro*
speritatetemporali, ut intus spiritualiter timeant,
nec dolent se corrumpendos felicitati , nec advcrsi-
tati frangendos. Quod autem sic se habere debcant
hoc dico , fratres , quia iempus islttd breve est , cl »n

Digitized by

Google

461

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. 1 AO COR.

m

proximo est finis. Unde quia tempus breve est» hoc A dimento tribulationis camis. Per boc enim polestis

eiireliquMm^ id est, boc solum saluti relinquitur,
ut qui habent uxores , sint tanquam non habentes ; et
qui fieni^ tanquam non flentes; et qui gaudent^ tan-
quam wm gaudenteSj ut quidquid in hoc mundo est
pro parvitate temporis potius non esse vldeatur
qaam esae ; et qui emunt^ sint tanquam non possi-
dentes , id est utantur veiut sine quibus non possunt,
sed non delectentur ; et qui uluntur hoc mundOy fa-
ciant tanquam non utantur^ .id est totum ex neces-
silate, nihil ex delectatione : propterea sic respuen-
dusest mundus, quia figura hujus mundi prasterit.
Mnndas quidem non prseteribil, sed formae substan-
tiarum ^us destruentur» ut aurum rubore perdito
redibit in terram» et castera similiter. Damnatis enim

observare munditiam vestram , cum ,ad hoc non
impediat vos tribulalio carnis , qu» conjugatas
premit. Fortassis dicerent parentes : Yirginibus
quidem nubere licet , sed nostra culpa est quod
iiiias nostras, ut in virginitaie maneant , uon cogi-
raus. Gontra hocPaulus ait : Licet continentes dixerim
habere facultatem ut sine impedimento seniant Do-
mino,quodnonbabentconjugatae,tamen si quis pater
ea^stimat sevideri turpem^-id est timet se infamari su-
per, idest, de vtr^in^ sua volente nubere : quod ilia sit
nonsolum adulta : sed ei.superadulta :etsiitaoportet
fieri , quia nisi maritctur , in proximo est iiifamia,
faciat pater quod vult filia. In hoc enim non peecat
pater , si nubat filia , quae mavult conjugium quam

impiis, Ggura hujus mundi mundanorum ignium B caslitatem. Iterum , quia quidain patres filias

conflagratione peribit, sicut factumest mundanarura

aqoamm inundationediluvtum.Etquia figura mun-

di praeCerit, ideo voU> vos esse sine sollicitudine , ne

gravati terrenis damnum coelestium incurratis. Sine

sollicitiidine dicit , ut conjugati quantum possunt

exonerent se mundanis. Gontiuentes sint expertes

totius mundanae solUcitudinis.

Etlla exsequitur dicens : Volo quidem omnes esse
sioe soUieitwtine , sed tamen alter expeditior est ad
boc, alter impeditior. Qui enim sine uxore est^ virgo,
vei coDtiiiens sollicitus est , id est soliicitus esse po-
test in his qu<B sunt Domini , id est quae ad Deum
pertinent. Licet etiam esse sollicitum, quomodo plor
U0t Domino. Ubi ait : Sollicitus est quw sunt Domi-
m, intdligit de his quae saluti sufficiunt, etsine^
quibus nemo salvatur. Ubi ait : Quomodo placeat
Beo, intelligit iilam summam perfectionem, cui
Don sufficit hoc soium, quod necessarium est
salati, Bisi bona sua pauperibus disperserit,
muDdiua deseruerit, uudus uudam crucem se-
cotos sit. Qui sine uxore est, sic ei licet : qui
atem eum uxore est ^ cogente necessitate soUicitus
ctf de his quee sunt mtcndt, ut minislret uxori et
jNKTis , sme quibus durare nequeunt. Sollicilus
e&ua esi qnomodo placeat uxori ^ dando monilia,
113 pneparando ornamenta , et slc divisus est ,
qaia exmaxima parte distrahitur incuItuuxoris,et
coitura familiaerelsatismodicapars ejus obsequio

in
proposito virgiuitalis manere volentes , cupidilale
dotis , et ut habcant inerementum generis , et pro
hujusmodi «oguut violenter nubere , intenlicit
Pauhis , ne hoc fiat. Littera sic juugiiur : De Patre
qui filiani volenlem permitlit nubere , dico quod
non peccat : nam de illo qui filiam voicntem cou-
cedit mauere in virginitate , quid aiiud dicam , nisi
quod benefacit ? Ille utique qui statuit in corde smo,
id est qui rationabili disponit concilio : ille dico
firmus , et perdurans , in hoc non utique habens
necessitatem praedictam : quia de filia non timct in-
famiara : sed habens potestatem suce votuntatis effi-
ciendae , quia fllia consentit : et qui hoc non solum
, statuit : sed etiam judicavit , id est deliberationes
' in corde suo fecit : considerando pondus conjugii ,
admirando decus virginitaiis. Hic utique si judicavit
servare virginem suam , benefacit , dum eam volen-
tem in virginitate custodit. Quandoquidem qui
voientem permittit nubere , non peccat : et qui
nolentem nubere bene facit , si conservat in virgini-
tate. Igitur et qui matrimonio jungit virginetn suam^
ita volentem bene facit : ei qui non jungit ndentem
jungi, l)ene ^tmeiius facit. Sicut de virginibus dixi ,
non peccat quse nubit : et quae non nubit , mclius
facit : sic de mulieribus, quod illa quap viro juncta
est non peccat : sed quae in castitate manserit ,- bea-
tior erit. Quod ita ait : Mulier ailigata est viro ,
quanto tempore vivit vir ejus, Quod si dormierit vir

Dei relinquitur. Sicut vir continens cogitat ea quae ^ ejus , iiberata est a iege viri, £t iicet nubere eui

mni Domini : sic etiam muiier quae innupta est ,
id est virgo etvidua, cogitat eaquce sunt Domim:
ut sit sancta et corpore et spirilu , id est per
tttramque integritatem corporis et spiritus. Ea
vero qwe nupta est^ cogilat ea qucB sunt mundi , id
est necessaria domui , et quomodo piaceat viro in
supcrfluis ; et cum ita commendem vobis continen-
tibus continentiae bonum, porro , id est non aliter,
hoc dico , quam ad utilitatem vestram, scilicet non
ul per boc injiciam vobis iaqueum , cogens vos
vovere virginitatem , quod votum postea frangatis :
sed hoc dico , hortando vos ad id , quod est hone--
*tum, id est a contagione alienum , et quod prse-
^t facultalem obsecrandi vos Domino sine impe-

vuU , tantummodo in Domino , id est legali more
conjugii. Sed quamvis liceat ei nubere : tamen erit
perfectior si permanserit sic , id est innupta , agens
secundum consilium meum. Quid inde dicerent iUi ,
si tu ita consulis ? Ad boc Paulus : Non est sper-
nendum consilium meum : quia puto quod sicul
alii apostoli : sic et ego habeam spiritum Dei^ et per
spiritum , gratiam consilii.

CAPUT VIII.
c De his autem, quae idoiis sacrificantur, scimus
i quia omnes scientiam habemus : scientia inflat,
c charitas vero aedificat. 114 ^i <iuis autera se
c existimat scire aliquid, nondum cognovit quem
« admodum opovteateum scire. Si quis autem diiigit

Digitized by

Google

165 S. BRUNONIS GARTHUSIANORUM

c Deum, nic cogiiitus est ab eo. De escis autem quas a
c idolis immolantur, scimus quia nihil cst idolum
( in mundo : et quod nullus Deus nisi unus. Nam

< 6t si sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in

< terra ( si quidem sunt dii muUt, et domini multi )

< nobis tamen unusDeus, Pater ex quo omnia, et nos
f inillo : et unus Dominus Jesus Ghristus, per quem
( omnia et nos per ipsum, sed non in omnibus est
t scientia. Quidam autem cum conscientia usque

< nunc idoli, quasi idolothytum manducant ; et con-

< scientia ipsorum cum sit infirma, polluitur ; esca

< autem nos non commendat Deo. Neque enim

< si non manducaverimus, dcficicmus ; neque si

< manducaverimus, abundabimus. Videte autera ne

< forte hasc licentia vestra offendiculum flatinfirmis.

< Si quis enim videriteum, qui habet scientiara in B
( idoiio recumbentem : nonne conscientia ejus, cum

» sit .infirma, sdificabitur ad manducandum idolo-

< tiiyta? Et peribit infirmus in tua conscienlia frater
c propter qucm Ghrislus mortuus est ? Sic autcm

< peccantcs in fratres, et percutientes conscientiam

< eorum infirmam, in Ghristum peccatis. Qua*

< propter si esca scandalizat fratrem meum, non

< raanducabo carnera in aciernum, ne fratrcm

< nieum scandalizem. »

EXPOSITIO.

Error erat iu Gorinthiis dc usu ciborum. Quidam
enim scienles omnia esse munda, sana fide come-
dehant bmnia. Ui autem qui Me infirmi erant, cum
viJerent prudentiores se idolothyta comedere, cre- ^
debant cos sub veneratione idoli sic agerc, et dioe-
bant : Bonum est ut revertamur ad idolothyta. Nisi
enim intelligerent aliquid esse idolum, non come-
derent immolata illis hi, qui inter nos prudentiores
8unt. Gum autem sic quidam eorum crrarent nole-
bant tamen desisiere prudentiores a cibis illis, et sic
percutiebant conscientias infirmorum. £t de hujus-
modi incipit hic Paulus dicens : De ' conjugiis per
epistolam interrogastis me : sed </e his quw sacrifi-
canf.ur idolis, nihil requisistis a me - nec oportuit,
quid sctmtrs, id cst et vos scitis et ego scio ; et cum
dequaliter sciamus, non oportuit vos quaerere a me:
et hoc dicit ironice. Scimus utique de his , quia
omnes non hanc solam, sed habemus qnamcunque
scienliam. Modo improbat hanc scientiam, per D
malum quod inde sequijtur, dicens nos utique
scimus : sed scientia ista non satis laudanda est :
quia inflat, id est facit vos superbire contra infirmos
fratres, in quibus non ex charitate agitis, sed male :
quia charitas asdificat^ nutriens virtutes in perfe-
etionis consummationem , et ideo scientia vestra
inflat, quia non contemperatur cbaritate. Impro-
^ bavit scientiam eorum per malum superbiae, conse-
quens illam ; nunc ipsam scienliam : ostendens eos
inscientes, in quo se existimant esse scicntes. Li-
cet dixerim vos scientes, tamen $i qu%$ existimat te
scire aliquid, uti vos, sine charitale ; profecto hic
mundum cognovit ad quem modum oporteat eum scire.

INSTITUTORIS OPP. PARS II. 164

Modus enim hic est, scientiam contemperari cbari-
tate. Opposita sententia : Qni inflatur, scienti;» mo-
dum non cognovit : sed si quis diligit Deum, quia
habet chariiatem proximi, hic utique cognitus et
approbatus est a Dco. Nunc determinat scientiam
eorum, in quo laudanda sit» et in quo reprobanda
dicens : Scimus quod diligens Deum^ a Deo eogno-
scitur, De escis autem qucs immolantur idoliSj gdmus^
id est, vos fide firmi mecum scitis, quod idolum
nihil est in mundo , id est in creatione mundi. Deus
quidem lapidem vel iignom unde forraatur idolum,
creavit^ sed facturam idoli non fecit. Non enim
creaturae ilii ex Deo hoc provenit, ut dicatur idolum,
sed ab artifice. Et hoc etiam scitis, quod non est
uUus Deus nisi unus solus^ unde constat idolum non
esse Deum. Vere unus tantnm est Deus. Nam et si
ULnt qui dieantur dii : sive in cmlo^ ut angeli ; iive
in teirra, ut apostoli ; juxta illud : < Ego dixi : Dii
estis {PsaL xxvxi, 1).> Bene dico dicantur dii, qui,
siquidem in veritatesunt multi dii :et in diis multi
domin!, 1 15 ut in coelo archangeli dominantur ange-
liSj in terra apostoli martyribus. Licet utique iini
multi dii, nobis tamen est urms Deus Pater^ ex quo in
principio creata sunt omnia, et nos creati subsisti-
mus in illo per gubernationem ejus ; et unus Deus
est Dominus Jesus Christus. £t bene de unitate Chri-
sti cum Patre subdidit. De hoc enim li«siUib8n&
Goriuthii, j»er quem Jesnm Ghristum facta sunt om-
nia. Pater enim omnia condidit in Filio, et nos per
ipsum Ghristum mediantem sumns in Deo. Sed licet
in his sanam habeamus scienUam, tamen non in om-
nibus scientia nostra aeque perfecu. Tere non in
omnibus; quidam enim non integr» Mei^conscientia
idoli manente usque nunc, qua idolura veneranduro
esse credunt, mandueant quasi idolothytum^ id est
immolata idolo sub veneratione idoli. Et faoc (st-
ciendo poUuitur conscientia ipsorum, cum sit infirma
pro imperfectione fidei : illos quidem polluit esca,
qua utuntur, quia nos vidAit uti, sed ilia esca non
commendat nos Deo. Nunquam enim propter hanc
escam chariores erimus Deo. Quare non in hbc de-
beremus offendere. Yere haec esca non commendat
nos Deo : nam $i non manducaverimus hanc escam
neque ideo deflciemus a Deo, neque si manducave-
rimus, propterea abundabimus in bono. Et quando-
quidem nil impedit abstinere, nil adjuvat comedere :
Videte ergo, ne forte hcec liceniia vestra noceat. Li-
cet utique secundum sanam fldem vestram, sed non
ita licet ut per hoc fiat offendiculum infirmis frairi-
6tfs, quod contuitu nostro manducando idoloihyta
peccent, quia sub veneratione idoti. Propt^^a dico
ne flat offendiculum ; quia si quis non sanae fidei vi-
derit eum recumbentem in idolo, id est in loco ubi
immolatur idolo; eum dico qui habet scientiam quod
omnis creatura Dei munda sit, nec contamihetnr
propter idolum si sana fldes sit, videns hoc inlir-
mus, nonne conscientia ejus cum sit infirma anima-
bitur exemplo tuo ad manducandum idolotkyta^ sub
veneratione idoli ? Et sic per infirmam eonscicn-

Digitized by

Google

if»r>

EXrOSlTlO IN EnSTOLAS PAtlJ.

IN i:risT. l AD COU.

i.%

ijara peribit infirmus frater in tua scientia^ cujus A
exemplo comedit.

Nec hoc leve putes, quia hic est frater, fn-opttr
^uem Chri$ius tnortuus est, et propter quem modi-
cum cibum non vis diroittere, nihil tibi confercn-
tem ? Et quia in tua scientia.peribit frater, peccas
in fratrem, Sic autcm peccantes in fratres, et per-
euticntes cibovestro infirmam conscientiam eorum^
peccatts conira Ghristum qui mortuus est propter
inlimittm. Quapropter^ id est, quia peccare in fra-
trem, peccare est in Ghristum, si esca mea scanda-
lizat frairem meumy non manducabo camem in wter-
nuni. Yerum quidero est, quia in seternttate nemo
uletur cibo camis, sed ideo sic ait ut roagis deter-
reat a scandalo fratris, cum dicit : Quia si in seter-
num cibus camis comederelur sibi, respneret eum H
ne poneret offendiculum fratri, ideo nollem in seter-
num mandttcare carnem. Non ideo solum ne fra-
trem meum peccare facerem, sed ne eum scandali-
:em, id est saltem animo contristem.
GAPUT IX.
I Non sum liber ? Non sum apostolus ? Nonne
i Christum Jesum Dominum nostram vidi ? Nonnc
c opus meum vos estis in Domino ? Et si aliis non

< sum apostolus, sed tamen vobis sum : nam si-

< gnaculum apostolatus mei vos estis in Domiao.

< Mea defensio apud eos qui me inlerrogant, hsec
c est. Nunquid non habcmus potestatcm mandu-
( candi et bibendi ? Nunquid non haberous potesta-
( teih muliercm sororem circumducendi, sicut et

< dihpensatio mihicrcdita cst. Quaeestergo merces
c mca ? Ut Evangclium pnedicans, sine su.nptu po-
f nam Evangelium, ut nbn abutar potestate mea in

< Evangclio. Nam cum Jiber cssom ex omnibus,

< omnium mc semim fcci, ut plurcs lucriracerem.'

< Et factus sum Juda^ts tanquam Jud;eus, ul Jodaeos

< lucrarer ; iis qui sub lege sunt, quasi sub lege

< csscm (cum ipsc non csscm sub lege), ul cos qui

< sub Icge erant lucrifacercm; iis qui sine lege erant,

< tanquam sine loge essem (cum sinc lege Dei non

< csscm , sed in lege esscm Ghristi), ut lucriface-

< rem eos, qui sine lcge erant. Factus sum inflrmis

< infirmus, ut infirmos lucrifacerein. Omnibus om-

< nia factus sum, ut qmnes facerem salvos. Omnia

< autem facio propter Evangelium, ut particeps ejus

< eiliciar. Nescitis, quod hi qui in stadio currunt,
c omnes quidem currunt, sed unus accipit bravium ?

< Sic currite ut comprehendatis. Omnis autem qut
( in agonc contendit, ab omnibus se abstinet : et

< illi quidem ul corruptibilem coronam accipiant,

< nos autem incorruplam. Ego igitur sic curro, non

< quasi in inccrtum ;sicpugno, non quasi aerem

< verberaits; sed castigo corpus meum, et in ser-

< vitulcm redi;;o, ne forte cum aliis prsedicaverira,

< ipse rcprobus efficiar. i

EXPOSITIO.

Dissuadct iierum ab offendiculo fratris diccus :
Liccl sana sit fides vostra, dcbetis tanocn abstinerc a
cibis pro quibus offenditur infirmitas fratris; qucm-
admodum videiis mc, qui cum hal>cam potestatem

I caeteri apostoli, et fratres Domini, et Gepbas ? C accipiendi temporalia a Gorinthiis, quibus pnedico.

f Aut solus ego et Barnabas, noii habemus potesta-
( tem hoc operandi ? Quis mililat suis stipendiis
« unquam ? Quis plantat vineam, et de fmctu ejus
c non edit ? Quis pascit gregem, et de lacle gregis
( non manducat ? Nunquid secundum hominem
« hsec dico ? An ct lex haec non dicit ? Scriptum
« est enim in lege Moysi : < Non alligabis os bovi
( irituranti {Deut. xxv, 4; / Tim, v, 18). » Nunquid
( de bobns cura est Deo ? An propter nos utique

< hoc dicit ? Nam propter nos scripta sunt, quo-
( niam \\Q dcbet in spe qui arat ararc ; et qui tri-

< turat, in spc fructus percipiendi. Si nos vobis

< spiritualia seminavimus, magnum est si nos car-

nolo tamen offendiculum praebere infirmilati eomm.
Et quod posset accipere ab eis jure praedicationis
prsemiltit, diceus : Possum quidem a vobis carnalia
accipcre, si voluero; quia nonne sum ego tiberf
Nonne habeo libertatem illam quam habent alii apo-
stoli, qui dc praedicatione sumptus accipiunl ? Sic
ideo ait, quia bonum suum illi pseudo verterant in
malum dicentes : Ideo non a vobis necessaria acci-
pit; quia sctt se non esse apostolirm, cmii ilU solum
sint apostoli, qui cum Ghristo in terris convcrsati
sunt, hic autem non vidit eum. Vere tiber sum, ut
alit : Nonne ego sum apostolus ? Non, dicerent tiri ;
quianon vidistiGhristum. Gontra hocPaulus : Sum

nalia vcstra metamus ? Si alii potestatis vestnc r^ utique apostolus. Nonne vidi Christum Dominum

participes sunt, quare non potius uos ? sed non
I usi sumus hac potestatc. Sed omiiia sustinemus,

< ne quod offendiculum demus Evangelio GhrisU.
( Nescitis, quoniam qui in sacrario opcrantur, quae
( dc sacrario sunt, edunt? Et qui altari dcserviunt,

< cum altari participant? Ita et Dominus ordinavit
« his qui Evangelium annuntiant, dc Evangelio vi-

< vere. Ego autem nuUo horum usus sum. Non

< autem scripsi hxc, ut ita fiant in mc. Bonum est

< enim mihi magis mori, quam ut gloriam mcani

< quis evacuet. Nam si evangelizavero, non est milii

< gloria : necessitas enim mihi incumbit : vx entni
c mihi est, si non evangelizavero. Si enim volens
( boc agn, merce^km habco; si auleni invitus,

nostrum ? Vidit eum in hora vocationis, quando di-
ctum est ei : < Saulc, Saule, quid meperscqueris ? •
(Act. IX, 4.) Vidit iterum eum, quando illi orantiin
templo dictum est : < Portabis nomen meum in gen-
tibus, I etc. (Act. xxiii, 11.) Sum apostotus^ quia
vidi Ghristum. Sum etiam ideo, qiiia nonne opus
meum, id cst mei apostotatus vos estis : et hoe in
Domino, ciijus gratia in me, et in vobis operatur,
sine oinni mcrito. Vos utique estis meum opus in
Doinino quia etsi, id cst licet, atiis non sum aposio--
lus (quod utique sum), sed tamen vobis apostolus
sum, Vere vobis pra^cipuc. Nam vos estis signacu^
tum apostotatus m«, id est quia signatae el expressw
sunt in vobis grati» Dei, per ministcrium mei apo

Digitized by

Gopgle

167 S. BRUNONIS GARTHUSIANORUM

stolalus. Ideo vos estis approbatio apostolatus mei : A
et hoctotum in Domino^ quia et apostolatus mei et
gratise vobis dalae sunt, per misericordiam Dei. Hoc
ideo dicebat, quia Gorinthii acceperant diversas
gratias, ut curationes, et genera linguarum, quam
gratiam aliis praeferebant , cum esset minima ,
117utipsedicturusest. Etquodper gratias acceptas
estis signacuium mei apostolatus, hxc est mea de-
fensioj id est, per hoc defendor et comprobor esse
apostolus apud eos, qui me interrogant, id est, qui
dubitant de me; quia non corpore cum Gbristo con-
versatus sim, utrum sim apostolus, an non. Post-
quaro probavit se apostolum, probat quod jure apo-
stolalus possit accipcre temporalia ab his , quibus
ministrat spiritualia, dicens : Quandoquidem (sicut
probatum esC) apostolus sum. Nunquid non habemui ^
pote^latem manducandi et bibendi apud eos quibus
praedicamns? Et nunquid non habemus potestatem
drcumducendi mulierem, id est, ut circumquaque
nobiscum ducamus mulieres, quae nobis Be suis
temporalibus ministrent. Mulierem dico non in
opere carnis, sed fide et pia conversatione sororem.
Hanc formam habeudi fideles mulieres in comitatu
6U0 traxenmt apostoli a Domino Jesu, qui idco rou-
lieres secum cohabitarc voluit, ut ostenderet sicut
virum, ita se redimere mulierem. Unde quidam du-
bii erant propterea, quia mulier causa fuit tolius
pcrditionis. Nunquid, inquam, possumus hoc sicut
et ccsUri apostoti possunt ; etiam fratres Domini^
scilic^t, Jacobus Hierosolymiianus, el Judas Zelotes, ^
qui Jacobi frater dicitur, et sicut Cephas, id est,
Petrus qui utique mulieres in suo coniitatu habuit?
Et cum omnes habeant, aut ego solu$ et Bamabas,
qui mecum iaborat in Evaugelio, non habemus pote-
statem operandi /zoc,.id est, ul quemadmodum alii,
sic et nos accipiamus a subditis? Quod licitum sit
ei accipere probat, et humanis rationibus, et per
legcm veterem, et per Evangelium, dicens : Vei*e
dcbcmus ex licito hoc operari. Quis enim unquam
militat in castris, vivens de propriit* stipendiis ? Lex
militiae non palitur hoc. Et, quis plantat vineam , et
non edit frucium ejus ? Et, quis pascit gregem, et non
manducat de lacte gregis ? Sed, nunquid secundum
heminem, id est, seeundum humanas rationes dico,
et approbo hoc quod camalia a subditis accipere
debeam? Dico etiam hoc per legem ; quia an etiam
lex h<Bc non dicit? Dicit utique, quia sic scriptum
£$t in lege Moysi : Non aUigabis os boni trituranti
{Deui. XXV, 4; / 7tm. v, 18) ui area, sed comedet
de his quae trituraL

Dicerei camalis : Quid ad 4e? De bove enim hoc
prsceptum est, non de homine. Gontra hoc Paulus :
Pfunquid Deo cura est bobus in lege, ut de eis prae-
ceptum ibi posuerit? Debobus utique non est hasc
cnra Deo. Sed an propter nos utique hoc dicit ? Yere
propler bos : nam etiam hsc alia propter nos scripta
strnl, scilicet, quod ille, qui arat, debet arare in spe
percipiendi temporales fructus, et ille qui triturat,
wt 9pe percipiendi fructus triturat, Arare dicit spi-

INSTITUTORIS OPP. PARS H. m

nas infidelitatis eradicare de bono fideh, eam qid
infidelis est excolere. Triturare dicit, postqQam \m
sunt in Ecciesia, accepta fide triturat eos pradica
tor, separans grana a paleis, bonos a malis. £l qm
arat, et qui triturat, meretur accipere temporalia.
Probat iterum idem aliis rationibus dicens : Ei li
nos praedicatores seminavimus vobis spirituaUa, im-I
gnum est modo» id est, nullius pretii reputari debet
si nos metamus a vobis vestra carnalia? Et st ain« id
est pseudodoctores, sunt participes vestres rei, ita ui
potestott snae faciant de vestris quod placet. qmt
non potius nos, qui sanam doctrinam ministramus?
Probato quod sit apostolus, et quod lege ministerii
potestatem habeat accipieudi ab eis, landem veDii
ad illud, propter quod incospit dicens : Licet apo-
stoli essemus et potestatem ex apostolatu baber^
mus, tamen non sumus usi hac potestate^ ut aliqaid
a vobis acciperemus.

Dicerent illi : Fortasse non indiguistis. E§emu
utique, sed tamen sustinemus omnia, famem^ itito,
nuditatem. Propterea ne demus aliquid offendxcdw
EvangeHo Christi, id est,nein aliquo videamnritnpe-
dire tonum nostrae praedicationis. Timebat Paulos >
in hac re 118 pl^i^ offendicuia; quia si acciperet
ab eis qui minus erant avari, mallent non aodire
praedicationem, quam dare teroporalia. Pneterea.
quia si Paulusacciperet,acciperentsimiliterpseodo:
qui llcet Paulo adversarentur, tamen in boc et io
quibusdam eum sequebantur, non andentes facere
quod Paulus non accipiebat ; qui si exemploPaoii
occasionera accipiendi habercnt, pro paucis cil)is
(quia golosi erant) absolverent eos a magnis pee-
catis, et hac occasione ipsi Gorinthit sccurios
peccarent. Non utimur potestate, ne faciamus oflen-
diculum. Ideo enim non dimittimus quin Ms
liceat : nescitis enim, quod qui in sacrario/i^^^^
opere templi, ut in coninis, vel in aliqua repara-
tione operantur, eduntilta quce suntde McrflHo?
Sacrarium dicitur quasi secrelarium post aliare-
Et, an nescitiSy quod sacerdotes qui deserviwt dtsn,
partem capiunt cum attario? Pars enim superal'
lare comburebatur, et pars sacerdotibos in cibos
reservabatur. Vel aliter, utillud praemissum ^
gcmilibns dicamus : Nescitis quoniam hi qui ope-
rantur in sacrario gentilium, cdunt ea quae sunl dc
sacrario? Et qui serviunt altari Judaeoriiro, psriici-
pantur cum altario? tfa, id est eodem ordine, vitere,
scilicet, de praedicatione, ordinavit Dominut hit qui
annuntiant Evangelium, ubi ait in Evangelio . « Edc"'
tes et bibentesqu»e apud illos sunt {Luc, x, 7),> ctc
Et licet Dominus sic ordinaverit, tamen ego non sum
usus aliquo horum, vel cibo, vel potu, vel tcg"*
mento.

Dicerent iUi : Gallide Paulus agitita loquens^iii
quod prius simpliciter non accepit, modo duplic^*
tum recipiat. Contra hocPaulus : Licet iu scribam,

tamen non «deo scripsi hwc^ scilicet, me non

foissc

usum aliquo horum, ut ita fiant in me deiuccps. »«

Digitized by

Google

m

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. - IN EPIST. I AD COR.

170

cs4, ttt quod prias non coepi, inodo niolliplicatuin A mercedem haheo, Ergodicamiis modo quieest merces

recipiam : ideo nce feci, nec amodo volo fieri in me,
quia magii bonum esi mihi mori nedum pati penu-
riam, quam ut qui$ evacuet gloriam meam^ id est re-
munerationem quam exspecto de Evaugelio. Sienim
cum offeiidiculo fratris evangelizarem, gloriam uti-*
que meriti mei evacuarem. Vel ita : fionum est
mihi magis mori, quam modo moriar. Nunc enim
muiiis tribulationibus morior, sed mallemadhucma*
jori egestate mori, quam ut quis evacuet gloriam
meam. Vere gloria mea ne evacuetur timendum
roihi est. Nam ti ego evangelixavero sic, id est cum
offendiculo fratris, cupiditate accipiendi sumptus a
vobis, jam non est mihi gtoria^ sed perit remunera-
tio mei. Yere qoq debetur mihi gloria : nam neces-

mea, id est qualisdebet esse voluntas, proqna mihi
merces veniat: talis csse debct Aoluntas, ut ego
jtradieans Evangeiium ponam^ id esl coHocem Evan-
gelium, et fundamentum ejus constitaam, sine sum-
ptu accepto a Gorinthiis pro quo offendereniur. Ideo
sine sumptUj ut non abutar, \d est ut non male urar
poteslate mea, concessa mihi in Evangelio. Potcjis
enim sum de Evaiigelto sumptus accipere, sed si
fratrem in hoo offendero, male utor hac poteslatc.
Gredendumestquod sine wmptuponam Evangetium,
ne offendatur infirroitas auditorum : nam (quod
sumptu majus est) cum liber essem ex omnibus, et
nulli eorumaliquid deberero, feci me sertmm omnium,
ut sic lucrifacerem plures, £t qui pro ulilitate eorum

sHas^ id est egestas incumbit mihi qua; me evangeli- ^ jugum servitutis sub omnibus habui : credendum

zare cogit, nt sic habeam stipendia. Vere necessitas
incumbit : nam si non evangelixavero^ est mihi m%
id est dolor egestatis, famis scilicet et nuditatis. Si
ex neeessitate evangelizavero, non est mihi gloria.
Si autem hoc ago volenSy id est ex voluntate tantum,
non procupiditate sumptuum : tunc habeo mercedem
mei Evaiigelil. Vel aliter, ad hoc quod superius
dixit : Halo mori, quam gloriam meam evacuari.

Diceret allquis : Si Evangelium tuum res talis csset,
proqua, si non fleret, non deficcremus; vel pro
qua, si sit, non in raelius abuudemus, ut esset idolo-
thyta sana fide comedere , credi posset quod glo*
ria tna periret, si cum offendiculo fratris evangeli-
iare3. Sed quia Evangelium tuum res tant» dignita- (^
tisest, per quam salventur homines, non est ciedi-
bile quod pro offensione infirmi fratris pereat
gloria toa de Evangelio. Evacuabitur pro certo, ait
Panlus : Nam si evangelizavero tantum, et ab offen-
dicnlo fratris non dcdinavero, non erit mihi gloria
pro solo evangelizare. Nullius enim meriti est
slc evanfrelizare, ut offbnsionem fratris noii ca-
veamus. Vere non est multum evangelizare solum-
modo. Nam necessitas evangelizandi incumbit niihi,
ex injuncto ofilcio. Et vere nccessitas ofiicii roei
evangelizare me cogit. Nam vse, id est, damuatio
mihi est si non evangelizavero. Et inde palam cst
qnod non est tanti evangelizare, cujus gloria pro-
pteroffendiculum fratris non pereat. Si cx necessitate
119ministeriimci tautumevangelizavero,nonestmi- D perfectus perfeclis ; et sic in singulis, ut omnes sal^

est quod a sumptu contineam, timens offensionem
fi^atris, pro quo lucrando servum me exhibul. Vere
servum omnium me feci ; nam Juda^orum, Samari-
tanOrum, gentilium, et infirmorum fratrum. Quod
ita exsequitur : Factus sumJudceis tanquam Judcfus^
condescendens riUbus eorum, abstinendo a camibus
a quibus abstinebaiit, «/ sic lucrarer Judaeos, liben^
tius mihiacquiescentes, quia rituseorum non aspei^^
narer. His etiam ^Kt sub lege sunt, id est Samarita-
nis, qui quinque libros Moysi tenent, sed prophetas
non habent, factus snm quasi sub iege essem : cum
tamen ipse non essem sub lege ; se<l ideo feci ut hoc
modo luerifaeerem eos qui erant sub lege, id est Sa-
maritanos. Samaritani sunt quos rex Assyriorum
captivitatis fiiiis Israel posuit ad incoleiida loca Sa-
mariae, et sunt ex origiiie Persarum (/ V Reg, xvii,
24) ; qui quinque libros Moysi receperunt, cum
multis tribulationibus vexareteos Deus, quiaterram
populi sui Israel sibi illicite usuipassent. Uis etiam
qui erant sine lege, id est gentilibus, factus sum
tanquam essemsine (ege, coutens ciMseorum etasse-
rens Deum elegisse eos, cum tamen non essem sine
iege Dei, sed essem in lege Christi ; sic ideo factus
sum ui iucrifacerem gentiles qni erant sine iege, Fa-
ctus sum etiam infirmis fratribus infirmus : abstinens
a licitis cibis, ne generarem offendiculum eorum
infirmitati, ut sic iucrifacerem infirmos. Et quid
enumerem singula ? Omnibus factus ' sum omnia .*.

hi gloria : sed si hoc ago voiens, nonutcupiditatesum-
ptus fratrcm offendasi, tjinc iiabeo ego de Evangelio
meo mcrcedem, Sed si hoc faeio invitus, id est ne-
ccssitate coactus, parvipendens off^ndere fratrem,
hocquidem verum est qnod dispensatio dononim
Dei credita est mihi^ id est quod non minus propter
peccatum meum dispensat Deus gratias suas, scd
tamen sine mercede mea. In hoc verbo mtVit invito
et peccanti per offendiculum fratris credita est dis-
l^ensatio graUaruiB Dei, accipiunt sancti auctonta-
tem : quod licet minister inalus sit, doua tamen Dei
pcr eum dispensata non minuuntur, propter pecca-
lom illtus, sicutnec augentur propter justiliam cjus.
^i qnia jixi si voiens hoc ago, tunc ex voluntate
Patrol. CLIIi.

vos facerem. Haec autem omnia facio propter collo-
canduin Evangeiium ; quod nisi sic facerem,evacua-
retur propter offendicula fratrum. Propter Evange -
lium ideo, nt egiciar particeps ejus^ id est ut partem
capiam remunerationis, quam Evangelium attcsta-
tur, et fidelibus prumittit. Hic totum quod de se in-
duxit adaptavit. Quasi diceret : Quemadmodum
omnibus omnia factus sum propter Evangeiiumy sic
et compatimini infirmitaii fratmm ut participes sitis
promissae beatitudinis. Di^ki abstinendum esse vobis
a licitis, causa infirmorum fratrum, sicut ego apo-
stolus vester a licitis abstineo, ne dem offendiculum
Evangelio Ghristi ; qnod totum ideo facio : ut acci-
pcrc incrcar quod cxspccto, Inductiis cxemplo co-

Digitized by

Google

171 S. BRCiXONIS CARTHUSIANORUM

ruiii qui, ul iemporakm coronam accipiant, aUsti- A
nent ab omnibus quse ad accipiendamcoronaml^O
eos impediant. Quia an nescUis quod hi qui in stadio
currunt^ omnes quidem currunt^ sed UHU$ accipit
bravium^ id est coronam vel preemium cursas? Sta-
diiim dicilur spatium ducentorum et viginti quinque
passuum, quantum Hercules uno anhelitu cucurrit,
et non respiravit ; et dicitur stadium a staudo, quia
statur in Gne cursus. Quandoquidem currentes in
stadio sollicite intendunt ad accipiendum bravium,
sic crgo currite abstineudo ab omnibus qu» impe-
dire vos possunt, ut omnes coroprehendatis bra-
vium selernse felicitatis. Si enim omnet hic currunt
ubiuniM tantum accipit 6ravt»m, multo sollicitius
currere debelis, ubi omnes aelernum bravium acci-
pielis. Sic uiique currere debetis abstinendo ab ^
omni quod vos impedire possit. Nam omni$ iile qui
contendil in agone, id est in certamine cursus, absti-
net se ab omnibus impedientibus cursum. Et iUi
quidem currentcs in stadio sic se abstinent, vt acci-
piant corruptibilem coronam : nos accepturi incorru-
ptibilcm, longe ampiius abslinere nos debemus,
quanto digniori corona remunerabimur. Et quia in-
corruplam coronam exspecto, igitur ego $ic curro,
non quasi in incertum. llle currit in incertum qui
niodo male, modo bene agit. Guin enim bene agit,
spcrat se accepturum ; quando vero maie, diiTidit.
Currerc dicit bene operari, sine impedimento illatae
tribulationis : Pugnare dicit quando infertur tribu-
tatio, et foi titer resistit. Sic ctiam pugno non quasi
verberans aerem, ut quod bene dicam, opere in me j^
non compleam : qui enim in vanum verba dicit,
acrem solum verberare dicitur; Vei ita : Non quasi
aerem verberans, id est non fiustra ictus meos pro-
jicicns, sicut ille qui piignat cum iioste, quando,
projecto iclu, non tangit hostem, dicitur verberare
aerem ; sed ego conterens liostem, non verbero
aerem, sed castigo corpus meum^ id est carnis con-
cupiscentias comprimo : et ita quod corpus redigo
in servitutem, id est ut caro non solum non repu-
gnet, sed etiam scrviat spiritui. ideo sic castigo et
redigo, ne forte contingat quod contingere posset,
ut, cum aliis pnsdicaverim, ipse efficiar reprobus «t
damnabilis. Ubi ait ne forte. bene ostendit Deum
siceiigeresuos utnon cogateos: ne libertatem arbitrii
in eis destruat, quin si veliut iterum cadere, possint. ^
CAPtlT X.
c Nolo enim vos ignorare, Iratres, quoniam pa-

< tres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes

< mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati

< suntin nube et in mari {Exod. xiii» 21). Eioinnes

< eamdem escam spiritalem manducaverunt , et

< omnes eumdero potum spiritalem bil^erunt. Bibe-

< bant autem de spiritali, consequente eos petra.

< Petra autem erat Christus. Sed non in pluribus

< eorum beneplacitam est Deo. Naro prostrati sunt

< in deserto {NMm. xxvi, 65). Haec autem in flgura

< facta sunt iiostri, ut non simus concupiscentes

< maloruro, sicut et iUi concupierunt {Psalx\, 1 i) ;

INST1TUT0RI9 OPP. PARS H.

m

< nequeidololatRe efiiclamini sicut quidam ex ipsis,

< quemadmodum scriptum est : Sedit populus man-

< ducare et bibere, et surrexerunt ludere {Exod,

< xxxii, 6). Neque fornioemur, sicut quidara ex

< ipsis fornicati sunt {Num, xxv, 1), et cecidenint

< una die viginti tria millia. Neque tentemus Cbri-

< stum, sicut quidam eorum tentaverunt, el a scr-

< pentibus perierunt {Num. xxi, 6). Neqiie murmu-

< raveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt,

< et perierunt ab exterminatore. flaec aratem omnia

< in figura eontingebant illis ; scripta sunt autem

< ad correptionemnostram, in quosfines saeculorum

< devenerunt. luque qui se existimat stare; videai

< ne cadat. Tentatio vos non apprehendaty nisi hu-

< mana. Fidelis autem Deus est, qui non patietur

< vos tentari supra id quod potestis, sed faciel

< etiam cum tentatione {Hroventum, ut possttis sus-

< tiiiere. Propter quod charissimi miht, fugite ab

< idolorum cultura. Ut prudentibus loquor : Vos

< ipsi judicate quae dico. Calix benedictioiiis cui be-

< iiedicimus, nonnc commuiiicatio sangoinis Chri-

< sti est? Et panis quem frangimus nonne par-

< ticipatio corporis Domini est? Quoniam unas

< panis, et unum corpus mulli sumus : omiies 121

< quidem de uuo pane, et de unocalice participamus.

< Videte Israel secundum camem : nonnequi edunt

< hostias, participes sunt altaris? Quid ergo? Dtco

< quod idolis immolatum sil aliquid, aut quod ido-

< lum sit aliquid? Sed quae immolant gentes, < ds;-

< moniis immolant, et non Deo {Deut. xxxii, 17). »

< Nolo autem vos socios fieri daemoniorum. Non po-

< testis calicem Domini bibere, et callcem daBmonio-

< rum : non potestis mensse Domini participes esse,

< et mens» dxmoniorum. Anaimulamur Dominiun?

< Nunquid fortiores illo sumus? Omnia mihi licent,

< sed non omnia ^xpediunt. Omnia mihi licent, sed
i non omnia aedificaiit. Nemo quod suum est qua»-
« rat, sed quod alterius. Omne quod in macello

< venit, manducate, nihil interrogantes propter con-
« scientiam. < Domini est terra, et pleiiitudo ejus

< {PsaL x\v, 1). » Si quis vocat vos infidelium ad

< coenam, et vultis ire : orone quod vobis apponitur,

< manducate, nihil interrogantes propter conscien-

< tiam. Si quis autem dixerit : Hoc immolatum esl

< idolis : nulite manducare propter illum, qui indi-

< cavit, et propter conscientiam. Couscientiam au-

< tem dico, non tuam sed alterius. Ut quid enim li-

< bertas mea judicatur ab aliena conscientia ? Si ego

< cum gratia participo, quid blasphemor proeo, quod

< gratias ago? < Sive ergo manducatis, sive bibitis,

< vel aliud quid facitis, omnia in gloriam Dei- facite

< {Coloss. iii, 17).» Sine offensione estote Judaets ct

< gentibus et Ecclesiae Dei : sicut et ego per omiiia

< omnibus placeo, non quaerens quod mihi utile est,

< sed quod mullis, ut salvi fiant. »

EXP0S1T10.

Quia Paulus dixerat : Castigo corpu* meum^ etc.,
ne ipse reprobus e/ficiar^ ad hoc diceret aliquis :
Quare tantopere laboras, ne reproberis? Non enira

Digitized by

Google

IT3 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EWST. I AD COR* iU

credendom est Deum leviter reproUare nos, quibus A eorum beneplacUum est Deo; quia peeeando, datis

baptismum, fidem et extera sacramenta Ecclesiae
contulit, etiamsi injuste aliquando simus operati.
Contra hoc Paulus probat nihil valere ad salutem
sacramenta» si desiiit bona opera, Patres enim Ve-
teris Testaroenti eadem qu^e habemus in veritate»
habuerunt in figura ; sed quia male operati sunt,
flon profuerunt iliis sacramenta ; sic nec nobis pro-
derunt, si mafa fueriiit opera nostra. Littera sic
jungitur : Propterea tantopere laboro, ne reprobus
efliciar. Yideo enim non mihi suiiicere accepta sa-
eramenta^ si dcfuerint opera ; quemadmodum nec pa-
tribus npstris sub Veteri non suffecerunt, quia roale
operaU sunt. Quod ut videatis, nolo vo$ ignorarey o
fratre$^ quoniam patres no$tri^ id est Judsi, qui nos
in cultu Dei praecesserunt, et docuerunt, et quorum
figurae veritatem nostram genuere. lili, inquam,
patres omnes, nuUo separato, fuerunt sub nube. Nu-
bes illa quae inter ^gyptios et Judaeos posita fuit
usque ad mare Rubrum, significavit divinam mise-
ricordiam, quae catechumenos protegit, donec ve-
niant ad baptismum. Et omne$ patres nostri trans-
ierunt mareRubrum, ita et nos omnes per baptismum
trausimus ; et omM$ patres nostri in Moy$e, id est
in regimine Moysi baptizati ^unt^ id est profecti sunt
in nube, separante eos ab i£gyptiis, el in maris
transitu. Baptizati dicit, cum nec ista vox de illis
tunc dicta sit, nec mare illud veritas baptismi fuerit,
quia figura tantum, sed noroen significataB rei, pro

sacramentis indignos se fecerunt. Vere plures eorum
Don placuenint Deo : nam pro$trati $unt in de$erto^
provocantes super se iram Dei male agendo. Et hac
praedicta non solum causa eorum facta $unt^ sed
etiam in figura noslrt. In omnibus enim praedictis
flgurata est veritas sacramentorum , quae data est
nobis per Christum. Ideo in figura nostri facta sunt,
ut non $imu$ concupi$cente$ malorum, $icut et illi
muUoties mala concupierunt,

Hic Paulus se inserit eis, ut melius eos retrahat,
peccata quorum compatiendo sua facit. Nunc quae-
dam peccata Judaeorum rcponit, quae vidit in Co-
rintbils essc, diceus : Ne sitis concupiscentes malo-
rum, scilicet, ueque eificiamini idololatrae. Hic jam
' separat se ab iilis quibus in idololatria non cousen-
sit, ne, inquam, $iti$ idololatrte $icut quidam eorum
fuerunt. Corinthii autem idololatrae erant; quiavel
sub veneratione idoli idololhyta comedebant; vei non
curantes oflendere fratrem roanducando idolothyta,
causa erant quare infirrous frater idololatra esset,
et sic de idololatria accusabiles. Idololatrae fuerunt
quidam Judaeorum, quemaitmodum de eis $criptum
e$t in Exodo : Sedit populu$ Judaeorum manducare ei
bibere, quae immolaverunt vitulo conflatili, et postea
$wrrexerunt ludere {Exod, x\xu, 6), id est clioreas
ducere, et caetera coram idolo. Vel surrexerunt lu-
dere, id est idolum adorare : quod ludus et derisio
videbatur de his, qui per tot miracula erant in-

ipso significante ponit^ quia quemadmodum illi in q slructi. Neque fornicemur^ $icut quidam ex ipsi$ for

ducatu Moysi protccti sunt, longe melius nos duce
Cbrista protegimur in baptismo, in quo nobis pec-
cata remiltit, et liberum arbitrium nostrum confor-
tat ut possit resistere diabolo male suadenti. Ideo
»;tiam ait, baptizati sunt; quia quam efficax nobis
est baptismus ad salutem, sic esset eis transitus
maris, si credentes mandatis Dei obedirent. Et omnei
patrcs nostri manducaverunt eamdem e$cam^ id est
manna. Escam dico ^piritualem^ id est spiritualis
escae corporis et sanguinis Christi significativam.
I Jeo etiam spiritualem ; quia quod esca corporis et
sanguinis Christi facit in nobis, idem prodesset eis
ad salutem manna illud, si in bono perstitissent.
Non quod aliud fuerit quam manna. Et omne$ bibe-

nicati $unt cum Madiauitis, et propterea ceciderunt .
viginti tria millia {Num, xxv, 1). Foruicaiio eiai
in Corinthiis, ut in eo qui duxerat uxorem patris,
cujus per consensum alii mnt rei. Neque teHtemu$
Christunij sicut quidam eorum tentaverunt^ dicentcs :
I Nunquid poterit Deus parare mensam in deserto
{P$aL Lxxvii, 19) > ; et illi perierunt a serpentibus,
venenantibus eos, donec Moyses serpentem aer«um
erexit in iigno, quem qui Judaeorum vide])at, ea die
a laesione serpentum securus erat : qui serpens si-
gniUcavitChristum secundum humaiiilatem, ut idem
in Evangelio perhibet : c Sicul exahavit Moyses ser^
pentem in deserto, sic oportet exallari Filium ho*
minis {Joan. iii, 14). i Tentabanl Coriuthii Deum,

^nt eumdem potum, id est aquam fluentem de petra : D dum de resurrectione dubilabant, quasi Deus non

putum dico $piritualem; quia potum 122 sanguinis
Christi figurantem, et idem in fide valentem eis si
boni essent. Nec semel inde biberunt, sed bibebant
assidue de petra, id est de aqua manante de petra
con$equente eo$, quia quocunque ibant in deserto,
aqua illa sequebatur illos. Petra dico spirituali, id
est spiritualem petram Chrisfum significaute. Quaie
non semel, sed continue bibebant; quia non suflicit
nobis qui quotidie in peccatum labimur semel su-
mere sanguinem Christi, quia sicut quotidie cadi-
mus, sic jugi medicamine egemus. Petra autem illa
unde manabat aqua, erat Christus^ de cujus latere
fluxit aqua nostrae regeneratiouis. Et licet tot sacra-
meuta habuerint patrcsnostii, tamen non in pluribus

posset, quidquid ex bonitate veliet. Neque murmu-
raveritis, quod utique faciebant Corinthii, quornm
quidam dicebant Paulum non ^se apostolum, e(
similia : sicut quidam Judaeorum murmuraverunt, \i{
filii Core et Dathan et Abiron, dicentes Moysen non
ex praecepto Dei consecrare Aaron in sacerdotem»
sed pro exallatione sui generis ; et ideo perierunt ab
exterminatorCy id esta percutiente angelo.

Notandum est quod, quia Judaei rudes erant, nec
spiritualia capere possent; ideo in carnalibus ser-
vire Deo propositum fuit illis. Et sicut in carnali
servitute offendentes, secundum carnem puniebau-
tur; sic et nos quibns spiritualia data sunt, si in eis
ofiendtmus, sicundum animam punicmur. Non so-

Digitized by

y^Google

\n S. BRUNONIS CAUTHUSIANORUxM

lum praedicla sacramenta in figura noslri pnccessc- A
runt, scd etiam htsc oronia, el peccata, et p«na;
peccatorum contingebant Ulis in figura nostri ; quia
siilli 1'2S manentes in umbra, pro transgressu
umbr» damuati sunt, quauto magis nos, si in ipsa
veritaie pcccamus? Non solum kae illis m (igura
nostri contigere, sed etiam scripta sunt Imc ad cor-
reptionem nostram, ut pet exempla eorum corripia-
mur. Nostram dico, in quos devenerunt fines sasaUo'
rum; quia quantumcunque duratura sint hsec sa-
cnla, nos tamen fines habemus; quia hi ritus, qui
per Evangelium datisunt, iiunt uUimi ritus. Et ipsi,
quandiu mundus erit, non finientur. Vel ita : In nos
devenerunt fines swculorum, quia finita est omnis
ssM^ularitas, sciiicet veterura rituum camalitas, ct
tradila est nohis ipsa veritas. Quandoquidem priora ^
sacramcnta p.ntribus nostris nihil profuerunt propter
pmatum, et haec ad nostram doctrinam scripta sunt.

Itaque, id ost propterea ille vcstrum qni se existi"
mat stare, scilicet qui sane intelligit de crcatLris
IVi, sibique licere omnia, videat ne cadat per offen-
diculum fratris. £t, ne in hoc verlx) quia dixeral t«f-
deat ne cadai, turbarentur Corinthii, scientes justum
etiam soptics in die cadere, determinat Paulus de
qnocasu intelligat, dicens : Yideat quisque ne ca-
dat, sic ut uon apprehendat vos tentatio^ id est dele^
clatio peccati, nisi quse sit humana, id est necessi-
tate carnis veiiiens, scilicet veniaiis. Quod ad vos
pertinet, \idete ut faciatis; quia Deus fidelis est et
verax in promissis, qui fidelcs suos in nullo 'ieserit;
qui Deus non patietur vos tentari supra id quod pati
potestis. Secundum enim quod videt forlitudinem
vel tencrltatem cujusque, tribulatioues disponit. Nec
sriium non patietur vos supra modum tentari, sed
etiam fuciet vobis cum tentatione proventnm , id est
et augmentum virtutis qua perseveretis, ct au^men-
tum tribulationis : faciet^ dico, ita ut vos possitis sns-
tinere, ne iii tribulatione deficiatis.

Propi^r (/uoi/, idestquia videndumesl stanti, ne
cadat, Qt Deus praesto est qui manuro porrigat. Idco
fugitea cultura idolorum ; si hoc facitis, tunc eritis
mihi charissimi, Fugcre a cultura idolorum dicit et
infirmis qui sub veneratione idoli comedebant, et
bis qui, licct sanae fidei essent, tamen causa erant
qua fratrum infirmitas corrumperetur. Et ut fugiatis r^
a cultnra idolorum, rem subtilem dicturus sum, in
qua loquor vobis non ut simplicibus, sed ut pruden-
tibus; et ideo vos ipsi judicate, id est quanto subti-
lius poteslis, apud vos discutite hoc quod vobis dico,
f>ummam sententiae breviter extra coUigamus : Ideo
fugere debetis a cultura idolorum ; quia, sicut illc
qui oorpori et sanguini Ghristi communicat, unuri»
quodammodo flt cum Ghristo, sic iile qui communi-
cat idolo, idolothyta comcdendo incorporatur dia-
bolo.

NuDC litteram exponamus : Fugiendum vobis est
a cultura idolorum, quia calix, id est sanguis Ghri-
sii. Caiix dico benedictionis, per quem bcnedictionos
gratiarum accipimus : quia per sanguinem Ghrisii,

INSTITUTOIUS OPP. PARS II. I7e

si digne sumiuiu3, et a prioribus peccatis liberamur,
et-coiitra vcnictilia confortarour ; cui calid nos bene'
dicimusy laudanlcs eum, quod nunquam hnjusinodi
ealix fuerit, qui et a peccatis )il)erarct, et ne altra
peccaremus confortaret. Vel calix benediclionis, id
est quem ipse Deus benedicit ct consccrat, et cui
nos benedicimus per oflicium nostrum : Deus enim
hoc cfiQcit per sacerdotem ministrum. Hic itaque ca-
lix nonne est communicatio sanguinis C/tnslt.^idest:
nonnc per sanguiuem assumptum unimur Christo,
ipsique conformamur? Et panis, id cst verum corpns
Ghristi, qui sub specie sola panis accipitur. Pattit
dico quem nos in altari frangimus^ ut quod uniun
est in veritate (licet ita videalur), scindi tamen non
potest, dividentes significemus nos, qni divcrs»
personae sumus, unum fleri in Ghristo. llic, inquam,
panis quem frangimus, nonne est participatio corfo-
ris Domini ? id cst : nonne per hoc corpus Deum in
nobis capimus, eumque nobis incorporamus? Idco
in duabus subslantiis, corporis scilicet et sangninis
sacriflcium 124 '^^^ ^^"s institnit ; ul per camcm
in altari traditam osienderet sc rcdimere cariicm
nostram, per hacc sacramenta in incorniplionem
quandoquc transfercndam ; et per sanguinem qucra
tradit, insiniiaret se simililer redimisse animam no-
s%*am; ad quod de aninia insinuandum : quia rein-
corporali uti non poluit, digiie per sanguinem, qui
sedcs anima^ dicitur, animam figuravit. Nec in duas
srjbstantias distribuit, ut divcrsas partes ejus inlcl-
ligeret. Qui enim sanguinem tantuni, vel coqius so-
lum, totum accipit : qtii utrumqnc accipit, nou
magis per utrumque, quam per allerum acciplt<
Quod corpus sicut vera caro Ghristi est' sub specie
panis, ita per solam specicm atteritur, diminullur,
in partes dividitur, cum in veritate incorrupiibile,
indivisibile, impotens diminui pennaneat. Verc per
acceptionem sanguinis e( corporis Ghristi uniinur
Ghristo; quoniam mutti sumns unus panis, id estsic-
ut in pane dlversa grana in unitatem panis trans-
cunt , ita et nos unimur fide, spe et charitale. Su-
mus etiam multi unum corpus secundum divcrsila-
tcm membrorum sibi invicem in unitate dilectionis
subservientium. Nos omnes sumus unus panis et
unum corpus : qui participamus de uno pane et de
unocalice, id est de corporeetsanguineChridllper
quem counimur Christo, incorporantes eum nobis.
Modo secundum Ambrosium, quod sequiiur dica-
uus : 0 Israel, id est o fidelis anima, quae Deum
ifitucris, quod in spiritualibus modo vobis osiendi,
videte idem ficri secundum carnem^ id est per carna-
leiK participationem idolothyti diabolo communicare.
Nonne QXiim qui edunt hostias immolatas diabolo,
participes sunt altaris diaboli? id est : nonne com-
municant ipsi diabolo per hoc quod participant qu^
super altare idoli immolantur? Quemadmodum m
spiritualibus, sic in carnalibus quin fiat, negari non
potcst. Quia dico comedentes immolata idolo part''
ciparc diabolo, ergo quid dico, id est an hoc dicere
existimor qnod immolatum idotis sit aiiquid aiiud

Digitized by

Google

177 EXPOSmO IN EPISTOLAS PAUU. — IN EPIST. 1 AD COR. 178

qaaui essei priusq«iaiii iminolaretury Absit hoc ut A Ne iu praedictis offendatis, sic discernite': Omfie

videar hoc dicere quod idolum sit aliquid aliud
qoan» kipis vel lignum, vel iilud unde fabricatum
CBt! quia per immolata Ipsi dico bominem untri
diabolico. Non utique dico ,quod immolatum idolis^
vel idolum aliquid $U quod prius non fuerit; sed hoc
dicOy quod gentes quw immolant hasc, immolant illa
dtemottiis, et per hoc uniuntur ipsis, non per camem
iinroolatam, quod aliud sit quam caro, neque per
iJcrfum, quod aliud sit quam prius fuerit. Damoniis
immotanty et non Beo : quarc diabolo sese incorpo-
rant. Yel aliter (nt extra librum adaptationem simi-
litttdinis accipiamus), ita : Quia comrounicantcs
corpori et sanguini Christi uniuntur Christo, ita per
simile participantes immolatis idolo uniuntur dia

quod in macello venit^ id est venditur, manducatej
nihil tnterrogantes propter conscientiam^ quara in se-
quentibus determinabit. Manducate omnia, quia Do^
mini est terra et plenitudo ejus (Psalm. xxv, \). Si
quis autem infideiium vocat vos ad prandium, et vul*
tis ire, quod bene licet (quia de inlidelibus non ha-
bemus judicare) omne quod vobis apponitur mandu"
cate^ nihii interrogantes propter conseientiam^ quam
iterum determinabit, vos nihil interrogetis. ScJ si
quis dixerit vobis : Hoc est immolatum idolis^ nolite
illud manducare propter illum qui indicavit, et pro*
pter conscientiamy quam nunc dcterminat. Conscien-'
liam autem dico non tuam^ qui tide sanus es, sed
propter conscicntiam alterius, id est infii-mi fratris,

bolo. Ethocextra litteram accipiamus, utquod per ^ "® offendat te. Dixit conscientiam, priraum notans

spirilualia ostendit, in carnalibus videatis : Vidcte,
modo Israel, id est Judaicum populum, secundum
camem, id est secundum carnales ritus agcntem.
Nonne eniro qui apud Juda&os edunt hostias immo-
latas l>eo, participes sunt altaris, id est parlicipant
Deo cui immolant in aitari? Eodem modo qui edunt
idolotfayta, participes sunt diaboli. Et hoc exlra li-
bram.

Seqnens littera sic jungitur : Quandor|nideni dico
coroedentem idolothyta participare diabolo , ergo
quid videor dicere? Sequens littera non mutatur.
Proptcrea volo vos fugere a cultura idolorum , quia
nolo vos fieri socios damoniorum^ sicut probatum est
esse eos qui idolothyta comedunt. Id(yo essetis so«i r
dssmoniorum, nisi idola fugiatis, quia non potettis
bibere caticem dcemoniorum et calicem Domini, Et
mn potestis esse participes mensas Domini et mensw
dasmomorum. Debemus fugere a cultura idoiorum,
ne associemur dsemoniis. Debemus etiam ideo, quia
participando mensae daemoniorum, semulamur, id
cst invidemus Domino, cujus regnum ex 125 "<>-.
bis ipsis, etimitatoribus nostris diminuimus. Sed an
eemulamur DominumfMvilo utique nostro invidemus
ei, quia nunquid fortiores itlo sumus? Qm autem
fortiori se invidet, male agit,quia opprimitur ab ilio.

Dicerent ad faaec, qui sana lide idolum iiiique im-
molata nihil esse crederent. Videris, Paule, intelli-
gere immolata idolo allquid esse, cum nos propterea

conscientiam Judsei qui, si videat Christianum ido-
lothyia comedentem , dicel non adha^rendum esse
Christianae fidei; quia revertuntur ad cuUuram
idoli. Secundo conscientiam gentilis, qui videns
illud idem dicet : Quare dimitterem idoia mea, cum
Chrisliani ad ea revertanlur? Tertio conscientiam
infirmi fratris, propter causam sxpc dictam. Propter
conscientiam altcrius abstinere debes. Quia ut quid
iibertas mea, id est hoc quod mihi ex sana fide licet,
judicatur, id est judicabilis fiat et damnabilis ab
aliena conscieniia^ id est propter infirmam conscien-
tiam fratris. Et si ego participo idolothytis cum gra-
tia^ id est coroedeus in nomine Doniiui, quare blas"
phemor, id est cur me blasphemabiiem exhibeo, pro
eo quod gratias ago? Putat enim me infirmiis vel
iafidelis idola venerari, cum ago gratias Deo. Quan-
doquidem conscientia nullius laedenda est, ergo sive
manducatis, sive bibitis, vel aiiud quid facitis, hacc
et omnia facite, non in licentiam fidei vestrx, sed in
gioriam Dei, ut nemo juste vel injuste possit caium
niari fidem Christi. Et ut in gloriam Dei omnia fa*
ciatis, estote sine offensione Judans et gentibus, et
EcclesiiB Z>et, id est infirmis fratribus, sicut supra
delerminatum est. Estote dico et sicut ego placeo, id
est piacere laboro omnibus per oninia, non quwrens
quod milii solum utiie est, sed quod ulile sit multis^
ut sic sq/rt fiant multi per me. Et ut multis utiles
sitis, eslote in hac re imitatores mei. Quod si roei

dicas fieri socios dsemonioram. Absit hoc! ait Pau- D ^"^^^ ^^ Christi, sicut et ego Cbristi imitator sum.

lus. Hoc enim plane profileor, quod omnia ista iicita
sunt mihif et cuicunque sanam fidem habenti ex fide
comedere, sed taroen ideo.non licere, quod itoit
ontjfta expediunt, sed potius beatitudinem per offen-
diculum fratris impcdiunt. Iterum idem^ omnia uti-
qiie miki licent, secundum sanam fidem, sed non
omnia mdificant proximum, et in eo quod destruunt
eum, non licent. Et quia ad asdificationem proximt
omnia agenda sunt, propterea ne^no qumrat quod
suum est tantum, et non proximi, sed quaerat quod
alterinSf id estquod ad aedificationem proximi valet.
Quia modo dixit secundum fidem licere, proptcr
offendiculum fratris nou licere. Determinat moilum
quando his cibis uli liceat, et quando non, diceiis .

CAPUT XI.

4 Imitatores mei estote, sicut et egoChristi. Laudo
i autem vos, fratres, quod per omnia mci meroorcs

< estis; et sicut tradidi vobis praeQepta mea teneiis.
i Volo autero vos scire, quod omnis viri caput Chri-

< stus est; caput autem mulieris vir (Ephes, v, 25)

< caput vero Christi, Deus* 126 Omnis vir oran- j

< autprophetans» velato capyte, deturpat caput suum.

< Omnis autero mulier orans aut prophctans, non

< veiato capite, deturpat caput suum : unum est

< enimj ac si decalvetur. Nam si uon vdatur mu*

< licr, tondeatur. Si vero turpe est mulieri tonderi

< aut decalvari, velet cdput suum. Vir quidem non
• dcbet velare caput suum ; quoiiiam imago et gloriu

Digitized by

Google

179 S. imUNONfS CARTHUSIANORUM

Dai est, mulier aatero gloria viri est. Non enim A
vir ex mnliere est, sed mulier ex viro. Etenim non
est creatas vir propter mulierem, sed mulier pro-
pter virum. Ideo debet mulier velamen habcre su*
per caput suum, et propter angelos. yemmtamen
neque vir sine muliere, neque mulier sine viro, in
Domino. Nam sicut muiier de viro, ila et vir per
mulierem : omnia autem ex Deo. Yos ipsi judi-
dicate : decet mulierem non velatam orare Deum?
Necipsa natura docet vos, quod vir quidem si
comam nutriat, ignominia est ilii : mulier vero si
comam nutriat, gloria est illi ; quoniam capilli pro
velamine ei dati sunt. Si quis autem videtur con-
tentiosus esse, nos talem consuetudinem non tia-
bemus, neque Ecclesia Dei. Hoc autem prsecipio :
non laudans, quod non in melius, sed in deterius
convenitis. Primum quidem convenientibus vobis
iu Ecclesiam, audio scissuras esse inter vos, et ex
parte credo. Nam oportet et haereses esse, ut et
qui probaii sunt, manifesti fiant in vobis. Conve-
nientibus ergo vobis in unum, jam non est Domi-
nicam coenam manducare. Unusquisqueenim suam
coenam praesumit ad manducandum. Et alius qui-
dem esurit, alius aotem ebrius est. Nunquid do-
mos non habeiis, ad manducandum et bibendum?
Aut Ecclesiam Dei contemnitis, et confunditis eus
qui non habent?Quid dicam vobis? Laudo vos? in
hoc non laudo. Ego enim accepi a Domino, quod
et tradidi vobis, quoniam Dominus noster Jesus
Christus in qua nocte tradebatur, accepit panem, ^
€t gratias agens fregit, et dixit : Accipite et maz-
ducate : Hoc esl corpus meum, quod pro [omni-
bus] vobis tradetur; hoc facite in meam comme-
morationem. Similiter et catlcem, postquam coe-
navit, dicens : Hic calix novum testamentum est
in measanguifie ; hoc facite, quotiescunque sumHs^
in meam commemorationem. Quotiescunque enini
mandueabitis panem hunc, et calicem bibetis,
mortem Domini annuntiabitis, donec veniat. i Ita-
que quicunque manducaverit panem, vei biberit
caltcem Dorai-ni indigne, reus erit corporis et san-
guinis Domini {Joan. vi, 59). > Probel auleni se-
ipsum homo, et sic de pane illo edat, et de calice
bibat. Qui enim manducat et bibit indigne, judi-
cium sibi manducat et bibit, non dijudicans cor- D
pus Doniini. Ideo inter vos multi inlirmi et imbe-
cilles, et dormiunt multi. Quia si nosmetipsos
dijudieflremus, non utique judicaremar. Dum ju-
dicamur aulem, a Domino corripimur, ut non cum
hoe mundo damnemur. liaque^ fbatres mei, cum
convenitis ad manducandum, iiiviecm exspectatc.
Si quis esurit, domi manducet, ut non in judicium
eonveniatis. Ca^ra autem cum venero disponam. i

ExresiTio,
Poslquam de immohitis iddo reprehendit eos ne
vel sub oifendieulo fratris, vel sub veneratione idoli
participarent illis, transit ad aliud, .quod nimis im-
pudice consueveiant, scilicet ut viri velato capiic
orarent in Ecclesia; muUeres vcro denudato : quod

INSTITUTORIS OPP. PAKS H. 480

ne ulterius liat in eis, prohibet et lege eon<HtioDis
eoram et auctoritate sanctornm, et quia natura re»
pugnat, Littera sic jungitur : De hoc quod vel sub
veneratione idoli, vel sub offendicul& fratris idolo-
thyta comeditis, vos reprehendo. De hoc aatem
laudo vos, 0 fratres, quod estis memores mei per
omnia quse imperavi vobis. Memores ideo; quia,
sicut tradidi vobis praecepta mea, sie tenetis nihii
inexpletum praetermittentes. £t hoc totum irouice;
quia mandatum ejus vix in aliquo tenueraot. Sed
licet ita laudem vos, in eo tamen vitupero, quod vir
veiato capite, mulier nudato, deturpat se. Sed pras
mittit rationes, quibus sie non debere fieri appro-
bet, dicens : Ne tam perverso more deturpetis ca-
pita vestra, volo vos scire quod Christus caput est
127 omnis viri divitis vel pauperis ; a Deo enim
principium habet non ab alio. Et quemadmodum in
eapite omnes sensus habemus, et nullam in corpore
praeter tactum , quem habemus iterum in capite ;
sic omnes sensus nostri consentire, et cooperari
debent capili suo Christo ; Christus est caput viri :
vir autem caput est mulieris, id est priQCtpiom. De
costa enim viri fabricata est muiier » et sie roale-
riam principii sui traxit a viro : qui vir a Deo tan-
tucn habuit priucipium. Christus est caput viri;
Deus vero cst caput, id est principium Cbrisli,
secuudum liominem caput specialitcr^quiaimmu-
nem a peccato per unitam ipst divinitatem Cbri- 1
stum Deus constituit. Seeundum Deitatem Deus !
est caput Christi; quia Filius principium habet a
Patre, Patcr uon ab alio. Et quia vir Christun
solummodo caput habet, ideo omms vir orans in ee- j
clesia Dominicam orationem, vel quaslibet oratiooes,
aut prophetans; prophetare dicit, vel symbolum
dicere , in quo carnis resurrectio et vita alerna,
qu<e futura sunt praedicuntur ; vel propketanSt idest
legens in ecclesia et revelans quae praeterita sun(
vei futura solummodo de Christo;vir ita faciens,
deturpat caput $uum,

Possemus hic dicere caput viri Christum queni,
dum inhoneste agit , quantum ad se deturpare vide-
tur, cujus jussa speniit ; sed quia sequens littera sic
non patilury dicimus : .Yir velato capite orans detur-
pat proprium caput, dum libcrlatem quam habel
(quia sub nullo prsctcr Christum est) tegit vela'
mento : quod signum est erubeseendae subjectionis.
Yir velato capite orans detnrpat proprium capai;
sed omnis mulier orans aut propketam (sicnt supi^
expositum est) non vehto capite^ d$turpat pro-
priumcaput^ quod semper velare deberet, in signum
e|us erubescentiae, qued totius perditionis causa sit
muKer, et maxime eum in Ecclesia suo praescDU-
tur judici, cui omne genus heminum Infestiim ^
eit, dumdiabolo coiisensit, et ad eensentiendum
eidem virum impulit. Yere, muUefem non velare
capui , est deturpare eaput. Nara unum et ide*"
.8*, quod non velat caput ac si decalvetur , id «"st
;apiIIos in fronte discriminet, cum certum ^'*
quod Bolit tonderi. Decaivclur tantum pusuit»

Digitized by V:iOOQIC

481

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. - IN EPIST. l AD COR.

182

a«<m uaquc habet pro .mconvenienti, qaia scie- A Ha« pramissa lcguntur suJ»allcgo.iaMC : Vi.qul

bat illas nallo modo vellc tonderi. Verc non velare
caput csl decalvari : nam « non velatur mulier,
lonrfMrtr : qood qnia nuUo niodo faciet, sequilur
ut non velalo capite dccalveiur. Ex non velato ca-
pite, sequitur nccessario vel decalvari, vel tonderi ;
sed ii turpe esl mulieri, quod ulique dedeceret ton-
dm, vel decalvan, velet caput suum, quod deceret.
Mulier vclet caput, sed vir non debet vetare caput,
quoniam vir est imago Dei , a quo formam el prin-
cipinm habet, et est vir gloria Dei. Si enim bene
egerit, gloriatur Deus in eo. Vir e$t imago et gloria
Dei, Sed mntier e$t gtoria viri; quia debel a viro gu-
bemari; et si bene gubernala.fuerit, gloriam habet
super his qua mulier benc gessit. Vere vir solius

in prima creatione faclus fuil a Dco, in mulla ra-
tionaliUtis forliludine signiflcal ralionem,qnjE sein-
per regere debet sensualiiatem ; mulier aulcm quae
nonadeo fortis fuit', sicul vir, significat sensuali-
tatem qnae, bene gubernata, obedire debel ralioni.
Quod ulique diabolus sublililer intuens virum sc
non posse perverterc , cum magis ralione vigerct,
quam sensualitate mollesceret; aggressus est mulic-
rem , quam sensii magis sensualiiale prcmi, qiwm
ratione erigi. Etsecundum hoc, sic dicimus : Vir
non debet vclare caput, quoniam vir est imago Dei,
id est per vim ralionis imaginatur Deum, et per ra-
tionem agendogloria eslDci.Glorificalur cnim Dcus
in bene agenlibus servis; mulicr aulem, id esi ipsa

super his qua muiier Denc gessu. vere u» suuu» m i^..^ agv,..*.— .....^, .- , -

Mgioriaest, et mulier gloria viri. Nam vir non » sensualitas, gloriaest vin per rationcm Dcom ima-

eu ex mutiere , id cst in prima conditione vir non
babuit origincm ex muliere, quse necdum erat;
ted mutier principium ]ial)uil ex viro , quia de cosla
\d;e aedificata cst Eva. Uerum verc rtr est gloria
tantum Det, et mulier viri. Etenim vir non est
creatus propter mulierem,Vii servirct ei , quia Deo
soU; sed mutier creata est propler virum , ul omni
scr^itute raanerct in adjulorio viri. El qtiia nmlier
ad gloriam viri facta est, etut scmpcr viro subes-
sel, ideo muller debet semper kabere potesiatem, id
esl signum quod sit alicn» potestatis, supra caput ,
quodvelare debet in signum sul)jectionis ; eipropier
(mgelosy id est propter doctorcs Ecclcsi», qui angcli

ginanlis : sensualiias enim benc operando consen-
ticns i-alioni , gloria ejus esl. Et licet per virum
rationem, per mulierem accipiamus sensualitatcm,
non lamen negamus quin utrumque sit in ulrociuo,
ct ratio in muliere vir dicilur; et sensualitas in
viro mulier appcllatur. Nec sic de rationc ct sen-
snaUtatc hic agimus, quin semper ad ipsas pcrso-
nas respiciamus.VLr debet esse gloria Dei,etmulier
tiri. Nam vir non est cx mulierc, id est ralionali-
tas non debct pendere ex sensualilate, sed miilicr
ex viro, id esl sensualilas ex ralione. Vir utiquc
non csicx muliere. Etenim vir non est crealus , id
est ralio non ad hoc daia est tiomini propter mulie-

(licuntur, quia Dei nunlii sunt, ne visa lascivia im- ^ rcm, id est ul scqualur scnsualilatem, scd mulicr
^ .. .,...._ „.- ...- «j «^o ^ 4^^ «i«,m \A nftt fiensualitas creata esl pro-

pudicarum mulienim, illicitc moveantur ad cas.
Vel propter angelos Dei, qui praescntes sunt in om-
nibus Ecclesiae sacramentis , ne offendantur in-
lemperantia Untae libidinis. Vel propter angelos, id
cst propter patriarchas et priores sanctos , qui ne
hoc fieret prohibuerunt.Quia modo adeo dcprcsserat
muliebrem sexum , sic pcr omnia 128 ^»ro >n^^"
guiorem factum. Nunc relevat et consoialur eum,
diccns : Licet in prima creatione yir mulierem pr»-
cesserit, tamen in scquenii successione generandi,
▼ir ct mulier pares sunt; quia neque vir sinemutiere,
neque muiier sine viro geuerare queunt, scd partici-
paiioDc aUerius acqualiter generat uterque. Nec ta-
men quod ex sc procreari possint, scd totum in

proptcr virum , id cst sensualiias creata esl pro-
pter obediendum rationi. Elquia mulicr propter vi-
rum creata est , ideo debcrei habere signum pote-
stalis supra caput, el propter angelos, sicut dictum
est. Sed licct virum tanta dignitatc prajlulcrim mu-
licri, tamen ncqucvir sioe mulierc, ncc mulier
sine viro, id est alter non praecedet altcium in
Domino, id est in bcatiludine, solummodo bcne
opercntur : licet in prima crcatione vir mulicrcm
praecesserit, vere altcr non prseccdel allcrum in
salvatione; nam illud quod supra dictum csl, mu-
lier de viro, vir non de muliere, nihil nocebit, cum
in succcssionc generationis Vir ita sit de mulicrc,
sicut mulicr dc viro, licet in prima creatione mu-

Domino : Dominus enim pcr conjunctionem masculi D tier de viro solo geherala sit, omnia autem ex Deo .

ci feminae crcat hominem. Vere nec vir sine mu

liere, nec mutier sine viro : nam sicut mulier ge-

werdUiT de viro ; ita et vir generatur per mulierem.

flicquidam insidiantur verbis Pauli, quare dixe-

ril mulier de viro , vir non de muliere , sed per

mulierem , dicentes de solius viri semine concipi

puerum sine semine malris , sed tantnm per mu-

lierein foveri puerum in utero matris, nec matcr

babeat ibt semen, sed solam uteri nutrituram. Male

oxponentes verba Pauli , cum per tam bene sit ma-

leriale, qaemadmodum de, Licet dicam mulierem

generari de viro el e converso, tamen hxc et omnia

quaecunque sunt ex Deo sunt; quia ncc vir nec

inulier per se possunt aiiquid sinc Deo.

sicut dictum est.

Probavit sccundum ordincm crealionis secundum
instituta Patruni, virum non debere volari, nec mu-
lierem denudarc Caput. Probal idem per naturam
utriusque : quae viro breviores capillos dcdit iu
signum libertatis; mulieri prolixos in signum ve-
landi pudoris. Licct enim quidam viri longiorcs
habeant,hocfit per artcm, non pcr naturam. Si
vero feminae breviores habeant, hoc est ex aliquo
vitio, nonex natura. Littera slc jungitur. 129
Probavi superius per ordiuem creationis velandum
esse caput mulicKS. Nunc t>a« ip«t , Corinthii, ;«-
dicate , quod non debere ficri probabo per naturara,
Judicate, inquam , an dccet mulierem non velatain

Digitized by

GoogI(

185

S. BRUNONIS CARTHUSIANORLM INSTITUTOIUS OPP. PARS «.

m

orare Deum? Non utiquc; quia nec ipsa nalura do- A damnabiiuini penilus. Propter icissuras mm Kcet

cet vos sic agcre, imo proliibet. Et cum natura
prohibeat, si vir quidem nutriat comam, ignominia
est illi, quia contra naturam agit. Si vero mulier
nutriat comaniy gloria est iUi; quoniam capilU longi
dati sunt ei a natura pro velamine^ id est iu signum
velaminis, quod capiti seroper debet supponi. Pro-
bavi per ordinem creatiouis, et per legem naturae ,
yirura noii debere caput velare, nec muUerem de-
nudare. Sed si quis inter vos videtur contentiosus^
nec consentit nostris rationibus, boc unum dice-
mus ei : Frater , nos non habemus talem consuetu-
dinem^ nec habuimus in synagoga Judaeorum, neque
adhuc habemus in nova Ecclesia Dei , ut vir velato
capite , mulier non velato oret. Et quia consuetudo

corpus Ghrisli accipere. Tdeo etiam vobis non licet :
quia unmquisque vestrum pr(esumit^ id est, praesu>
mcndo anlicipat propriam comam^ non solum ad
apparandum, sed etiam adcomedendum. Et prster^a
aliud malum : quia atius quidem (qui non babet
unde sibi^pra^paret) esurit, Iterum aliud malum:
Aiius autem ebrius est. Sed sic in ecclesia conie-
dentes, nunquid non habetis privatcu domot ad maii«
ducandum et bibendum? quas si non haberetis,
tolerabiliusesset in platea comedere. Aut cotitemttiiit
130 Ecclesiam Dei^ in qua inebdamini ; et coa-
funditis eos, id est verecundiam inferlis paupcribus,
qui non habent quid sibi praeparent ?
Et quia sic impudenter agitis, quid dicam vobit ?

hoc non habuit, nec adhuc habet , propterea, quia ^ Certe sine charitate esiis, contemptores Dei, secta-

admonitione nostra abuteris , jam non solum sua-
deo, sed ex auctorilate nostra praecipio ne ulterius
fiat hoc insuetum.

Postquam ab hoc malo coercuitCorinthios, transit
ad alia, in quibus longe deterius offendebant :
seducti enim a pseudomagistris , dereliquerant
institutionem Pauli, quam eis tradiderat de susce-
ptione corporis et sanguinis Gbristi. Suaserant enim
eis pseudo, quod post ccenam communicari deberent :
hac enim hora Ghristus tradiderat haec sacramenta
discipulis suis participanda. Unde in multa mala
devenerant ; quia, cum inter eos essent schismata ,
ad unitatem corporis Ghristi accedere praesumebant ;
et aliud malum, quia prius coenabant et inebria-
bantur, et hoc in ecclesia et in his coenis eos qui
tantos apparatus non habebaut, erubescere facie-
bant, ncc indigentibus aliquid ministrabant, et post
haec mala mensae Domiui se ingerebant. Littera
sic jungitur : iloc quod praemissum est ne flat prae-
cipio, iiiud aliud non laudans, sed magis improbans.
lloc scilicet, quod convenitis ad coenam Dominicam,
in qua deberetis unum ileri, vos dico non per hoc
profecturos iq melius,sicutdeberelis, sed lapsurosin
deterius.Et cum multasintmalavestra,primum qui-
dem omnium hoc repono, quod, vobis convenientibus
in ecclesiam, audio inter vos esse scissuras et discor-
dias, cum Ecdesia unitatem exigat, et, sicut audio,
bene credo ex parte^ id est propter partem de vobis,

tores gulae, etc. Laudo ego vos in hoc ? utique noh
iaudoy imo vitupero. Yel ita : Laudo vos in qui-
busdam aliis, sed in hoc nullatenus laudo. Postquam
vituperavit in eis ordinem in quo male consueveraut,
determinat eis quomodo sacramenta Ghristi accipere
debeant , scilicet in abstinentia, non in ebrietate,
sed in dolore, et in tribulatione. Ultera sic jungitur :
Non laudo vos quia corpus Domini ebrii suscipitis ;
sic enim non esset accipiendum, sed in commenio-
ratione tribulationiset mortis Ghristi. Sed priusquam
ad hoc veniat, commeudat illud quod dicturus est
auctorilate Domini, dicens : Ego accepi ab ipio
Domino quod jam tradidi vobis^ et nunc iterum tra-
dam , boc scilicet quod Dominus nostcr Jaus
' Ghristus in illa nocte , (nox autera s^nuui cst
adversitatis et tristitiae ; in qua nocte nou epula-
batur, noii inebriebatur, sed ad mortem pro peccatis
nostris tradebatur) accepit panem^ id est veram
substanliam panis. Et agens gratias Deo Pairi d«
hoc ; quia, sicut per eum disposuerat, humanum
genus rcdimebat, et in obcdientia Patris perseve-
rabat. In his verbis quibus Ghristus gratias e%ii
Patri, dicitur substantia panis et vini apposila in
aluri, iransireinveram carnem et verum sanguincm
Ghristi. Cratias^ inquam, agens [regit illud, quod
unum ct inseparabile durat in aeternum ; sed fregii,
cum singulis totum dedit : ut per hoc iusinuarct,
nos, qui personis diversi sumus, debere unum iieri

quos in schismaUbus scio gloriari. Grcdo uUque ^ m diieciioiicm, Fregit.inquikm.et dixit : Accipite,

nani cportet credci^e. Nam religiosae personac man
daverunt mihi. Vel ita : scissurae in vobis ideo sunt;
nam oportet esse scissuras, id est quas1il)et discor-
dias, et (quod majus est) hasreses. Necesse est enim ut
veuiant scatidaia^ ad hoc, ut qui probati sunt et a
Doo elccU, fiant manifesti in vobis, perduranies in
tentationibus, et ul reprobi liant similiter nianifesti.
Quandoquidem scissurae sunt in vobis, ergo convc-
nientibus vobis in uNtifii, qui unitati contradicitis,
jam non est, id est, pro sola causa discordiae non
licct mandncare Dominicam ccenamy id cst corpus ct
sanguincm GhrisU, quae Dominus discipulis in coena
tradidil ; vel jam, id cst in hoc muiido, Dominica
cuena vobis pro disco.dia intcrdicitur, sed in fiUuio

id est, acceptabile hoc habete, et subtiliter discutite
mysterium hujus sacramenti; ut, quemadmodum
ego pro vobis, sic et pro nomine meo et proximis
pati gau«leatis. Accipite, inquam, et manducate. In
qua re Ghristus insinuare voluil non suflicere nohis
si credamus, nisi gustando videamus quam suavis
est Dominus ; sicut manducare non proficeret, nisi
credercmus. Et lioc quod panis paulo ante crai,
nunc vcre est corpus meum ; quod corpus tradciur
pro vobis in morlcm, licet nunc iilud vobis porngam
immortalc ct impassibile.

Notandum esl hoc cliam sic csse signa subslantKK;
ul nullara ibi qnalitatcni nolenl, noque roorUditatein,
nequeimmorlulilatciii. Ntc nuraiiMum esl si (4"^°^"

Digitized by

Google

185

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. I AD COR.

m

adiDodum ail Atigustiiius) maiiibus morlaUbus- se AQui enim manducat et bihil indigne, hlc manducat et

iinroortalem ferebat, eum in transfigaralione (Matth,
xvij), qul tunc et postca mortalis fiiit, se in gloria
immortaiitatis et tmpassibilitatis Petro, Jacobo et
Joanni ostendit. Manducate^ inquit, eorpus meum :
et koc facitef id est, continue sumite. Non in gaudio
et ebrietate, sed in meam commemoratiotkim : ut vos
semper meroores passionis et mortis mese, et pati
et mori velitis pro me. Similiter sicut corpus, aecepit
calicem po$tquam ccmavit (hic innuit, quod post
coenam corpus similiter dederit) ; accepit, inqiiam,
caiicemj dicens: Hie caiix qui pauio ante vera
substantia vini erat : hic utique calix est mcus
^nguis: et in hoc meo $anguine est novum testa-
mentum, id cst nova promissio. Lex enim vetu^

bibit non induigcntiara, scd jvdicium, id est damna-
tionem sibi ; et merilo , quia non dijudicans, id est
parum discerncns ab alio cibo corpus Domini ,
quemadmodum non discemebant Corinthii ; quia
quod in toto praemiserat, de Corinthiis maxime in-
tellcxerat. Ex praemissis infert in eos : Quia indigne
sumitis corpus Doroini, nec ab anis cibis illud diju-
dicatis : ideo inter voSy o Corinthii, muiii sunt tV
(irmi^ febribus et hujusmodi passionibus ; et muiti
imbeciiiesy qui viitute membronim privantur; et
etiam dormiunt muiti somno mortis. Quia non exa-
minamus nos, ideo sic affligimur ; si vero nosmetipsos
dijuditaremusj id est mala facta nostra dijudicare-
mus, id est damnaremus flagello poenitentiae, non

camalia pro iJttebat ; scd hoc sacramentum cor- Q ulique judicaremur, id cst damnaremur pro his a

p ris et sangninis mei rem novam, quia spirilualcm
beatitudinem promlttit. Testamentum ctiam idco
iiovam, quia nunquam est immutandum, ut alii
ritus indiicantur. Et itoc, scilicet sanguinem meum ;
(acite, id cst sumite, in meam commemorationemy id
est contrito et hamiltato corde, non scmcl, sed
qnotiescunque sumitis. Et justum est ut hoc sumatis
iii mcmoriam mei ; quia quotiescunqu^ manducabitis
pffnem /i« itr, id est vcrum corpus meum, quod spc-
cieni et saporem panis rettnet (ne sumentes illud
abhorreant) ; et quoties bibetis liunc caiicem, id est
sanguinem 131 meum (propter saporem et spe-
ciem vtniretiiientem),^fto(te<, inquam, hsec sumetis,
wmuntiabitis , id est repi-aesenlabitis mortem Dominiy

. Doinino. Unde cnim homo seipsum judicat, inde li-
ber evadit judicium Dei. £t licet pcr infirmitatem et
imbecillitatem sic affligamur a Domino, tamen dum
sic judicamur, et, secundum quosdam de nobis malc
agentes, damnamur, nos alii, ne simillter peccemus»
corripimur a Domino; in quo enim Deus judicio agit
contra impios, in eo misericordiler castigat suos.

Corripimur dico, ut corrccti non damnemur cum
lioc mundo; ideo iion ait cum CorinthiiSt sed cum
mundo. Intclligit enim eis qui peccant non plus pro-
desse acccpta sacramcnta, qiiam his qui in mundo,
id est in gcntilitate, adhuc permanent : quandoqui-
dem indigne sumentes damnantur ; et quia pcr
damnationem impiorum corripimur. ItaquCf fralres

ew semper compati et commori del)eti^ ; facieutts C tnet, ut digne et bene correpti suscipiatis, cum vos

boc donec Doroinus veniat ad judicium, et scipsum
Yobis facie ad faciem tradat.

Notandiim est cur Domiiius Jesus post coenam,
ceId)rato veteri pascha, corpns et sanguinem suum,
novum scilicct pascha discipulis tradiderit ; quod
satis competenti ordine factum cst. Si enim prius
novcm pascha, deinde vetus celebraret, non viderc-
tnrperhoc novum sacramentum destruere vetera,
necfincm esseveterum; sed videretur innnere<iuod
itcrum, post haec nova, reducturus adhuc esset illa
vctera. Ut autem ostendcret omnia vetcra in hoc
novo sacrificio fincm habere, nec illa unqiiam essc
reducenda, congnie vetus pascha ad destructionem
praemisit , et novum pascha , quod permansurum

convenitis ad manducandum coenam Domini, exspe-
ctate invicem, id est alter aiterum, non anticipantcs
constitutam horam accipiendi Dominicam coeuam.
Secundum enim traditioiiem Domiui, consuevit Ec-
clesia in dle coenae ad vcsperum communicare. Dlco
ut exspectetis. Si quis vero esuritf et legitimam ho-
ram exspectarc negligit, malo ut manducet domi^
quam ante horam anticipet coenam Christi; non ta-
roen, postquam comederit, parttcipaturus mcnsas
Christi. Sic invicem fexspectare vos volo, nt non
conveniatis injudicium, id est convcntus vestcr non
sit vobis causa damnationis. H»c sopradicta 132
modo vobis proposui, quia scio vos sinc his non
posse salvari. Ccstera autem , sinc quibus tameii

erat, supposuit; in quo omnium veterum finis fuit, ^ salvari potcslis, sed ad incremcnlum gloriae profi-

qnandoquidcm tit commemorationem et in conformi-
tatem Christi sumenda sunt hsec sacramenta. Itaque
fpticunque manducaverit punem, id est corpus Domini,
fel biberit ealicemy id est sanguinem Domini indigne^
id est in scissura, in ebrietate,. vel in hiijusmodi
nialis, ille erit reus corporis et sanguinis Domini^ id
est damnabilis proptcr corpus et sanguinem Christl
iDiigne acoeptum. Nc autem rcus fiat homo, probet
ieipsum, id est examinet et dijudicet se, non' confe-
rens ilU qui male agit, quasi per hoc juslitiam suam
prsferat; sed seipse in conluitu infirmitatis suae di-
jitdicet. Et sie probatus edat de pane iiio, et de ca-
^ce bibat. Oporlct ul homo sic scipsum pvohel.

cua, illa rtim cgo venero disponam vobis.
CAPUT XII.
f Dc spiritualibus autcm nolo vos ignorarc, fra-

< tres. Scitis autem quoniam cum gcntes essctis,
f ad simulacra muta prout ducebamini cuntes.
f Ideo notum vobis facio quod nemo in spiritu Dci
f loquens, dicit anathema Jesu. Et nemo potest di-
f cere f Dominus Jcsus, i nisi in Spiritu sanclo.
f Divisiones vero gratiarum sunt, idem autcm spiri-

< tus. Et divisioncs miiilstrationum sunt, idcm au-
f tem Dominus.- Et divisioncs opcrationum sunt»
i Idcin vcro Dcus, qui opcratur omnia in omnibus.
* Unicui<iuc autein datur Kianifcsiatio spiritus ad

Digitized by

Google

187 S. BRUNONIS CARTHUSIAMORUH INSTITUTORIS OPP. PARS U. 188

utliUtem. Alii quidem per spiritum dalnr sermo A Spiritus sancti. Qui vero majoribus gratiis abuo-

sapientiae; alii autem sermo scientiae, secundum
eumdem spir.tum; alteri (ides in eodem spiiilu;
aliigratia sanitatem in uuosprilu; ali operatio
vi t itum; alii prophetia; alii discretio spi:ituum;
aiii genera linguarum ; alii intiri retatio sermo-
num» H^ autem omnia operatur unus a:que
idem spiritus, di^idens singulis prout vdt (Rom.
xn/6; Ephes. iv, 7). Sieut enim corpus unum
est, et membra iiabei multa, omuia autem roem*
bra corporis cum sint mutta, unum corpus sunt ;
ita et Glirislus. Etenim in uno spiritu omncs nos
iti unum corpus baptizati sumus; sive Judaei, sive
gentiles, sive servi, sive liberi ; ct omncs in uno
spiritu potati sumus. Nam ei corpus non est unum
membrum, sed multa. Si dixerit pes, j^uouiam
non sum manus, i:on sum de corpore; num idco
non est de corpore ? Et si dixerit auri», quia non
sum oculus, non sum de corpore; num ideo non
est de coipore ? Si totum corpus oculus, ubi au-
dtus? Si totum auditus , ubi odoratus? Nunc
autem posuit Deus membra, unumquodque eorum
in corpore sicut voluit. Quod si essent omnia
unum merni r.im, ubi cttrpus? Nunc auiem multa
quidem membra, unum autcm corpus. Non po-
test autem oculus dicere manui : Opera tua non
indigeo; aut ileium caput pedibus : Non estis mibi
' neccssarli. Sed multo magis quae videnlur mem-
bra corporis infirmiora esse, necessariora sunt.

dabant, arrogabant hoc meritis suis ; et ineritis in-
feriorum hoc improperabant, in huac modum dero-
gaudo spiritui. Errabant etiam in hoc, quod gratias
illas quas inferiores erant, ut genera linguarum,
pra^ierebant caeteris, magisque appetebant. Ut au-
lem hunc errorem depelleret, instruit eos sic, di-
ceus : X33 ^^iera quae disponani cum venero pn£-
t( rmitto, sed de $piriiualibus vos docere illud nullo
ntoJo dilTero. NolOf inquam, tos, fratres^ iguorare
de spirituaiibus, id est de donis Spintus sanai, quid
de his sentiendum sit vobis. Hoc autem de Spiriiu
dico 4^uod facit cessare a malo, ei operari Lonuni.
Sed ad lioc inducendum pnBmittit similitudinem, di-
cens : Ideo scitote quod Spiritus saoctus faciat lou
separari a Ghristo, quoniam scilis quodj cum adhuc
esselis getUeSy id est gentllcs, vel gcntiiiier viventes ,
eratis euntes ad simulacra muta prout ducebamni s
maligno spiritu ; quia alius ad immolandum, alius
ad thuiificandum, alius ad adorandum ducebatur.
Ubi ait, muia idola, ostendit quod ratione non ducc-
bantur, quae satis discernere posset, idolum uon c&.%
Deum, sed per malignum spiritum. £t ideo quia a
maiigoo spiiitu ad malum ducebamini, per slmile
iiQtum facio vobiSy quod per Spiritum sanctunia
priori malo desistitis. Quod aequipollenter ait : lloc
faciovobis notum, quod nemo loquens in SpirituDd^
loquens actu, cogilatioue et verbo : spiritus eniin
qui res est invisibilis, non cognoscitur esse in br»-

Et quae putamus ignobiliora membra esse corpo- ^ mine, nisi per hxc quas extrinsecus yidentur vol

;iudiu»tur. Nemoj inquam, loquem in Spiritu Dei,
dicit similiter actu, vcrbo, cogitatione, anathema^ id
est separationem a Jesu, Nemo enim habens do-
num Spiritus sancti poterit operari, cogiure, wl
loqui, pro quo separetur a Jesu, quandiu Spiritus
in co manserit. In boc multum relevat desperatio-
nem eorum, qui minores gralias acceperant, cun
dicat non posse separari a Jesu, lu quo Spiritus Dei
per aliquod donum manserit.

Nec solum facit Spiritus ne separemur a Jesu.
sed etiam nemo potest dicere verbo, opere, cogiu-
tione. Jesus est Dominus meus, quia ego servus
ejus, id est, nemo potest bonum operari, nisi i"
Spiritu sanctOy qui per eum operatur. Jesus cst Do-

ris, his lionorem abundantiorem circumdamus.
Et quse inhonesta sunt noslra, abundanliorem ho-
nestatem habent : houesla autem nostra nuilius
egent ; sed Deus tcmperavit corpus, ei cui deerat
abuudantiorem tribuendo honorem, ut non sit
sclvsma in corpOre, sed in idipsum pro invicem
soUiciia sint membra. Et si quid patitur unum
membrum, compatiuntur omnia niembra; sive
gloriatur uuum mcmbrum , congaudent omnia
membra. Vos aulem estis corpus Ghristi, et mem-
bra de membro. £t quosdam quidem posuit Deus
in Ecclesia : primum apostolos, secundo prophe-
tas, tertio doctores, deinde virtutes ; exinde gra-
tias curationum, opitulationes, guberuationes, ge-

nera linguarum, interpretationes sermonum. Nun- D miuus meus. Hoc nequit dicere, qui non est servus

quid omnes apostoli ? Nunquid omnes propbeta: ?
Nunquit omnes doctores ? Nunquid omncs vir-
tules ? Nunquid omnes gratiam habent curatio-
iium ? Nunquid omnes iinguis ioquuntur ? Nuq-
quii oinnes interpretautur ? i£mulamini autem
charismata mcliora [a/., majora]. Et adhuc ex-
cellentlorem viam vobis demonstio. >

EXPOSITIO.

Pic finis est de sacramentis altaris : nunc transit
ui dooeat eos de donis Spiritus sancti, in quibus
graviter errabant. Qui enim majora dona accepe-
rant, gl(Hrial>antur adversus eos qjuibus minores
grati» concessae fuerant. Hi autem qui minus accc-
pcrant, desperabant, quia inferiorcs erant in donis

ejus; quia, si non est servus, mentitur potius qo^ni
verum dicat. Hic multum deprimit eos, qui de ma'
joribus donis se praeferebant aliis; cum dicat uiiiil
esseex merito hominis, sed totum in Spiritu saucto.
Licei hoc indifferenter det spiritus declinare a roaJo
et facere bonum ; gratise tamen ejusdem Spiritu^
divisim distribuuntur diversis. Sed Ueet divisiones
sint gratiarumj tamen idem et indivisus est Spiri^^*
qui divisas dat gratias. Et sicut sunt divisiooes gra-
tiarum, ita sunt divisiones efiectuum earum, 6Ci-
licet ministrationum. Hic enim ministrat in episco*
pio, hic in sacerdotio, et sic in cseteris gradibus
Ecclesue. Dicimus etiam ministrationes in quibus-
cunqnc, idonec ministramus proximo. Et liccl divi"

Digitized by

Google

189

EXPOStTIO IN EPISTOLAS PAUIJ. - IN EPIST. I AD COR.

190

giones sin^minisirationum, tamen idem est Dom" \ id est diversa, sunt unum eorpus, Ita Ghristus di-

ftui qtti dat gratiam in qiia ministraraus,

Sonteliam divisiones operalionum, qux in nobis-
ipsis bene operamur, orando, vigilando, jejunando;
et bae operationes sunt effectus gratiarum. Et licet
dititw Hnt operutiones, tamen idem est Deus, qui
operatur omnia quaecunque opporluna videt saluti in
omnibus, Quod ita ait : Idem Spiritus, idem Domi-
nus, idem Deus; non quod diversas intelligat sub-
stantias, sed ut Trinitatem in personis, unitatem
designet in substantia. Et licet sunt divisiones gra-
tiarum, tamen unicuique datur manifestatio Spirilus^
i(l est aliqnod bonum per quod Spiritus operari in
60 manifestetur, ad utUiiatem. Sic enim utile est
minas dooum eni datur, sicut majus donum alteri

versa membra habet in Ecclesia; et Umen in eo
capite unum sunt : nec mirum; quia sicut per eam-
dem animam diversa membra i^vunt, sic per eum-
dem spiritum universa membra ejus reguntur. Vere
Christus est unum corpus : etenim omnes nos sumus
baptixati et vivificali in uno Spiritu, transeuntes in
,unum corpus Christi. Omnes dico iiidifferenter, sive
simus JUdwi, sive gentilesy sive servi, sive liberi. Et
sicut baptizati, sic etiam omnes post baptismum po-
tati sumus uno eodemque Spiritu in confirmatione,
et in c^teris drdinibus Ecclesiae. Yere nos baptizati
sumus omnes, id est verc sumus diversa membra.
JVam, sicut co rpnj hominis hon est unum membrum^
sed mutta; et per simile non est Ghristus unum

Deus enim non secun^nm merita hominum gratias ^ membrum,* sed multa. Illud etiam loiam refert

suas distribnit : plerumque enim minus digno ma-

jas donum; plerumque digniori minus datur : se-

candum quod Deus videt hunc magis opportunum

td illud exercendum, illum ad aliud; enumerat gra-

tias, dicens : Divisiones utique sunt gratiarum.

l^am alii ^ntdem, id est discrete datur per Spiri-

tum sapientia, id est cognitio divinorum, et sermo

sapientiw, ut gratiose doqui possit quod bene sapit.

Alii autem datur scientia de humanis et sermo , ut

expedite loquatur quod scit; et hoc secundum eum-

dem Spiritumj exduso merito hominis. Alteri datur

fides^ id est 134 ^^^ constantia fidei , ut pro fide

tuenda non dubitet mori. Vel fides, quia novit sa-

cramenta fidei; et hoc in eodem Spiritu. Alii datur q non sum de corpore; non sequitur ideo npn esse de

gratia sanitatum^ qt per virtutem spiritus possit corpore.

sen-
tentiam. Nunc infcrt a superiori, quod nos omnes
uno Spiritu bapiizati et potati, sumus unum corpus
Christi ; quia unum : igilur si dixerit pes^ id est in-
ferius membrum in Ecclcsia, ^«oiitam non sum ma--
nus, id est talis operator ut ille; ideo non sumde
eorpore Ghristi ; non ideo sequitur eum non esse de
corpore Ghrisli. Quod est dicere : IUe qni est iufe-
rior non potest se abrumpere ab unitate Cbristi ;
quia habet alium superiorem se in eodem corpore
Cbristi. £t sicut pes non abrumpitur, quia non est
manus; ita si dixerit auris^ id est ille quem per
alium docenlem oportet inlelligere, ^tita non sum
oculus^ id cst quia per me non omnia intelligo; ideo

depcUere morbos; et hoc tn uno eodemque Spiritu^
quia txdebat eum singulis donis spiritum apponere,
comprehendit caeteras gratias, et ad ultimum sub-
dit omnes dari per Spiritum. Alii datur vperatio
vtrtitum^ id est miraculorum quae contra legem na-
tune fiunt, ut csecum illuminare, mortuum susci-
tare. AUi datur prophetia^ id est revelatio futnro-
mm, vel intelleclus Scripturarum. Alii datur dis-
eretio spirituum; quia scit discernere, quo spiritu
quisque operetur aliquid, vel loquatur. Alii dantur
genera lia^rum; quia scit loqui diversis linguis.
AUi datur interpretatio sermonum; quod Graecum
Bcit interpretari per Latinum, vel e converso. Vel

Dicerat superius, quod corpus non est unum mem-
brum, sed non dederat rationem. Quare et hoc nuuc
subdit, dicens : Vere auris, licet uon sit ocuhis, ta-
men est de corpore; quia si ideo fion esset, seque-
retur quod oculus esset totum corpus. Sed si oculus
essct totum corpus, ubi est auditus? Ecce penuria
in corpore. Et si auditus est totum corpus, ubi est
odoratus? Iterum penuria. Per odoratum, discretio-
nem boni et mali accipimus. Ne autem in corpore
esset ha^c penuria, posuit nunc Deus diversa mem-
bra, unumquodque eorum in uuo corpore, sicut vo-
luit distribuens eis gratias. Non solum propter re-
inovendam penuriam, unum membrum non est to-

iiiterpretatio sermonum, id est expositio allcgoria- D tum corpus, sed etiam ideo esse non potest; quia

miD. Et cum diversis hsec diversa deutur, tamen
k(Bc omnia operatur unus atque idem Spiritus^ quem
snpra vocavi Deum et Dominum : Spiritus dico, di'
fidens singulis proult vult^ id est per gratiam, non
per meritum.

Hic incipit ostendere diversitatem membrorum in
eodem capite, qui est Ghrtstus; et quoinodo illa
diversa unum fiant in capite Ghristo. Littera sic
hngitur. BeM dico spiritus dividens singulis, id est
diversis membrts diversas conferens gratias. Nam
Christus est unum corpus diversa habens membra :
licut rides quod corpus hominis, tcnum esf, et tamen
Met mnlta membra^ id est diversos actus hab.?ntia ;
et (aoien omnia membra corporis cum sint mutta.

si essent omnia membra unum membrum^ \3S k^<
esset corpns ? Periret ulique corpus, quia si omnia
membra essent manua, nec sic esset corpus homi-
nis. Si iterum omnes in Ecclesia essent apostoli,
vd unum aliquid, nec ipsi iidem essent apostoli,
cum non essent qnibus praedicarent. Quandoquidem
si unum membrum totum corpus dicitur, et penuria
in corpore, et etiam defectus corporis sequitur. Pro-
pterea nunc quidem mutta et discreta sunt membra^
corpus autern horum membrorum ttR«m est, Et quia
ex necessitate inferiora ut superiora membra sic
sunt in corpore, igittir non potest ocutus dicere ma'
ifttt, id esl superior iiifcriori : Non indigeo opera
tna; cnm unum membrum ablatum pcuuriam facut

Digitized by

Google

m S. BUUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS D. m

corpori. Per hoc satis apparet quod qui majus do- a quidem^ id est discrete, fmuit DeuM in Ecelesia. Pri-

mum, id est in primo et e^oeUenttssiino gradu po-

num accepit, nou habet undc se prseferat ei qui
uiinus accepit; cum infcrior sic faciat penuriam
corporis, ut superior, si removeatur. Aut iterum ca-
put pedibus^ superior similiter infcriori dicere non
potest : non estis mihi necessarii ; cum oculus pur-
gatione per manum indigeat, caput ut pedibus por-
tetur ad hoc quod gustare, audire, vel videre desi-
dcrat.

Inferiora non tanlum sunt neccssaria, sed etiam
miilto magis sunt necessaria aliquando ea membra
corporis quse vidcutur esse infirmiora. Plerumque
etiam quilibct idiola^. magis necessarii sunl in pro-
curatione ecclesiasticorum, quam bi qui magis sa-
pientes sunt, secundum opportunitatem temporis.

nens apostolos, Se^undum post aposiolos posoit pro-
phetasy id est viros iliuminati dsnsus, qui aperirent
Scripturas. Tertio gradu sub prophetis posuit do€t<h
res^ qui de moribus instraerent. In fais tribus serva-
vit ordinem, 136 1*^^^^^!"^^'")^ ordine iniscuit. Ikinde
post doctores posuit virtutes^ eos scilicet qui in vir-
tute Dei csecos illuminarent, roortuos sasdtareou
Kxinde posuit gratias euratioHum^ eos scilicet qui
douo Dei morbos depelierent. Dehinc opilutationes,
id est adjutores prsedicationis, ut Barnabam et Ti«
motheum : quo oQicio adhuc funguntur iegati Ro-
manae sedis. Post hscc posuit gubemationes^ id est
episcopos, presbyteros : qui Ecclesias fiileiiam gu-

Et ea membra EcclesiaB quos putamus ignobiliora^ ^ bernarent. Ad ultimum posuit genera linguarum, id

quia labimtur,aliqiiando his circnmdamus abundan-
tiorem honorem, id est hos lales solertiori cura fovere
debemus, et reducere ad mcllora. Nostra etiam
membra quos inhonesta snnt : ut pudenda in corpore;
et fornicator ille qui uxorem patris duxerat in Ec-
clesia Gorlnthiorum ; ut David quando peccavit in
9Xorem Urise ; hsec inhonesta habent abundantiorem
honestatem^ id est diligens et honesta cura exhibenda
est eis, ne, si spernanlur, desperent;quia fortasse
cras perfccti erunt, ut in David visum est. Inhonesta
indigent honestate : sed honesta membra non egent
uUius honoris impensi sibi ab alio. Qui enim pcr-
fccti sunt, non egent allo. Honesta quidcm nullo

est uUimam gratiam, quam vos, o Gorintbii«maiirae
desideratis. Et congrue Deus diversitates gratiaruin
in Ecclesia ordinavit. Nunquid euim omnes fueroot
apostoli? Si omnes utique, nec unus. Nam si, ciun
omnes essent apostoli, non essent quibus praedica-
rent verbum Dei, quia omnes perfecti ; iterum, naw-
quid omnes essent prophetw ? Sic jain nihil alicoi
posset revelari, quia singuli essent propbetae. Nuh
quid iterum omnes erunl doctores? Non esset quem
de moribus instruerent, quia omnes docti. Nunquid
omnes virtutes ? Sic nec esset, cui fierent miracula.
Nunquid omnes habent graliam curationum ? fion :
quia non esset quem curarent. Nunguid omnes va-

egent : sed Deus temperavit, id est modiflcavit cor- p riis linguis loquunlurf Slc jam vile et commune

pus, ut honesta ornarent inhonesta. Tcmperavit,
inquam, tribuendo abundantiorem honorem ei mcm-
bro cui aliquid decrat, ut membrum asgrum majori
dilectione foveremus, quam sanum. Ideo sic tcmpe-
ravit, ut non sit schisma, id cst discordia, in corpore
Chrisli ; sed omnia membra soUicita sint pro invicem,
id est alterum pro altero ; sentientes idipsuniy id est
angustiara proximi judicantes propriam. Fa si quid
molestise patitur unum membrum, compatiantur omnia
membra; sive gloriatur unum membrum^congaudeanl
omnia membra. Et quidquid dixi de unitate corporis
Christi, totum spectat ad vos, o Corinthii ; quia
vos estis unum corpus Christiy et diversa membra
pendentia de membro Christi, qui vos dc fide docuit.
Vd membra pendentia de membro, id est de capite ^
Christo, qui supremura membrum est Ecciesiae.
Locutns est superius dc diversitate mcmbrorum .
Christi, quomodo unum sint in capite suo *Christo ;
loquitur adhuc de eisdem membris sccundum diver-
sitalcs donorum qua: habent a Spiritu sancto; vo-
lens comparare dona illa inter se, quse magis sint
utilia, quam minus : ut charitas et prophetia, quse
maxima sunt. Loqui divcrsis linguis, longe his in-
ferius. Et lia^c idco comparat, quia Corinthii genera
linguarum (quse ultima erat) prdeferebant omnibus
gratiis.

Littera sic jungitur : Vos estis membra pendentia
dc membro, id cst dc capitc Christo, in quo unum
corpus cstis ; et in hac unitatc discrclio, quia quosdam

licret donum Dei. Nunquid omrtes interpretantur^ '\fi
est, linguam in linguam transferre noveruntt Si
oiunes interpretes, pro nihilo fieret interpretalio-
Cum autem sint tot dona Spiritus sancti, wmulami-
ni, id est desiderate ca charismata, id est gratuita
dona spiritus, qu» inter prasdicta sunt meliora.
Cliarisma gratuitum dicitur. Et pneter hsRC q}ix.
s:i{)ra monstravi, demonstro vobis adhuc viam ex-
celtentiorem, id est charitatem,quae via est, et onini
dono excellcntior; quia csetcra omnia uon sufficiuul
ad beatitudinem sine cbaritate.
CAPUT XIII.
€ Si linguis hominum loquar ct angelorum, cha-
f ritatem autem non habeam, factus sum velul ajs
sonans, aut cymbalum tinniens. Et si habuero pro-
phetiam, et noverim mysteria omnia, et omnem
scientiam, et si babuero omuem fidcm, ita ui
montestransferam,charitatem autem nonbaljcan),
nihilsum. Et si distribuero in cibos paupcrum oin-
nes facullates meas, et si tradidero coi*pns menni
ita ul ardeam , charitatem autem «on habuero,
nihil mihi prodeSt. Charitas patiens est, benigna
est. Charitas nou aemulatur, non agit perperam,
non inOatur, non est ambitiosa, non quaerit q«*
sua sunt, non irritatur, non cogitat maluna, non
gaudet supcr iniquitate; congaudet autcm veriU|''
Omnia suffcrt, orania crcdit, omnia spcrat, omnia
sustinet. Charitas nunquam excidit; sive prophc-
lix cvacuabuutnr, sivc lingux cessabunl, .s»^'^

Digitized by

Google

193 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. -> IN EPIST. I AD COR. 194

c scieotui destmetiir. Ex parie cnim cognosciinus, A peiTcrsc, aliquid ; fioii infiatur^ id est noii superbii»

I etcx parte propfaetarous. Cum jtutan veneritquod
I perrectum est, evacuabitur quod ex parte est. Gum
I essem parvulus, loquebar ut parvulus, sapiebam
I ul parvulus, cogitabam ut parvulus. Quando au*
c tem factus sum vir, evacnavi quae eraut parvuli.
f Videmus nunc per speculum in aenigmate : tnnc
f autem facie ad faciem. Nunc cognosco ex parte :
f lunc autem cognoscam, sicnt et cognitus sum.
f Niuic autem manent fides, spes, charitas : tria
t b£c. Major autem horum cst charitas. i
ExrosiTio.
Qiua vuit Corinihios magis appetere charitalem
r|uain liiiguas,probaicharitatemexcellentiorem esse
qiiam ioqui linguis, dicens : Charitas utique linguis

de temporali bono vel spirituaii ; nm est amlntiosa^
ut dignitates mundi concupiscat; non qumrit quas
$ua sunt tantum, sed seque utilitaii intendit proximi
ut suae. Yel non qua?rit, id estnon requirii, quw 9ua
sunt^ si quis abstulerit ei. Non irritatur, id est non,
provocatur ad iram, non cogital malum^ utdicai
vel inferai alicui. Non gaudet super^ id esi de int-
qnitate; si videi inique agi in proximnm, poiius
compatitur ; congaudet autem teritatij id est secun-
dum veritatem loquenti vei agenti. Omnia etiam
adversaquae inferuntur, patienter 8u/fer(, tolerat;
omnia credit^ quaecunquede Deo sane credi oportet.
Omnia speratj ei in praesenti viriuies, ei in fuluro
gloriam. Omnia sustinet^ id est, si difTeratur rctri-

4 .st exceUeniior; nam si cgo loquar linquis omnium ^ butio, longanimis est in susiinendo. Alia excellentia

liomiHum, loquar etiam linqius angelorum (non quod

angdi linguis loquaniur, sed quibusdam signis al-

u^ri alier voluniatem suam significat), et si ego tanUe

ptTfectionis esscm, ut monitiones angetorum co-

gnoscerem, 137 ^^^ linguis angelorum loquerer

(cuni enim angeli assumpta forma aliqua hominibus

loquuniur, nccesse est ui vcrba humana proferant);

si autera haec eadem vcrba loc|uar. Vel ita : Si loquar

linguis hominum^ id esi humaniter viventium : et

linguis angelorum, id est eorum qui in hoc mundo

coutemplaiiive vivum^ c/iantatem auemnonhabeam,

fQcim sum inutiiis velut ms sonans, quod infruciuose

quantum ad se pertunditur, aut velut cymbalum

iittmens, quod aures hominum delectat, sequc per- ^ «^^cuabitur. JNam nunc p

iiuidUet diriiinuil. Et si habuero prophetiam, i,t "npe'f*icle; «rf in fuiuro

iilumUiaio sensu veniura praedicerera ; et si noverim

omuia m^steria, id esi iiguras operum Dei (ui dilu-

viuu figiira fuii baptismi et similia); et si noverim

omnem scienliam^ id esi ipsorum mysierionim signi-

iicationem ; et si habuero omnem fidem^ ita ut montes

(ad litteram) transferam (boc enim erat mcritum

flJei, ui si fidelis diceret roonti tollere hinc, ct

i«iUcreinmare[AfflMA. xxi,2^], ita pro certo fiercl).

Vit aliter : Sihabuero tam perfectara fidem ut tollam

montes, id esi diaboios ab obsessis corporibus

Irahsferam in porcos vel in bujusmodi, charxtatem

o^tem non habuero, nihil sum, id est, nullius meritl

propierfidem sine charitate judicor. Etsi distribuero.

cbariiaiis, scilicei quia charitas nunquam excidity id
csl, permanens est in aelernum, ei nunquam praeter-
iit. Vere charitas soia non excidii. Nam prophetjae
et scieutia, quae inter caeiera magis slare videninr,
iila (lesiruuniur. Sive enim prophetias sini, enaeua^
buniur in futuro. Cum enim omnia omuibusaperia
fieni, quid prophelareni? Sivelingum sini, illae ces-
sabuht^ omuibus enim in fuiuro identiias erit ser-
monis; sive scientia quae nunc habetnr, iUa de^
struetar, Quia de scientia quibusdam videbatur
quod perraanens essel, probai quod revera scieniia
praesens destruetur; quia nunc cognoscimus^ id esi
scimus ex parte^ id esi imperfecie. Et verc^prophetia
evacuabilur. Nam nunc prophelamus ex parie^ id est
cum venerit quodperfectum
esty evacuabitur omne iilud quod ex parte^ id esl im-
pcrfectum est,

Opponeret aliquis : Verum quidem esi quod scien-
iia nunc cst imperfecia, sed pcifecta erit in futuro ;
sed tamen illa pars scienliae quae nunc esi, noii
destruetiir, sed in illa totaiitate scientiae daudeiur»
Ei hoc per induciam similitudinem Faulus destruii,
quod nec ilia scientia qu» nunc esi permaneai ;
quia qiiemadmodum 138 W^^ ">i P^>* raiionem ^
sed per sensus et per quasdara imagines intelligft :
de lapide quod durus sit et solidus, et de aliis simi-
liter; cum auiem ideiii puer factus est vir, dimissis
iinaginibus, jam Ron corporaU sensu dhccrncre

iJ est diversis iribuero, non superflua mea tantum; D qttaerens, sola vi rationis longe mclius co^noscit de

sed eiiam facullates mcas^ td est, quae facnltas et
possibilitas essei mihi reiinere: distribuero ^ico noii
io superflua, sed in cibos ; nec divitum, sed pauperum ;
et omnes, quolquoi sunt, faeultates ; et si tradidero
corpus meum^ ita ut ardeam, sicui B. Laurentius,
chantatem autem non habuero^ mhii mihi prodest.

Caetera sine cbaritate non prosunt ; sed charitas^
etiamsi per se considerari qneat, patiem est, id est
virttttem patieniiae habei, etiamsi nihil quandoque
patiaiar. Est eiiam benigna, id est larga ei abun-
dans dtlectioDe proximi, etiam si non habet qtiid
dibuat. Posiqttam bona In charitate posuii, mala
remevet ab eadem, dicens : Charitas non wmuiatur,
»*l est nemini invidet. Non agit perperam, id csl

eisdem; ita ut sensualis ei imaginaria cogi.ilio^
quam puer habuit, nulla jam sibi ratione iilentiesse
videatur. Sic scientia hujiis mundi per quasdam
similiittdines imaginatur Dcum ; ut qnia videi ali*
quem potentem, pensat Deum qui hunc creavit,.
longe poieniiorem ; ei de caeieris similiter. Sed hi
fuiuro cgnoscemus Deuip sicuti est : quem non
eognoscimus modo sicuti esi, sed tanium iniagina-
mur fer quasdam similiiudincs. Et qula iunc per
fecia » nunc imperfecta; tunc secundum veritaiem
rei, nunc secundum imagines iantum : proptercA
dixit sci^ntiam desirui. Dilectio autem non de-
stmetur; quia cumdcm iunc diligemus quem nunc
diligimus, Ij^cel lunc porfoctius. Verc q«od impcr-

Digitized by

Google

195 S. BRUNONIS GARTHUSJANORUM

feeUiiiieslcvacuabitur, cttm venerit quod est per- A
feclum: quemadmodum videtis quod, cum essem
parvulus^ vim ratlonis ignorans, loquebar tU parvu-
/a», sapiebam ut parvuiuiy co^iabam ut partmlu$f
omnia imperfecte. Sed quando factus sum etr, ct
vim rationis exercui, evacuaviea qum erant parvuH;
quia jani ratione longe melius intellexi ea quae,
dnm eram parvulus, vix per imagines et sensus
aliquanlulum cognovi.

Similiter, quemadmodum pueri, videmus nunc, id
est in prssenti, Deum per speculum^ id est nonper
vcriiatem rei sicuti est, sed per quamdam similitu-f
dinem qua Deum imaginannir; nec per specuium
quod aliquautulum sit lucidum, sed positum in
asnigmate^ Id est, in obscuritatc tanta, ut veritas rei
sccundum quod est, nullo modo cognoscatur; sed ^
tuiic \n futuro videbimus Dcum facie ad faciem^ id
est, vldebimus Deum sicuti est. Et quia sic erit,
apparet quod praesens seienlia pcnitus destnietur ; •
sed cliaritas permanebit : dum eumdcm quem nunc
diligimus, in futuro diligemus. De vobis utique sic
erit, ut nunc imperfecte, tunc perfecle cognoscalis;
quia ego ipse nunc cognosco Deum ex parte, id est
imperfeete ; sed tunc in fuluro cognoscam eum tam
perfecte» sicut et ego cognilus sum a Deo, cui niliil
lalct in mc. Ideo charitas cst exccllenlior, quia,
cum alia destruentur, illa sola permanebit ; ctetiam
nunc, dum in praesenti cum aliis virtuiibus perma-
net, excellentior est omnibus illis. Sed Ikiera sic
jungitur. In futuro destruentur, sed nunc manent q
fides, ^pes, charitas, Per has omnes virtutes intel-
ligit quod fidem, spem et charilatem, satis leviter
baberc potcstis, quia non sunt uisi tria hasc; et cum
tam pauca sint, praeparant omuem gloriam. Et licet
simul maneant, tamen charitas est major horum^ id
est inter haec, vcl major his, lide scilicet et spe ; ct
quia permanebit in seternum, et nunc major est,
ideo seclamiui charitatem praecipue, non gencra
linguarum,

CAPUT XIV.

€ Sectamini charitalem, aemulamini spiritualia,
c magis autem ut prophctetis. Qui enim loquitur
« lingua, non honiinibus loquitur, sed Deo. Neroo
i enim audit, spiritus autem loquitur mysteria.
€ Nam qui prophetat, hominibus ioquitur ad aedili- 0
c cationcra, et exhortationem, et consolationem:
c Qui loquitur iingua, semetipsum a)dificat; qui
c autem prophetat, Ecclesiam aedificat [a/., Dei].
< Yolo autem omnes vos loqui linguis , magis au-
1 tem prophetare. Nam major est qui prophetat,
« quam qui loquitur linguis; nisi forte interprete-
c tur, ut Ecclesia aedificationem accipial. NunC au-
c tem, fratres, si venero ad vos linguis loqueosy
c quid vobis prodero, nisi vobis loquar, aut In reve-
c latione, aut in sdentia, aut in propbetia, aut in
c doctrina? Tamen quae sine anima sunt vocem
c dantia, sive tibia, sive cithara, nisi distinctionero
c sonituum dederint, quomodo sdetur id quod cani-
c tur 139» ^^^ quod citbarizatur? Etenim si in-

INSTITUTORIS OP?. PARS II, l$6

oertam vocem det titba, quis parabit se adbdlant
Ita et vos per Iinguam nisi manifeslam semoiieB
dederitis, quomodo scietur id quod didtar?Eritis
enim in aera loquentes. Tam mulla, ut puu ge-
nera linguarum sunt in hoc mundo, et nibil uoe
voce est. Si ergo nesdero virtulem vods, ero d
cui loquor barbarus, et quiloquitur mlhi barbanis.
Sic ct vos quoniam aemuktores ertis spiritaam,»!
aedificationemEcdesiae, quaerite ut abundetis. £t
ideo qui loquilur lingua, oret ut inlerpretetur.
Nam si orem lingua, spiritus meus orat, mens an-
tem mca sine fruciu est. Quid ergo est? Onbo
spiritu, orabo et mente ; psallam spiritu, psalbo
et mente. Caeterum si bcnedixeris spiritu, qnis
supplet locum idiotae? Quomodo dicet ameo «iper
tuam benedictionem , quoniam quid dicas, ne-
scit? Nam tu quidem bene gralias agis, sed aller
non aedificatur. Gratias ago Deo[a/., meo] qiiod
omnium vestrum lingua loqnor. Sed iu ecdesia
volo quinque verba sensu meo loqul, ut ct alios
instruam, quam decem millia veriM>ram in liugoa.
Fralres, nolite pueri effid sensibus, sed roalitia
parvuli estote, sensibus autem perficcti esu>ie. hi
lege enim scriptum est : c Quoniam in aliis lin-
guis ct in labiis aliis loquar populo huic; et nee
sic exaudient me, dicil Dominus {Isa. xxvin, ll).>
Itaque linguae in signum sunt nonfidelibDfi, sed
iufidelibus : prophetiae anleffi' non infidelitas, sed
fidetibus. Si ergo conveniat universa Ecclesia in
unum, et omues linguis loquantur, intrent nulem
idiot» aut infideles, nonne dicent, quid insanilis
Si autem omnes propbetent, inlret autem qnis
infidelis vel idiota, convincitur ab omnibus, diju-
dicatur ab omnibus. Occulta enim conlis ejus na-
nifcstafiunt, et ita cadens in facicm adorabiiDcom,
pronuntians quod vere Deus in vobis sit. Qaid
ergo est, fratres? cum convenitis, unusqnisqne
vestrum psalmum babet; doclrinam habet; Apo-
calypsim habet; linguam habel; interpretatiooem
habet : omnia ad aedificationem fianl. Sive hogua
quis ioquitur secundum duos, aut ul niultum Ires,
et per partes, et unus interprelelur. Si autem non
fucrit interpres, taceat in ecclesia, sibi autem lo-
quatur et Deo. Prophetae autem duo aut tres di-
cant, et caeteri dijudicent. Quod si aliquid [aiiis]
revelatum iuerit sedenti, prior laceat Potestis
enim omnes per singulos prophelare, ut omoes
discant, et omnes exhortentur ; el spiritus pro*
phetarum prophetis subjeclus esl. Non enim dis-
sensionis est Deus, sed pads; sicut in omnibus
ecclesiis sanctorum doceo, Hulierea in ecclesiis
taceant : non enim permittitur eis Ioqtti,sedsabdi-
us esse, c sicul et lex dicit (Gen. iii, 16). i Si
quid autm volunl disoere, domi viros suos iater-
rogenl. Turpe est enim mulieri loqui in ecdesia.
An a vobis verbum Dei proeessil? aul ia vos solos
pervenil ? Si quis videlur propbeta esse, aut spt'
ritualis, cognoscal quae scnbo vobis, quia Dema^
sunt mandata. Si quis autem ignoral, ignorabi-

Digitized by

Google

1^7 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPiST. 1 AD COR. lOS

c tur. haqtie, fratres, aemulamini prophetare, et lo- A opcrari oportet : scieirtiam de naturis rerum, tn quo

speculatio sola suffieit. Prophctiam vocat cominuam
fttturorum cognilionefn, non per flguras aliquas.sed
sola insinuatione Spiritus sancti ; revelalionem

c qui linguis nolile prohibere. Omnia autem ho-
c neste et secnndum ordtnem flant in vobis. >

EXPOSITIO.

Postquam de charltate probavit, quod excelleh-
tior essct non solum linguis, sed el omni virtute,
probat quod prophetare dignius et utilius sit in Ec-
clesta, quam loqui linguis. Et hoc probat multis
modls, <Ucens : Licet dicam pne omnibus Hctamini
charitttiem, volo tamen wmulemini sfnriluaiia^ id
cst desideretis spirituales gratias. Et cum omnes
utiles sint, tamen desiderate ut fftophetetis magis,
quam ioqui linguis. Et magis utique est desideran-
dnm ; quia ille qui loquitur lingua incognita, loqui^
tnr non hominibus^ id est non ad aediflcationem ho-
miiium, ud Deo, id est ad honorem Dei tantum,
qui linguam dedit. Yere non hominibui^ nam nemo
hominum audit^ id est intelligit quae ille loquitur,
sed liceC nemo audiat, tamen Spiritus sanctus loqui-
tur mysteria per illum loquentem lingua Incognita.'
Vere magis utile est prophetare qnam loqui linguis;
qiita ille qui prophetat loquitur hominibus ad sedi-
ficationem. Ycl jungamus ad proximum, ut tamen
cadero sit sententia : propter bocquod nam^ quia, enim
proximis responderedebent; loquens linguis non lo-
quitur hominibus. Nam iHe Untum qui prophetat,
id est qul obscuritates Scripturarum aperit, hic
loquitur hominibus ud wdificationem^ id est ut in-
struat ruditatem l^O^^rum; et postquam instru-
cti sunt«M< exhortationem, ut ad meliora se erigant ;
et ad coMolationemf ut in tribulationibus fortes ap-
pareant. Ilie vero qui loquitur lingua iucognita, ut
plos mdificat $emetipium : quandoque ncc se; quia
non intelHgit, opposita sententia. Sed ille qui pro-
phetat^ dum Scripturas aperit, tolam Ecclesiam tedi-
fcai. Et quia tanta titilitas est prophetandi, volo uti-
que V08 omnes loqui linguis, sed tamen magis volo
vos prophetare. Propterea, quia ille qui projfhetat
major eit dignitate, et merito, et utilitate, quam ille
qui loquitur linguie^ nisi forte (quod vix contingit)
ille inierpretetur^ id est exponat cognita lingua,
quod Incognita loquitur, ut sic Eceiesia accipiat
wdificationempereius interpretationem, quae inter-
pretatio idem valet qnod prophetia. Probat per si-

vero, snbitam cognitlonem futurorum, ut aliquis ab-
reptus a Spiritu subito fotura praedixerit, ct mox
Spiritus ab eo recesserit ; vel revelatlonero, id est
cognittonem futurorum per somnia, ut in Daniele et
loseph, vel per res gestas, ut Noe per arcam.

Probat Idem similitudine inanimatorum, d*cens :
Licet de me ipso exeropliim vobis addaxerim, tamen
non oportuit ; quia in his quw sunt sine anitoM^ ro-
cem^ id est sonum dantia; stvehac sit tibia^ tive ci-
thara : nisi dedefint distinctionem sonituum^ quomo-
do sdetur quod canitur^ aut quod cithariMatur? Sic

B et vos, quia indistinctos sonos confunditis, non in-
telligitur quod dicitis. Iterum per aliud probo ncn
esse appetendam confusionem linguarum. Eienim
si tuba det incertam vocefn, cum distincta sit vox
tubae, invitans ad bellum, quis propter incertam vo-
eem parabii se adjbeiiumf Nemo utique. Vel iilud
etenim jungitur ad proximum. Githara vel tibia con-
fuse sonans non intelligitur. Nam tuba per simile
dans vocem incertam non intelligitur. Et sicut tuba
daus incertam vocem non inteliigitur, ita et voi , nm
per iinguam dederitis manifestum sermonemj quo-
modo scietur ab auditoribus id quod a vobis diceturf
Nescietur utique. Nam vos eritis ioquentes in aera^
id cst frustra verberanles aerem. Loquentes dico
tam muita ut puta^ id est sicut gencra iinguarum in-

^ finila sunt in hoc mundo, et in singulis linguis nihii
est sine voce : unumquodque habet proprium et dis-
tinctum ab aliis vocabulum. Ergo quia linguae suiit
diversae, et voces distlnctae, si ego nesciero virtutemj
id est significationem vocis quam profero, ero bar^
barus ei cui ioquar; et qui ioquilur miki, barbarus
similiter videbitur ; sic estis et vos iu alterutrum
barbari. Vel ut hic incipiat versus. Sic^ id est hac
ratione; quia incognite loquitur, barbarus judica-
tur; vos eltam, quoniam estis eemuiatores spirituum^
id est desideratores spiritualium bonorum, quarite
ut abundetis in his donis quae valent ad mdifica-
tionem Ecdesim^ ut prophetia. Et ne intendacis
varietatibus linguarum; quia illa dona appetere

militudinem^ui, quod nondebeant insistere varie- [)debetis, quae vaieant ad aediflcationem 141

tatibus linguarum, dicens : Quia per linguam in-
cognitam Ecclesia non aedificatur, non sunt linguae
ideo multtnBH appetendn, ncc etiam ideo, quia sic
ego iniii^ etiam cum jam conversi eslis , et Unguas
babetts» v^nero ad «ot, fratres^ ioquens imguis inau-,
ditis, quid vobis prodero^ msi ioquar vobis^ aut in
reveiationamy aut t » sdentia^ aut in prophetia^ am in
doetrina^ id est si nihil loquar vobis in aliquo genere
insiraetionis. Revefaitionem et prophettam, dona Dei
inteUigii, sciemiam et doctrinam imlastrialia : ha •
bentar entm per Indastriam homlnls. Et voeaC do-
etrinam, qaod quls addiscit ab alio. Scientiam au-
tem hoc, quod sladloet proprio excercitio intelHgit
de Seripturis. Vel doctrinam de moribus, in quo

Ecclesiae. Ideo ille qui ioquitur iingua Incognita,
oret Deam ui interpretetur^ id est ut sclat inter-
pretari audientibus , quod aliena lingua loquitur.
Vel lU : Qui ioquitur iingua, oret, id est loquatur :
ita ut qaod perorat interpreutur. Sic utique loquen-
dum est, ut Interpretatlo comes sit. Nam si ego ipse
orem, id estloquar, vel orem Deum lingua Incognita»
sptrtlvs mei», Id est Spiritus sanctas mihi datus :
vel spirituM meus^ Id est ratiomea, quae, llcet non In*
telligat, bonum tamen scit esse quod dicitf quia ex
dono Del : ratio, inquam, vel splritus meos in me
oraf Deura. Vel orai, Id est loqaitur : sed mens^ id est
intellectus meus, est sine frueiu^ id est sine utilitale
compiinctionis, quia per boc quod non inlelligo^

Digitized by

Google

m S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM

compungi ncqueo. Quandoquidcm si lingua incognita A
loquor, $106 fructtt sum, quia non intcrpi eior. Quid
ergo est^ id est quomodo orandum esl? ita ulique
orab9, vel loquar.sptn7tf , id est voce incognita quam
s[iiritus dat, vel ratio est et ita orabo ut etiam mente^
id est intelligentia, quia quod inlelligam, illud tan-
tum proferam. \ere orabo spiritu et mente : nam
ego p$allam spiritu psaltam et mente. PsaUere dicit
orare Deum consona vocis modulatione» qu» conso-
nantia diversarum vocum in Ecclesia innuit omncs
in consonantia fidei et viue debere laudare. Bonum
est spiritu simul et mente orare : cisterum^ id est sed
$i lu bene dixeris spiritu^ id est voce incognita tan-
tum, qui$ in tua oratione supplet locuni^ id est vo-
cem idio/<F? Consuetudoerat iu Ecclesia ut idiot»,
id est rudes iu fidc, etiam illitterati quando perora- B
bat sacerdos, respoiiderent amen, et cum spiritu tuo :
sed modo perorante aliquo Ungua incogiiita, eiiam
prudentiores nesciebant ubi fiuis, ubi medium ora-
tionis» quia non inteiligebaut : et sic non poterant
facere, nec iUdd quod idiotae consueverant respon-
dere. Idioma dicitur proprioro, inde dicuntur idiot»
qui in proprietate nature adhuc sunt : nibil scientes
nisi «luod a matribus poeri didicerunt : vel iUud,
c;eterum, nomen sit ita : Propter boc quod praemis-
sum est, non debetis orare Ungua tantum : cwte"
rumf id est aUud, propter quod ne faciatis idem, quia
si lu bene dixerts spiritu^ etc. Vere nemo supplet lo-
cum idiotae : quando tu incognita voce peroras :
quomoJo enim dicet amen^ super tuam benedictionem^ p
etiam sapiens : quoniam nescit quid dicas? Non enim
iutelligit, quando lu, incogniia Ungua ioqucns, fi-
nire debeas aut procedere. De boc quod proximus
tc non inteUigit repi^liendo te : nam secundum pro-
priam personam te non reprehendo. Nam tu quidem
bene gratias agis quantum in te est; led idco male,
quia alter, id est proximus, non adifieatur : quia
uec ioteUigit. Yel ibi supra jungitur : Juste dixi be-
nedixeris; nam tu quidem l)eiie gratias agis, quan-
tum iu te cst : sed frater non instruitur. Probat ite-
rum exemplo et anctoritate sua, quod non adeo de-
beant sectari linguas, dlcens : Nolite loijui lingua,
ila ut non sit instructio proximi : nam egoy quem
imitari debetis, voio loqui in Ecctesia quandoque^ id
cst pauca verba meo sensu, id est inteilectu, ut quod D
loquar inteUigam. Per hoc notat eos sic quandoque
loqui, quod nec ipsi se inteUigerent. Volo, inquam,
loqui meo sensu : ut et me et alios instruam, quam
eloctivum, quod nuUo modo volo loqui : scUicet, de^
cem millia, id est infinitatem verborum linguu inco*
guita : quod uttque possem si vellem, et inde gra^
tias ago Deo : quoniam ego, si placet, loquor iingua
omnium vestrum : sed, id est tamen, in Ecclesia voh^
etc. Ideo Paulus se dixit babere genera. linguarum,
ne dicerent Corintbii, quia non babet linguas. Ideo
nobis dc linguis impropci-at. Iterum aliud quare non
appetant linguas, quia eificiuiaur sic parvuli. Sed
Utlera sic jungltur ad proxiraum : Sicut in mc vide-
tis, loquimini vcstro sensu ; et simUitcr, {ratres s-w

INSTITUTORIS OPP. PARS II.

200

ctando linguas quarum sensum uon babeatis, uoiite
pueri effici sensibus^ qui loquuntur quod non inieUi-
gunt; sed estote purwti secundum 14S ^iitiam ;
et hoc dicit, quia eranl multum maUtiosi sensibus
vel cogitatione, verlio etactu. ParvuU quidem raali-
tia, sed sensibus estote perfecti, id est perfectam inusl-
ligentiam appetentes, ut propbetare possitis. Iterum
ideo lingu» non sunt appetend» vobis : quia fldelcs
estis et tinguee non ftdelibus^ sed infidelibus pro-
sunt. £t quod ita sit , auctoritatem prsemittit isaiae
(xxviii, 11) : quam Umen in lege esse dicit, legi^ no-
mine prophetiam desigoans. Vere non fideUbus sed
infideUbus. Nam in lege scriptum est illud, quoniam
vel ibi continuatur, veJ bic ponitur pro quod : Iloc,
iaquami saiptum est, quod in aliis linguis^ id est iu
varietate linguarum, et in aliis labiis^ id est in aUis
sermonU)us : quia prius de carnal.bus, nunc autem
de spiritualibus loquar populo huic Judaico infideU,
ut mirantes novitatem Imguarum, audiant me : et
umen nec sic^ id est pro tam evidenti miraculo, ex-
audient me. Quodque ita sii credite : quia h»e ^tcti
Dominus (ait in aliis hbiis nihUad probationem, sed
mos est ut auctoritates perfect» ponantur).

Nunc de lege praemissa infert Paulus. Quia po-
pulo incredulo diversae Unguae propositae sunt : ita-
que per boc apparet, quod /iii^4F tn «t^itatm, id esi
causa miracuU sunt nan fidelibus^ qiiorom fides non
eget airacuUs, sed inpdelibus^ qui noviute miraco-
lorum ?.d fidem trahendi sunt. OpposiU senteBtia.
Linguae non fidelibus sed infideUbus : prephetia au-
tem non fideliius^ stuitum enim esset mysteria fidei
revelare incredulis, sed fideiibus, £t quia vos fide-
lcs estis, quaerite prophetiam quae fideUbus congruit.
Iieruai aUud quare non appeUut liuguas : quia si
iUis ioquentibus in Ecdesia variis Unguis, forte in-
fideles intraverint : puubunt eos insanire. Littera
sic jungitur : Quia Unguae non sant in signum fide-
lU>us : ergo vos qui estis Ecdesia, quare propter
Unguas insani repuUmini? Si enim comvemat «»-
versa Ecclesia in unum^ et omnes loquantur linguis
incognitis , iiUs autem varieute linguamm concla-
mantibus, intrent idiotw EcdesUim, aoi infideles
aliqui, nonne dicerent quod vos insamtis^ quia phre-
neticomore tumuUuatis? VarieUU Imguanim con-
damantes iosanos dicent. Sed si onmes in Ecclesia
prophetentj aperiendo Scripturas, intret autem Ulis
propheUntibus aiiquis infideiis vei idiota^ siatim
convincitur ab ommbus ibi propheUntibas. Aodieiis
enun prascepu Dei mysleria fidei, soa eonscientia
convincit eum et arguit : et iu dijudieatur^ id est
judicabilem et damnabHem se cognoscil, instructus
ab omnibue^ qui ibidem propheUnt, et tanc occulta
cordis ejus manifesta sunt sibi ipsi : quia In qaibas
se peecasse non puubat, perdoctrinam quam audit,
graviler se reum eognoscit. Et iiu convieCas, cadem
in fcciem^ adorabU Deum^ ut aecipiat remissloDem
peocatorum, pronuntians etiam palam onmlbus, quod
Deus vere sit in vobis propheUntibqs : quos linguis
tumultuanies paulo ante dicebat insanire. Qnia nec

Digitized by

Google

m EXPOSITIO IN EPISTOLASTAULI. -• IN EPIST. i AD COa, %m

iodiserele eo8 vult loqui linguiSf ne judicentur in- A el prophetia et chariuite, et emnSbuft praMnisscs
sani; nec ilerum Tult eos penitus rejicere donum

Dei» scilicety loqui liuguis, determinat quomodo uv-
anlur hoc pnecipue et aliis donis : omnia faciendo
ad utilitalem proximi- Littera sic jongitur : Quando-
quidem linguis tymultuanlefl insani dtcimur. Pro-
phetantcs rero Deum in nobis baliere dicimur. Quid
etgo faciendum esl> Jratre* f Prophetabitis semper,
neglectis penitus liitguis? Minime : sed cnm conve-
nili$^ umttquisque habet donum suum. Alius habet
^lmum , u( cantet, vel interpreietur psalmos in
Ecdesia. Aiius hfibet doctrinamj ut sciatins^uere de
rooribus. Alius habet Apocahfpdm^ id est revdatio^
nem occultorum. liaec tria posuit solum ad simili-
ludinem; duoqu» seqnuutur, ad intentionem. Aiius

dico vobis : sicut ego idem doceo in omnibui Ecck"
iiiSj doctrinam quam imitamini : quia EcelesUs
sanctorum. Vei iUud idem sequenti litterae jungitor :
Omnes quidem viri proplietare possunt, sed miilie
res nunquam : et hoc dico sicut in omoibus Eceie-
siis doceo : imo taceant mulieres in eccleme : non
enim a me vel alio doctore permittittur eis in ecclC'
sia loqui : sed praecipio eas ubique subditasesse h-
Hf, qaibus se pariGcarent, si in ecdesia loqui prae*
sumerent. Et hoc de mulieribus dico, quod subdi*
t» sint, sicut etiam lex dicit in Genesi : < Sub virl
potestate eris» et ipse dominabitur toi {Gen. iii , 16), •
Dicerem iilae : Nolumus ioqui sed tantum interro-
gare. Non sic utique. Sed si quid volunt discere ^ tn-

hMbtt Unguam incognitam. AUus habet iuterpreta" ^ terrogent viros suos^ non iu ecclesia, sed dctiti : in

ttMem Scrtpturarum, id est prophetiam : et cum
iiaic omnia babeatis : omnia fiant iu vobis ad (pdt-
fcaiiomm Ecclesiw. Sive illud faciatis, sive X43
aliud : sive atiquis loquitur linqua incognita ,
hoc liat secundum duos , id est duobus tantum sic
loqui pemutto : atil secundum tres, ut multum di-
cain : oon enim plus quam tribus hoc iicere conce*-
do : nec hic duo vd tres in eadem parte templi con-
clajneiit; sed per partes , ut si ille in capite , hic iii
fioe ecdeslae. Vd per partes diei, ut hic hora tertiat
iiie sexta. Nec hi loquantur sine propheta, sed sem-
per unus praesto sit : ut quod inusitato modo dici-
lur, populari lingua inUrpretetur. 5i autem obji^itis.

ecdesia nunquam. Nam loqui in ecciesia^ turpe est
muiieri , id cst turpem et impudenlem probat mu-
lierem. itoc de prophetis et muiicribus , et quaecun-
que supra docui, nolite superbiciido repeUere, ul
novitates vestras inducatis/. quia ana vobis proeessit
verbum Dei ad alias Ecclesias, ut modo novas iodu-
catis [inferatis] doarinas? Aut gloriamini quasi iti
vos soios pervenerit verbum Dei , et vos soli Deum
credatis f Nemo vestrum praesumendo qvasi sa^ecs
sit. negligat praecepta mea : sed<t quis videturinter
vos esse propheta, id est Scripturas intdilgoiis : aui
etiam «ptrtlu/z/ta , id est spiritualem vium duceus ,
quicunque sit, cognoscat ea qu(e sciibo vobiSf eC

quod quandoque non fuerit praesto inlerpres^ malo r oportet : ^ttiahaec maudata non mca Mati, sed tkf-

utioquens iingna in^cctesia taeeat^ quam sine in<
terprete barbarum frendat. Ecdesise non, sed lo*
qsmiur sibi et Deo , id est instructioni sut et divinae
iaudi. Sicut ioquentes lioguis, sic etiam' prophetm
duo aut tres dicaut io ecclesia , et per paries simi<*
liter. Dicerent alii : Nos [qui tantumdem scimusv
noiuie prophetabtmus? Mintme; sed cmteri propitette
dijudicent ea qiue docentur ab iliis frairibus, ut st
quid male doceaiit, caeteri corrigant illos. Iterum
aiiud de prophetis. Si vero repente fuerit reveiatum
quid a spiritu aiii sedenti , surgat et loquatur ille,
eiqui prior loquebatur, modo taceaC. Contingebal
eiiim plerumque ut spiriUis subito arriperet ali-
quem : et de hoc praecipit Apostolus, ut quandi»
boc cuutigerit, hic talis permittatur loqni. Loqua-
lurqui prios sedd)at, et alter taceat. Et lioc ideo
dico , quia vos omnes potestis propiietare : eondo per
«inguios : solommodo videatur, ut onuies discanf^
id csi instruantor per ^prophetantem. Plerumque
cuim contingit ut qni sapieniem se putabat , addi-
scerctquod nesdret,per illum subitA inspiratum.
t)iscaDt diQO, et sic omnes exhortentur ad mefiora :
ideopraecipio utprior taceat. Nam epiritus prophe"
^rum subjeetsu estprophelis^ id est Spiritus San-
cios non eonpeilit eos loqui, velkit nolint, qvia eum
spiriuis sit Deus, wm esi Deu$ dissefuiems^ qiiae uts*
que dissensio iieret, si concfaimando litigarent. Sed
est Betts peeis et conoordise : qiiaB pax servatur si
sc alierttarkn supporUTcrini. Uoc auiem de linguis
PiTaoL CLIII.

mtm. Si quis autem contumeliose se efferens igno-
rat, dedignans attendere haec mandala, (fico vobis
de ilk>, quod pro certo ignorabitur a Deo : 'Quando*
quidem ignorans baec mandala , a Deo ignorabitur.
Itaque, fratres mei^ amuiaminif id cst dcsiderate
prophetare^ sicut praedpio, et tamcn toqui iinguis
noiite proiUberCy sicut snpra detemiinavi. Nolite
prohibere, sed omnia fiant fn vobis tioneste^ id est
ad aedificatlonem Ecdesiae : et \J^ secundum ordi"
nem, quem supra disposui , ut pauci loquantur vd
prophetent , et per partes.

CAPUT XV.
< Notum autem vobls fado, fratres, Evangdium
c quod praedicavi vobis, qnod et accepistis , In quo

D c et statis. Per quod et salvamini : qua ratione prae-
c dicaverim vobis, si tenetis, nisi Irustra credidistis.
t Tradidi enim vobis imprimis quod et accepi :
c quouiam Christus mortnos est pro peccatis no-
c stris secundum Scriplnras : et quia sepullus est ,
c et quia resurretit tertia die secnndum Scrlptorss;
c et quia visus est Cephae, et post haec ondedm.
c Deinde visus est i^usquam quingentis fratrihus
c simul, ex quibus muhi manent nsque adlmc»

• c quidam autem dormierunt. Deinde visus est Ja-
c cobo, -ddnde apostolis omnihus : novisslme an-
c tom «mttium tanqoam abortivo , visus est et mihi.
c Ego enim sum muilibus apostolornm , qui non
c sum dignus vocari apostohis,quoniam perseeutus
c sum Ecclesiam Dci. Gratia autem Dei sum id

Digitized by VjOOQLC

m

S. BRDNONIS CAllTHUSIANORUlf INSTITUTORIS OPP. PARS 11. m

quod 8um : ei gratia ejus in me vacoa nou fuit, A
sed abundantius illis omuibus laboravi. Non ego
aotem , sed gratia Dei mecum. Sive enim ego , sive
iiU , stc pnedicavimus, et sic credidistis. Si au*
tem Ghri^ius pnedicatnr , quod resurrexit a mor*
tois , quomodo quidam dicunt in vobis qnoniam
fesurrectio roortuorum non est, neque Christus
resurrexit. Si autem Ghristus non resurrexit,
inauis est prsedicatio nostra , inanis est et lldes
vestra. Invenimur autem et falsi testes Dei, quo-
niam testimonium diximus adversus Deum, quod
suscitaverit Ghristum, quem non suscitavit, si
mortui non resurgunt. Nam si mortiii non rcsur-
gunt, neque Christus resurrexit. Quia siChristus
non resurrexit, vana est fides vestra. Adhuc enim
estis in peccatis vestris. Ergo et qui dormierunt B
in Christo, perieruiU, Si in hac vita tantum in
Cbristo sperantes sumus, miserabiliores sumus
omuibus hominibus. Nunc autem Ghristus resur-
rexit a raortois primitiae dormientium , quoniara
quidem per hominem mors , et per hominem re-
surrectio mortuorum. Et sicut in Adam omnes
morinntur , ita in Christo omnes vivificabuntur.
Unusquisque autem \n suo ordtne, primitise
Christus : deinde hi qui sunt Christi , qui in ad-
ventu ejus crediderunt. Deinde finis, cum tradi-
derit rcgnum Deo et Patri , cum evacuaverit om-
nem principatum, et polestatem, et virtutem.
Oportet aotem illum regnarc , donec ponat omnes
inimicos sub pedibus ejus (P$aL cix, 1 ). Novis-
sime autem inimica destruetur mors. Omnla enim ^
subjecit sub pedibus e}ii^{Psal, viii, S). Cum au-
tem dicat : Omnia subjecta sunt ei , siiie dubio
prstcr eum qui subjecit ei omnia. Cum ^autem
[Nam cum] subjecta fuerint iili omnia, tunc ipse
fiiius subjectus erit il(i qui subjecit sibi omnia,
ut sit Deus omnia in omnibus. Aiioquin quid fa-
cient, qui baptizantur pro mortuis? Si oinnino
mortui non resurgunt, ut quid et baptizantur
pro iUis? Ut quid et nos periclitamur omni hora'?
Quotidie morior propter vestram gloriam [pro
vestra gloria], fratres, quamhabeo inChristo Je-
sa Domino nostro. Si secundum hominem ad be-
stias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest si mortui

terrestrla : sed alia quidem c(elestiuni gloria , alb
autem terrestrium. AliaclaritassoUSyaliaclarite
lunae, ei alia claritas stellaram. SCeMa .eBmi a steili
differt in claritate : sie et resurrectio mortoonim.
Scminatur in oomiptione, surgel in ineomiptie-
ne. Seminatnr in ignobilitate , surget ingkmi.
Seminatur in infirmitate, surget in virtute. Semi-
natur 145 corpus animale, surget. corpw sjn'
rituale. Siest corpus animale, est ei spiritiule,
sicut scriptum est : i Factiis primus homo AdiD
in animam viventem {Genes. 119 7) > novissiiMs
Adara in spiritum vivificantem. Sed non priot
quod spirituale est, sed quod animale est, deiode
quod spirituale est. Primus homo de terra terre-
nus : secundus homo de eo&lo coelestis. Quali»
terrenus, tales et terreni ; et qnalis coelestis, ta-
les et coelestes. Igitur sieut portaYimus imagiien
terreni, portemus et imaginem coelestisw Hoc m-
tem dico, fr»tres,quoniam carD et sanguis regnaai
Dei possidere non possunt, neqne cemiptio in-
corruptclam possidebit. Ecce mysterium vobis
dico : Omnes quidem resurgenius^.sed nonoiiuies
immutabimur. In momento, in ietu ocoii, in ii«-
vissima tuba : canet enim tuba, et mortai resor-
geut incorrupti, et dos immntabimnr. Qportei
enim corruptibile hoc mduere incorroptioncm,
et mortale hoc indnere immortalitatem. Cnm an-
tem mortaie hoc induerit immortalitatem, tnuc
fiet sarmo qui scriptus est : c Absorpta est mon
in victoria (0<«. xiii, 14). > Ubi est, mors, victoria
tua ? Ubi est, mors, stimulus tuus ? Stimvlus aa-
tem mortis peccatum est, virtos vero peccati lei.
Deo autem gratias, qui dedit nobis vietoriam,per
Dominum nostnim Jesum Gbristum (/ Joan. t,5).
Itaque, fratres mei dilecti, stabiles estote et im-
mobiles : almndantesin omniopere Domini, sem*
per sdentes quod labor vester non est inanis io
Domino. 1

BXPOSITIO.

Postquam docuit eos de baptismo, de eorporeet
sanguine Domini et de donis Spiritus sancti, ad
ultimum instruit eos de resurrectione mortooroDf
quam partim credebant, partim negabant. Crede-
bantenim Christum vere surrexisse a mortuis; eos

non resurgunt? Manducemus et bibamus, cras q etiam qui in novissima tuba morerentur, etintegn

enim moriemur {Sap. 11, 6 ; ha. xxii,i5). Nolite
«educi. Corrumpunt mores bonos coUoquia mala.
Evigtlate justi, et noiite peccare : ignorantiam
eirim Dei quidam habent. Ad reverentiam vo-
bis loquor. Sed dicet aliquis : Quomodo resurgent
mortui? Quaii autem corp(ve venient ? Insipiens,
tu quod seminas non vivificatur , nisi prius mo-
riatur. Et quod seminas, non cqrpus quod futu-
rum est seminas, sed nudum granum, ut puta
tritici, aut alicujus caeterorum. Deus autem dat
iUi corpus sicut vult , et unicuique seminum pro-
prium corpus. Non omnis ciiro eadem caro : sed
alia hominum , alia pecorum , alia volucrum , alia
autem piscium. £t corpora coelestia, et corpota

came sutim reviviscerent, hos tales credelant re-
surrecturos. Sed eos quorum eorpora in cineres
disseiverentur, dicebant nuUa ratione posse rcsttr-
gere. Natnralibus supra modum adhasrentes argu*^
meutis. Littera sic jungitttr : De iinguis et propiiet*
sic vos doceo. De retwrreetione autem vMrtMor*^^
notum faei6 vobi$^ fratres: notum^ inqusm, ^^^
Evangelium^ id est, resurrectionem moituoruitti
quod maxima pars est meae prttdicaciopis ; V*f'
Evangeiium de resurrectione ego prwdicm ^*
ne obtendatis vos quasi ignoranter peccare; f>^
eitam aeeepistiij et turpe esse debet quod ^^
bene credidistis : iterum negare, in qno ^^'*''' /'*"!*
nisi enim resurrectioncm credatis, frustra in '

Digitized by

Google

^5

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAiLI. — IN EPiST. 1 AD GOR.

m

stelis ; per ifHod etiam E^ngelitim $alminmni : A vertitur ad quod sufira. Yere Chri$tu$ resnrrexit.

carnis eniiii resurtectienem parlem dicimus fidek,
sine qua nemo possit sahari. Sahabimini dico si
unetii hoc Evangelium ea ratione qua vobis preedi^
eam: et ni$i hoc sit qaod vos fruetra credidi$ti$y id
est) HJsi fidem vestram iniitilem dicitis, quod Go-
rtnthii nullo modo fatcrentur eos, scilicet frustra
credidisse. Trado vobis Evangelium. Nam hoc quod
ego tradidi vobi$ inprimie^ idest,interpotiora fidei ;
quod etiam non a me babeo,«ed aecepi a Jko, Hoc,
scilicet, Evangelium : quod Ckri$tu$ mortuu$ e$t pro
peccatis nostrie deiendis ; et si peccata nostra deleta
sanl, quonim paeoa mors c$t, quare in morte deti-
nemur? Mortuus est Christus : et hoc dko eeeurir
dum Scripturat prophetanim idem attestanlium

Nam $ie preedicamusy $ive ego^ $ive illi alii apostoli,
locus ab auctorilate. Vos eiiam $ic credidi$ti$, quod
Ghrislu(> vere resurreiLit : noUte negare. Si autem
prcedicatur et negari non potest, quod Chri$tus sur
rexit a mortui$, quomodo quidam in tobis dicunt^
quod tton est futura reeurrectio mortuorum ? Si Ghri-
stus resurrexit (quod utique verum est) resurrcctio
mortuorum sequitur ei necessitate. -Probavit supe-
rius auctoritatibus Scripturarum et testimouiis san
ctorum, qui viderunt Ghristum vere surrexisse a
mortuis, et ex eo intulit , quia si Ghristus surrexit,
et resurrecUo mortnorum erit. Hanc aulem conse-
quentiam sic probat : Yere si Ghristus sun-exitet
resurrectio mortuorum est. Nam $i reeurrectio mor-

Cum modo.debeat probare .de resurreaione, prae- ^ tuorum none$t, neque Chri$tu$ resurrexit. Uic locus

miuil Ghristum vere fuisse mortuum, ut verae morti
vera sit resurrectio. fioc etiam tradidi vobis de
Cbristo quod $eputtu$ esl, ne stalini post mortcm
resurgens, diceretur : Non vere mortuus est. Hoc
etiam tradidi vobis de ep quod re$urrexit tertia die,
Cthocdico eecundum Scriptura$^ quaehoc pcrhi-
bent.

Probavit per testimonia Scripiuramm , probat
etiam Ghristiim resurrexisse, per tesiimonta eorum
quibus posl resurrectionem visus est. Et hoc tra-
didi vobis, quia vi$u$ est Cephm^ id est, Petro. Hanc
apparitionemubi, et quomodo facta sil non legimus,
sed Untummodo scriptum est : SurretUt Dominu$ et

a simili est, et inter causam et eiectum diversis
respectibus. Similitudo in eo est quia si Ghristus in
morte detineri Qon potuit, quia peccatum, quod est
causa mortis, in eo non fuit, nec nos pro modo ro-
stro jusUficati apeccatis inmorte detinebimur. Quia
si mortem evadimus, tunc resurgemus, per banc
^imilitudinem, scilicet, quod peccatis justificati su-
mus, cum Ghristo resurgemus; sedquia Ghristus
longe major^nobis est in iustiiia, ideo major erit iu
gloria resurrectionis. Iterum resurrectio Ghristi et
quscunque operatus est in teiris, omnia spectave-
runl ut homo restitueretur perditae bcatitudini. Quia
si hic efi^eclus, scilicet, resurrectio morluorum non

qtparuit Petro, et po$t hs6C vi$u$ e$t undecim apo- ^ seqoitur , frustra causae illae praecesserunt , sed

stc^lis, 146 quando Thomas erat cum eis {Luc,
XXIV, 39). Deinde vi$u$ e$t ptu$ quam quingenti$ fra-
tnbus $inml : ex quibu$ rmUti manent u$que ad hoc
tmpus : et si placet, quaerite ab eis ; quidam autetn
eoTum dormierunt. Ghristum dicit mortuum, hos
dormisse. Deinde etiam vi$u$ e$t Jacobo Hieroso-
Ijmitauo episcopo, qui videna Ghristum in crnce,
devovit se non manducaturum pancm, donec vide-
ret Ghristum resurrexisse. De his duabus appari-
tionibus, nihil in Evangeliis invenitur. Deinde visus
est ommbus apo$toli$ (Act, ix, 3), in die Ascensio-
iiis. Novis$ime autem omnium vi$u$ e$t mihi (Act,
XXII, M) ; prius in via, post in templo oranti. Mihi
dico, tanquam abortivo, id est vi quadamet compul*

Ghristns resurrexit : et hoc probat per muita incon-
yenientia, ex eo non resurgente provenieniia. Dico
quod Chri$tu$ $urrexit, Nam m Christus non $ur-
rextl, ergo prwdicatio no$tra e$t inanie^ iJ est sins
re ; quia res illa quam praedicai non sic cst ; et de
eodem aliud inconveniens, quoniam fidee veetra est
inani$j id est infructuosa, si Ghristusnon resurrcxit,
quod Gorinthii, sdlicet, fidem suam esse inanein
nullo modo faterentur. Iterum allud inconvcuiens,
si Gbristua non resunmit ; quia tunc invenimur nos
fal$i te$te$ Dei Patris^ ideo quoniam diximus tesli-
monium contra Deum : non enim placet Oeo, si quis
qnod non fecerit Deus attribuat ei ; hoc, scilicct te-
stimonium quad Deu$ $u$citaveri$ Cbristum, quem

sione in apostolatum nato. Abortivum se dicit , quia ^ pro certo non $u$ciUivit $i mortui non resurgunt.

extra tempus natus in Ghristo, apostolatum accepit,
in 6(£io receplo Domino cum carne. Bene dico
$bortivo. Nam ego $um minimu$ apo$tolorum^ qui
m etiam dignu$ $um voeari apo$totu$f quoniam pex-
secutu$ $um Eccle$iam Dd, Et licet dignus non fue-
rim, tamen $um id, id est apostolus qui utique sum
per graliam Dei , et licet prius persecutor fuerim,
tamen ex qud» recepi gratiam ejus, ipsa gratia non
ftii< vacua^ id est otiosa tit me, $ed iaboravi omni
genere passionis abundantiue omnibue aliis aposto-
iis. Et iicet dicam tahoravi^ tamen non ego per me
boc pottti, sed gratia Dei operata e$t mecum, Gum^
dicat se lot et tanta sustinuisse, per hoc satis appro-
Int resurrectionem, spe cujus omnia patitur. Re-

Verum est quod mortui resurgunt sicui vos dicitis.
Nam $i mortui mn re^urgunt^ neque Chri$tu$ resur-
rexit : idem superias posuerat, sed ad aliud : ibi
enim ut illam probaret veram si Ghristus siir*
rexit et mortui resurgent. Hic autem ut inferret ve^
rameam quaedicitnon suseitatumesseGhristumuisi
147 mortui resurgant. Diceret Gorinthhis : Hallem
negareresurreclionem Ghristi, quam concedere quod
resurgant mortul. Probat iterum per inconveuiens
Ghristum resurrexisse : Yere Ghristus surrexit,nam
$i non re$urrexit Chri$tuSj fides ve$tra de Ghristo
vana e$t, NuUa fuit illa fides, quam accepislis. Yere
si Gbristus non rcsurrexit, vana est fides vestra.
Nam adhuc e$ti$ in peccati$ ve$tri$, Legitur sur •

Digitized by

Google

207 S. BR13N0NIS CARTHUSIANORUM

rexisse propier justirieatibnem nostram. Quia si non A
resurrexit, nec nns jastificavir, sic igilor vana est
fides vestra. El quia adbuc homines sunt in pec-
catis, ergo illi qui dormierunt in ChristOy idest
nkortni in Christi fide perieruntj id esi damiiati sunt.
Iterum aliud inconveniens. £t $i non resurrecturi
tperantes sumtu in Chri$to tantummodo iti hac vita,
sicut Yos dicitis, futuram non habituri, tnnc $umu$
m$erdbiHore$ omnibu$ hominibu$ : quia nec hac,
nec aiia yita fruemur : cum quotidie in angostiis
devolvamur : quandoquidem tot inconvenientia ex
negata re^urrectione se ingerunt : igitur nune, id est
ex praemissis rationi1>us colligitur quod vere Chri-
$lu$ re$urrexit a morlui$. Christas dico prtmilios et
secundum tempus, et seciiudum dignitatem . quia et
si quidam ante enm suscitati fuerunt non a mortuiSy B
sed in numero morientium relapsi sunt. Dlgnitate,
quia majorem omnibus gloriam habebit, et quidquid
alii, totum habebunt ab illo, et per illum. Christus
dico primitite dormientium. Per hoc innuit, cum
dicit Christum primitiae, quod alii dormientes
secuturi sint eum in resurreclione, Diceret aliquis :
Non videtur ut per meritum unius hciminis Christi
omnes homines resurgere possint. Contra hoc
Paulus : Yere caeteri dormientes per primitias suas,
id est Christum, resurgent, quuniam quidem per
hominem unum fuit mor$ omnium, ita et per hominem
unum erit resurreetio mortuorum. Uude hoc a sihiili.
Nam $icut in solo Adam omne$ moriuntur, ita et in
solo Christo omne$ vivififabuntur. Si euim culpa
«olius Adae , ad damnationem omnium sufficiens ^
fuit , ut praetermissa majoritate similitodinem soland
loquamur, quare simili modojustitia solius Chri-
sti ad justilicationem omnium not\ sufficeret.

Postquam probavit resurrectionem omniura vcre
futuram, congrue subdit de ordine ejus resurrectlo-
nis : ut per hoc magis certificaret eos et invitaret
ad eamdcffl resurrectionemy dicens : Licet omnes
aeque resurgant» tamen unu$qui$que erit in $uo
ordine: qui enim pius promeruit, plus accipiet
gloria^ : et ita quod Christue erit primitlcB tempore
ct dignitate, sicut superius. Deinde post Christum
erunt in gloria ii qui $unt ChrisH, In eo dico eos
esse Christi, scilicet, qui cre4iderunt in secundum
adventum eju$^ id est resurrectionem : ef ita credi- p
derunt integritate fidei et boni operis : euntes obviam
in adventum Christi. Potuisset dicere, qui credi-
derunt in nativitatem Christi vel passibnem ; sed
ideo in adventum dixit, quia resurrectionem com-
mendare eis intendebat. Et postquam ii qui sunt
Christi resurgent, deinde erit fini$y id est impleti )
promissae beatitudinis : cum Christud tradiderit
regnum, id est Ecclesiara suam, quam cum potentia
regit. Tradiderit dtco Deo et Patri : tunc Christus
dicetur tradere regnum Palri^ cum Ecclesiam suam
locabit in ocoKs Dei, ut quod hic vidit per speculum
et in aenigmate, ibi videat facie ad faciem. Deo dicit
ei palii, ul ostendat eiim qui ab oHo initium non
haouit^ Ul eiiam noiel eiiin cl Creaiorera esse, et

INSTITUTORIS OPP. PARS H. SOS

creaturis paternam dilectionem adhibere. Gum irt-
diderit dico regnum : et cum evacuaverit omnm
principatum, et pote$tatemy et virtutem.

Notandum est quod in angelis diversitales ofBdo-
rum Deus posuerit, et hoc totum causa homiDuiDf
ut angeli administrent saluti eorum. Sed postqutm
homines jam in perfectione erunt, et miHa admioi-
strationeegebunt, nominailladestrueutur in angelis,
quibus vocabaiUur pro diversitate humanx admini-
strationis. Sunt enim quidam inter angelos, qti
principatum habent super oranes alios. 148 ^uat
etiam alii qui potestative perficiunt ea, qnae a priD-
cipatu injunguntur eis. Sunt alii qui dicuntur Tirto-
les, quia miraculorum sunt operatores. Simililerei
in malis angelis quidam sunt principes super omDes
alios. Alii habentes potestatem efficiendi quod prin-
cipes praeceperint : alii virtutes , qui aliqaa non
inducant quas» miracula. Et haec iterum in fine
evacuabuntur. Quia sicut boni angeli ultra noo
habebunt in quo homines tueantur ; sic nec mali in
quo noceant horainibus. Sic etiam inler homines
omnis differentia prselationis vel subjectioDis destro-
etur : inter quos nuila erit regiminis inaequalitas. In
fine tradet Christus regnum suum Patri: sed intena
dum nondum finis est, oportetregnare/idesiHt^n'
stum cum potentia Ecclesiam suam regere. Oportet
ideo dicit : quia sic prophetatum est in Scriploris,
quas ex necessitate oportet impleri. Regnare dico,
donec Deus ponat omnes inimicos Christi sub pedibti
eju$ , id est tam plenaria subjectione, sicnt soot
aiiqui pedibus aliorum prostrali. Vel sub pedibut
eju$y id est subjectos liumanitati Christi. Qu^ per
pedes ideo signatur : quia per humanitatem assan-
ptam, divinitas venit ad homines. Et postquam hsec
omnia erunt evacuata, ' tunc etiam destruelnr mon
novissima : quia postquam non erit peccalum : nec
poena peccati, scilicet mors remancbit. Horsdico
inimica : cui et bomincs inimicantur, et qus i»i-
micatur hominibus. Yere inimici ponentur sub pedi*
bus Chrisli. Nam scriptum est iu Psalmo : < Ofonis
subjecit Deus sub pedibus ejus {Psal. viii, 8}> > '^
est Christi, sicut expositum est in Psalmo. Tainen
habetur , subjecisti. Cum autem Scriptura dicat,
omnia sine dubio subjecta $unt Chri$to, omnia pr^^r
eum qui ei, scilicet Christo, $ubjecit omnia, scilicet
praeter diviiiitatem. Deus, qui Christo subjecit omnii,
non est Christo subjectus. Sed ipse Christus eni
$ubjectu$ t7/f , id est Deitati : quiB $ubjecit omnia ipiU
id est Christo. Diceret aliquis : Inierim quidem
Christus erit subjectus Deo, donec slbi Deus sub-
jecerit omnia : sed postea non. Erit utique (aii
Paulus) quia cum subjecta fuerint CJjristo omma,
tunc ipse Christus subjectus erit Deo, qui iP^'
subjecit omnia. Ita tamen subjectus, ut sit aequalis,
scilicet, ut Christus sit Deus tn ommfttf*, i<* <^^ j"
singulis creaturis : et ita in omnibus quod onm
singulis, id est perfecta bealitudo, perrecta gloria»
ei pax superans etiam omne hominis desidenuni.
Reverlilur ui probet rcsurrectionem morluorttO)

Digitized by

Google

i09

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULL — IN EPIST. I AD COn.

210

dioens : Hors per Gbristumdestruetur, et homines A Hdem resurrectionis. Per hoc quod dicit sedtid, no-^

tunc resurgent : alioquin^ id est si dicas non esse
resurreetionem mortuorum , (fuid facient ilii qui
taptixantur pro martui$ ? Tangit hic reprobum
morem qaorumdam, qui, audito quod resurrectio
futuni esset eorum qui baptizarentur, cum essent
baptizatiy itemm loco infidelis palris jam mortui
baptizabant se : ut sic pater vel roater salvarentur
in resurrectiooe. Et hoc adducit ad verecundiam
Corinthiorum : quia si iUi perversi tantam fidem de
rusurrectione habebant, qnanto magis Corinthii
debcrent resurrectionem credere ? Littera sic est :
Qaid facient iili qui baptizantur pro mortuis spe
resurgendi, si ommno mortm non re$urgunt ? Vt quid
eHam baptizantur pro itU$ justificandis : cum nec

tat seductores esse inter eos. Nolite credere sedu-
ctoribus. Nam coUoquia illorum mala non solum fi-
dem violant : sed etiam corrumpunt bono$ more$,
Qui enim futuram vitam nou credit, nescio quare
bonis moribus laboret adhaerere. Et ne a seductori-
bus comimpamini,erf|7t7aread bocutsitis 7»sti, et ut
justitiam conservetis. iVo/i(e ulteriuspeceare : neces-
sarium est ut evigiletis. Quidamenim 'vaVtvyo^habent
tgnorantiam Dei, id estignorant sequitatem.et fidem
Dei : et hoc loquor vobis ad reverentiam^ id est ad eru-
bescentiam), ut verecundemini de peccatis vestris.
Postquam Paulus per uecessarias rationcs, per in-
convenientia quae inde proveniunt, iterum per po-
tentiam Christi, futuram resurrectionem approba-

iili jusiificentur ? Si enim justificarentur a peccatis ^ vit, vult illam approbare per legem naturae : quia

et resurgerent. Yel alitejr sic : Alioquin^ id est si
resurreclio non est, quid facient illi qui baptizantur
pro mcrtui$ operibus, id est pro peccatis, que
mortem operantur? Baptizantur dico spe resur-
roctionis. Et quid facient, si omnino mortui non
resurgunt ? Vt quid etiam baptizantur pro t7/ts, id
est, ut justificentur a peccatis ? Vel aliter : Alioquin
si non resui^unt mortui, quid facient iUi qui bapti'
lantur pro se mortiits, id est mortificandis peccatoj:
Vel pro se mortiflcatis per peccatum Deo. Caetera
sicat dicta sunt. Iterum si resurrectio mortuoniro
uon est, ut quid eliam no$ apostoli periclitamur omni
hora T Non enim finem habent tribuiationes nostrae,

humana sapientia magis argumcntatur secundum
passibililatem [possibiiitatem] naturae. Quasi dice- '
ret : Licet superius resurrectionem satis approba-
verim, tamen secundum legem naturae objiciendo,
dicit mihi aliqui$ : quomodo resurgunt mortui in pul -
verem jam dissoluti? Nalura non videtur hoc paii,
Iterum si aliquo modo pulvis ille conglutiuatur, ta-
mcn quali corpore venient homines qui resurgent?
Num credi potest ut tanta gloria possii venire disso-
luto pulveri, ut tu prsedicas? Priori respondet qua:-
stioni. Natura bene patitur mortuos resurgere. 11-
lud enim quod tu insipiensj qui de resurrectione du-
bilas, semen, inquam, illud, quod tu seminas non

qnas gaudemus pati spe futurae 149 resurrectionis. q wvificatur^ id est nuUo modo vivere potest, ntst pritts

titorta/ttr, et computrescat : quemadmodum vides
quod oportet semen putrefieri, ut sic postea vivat :
ne dubites jam hominem iterum post mortem vivere
posse, cum per mortem oporteat vivere. Probat
aliam qusestionem, futuram scilicet gloriam corpo-
rum, ejusdem seminis similitudine, dicens : Yere
in majori gloria corporum venient. Nam quod semi-
na$ tu, noit seminas illud corpu$ quod futurum es/,
ud uminas nudum granum : corpus autem de uudo
grano futurum multa grana, paieas et culmos est
habiturum. Similiter non sit tibi absurdum, si dica-
mus corpora nostra in majori gloria resurrectura
quam hic seminentur. Tu seminas nudum granum^
utputa^ id est sicut est granum tritici, aut granum
Dalicuju$ cceterarum $egetum. -Tu seminas nu-
dum granum; $ed Deu$ dat illi grano corpu$ $icut
vult^ fertilitale granorum , spicarum et culrao-
rum gloriosum : et unicuique tamen 150 ^^^i-
num reddit proprium corpu$ : quia si seminatum
est triticum, puUulat trilicum; et sic in identitate
seminum singula grana resurgunt, et hoc in oxem-
plum melioratae resurrectionis, non amissae sub-
stantiae. Cumque-omnes in hoc conveniant, quod re-
surrectionis gloriam sunt habituri, in eo tamen dif-
ferunt quod quidam gloriosiorem sunl habiluri -
quidam non adeo, secundum differeniiam merito-
rum. Diceret aliquis : Cum omnis hominum mate-
ria ex eisdcm conslet elementis, videtur ut quidquid
uni conferetur, lotum in alio possideat similis ma-

Vere periclitamur : nam quotidie morior^ id est
pericula mortis patior, fratres, propter ve$tram gio-
riam, ut vos digni sitis gloria resurrectiouis. Yel
secundura Augustinum : Morior, et hoc juro per
Testram gloriam, fratres : quam gloriam spe quidem
jam tutbeo^ iu Christo Jesu Domino no$tro : qui jam
ia gioria cum carne mea resurrexit. Qui etiam ut
secum resurgerem promeruit. Si iterum mortui non
resQipmt : quid mihi prodest $i ucundum hominem^
id est secundum humanae rationis potentiam. Yel
secandum bominem : quia ego homo, illi bestiae.
SecnndQm homiuem utiqiie pugnavi contra bestioi
Ephesi^ id est contra E^besianos bestiales : quia
resurrectionem negando, hominem in hoc mundo
solum vivere dicunt, quod et bestise faciunt.

Qmd^ Inqu^m, illa pugna mihi prode^t^ nisi post
mortem babiturus sim gloriam? Ephesii negabaut
resvnectionem : contra quoa Paulus multo labor^
disputavit, approbans futtiram esse resurrectionem.
£t quaodoquidem secundum vos vtta non restat
post hanc : nihil jam alind agendum est : nisi ut
desperantes manducemu$ et bibamus : quia non
ultfavicUin moriemur {I$a. xxu, 13; Sap. ii, 6).
Hoc verlmm dixerunt iud«i, cnm afiligerentur in
capUf iute BfO^ylonis, et desperarent de adjutorio
I>ei. Similiter qui resurrectionem negant, de auxilio
et potentia Dei desperant. Et quia, fratres , non sic
est desperandum^sed de resurrectioneconlldendum,
i4eo notite ie<f u ct a pseudoapostolis . qui non habent

Digitized by

Google

211 S. BRUNQNIS CARTHUSLVNORUM INSTITUTORIS WP. PARS il. 31J

teria. Quod Paulus (ut ad meliora semper provocet A bus, et non viviflcans. Et vere sorget eorpus spiri-

ros) per siroilitudincm aliarum creaturarum im-
probat : quia quemadmodum omhia .animalia cx
( isdem elementis facta sunt, eadem tamen materia
non aufert, quiu alia et alia inler se sint. In coele-
stibus etiam creaturis ex elsdem roateriis conslitu-
tis diflerentra est ad invicem claritatis ; sic in bomi-
nilus natura carnis omnibus eadem non impedft
quin possint diversiflcari in gloria resurrectionis.
Littera sic jungitur : Licet omnes resurgant in ma-
jori gloria carnis, tamen diflercnter : nec hoc im-
peditcadem omntbus materia conditionis : sicut vi-
des quod non omni$ caro^ eadem caro, licet omnis
ex cadem materia, $ed alia est caro hominum et alia
est pecorum. Alia autem est caro volucrum : alia

tuale ; nam novi$$imu$ Adam^ id est Christos, dici-
tur Adam, quia natus de ipso sccundum lineam car-
nis : ideo autem novissimus, quia post eum non es!
futurus alius Adam, qui novam inducat genera-
tionem. Omnis enim homo, vel camabs Adae fiiius
Tcl spirituaris. Hic, inquam, novissimus Adam,
151 /ocriu e$i in $fnritum non viTentem, sed rirt/f-
cantem^ In llla enim resnrrectione sic anima corpus
vivificabii, ut nuHo egens aKmento vivat perpetuo.
Diceret iUe : Licet Cbristus qui Deus fuit , iui
potuit viviflcari, ego non sic potero, qui tantam
bomo sum. Nihil impedit, ait Paulns , quia licet
Christus Dcus sit, tamcn non priu$ fuit iHud corpos
quod e$t $piriluale, $ed prius fuit illud corpus qw4

autem est caro pi$cium. Et sicut terrena corpora ^ est animale : et deinde fuit illud corpus, quod csl

inter se difl&runt, sic coelcstia a terrenis. Sunt enim
corpora coelestiay et corpora terre$tria : et cum in hoe
quod corpora sunt, conveniant : tamen in hoc dif-
fcrunt quod atia quidem e$t c€ete$tium corporum gto-
ria^ atia autem terreitrium, Et sicut coelestia a ter-
renis diflcrunt, sic ipsa coelestla inter se. Nam atia
cst ctarita$ so/ts, et atia est claritas tuna , et atia
est ctaritas $teltarum. In ipsis etiam stellis differen-
tia : nam $tetta di/fert a $tetta in ctaritate : et sicut
hae creatur» vicissim a se diflbrunt claritate, $ic
etiam resurreclio mortuorum diflerens erit justis in
claritate gloriae. Et licet in gloria resurrectionis dif-
ferant, hoc tamen indifllerenter habent quod hic <e-

$pirituale, Yere primus homo factus est in animaoi
viventem, nam primus homo fectos est de terra
terrenu$y et secundus Adam factus est fn spiriuim
vivificantem. Nam $eeundu$ Itomo factus est aetenh
veniens de coeto* £t quati$ fuit primus ille terremu ,
tate$ sunt et terreni^ qui adhaerent ejus terrenitali.
Et quatii fnit secundus ille c€ete$ti$, taie$ etiammni
imitatores ejus ccete$te$, Et quandoquidem qui
terrenum sectabitur, terrenus erit ; et qni codestem,
coelestis ; igitur $icut portavimu$ imaginem terreKi
Adae per peccatum, $ic amodo portemu$ imaginem
c<Ble$ti$ Adae, per justitiam vitae : ut, deposito onere
terrenitatis, gaudeamus in levitate gloriae c<£lest!s.

minalur corpus hominis in corruptionem^ id est, ad r O^ia modo dixerat qualis fuit coelestis, tales crunt

boc ut corruptioni subjaceat. Seminare dicit a die

quo concipitur homo, usque ad diem resurrectionis

omnium. Seminatur quidem in corruptione : $ed

$)irget in incorruptione^ id' est ut ab oinni corru-

tione alienum sit, et hoc surgere erit in die judicii.

Seminatur non solum in corruptione, sed etiam in

ignobititate. In multa enim viljtate carnis horao ge-

ncralur, sed tunc $urgetin ^/ort a, perpetua habenda.

Seminatur hic in infirmitate^ omnibus enim morbis

cl diversis hic subjacet miseriis : $ed tunc $urget in

virtute impassibilitatis et immortalitatis. Semina-

tur hic corpu$ animate, quod quotidianis ciborum

fomentis sustentari oportct, ut quoJIibet animal :

$ed tunc $urget corpu$ $pirituatej quod spiritu solo

anlhaerentes ei. Dixerat etiam portemus imaginem
coelestis r ne occasione horum veH)orum'putaremus
nobis ad salvationem suflicere veterem heminGm in
baptismo deponere, et novnm hoo^kiem ibidem
assumere. Determinat Paulus nen satis esse hoc
modo imaginem coelestis portare , iiisi continua
tmitatione operum portemus. Littera sk jungtlur :
Licetdixerim, porteraus imaginem coelestis, ec
erimus coelestes, tamen koc dico, id esi determino
vobis, fratre$f quoniam, id est quod, earo et $anguht
id est, qui cami acquieftcunt et samguini, quxdan
enim peccala sunt ex camalitate, ut moUis luxuria :
quaedam ex vitio sanguinis , ut ira ex melancbolia :
et quicunque caraem et sanguinem peccati se-

regitur, sine usu corporei cibi. Vere aiiimale cor- D clantur, hi non pouunt pouidere regnum Dei, id est

pus semiuatur : siquidem hoc vestrum corpu$ ant-
male e$t, $urget idem $pirituale corpus : siquidem
spirituale tunc crit. Vel aliter : Vere corpus surget
spirituale ; nam si corpus modo dicitur animale, vo-
candum est etiam idem corpus spirituale : nam ani-
male non diceretur, nisi respectu spiritualis, ut
quasi vim relativorum habeant, animale et spiri-
luale : vere corpus hoc est animalc, $icut $criptum
est in Cenesi (Gen. ii, 7) : Primu$ homo, hic autem
dictus est Adam, factu$ e$t in animam non vivifi-
cantcui corpus : quia cito morte dissolutum est, sed
in animam viventem , id est quae vivcret ibi in car-
ne : nisi enim corpus cibis aleretur, anima iion vi-
vcrct ibi. Et idco dicilur vivons, q^iasi alienis viri-

seipsos in futura gloria. Regnum epim Dci uiliil
aliud est, quam ipsi homines, in faac viu ueiuo
|)ossidet se : quia nulla dies est, qua non qaisque
possideatur a peccato, sed in fiUura beatitudine
quisque justorum possidebit se. Ubi nemo tenta*
lione carnis inquietabitur. Vere caro et sanguis
non possidebunt regnum Det : Jnam caro et sanguis
•st corruptio. Regnum autem Dei est incorruptio.
Corruptio vero non po$$idelnt incorruptekm :
igilur earo et sanguis non possidebunt regnum
Dei. Quia medo superius dixeral : Qoicoo-
que portaverit imaginem coelestis, resurget io
gloria. Dixerat iterura quod caro et sanguis nulio
inodo possidebunt regnum Dei : ne hscc vcrba iu-

Digitized by

Google

213

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — iN EPIST. I AD COR.

2U

lelUgeret aUqnis esse oontnuria, solvil iilud 9imU Jiubiestmodotuus stimulus, id est peGcatum; quod

veodo oiHDem contrarietatemy dicens : Ne prsedicta
verba mea male interpretemini, eeee dico vobis
mysterium , id est aperio vobis rem occultam» nt
per ejas apertionem auferam a vobis hujns rei du-
iietatem. Vere quidem est ( sicut prsefatus sum )
quod omues resurgemus, id est omnes corpora resu-
memus, $ed tamen non omnes immutabimur^m acci-
piendo gloriam : qiuia quidam resurgent ad pcenam
sibi augoientandam : alii ad gloriam. Resurgemus
quidem 1» momenlo ; et ut majorem facilitatcm
resurrectionis aperiat, corripit quod dixerat, in
momento, dicens : Resurgemus in iciu oculi, id est,
quam cito oculus transit ^ad pervidendum aliquid :
vel, quam cito palpebra palpebr» jungitur. Hoc

in aculeo suse caud», mortem loco veneni gestal)at?
Ait Pauius : l)ene dico stimulus : nam peccalum est
stimulus mortiSf id est aculeo suo morlem bomini-
bus instimulans. Pro eo quod Paulus quid sit sti-
mulus exponit, prascedentia verba putantur non
esse ipsius : vel si sunt Pauli, npn tamen inutatuc
sententia. Insultando enim dicit morti , qiiia modo
absorpta es. (Jbi est^ o morsytua vtctorta? Caetera non
mutantur. Ne iterum dicerent : Cum destructo
peccato destruatur mors, bene modo nobis est,
quia per legem destruemus peccatum. Contra hoe
Paulus : Peccatum est stimulus mortis. Lex vero
nullo modo debilitat peccatum : imo est virtus , et
d.n^meninm peccati, Et hoc congrne removit» ut

autem fiet tJi tuba noviseima : non quod vox tul)ae ^ sicut per Christum probaverat fleri resurrectioneni,

ibi audiatur , sed sicut vox tubae viclores invitat ad

palmam ; viais vero lit ad terrorem : ita vox illa

signum erit juslis ut triumphi meritum accipiant,

impiis autem terrorem pomae inculiat. Novissima

ideo, quia cum multas voces dederit Christus in

mundo, unde terreret impios, ketificarct justos : vox

illa judicil novissima erit consnmmans justis gloriam,

impiis iram indeficientem. Et quia de tuba bac nihii

amplius dixerat, subdit : 152 ^^^ <^i<^ ^^^^* ^<^^

canet tuba, Non determinat utrum Christus vel

angelus tuba iUa canere dcbeat. Yel ut sit nomuia-

tivus, tuba ilta canet et in voce tubae resurgent

mrtui incorrupti , id est in integritate membrorum

restaurati : quidamtamendolore poDnarum corrum-

pendi, sed nos electi Dei immutabimur^ accipiendo ^

gloriam resurrectionis. Vere immutabimur : nam

oportet^ id est ( ut vere sint Scripturae ) inevitabile

est : oportetf inquam, corruptibile hoc^ id est, corpus

tot miseriis attritum, induere incorruptionem, Et

<iuia incorruptum posset esse ad tempus, ut tamcn

nun evaderet ; addidit et oportet mortale hoc corpus

induere immortalitatem,

Vere hoc mortale fiet immortale : nam mors
absorptay id est destructa et deglulila est, tn ftctoria
Cliristi, quando morte sua morlem superavit : vel
in victoria sua , id est mortis : pcr lioc euim quod
mors invadere Christum praesumpsit,inquonon erat
peccatum, quod est causa mortis, in tpsa sua prae-
sumptione occubuit. Hsec autem auctoritasinOsee sic
iuTenitur: c 0 mors ero morstua {Osee xiii). lEt
quia hanc scripturam quidam male interpretaban-
tur, dicentes hoc scriptum esse de morte animse,
non corporis,prxmittit Paulus expositionem hujus
auctoritatis dicens : Cum autemhoc mortale corpus
induerit immortalitatem. Non enim ( sicut quidam
male suspicantur ) anima sola evasura est mortem,
sod cum anima etiam corpusitunc fiet, id est
implcbitur sermo ille qui scribitur in Osee:Absorpta
cst morsin victoria, sicut dictum est. Verba quae se-
quuntur ejusdem propheUe esse dicuntur, insultantis^
ipsi morti, quia destructa sit, et dicentis. Quando^
quidem absorpta es(, u^t esty o mors^ nunc, tua vi-
^Wiff/jua juri tuo omnia subjicicbas ? Et, o morSf .

sic per eumdem ostendit esse omnem peccati re-
missionem. Etquialex auget peccatum, ideo nuUa
legi qratia^ sed Deo omnes agamus gratias : qu\
dedit nobis victoriam peccati et mortis, et hoc per
DonUnum nostrum Jesum Christum. Et quia ex Dco
et per Christum omnis victoria!; tja^ue, fratres mci^
ut sitis Deo dilecti^ estote stabiles in bono, dum In
quiete pacis estis. Estote eliam immobites a fide,
si adversa irruerint. Vos dieo abundantes in opere
Domini^ ut semper melius et melius opercmini. Vos .
dico semper scientes quod labor vester non est ina-
m'«, id est sine fructu; sed in gloria magna re-
surrecturi estis, et hoc In Domino, id est per Domi-
num misericorditer agentem in vobis.
CAPUT XVf.
< De collectis autem, quae fiunt in sanctos, sicut
ordinavi in Ecclesia Gahitiae, ila et vos facite. Per
unam Sabbati unusquisque vestrum apud se
reponat, recondens quod el benc placuerit : ut
non, cum venero, tunc collectse fiant. Cum au-
tem praesens fuero, quos probaveritisper Episto-
c las, hos miltam perferre gratiam vestram in Je^
f rusalem. Quod si dlgnum fuerit, ut ego cam„
c mecum ibunt. Veniam autem ad vos, cum Macc-
f doniam pertransiero. Nam Macedoniam per-
f transibo. Apud vos autem forsilan ma-
€ ncbo, vel ctiam hycmabo^ ut vos me de-*
f ducatis 153 quocunque iero. Nolo cnim vos
f modo in transitu videre. Spero enim me aiiquaii-
f tulum temporis manere apud vos, si Dominus
f permiserit. Permanebo autem Ephesi usque ad
f Pentecosten. Ostium enim mihi apertum est ma-
f gnum , et evidens, et adversarii multi. Si autcm
f venerit Timotheus, videtc ut sine timore sit apud
f vos : opus enim Domini operatur sicut et ego.
f Ne quis ergo iUum spemat : deducite autem tllum
f in pace, ut veniat ad me : exspecto enim illum
f cum fratribus. De Apollo autem fralre vobls
f notum facio, quoniam multum rogavi eum, ut ve-
f niret ad vos cum fratribus : et utique non fuit
f voluntas ejus, ut nunc veniret ^ veniet autem«
f cum et vacuum fuerit. Vigilate, state in fidc ; vi-
« rilitcr agitc cl confortamini : omnia enim vestra

Digitized by

Google

-: B

215 S BRUNONIS CARTHUSIANORUM

« in cfhafiute fianl. Obsecro aulem vos, fralres, A
t nostis domum Stepliana;, et Fortunati, et Aebaici;
f qaoniam sunt primiliae Achaiae, ct in roinisterinm
I sanctoram ordinaverunt seipsos, ut ct vos subditi

< siUs ejusmodi, et omni cooperanli et hiborantii

< Gaudeo autem in praesentia Stcplian», et Fortu-
f uati , et Adtaici : quoniam id quod vobis deerat,
I ipsi suppleverunt. Refecerunt enim et meum spi-
f ritum, et vestrum. Gognoscite ergo qui ejusmodi
« sunt. Salutant vos omnes Ecclesi» Asi». Salu^
f tant vos in Domino multum Aquila et Prisca, cum
f domestica sua Ecclesia : apud quos et hospitor.

< Salutant vos omnes fratres. Salutate invioem in
« osculo sancto. Salutatio mea manu Pauli. Siquis
« non amat Dominum nostrum Jesum Ghristum, sit
« anathema, Maran Atha. Gratia l>omini nostri
t Jesu Ghristi vobiscum. Gharitas mea cum omnibus '
« vobis in Ghristo Jesu, Amen. >

EXPOSITIO.

Postqnam singula quae praedpienda erant, dispo-
suit, secundum ordinem rect£ fidei in finc Episto-
te, de quibusdam privatis eos admonet, scilicet ut
sancti qui erant in Hierusalem , quos et rapina in--
fidelium, et publica fames oppresserat, subvenirent,
ministrantes aliquiJ de suis abundantiis. Littera sic
Jungitur : De resurreclione mortuorum sic credile.
De coUeciis autem quae fiunt deferend» in sanetos^
qui sunt in Hierusalem, ita et vos.faciteperunam
diem Sabbali, id est sepfimana*, sicut ordinavi de-
bere fieri in Ecclesiis Galatiw. Et nc putetis hsec q
«<^lecta meis usibus me velle deputare, prsecipio ut
Wttsquisque vestrutn reponat apud se : non tamen
sic ut suum esse putet illud, sed recondens^ et quasi
alienum integre conservet : quod ei bene placuerit
pauperibus sanctis erogare. Ideo dico facite per unam
Sabbatif ut non cum venero^ tunc primum coUectce
incipiant fieri. Ut autem omnem suspicionem au-
feram a vobis male suspiciosis, cum ego prcesens
vobis fuero^ non proprios legatos , sed hos qnos pro^
haveritis{\d est quos ex vobisipsis clegeritis) mittam
perferre gratiam vestramy id est gratuitum donum
vestrum in Hierusatem, Miltam dico per Epistolasy
id est cum Epistolis meis , in signnm ipsis traditis.

Dicerenl Gorinthil : Aliorum raunera ipse defers,
etnostra quare deferre dedignaris? Ad hoc Paulus : D
Certe si dignum fuerii donum vestrum, ut ego ire
dobeam, ibunt mecum icgati vestri, ut ego simul ve-
niens commendem gratiam vestram. Sic faeiam de
fraiia vcstra, Tentameliam advoscum pertransiero
Macedoniam : prius sum enim ad Macedonas ituru&.
Bene dico pertransiero : nam vere pertransibo Mace-
doniami sed postea mxLnebo apud vos forsilan^ id *
est si Deus eoncesserit. Ve/ etiam ut plus dicam .
Hiemabo penes vos, ut vos deducatis me quocunque
%. vobis discedens iero. Ideo hiemabo ; quia nolo
vos modo videre ,in transitu. Ideo non in transitu
videbo vos; quia spero me aliquantum manere apud
«01, si Dominus permiserit, Et licet dicam me trans-
Iturum ad vos, prius tamen permanebo Ephesi usque

INSTITUTORIS OPP- PARS 0. M

ad Pentecosten. Et necesse est ith permaiiere mc;
quia ostium apertum est mihi mii^vm, id est quia
multi Ephesiorum ad fidem se praeparant. Et ostiam
evidens ; quia jam quaedam signa fidei video in ets :
et oportet me insistere; quia adversarii mnlti sum,
qui volunt eos subducere Ghristo. Ego modo Ephesi
manebo. Si autem 154 Timolheus^ deferens banc
Epistolam, venerit ad vos, videte ut sme iimore sit
apud vos. Quidquid enim mihi de vobisnuntiaTii,
ad con'eptionem vestram fecit, et ideo videte ac
eum inquietetis, utique sine timore debet esse apud
vos^ qujgi opus Domini operatur in vobis, sicut ege,
et alii discipuli, et quia opus Domini oporatar : ergo
videte ne quis spernat eum, sed obtemperatemonitis
ejus. Nec solum non spernatis enra, sed etiam ilinm
revertentem ad me dedudte in pace, ut ilkesus tv-
niat ad me : ego enim exsperto illum cum n/f»
fratribus, ApoUo episcopus Gorinthioram fagieas
dissensionem eorum reversus fuerat ad Pattlom,
de quo Gorinthii scripserant Paulo ut eis remittefet
episcopum suum. Respondet eis Paulus quod
ApoIIo nolit revcrti, priusquam bene sint correeti,
dicens : De Timotheo sic agite; de ApoUo autem
fratre nostro, ei episcopo vestro, significo vobis^quo-
niam muUum rogavi ut veniret ad vos : et utique non
fuit voluntas ejus, ut nunc veniret ad vos, sed veniet
cum vacuum ei fuerii, et vos bene correctos iniel-
lexerit. Ut autem adventum hujus patris vcstrime-
reamini, vigilate, id est studiose cavete vobis ne
erretis, et state in fide^ ut a sana fide non devietis,
et in fide stantes agite virilitery Id est bene opera-
mini. Nec ad horam sed in bonis aclibus perseve-
rando confortamini, stadentes ut omnfa vesira fianl
in charitate, id est in dilecUone Dci et proxiroi, in
qua hucusque nimium tepuistis. Obsecro vos^ fratres,
nt subditi sitis Stephanae, et Fortuuato, et debetis.
Nostis enim domum Stephancs et Fortunaii, et
Adiaici. Hoc, inquam, nostis quod isli sunt primitia
Achaice. Primi enim de Achaia crediderunt. Goriii*
thus in Achaia est. Nostis etiam hoc quod isti ordi-
naverunt seipsos in ministerium sanctorum : quibos
propriis manibus et de suis rebus ministraveruot.
Hoc, in<|uam, obsecro vos , ut subditi sitis his om-
nibus quae in vobis sunt ejusmodiy et omni coopt-
ranii illis in bono, et laboranti similiterin ministerio ^
sanctorum. Ut autem subditi sitis illis, scitoteqoo-
niam ego gaudeo in prassentia Stephanmy Fortunati,
et Achaici : sic enim roihi est de illis quasi si pne-
sentes eos habeam. Gaudeo, inquam, et merilo;
quoniam ipsi impleverunt in me et in sanctis koc
quod deerat vobis : ipsi enim ministraverunt nohis
in temporalibus, quod cum vos debuissetis, dc
glexistis. Vere ipsi supplcverunt ; nam refeunnt
spiritum meum ministrando necessaria, ei per boe
^iritum vestrum. Nisi enim bonis suis fovissent
nos» non possemus tandiu immorari vestrse iostm-
ctioni. Etquia refecerunt spiritum meum etvestrum,
ergo cognoscitey id est ex dileclione obedite eis, et
omuilus qui sunt ejusmodi. Salutant vos^ o Gorin-

Digitized by

Google

^7

EXPOSITIO IN EPiSTOLAS PACU. — IN EPIST. II AD COU.

m

ttili, 0mne$ EccUbUb. Saiutant multum in Dmino A non gatuto ; «ed sit anathema^ id es( separatus a

Aguiia et Priaca, cum domestica sua Eccleeia, id est
ei eorun familia tos aalutat. Salutant vo$ omnes
fraires. Salutate vos invicem in osct^lo sancto^ id est
osculamiiii vos alterolrum, evacuantes a yobis
sehismata. Salutatio quae sequitur facta est propria
nuMHu, mea dico scilicet Pauli, hec, sciticet gratia
Domini nostri, etc

Mos erat PauU, ut ipse idem manu propria Epi-
stolam clauderet^nedubitareturquina se mittcretur
Epislola : et hoc propta* pseudo, qui sub nomine
Paali furtivas mittebant epistoias. Ab bac autem
salutatione sua excludit initdeles, dic^a : Si quis
non amat Ihminum nostrum Jesum Christum, bunc

Deo anathema dieo Maranatha. Hoc verbum ex Syro
.sermoBe conficitur et Hebraso, et sonat Dominus
vetiit, Quasi diceret : Qui non amat Chrislom, sepa-
retor ab eo dum ipse Dominusad jBdicandum venit.
Yel sit anaihema, et malo suo; quia Dominus venit
fortassis hodie vet cras, vt ulciscatur de eo. Haec
autem est mea salutatio, a qua impios separo. Gra-
Ha Domini nostri Jesu Chrisii sit robiscum, et cha-
ritas mea sit cum omnibus vobis, id est omnes vos
diligatis me, licet aliqiiantulum asperius vos cor-
rexerim - et hoc sit in Christo Jesu, id est propter
amorem Ghristi Jesu. Amen, id est ita fiat.

155 PUOLOGlTS IN 8ECUNDAM EPISTOLAM AD CORINTHIOS.
1a secnnda ad Corintbios Epistoia, quasi in parte B viter in prima contigerat; ut prompto ao libenti

superiori, post ^trilutiationum suarom rehitiones^
reddii causas quare ad eos secundo non ierit; qoo*
niam Don levi mutatione consiiii fecisse se asserit,
sed ue adventu suo iristiiiam incurrerei, cum in
peccaio permanere discipulos reperissei. Deinde
posi agnitos fructus p«jauitentias , reconciliat eum
Ecdesi» V quem in prima propter fornicationem, a
consortio saociorum jusserat amoveri. Tertio con-
ira pseudoapostolos .officii sui dignitatem iuetur, et
Novi Testameiiti niiinisiros tanto anteirc graiia
oslendit, quanto Evangelium est lege praestantius.
Immoraitir etbun in causa illa plurimum,quam bre*

animo necessaria pnssentis vitae non habentibus,
largiantur, et utilitate spiritualis commercii com-
mutent praeseniia cum fnturis, atque abundantta
sua sanaorum inopiam suppleant ; ut vicissim eo-
rum tnopia sanctorum abundantia suppleatur. In
fine repetit quod. superius contra pseudoapostolos
egcraty et jactationem eorum, pnedicaiionesque de
se gloriosas, vel collata aniiqtiitdte gcueris, vel cn-
talc^o injunanun ac periculorum suorum evacuat;
dicitque eos operarios subdolos, qui ad imitationcm
Satanse iransfigurentur in aposiolos Christi, subpr»-
dicatioBis spe lucra pecuniaria quaeqne sectames.

ARGUMENTUM IN EAMDEM.
Post actam a Corinthiis poenitcntiain, consolatoriam scribii eis Epistolam Apostolus a Troade per Ti-
ium, ei eoUaudans eos honatur ad nieliora ; contristatos quidem eos, sed emendatos ostendens.

ARGUMENTUM B. BRUNONIS IN EAMD£!if.
Paulus hanc iterum Epistolam scribit ad Corin- q cepium de eoponit, ut restitueretur Ecclesiae, aqua

ihios, quorum atios suffidenter per priorem Episto-
lam eorrexerat ; sed quidam eorum eo adhuc errore
gravabantur ut pseudodoctores Paulo praeferrent,
accusantes Paulum de simplicitate sermonis, extol-
lentes pseudo in sapientia carnaii. Qiiafe et in hac
Epistola satis immoratur in deprcssione pseudo-
doctorum, et in commendatione sui apostolatas.
Inprimis etiam eos qui justi erani in Corinthiis,
seu qui modo per Epistolam Pauli bene fuerant cor-
recti, seu iilos qui a principio acceplse fidei perdu-
raveruni, in bono consulendo. Hi enim multa pa-
tiebantor a fratribus per>ei*sis , quos illi pscudo
concitaliani in sanctos. Cumque omnes bonos iodif-

pro peccato se alienatum humiiitcr tdleravit. Do
collectis etiam, de quibus in prima Epistola illis
scripserat, in hac diffusius agit, ut qui brevi admo-
ifitione nbusi fuerant, iterata et roagis producta ad-
monitione de codem contemnere non audcant. iik
hac antcm Epistota materia suiit ipsi iidcm Corin*
ihii correcti scu incorrccti. De his autem agit con*
solando bonos, nc dcflciaiit in adversis; scd per
patientiam tribiilationum certatim proficiant ir. au«
gmentum virtutom. Incorrectis vero errorem suum
et pcccatum improperat, ea utique inicntione do-
utrisque habita, ut diversitatcm eorum in quam-^
dam redigat uniiatem , scilicet ut et l)oni in meliui
proficiant , el mali declinando errorem suum, salu<-

ferenier consolelnr, eum quero ex nomine repre- ^ ,

benderat, quia uxorem palris ducere prxsumpse- ^ bri Iroitatione bonos insequantur,
lat , quia bene correctum audivit, singulare prse-

EPISTOLA II AD CORINTHIOS.

156 CAPUT PRIMUH.
I Paulus apostobis Christi Jesu , per voluntatem
t Dei, et Timotheus frater, Ecdesise Dei qtix cst
« Corinthi, cum omnibus safietUq^ii sunt in uni-

f versa Achaia. Cratia vobis et pax a Deo patre

c nostro, ctDonlno Jesu Christo. < Benedictus

1 Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi (Epkei.

€ 1,3; I Pctr. I, 2). > Paier miscrtcordiarum ct

Digitized by

Google

219 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS n. m

Deus totius consolaiionis, qw consolatur nos in A est) Pauhis inquam apo$tolu$^ Id est logatus Chmti
omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi con-
solari eos qui in omni pressura sunt, per exhorta-

lionem , qua exhortamur et ipsi a Deo. Quoniam
sicut abundaut passiones Ghristi in nobis, ita et
per Ghristum abundat oonsolatio nostra. Siye
autem tribulamur pro vestra eiLhortatione et sa-
lute, sive cousolamur pro vestra consolationey
sive exhortamur pro vestra eihortatione etsalute,
quae operalur tolerantiam earumdem passionum,
quas et nos palimur : ut spes nostra flrma sil
pro vobis , scientes quoniam sicut socii passio-
num estis, sic eritis et consolationis. Non enim
volumus ignorare vos fratres, de tribulatione
nostra quae facta est in Asia, quoniam supra mo-

Je$u : gloriam enim Christi anmmtiat. ApoBtolus,
dico, non per temerariam praesnmptionem ut pseu-
do , sed per voluntatem^ id est per beneplacitum
Det, et cum eo Timotheut frater^ id est cooperatnr
in opere Christt. Ideo Timotheum repontt, per quem
primam Epistolam miserat , ut sciaAt sibi cognita
csse omnia qu» apud eos geruntur. Paulus, in-
quam, et Timotheus scribunt EedetiiBy id est convo-
cationi fldelium. Ecchtia dico Dd, idest in qua gra-
tia Dei tantum operatur, et non merita doctorum ut
pseudo gloriantur. Eccle»i<e dico qum ett Cort filAt.Co-
rinthiorum utique Ecclesiae scrilHt cum ommbus , id
est et omnibns ««nrits, id est in baptismo per Chri-
stum sanctificatis : cum omnibu» dieo qui sunt in

dum gravati sumus, et supra virtutem, ita ut t»- ^ J57 wdverta Achaia, Quasi diceret : Ecclesise Co-

deret nos etiam vivere. Sed Ipsi in nobisipsis re-
sponsum mortis habuimus, ut non simus fidentes
in npbis, sed in Deo qui suscitat mortuos : qul de
tantis pericuUfl nos eripuit-et eruit : in quem spe-
ramus , quoniam et adhuc eripiet adjuvantibus
et vobis in oratione pro nobis : ut ex multarum
personis facierum ejus qn» in nobis est donatio-
nis per multos grati» agantur pro nobis. Nam
gloria nostra haec est, testlmonium conscientigB
nostrae, quod in simplicitate cordis et sinceritate
Dei*) et non in sapieniia camali , sed in gratia
Dei conversati sumus in hoc mundo, abundantius
autem ad vos. Non enim alia scribimus vobis.

rinthi omnibusque Ecclesils illi subjectis. Achaia
enim diciturprovincia, inqua metrppolis Corinthus
sita erat. Vobis Corinthils sit gratia^ his qui pecca-
verunt secunda remissio : bls qui bene correcti
sunt, vel qui post aceepiam fldem non peccayerant,
sit perseverantia gratiae bene custodit». Et ei sdli-
cet sit paXf id est bona tranquiUitas animt a Jko qui
potest : Patre nostro, qui pium ad nos affectum ha-
bet, et a Deo qui similiter potest , Jesu Christo, et
yult : quia salvare nos officium ejus est. Nunc im-
primis gi*atias agit Deo pro perseverantia eonim qoi
lapsi non fnerant, et pro correctione eorum, qui er-
Tore contempto bene se emendayerant : consolator-

quam quae legistis 'et cognovistis [cogno5citis]« ^ que eosdem exemplo suo, ut fortes sint in adversis,

Spero autem quod usque in finem cognoscetisy
sicut et cognovistis nos ex parte; quia gloria
vestra sumus, sicut et vos nostra, in die Domini
nostri Jesu Christi. Et hac confidentia volui prius
venire ad vos, ut secundam gratiam haberetis, et
per yos transirem in Macedoniam, et iterum a
Macedonia venirem ad vos , et a yobis deduci in
Judaeam. Cum ergo hoc voluissem, nunquid levi-
tate usus sum? Aut quae cogito, secuudum camem
cogito, ut sit apud me est, et non? Fidelis autem
Dcus, quia sermo noster qui fuit apud vos, non
est in illo est et non : sed est in illo cst [non
habet sed est in illo estj : Dei enim Filius Jesus
Christus, qui in vobis per nos praedicatus est, per

quaecunque oporteat eos pati, dicens : Quia vos in
fide Christi laborare video, inde gf atias agens dico :
Benedictus sit Deus Domini nostri Jesu Christi : et
Pater Domini nostri Jesu Christi. Deus ejus cst,
secundum quod Chiistus homo fuit : Pater Christi
est, secundum deitatem in qua Filius aequalis est
Patri : ipse tamen principium habens a Patre, non
Pater ab eo. Qui si Jesu Cbristi Pater est, cum nos
Christi filii simus : sic per Christum Deum Palreni
habemus. Duo praedicta, Deus et Pater, spectantad
Christum : eadem duo quae sequuntur, spectant
ad homines. Benedictus etiam sit qui Deus et Pater
esi Christi. Pater est etiam misericordiarum, Cudi
posset dicere dator misericordiarum , dixit pater :

me et Silvanum et Timotheum, non fuit in illo D ut ostendat eum et datorem, et ex patemo aflecui

EST et NON , sed EST in iilo f uit. Quotquot enim
promissiones Dei sunt, in illo est. Ideo et per
ipsum : Amen Deo ad gloriam nostram. Qui au-
lem confirmat nos vobiscum in Christo , et qui
unxit nos Deus, et qui sighavit uos, ct dedit pi-
gnus Spiritus in cordibus uostris. Ego autem te-
stem Deum invoco in animam meam, quod par-
cens vobis , non veni ultra Corinthum : non quia
dominamur fidei vestrae, sed adjutores sumus
gaudii vestri. Nam Ide siatis. »

expositio.

More suo salutem prsemittit, dicens : Paulus
(quod nomen tam humilitatis quam aucloritatis

nobis bona dantem. Pater, inquam, misericordiarum,
et Deus totius consolationis, Misericordiae dicuntiir
omnia dona Dei , seu dentur in adversis , seu in
prosperis : consolatio autem dicitur tantum ubi fuit
desolatio. Posset etiam dixisse, si vellet, pater con-
solationis et Deus misericordiarum, idemque esset.
Deus dico consolationis non imperfectae, sed lotius, id
est perfeciae. In quibuscunque enim debolamur, po-
tens et praesto est consolari nos Deus ; quia coiiso-
latio nunc eis fuerat opportunior : ideo circa booa
coiisolationis magis immor^itur, dicens : Qui Deus
consolatur nos^ me scilicet et condiscipulos meos, in
tribulatione nostra^ quam patimur. Nec in quadatu
lantum, sed in omni, Ubicunque euim tribuLimuri

Digitized by

Google

«1 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULL — IN EaPIST. U AD COR. 82:2

facile Tel difficile seciuiduDi moduni tribulaiioDis, A paiimur : nam dos supra modum graTatidumtts in

praesto est medidna consolanUs : eonsolaUir, in-
qaam, non solum ut nos liberet» sed etiam »1 po$$i^
mms ei ip$i qui tribuiamur con$olari eo$ , qui modo
viclebamur desolati : et per exemplum patienti»
noslraoy et per exbortationem sermonis. Gonsolari
dico eos qui $unt in pru$ura tribulationum. Nec in
qaadam tantum, sed tn omni pressura interiori vel
exCeriori, possumus eos consolari per exhoriatio^
nem. Posset dieere per consolationem, sed ut ostcn-
derei se non simpliciter consolari, sed etiam fortiores
fieri : ait per exbortationem ^a alii sanctiet uos ipsi
exhortamur a Deo : ut videntes Deum pra&sentem
Bobis in tribulatione , nibil dubitcmus in quaecun-
que tormenta irrumpere, et alios ad exenq>lum ac
\irtutem palienUae, yerbo et exemplo iuTitare.

£t vere exhortamur a Deo : quoniam $icut abun*
datU pa$$ione$ Chri$ti , id est quas vei pro Cbrlsti
noraine , vel pro exemplo Gbristi pro uobis passi
sustinemus. Sicutenim passiones abundant in no^
bis , ila copiose abundat etiam consoiatio no$tra per
Chri$tMm nos consoiantem. Vel per Ghristum : quia
per exemplum patienliae ejus consolamur. Et quie-
cunque patimnr, et quandocunque consolamur,
hoc non solum propter nos, sed etiam ad instruclio-
nem vestri : $ive enim tribulamur^ hoc fit pro ve$tri
exhortatione^ ut ad patiendas tribulationes fortes
sitis, et sic pro salute aeterna habenda : $ive etiam
consoiamur^ boc fit pro ve$tri con^olatione^ ut sciatis

B

Asia. Sed priusquam hoc dicat, prsemitlit unde in-
lendant totum spectare ad sese quidquid <)icturus
est. Gravati quidem sumus : et hoc non volumu$ vo$
ignorare^ fratre$^ de tribulatione no$tra , quee facta
e9t in A$ia. Ibi enim apud Epfacsum, quia pucllam
spiritum pythonis habentem mundavit, et sic doroi-
nis ejus quaestum quem de divinatione pueliae babe-
bant abstttllt : instinctu eorum tota civitas irruit
in eum. Gumque rationem reddere vellet, ne audi-
retiur condamabant : Magna Diana Epbesiorum.
Ibique tot verberibns afflixemnt eum, ut in platea
vdut mortuus relinqneretur ( Act. xvi, xix ) : hoc,
inquam, nolo vos ignorare, quoniam ibi apud Ephe-
8«m gravati $unm$ supra modum priorum tribulatio-
nmm, et iupra humanam virtutem. Yirtus enim ho '
minis tanta pati non posset. Ita utique gravati su-
mus, ut teederet no$^ non dico pati, sed etiam vivere :
nec tantum taeduit nos^vivere, $edeii9tm ip$i hahui--
mu$ in no6ts, id est in anima nostra re$ponsum mor-
ti$ : quia consnlenles animam nostram^ si forte vivi
evaderemus , respondebat nobis mortem. Ne per
])oc quod dicit , taedebat nos in tormcntis vivcre,
putaretur sibi coutraire , ubi ait : Consolatur no$
Deu$ in omni tribulatione , conlra hoc ait : Idco
tantum gravati sumus usque ad taedium vitae et
responsum mortis; ti( non $imu$ fidente$ in nobi$,
id est viribus nostris nibil ascribamus : $ed in Deo -
tantum confidamus, qai $u$citat mortuo$ : me cnim

vos slmiliter a Deo in tribulatione consolandos , et (; de morte, id est de eo pro quo alius homo morere-

sic pro futiura salute habenda : sive etiam exhorta"
mur : hoc totum fil pro ve$tri exhortatione^ ut vos
exemplo nostro et doctrina exhortati sitis ad me-
liora , et 158 ^^^ P^^ habenda vobis salvatione.
Yidendam est quod haec verba , tribulamur^ con$0'
lamur^ exhortamur^ bic in passiva significatione le-
guntur : vere totum pro vobis, quia quce tribulatio,
consolatio et exhortatio operatur in vobis, verbo et
exemplo nostro, tolerantiam pa$$ionum etiam earum"
dem gua$ patimur etiam noc, qui tantae auctoritatis
apud Deum sumus : nou ergo miremini, si vos in-
feriores Deus permittat vexari. Operatur in vobis
tolerantiam, ut $pe$ no$tra habila pro vobi$^ qua et
vos speramus in bono perseverare, et salutem aeter-

tur, iibera\it : qui etiam frequenter eripuit no$ de
tantis periculis quae passi sumus , in quem euntes
bene agendo $peramu$ , quoniam ut olim, sic eliam
adhuc in fuluro eripietj in hac ereptione adjuvanti-
bu$ aliis fidelibus et vobi$ in oratione^ id est per ora-
tionem factam pro nobis : sic dico adjuvantibus,
ut per multoe adjutores agantur Deo gratice pro nobis :
gratiap dico ejus donatioui$^ id est patientiae et spei :
et omnis bonae donationis quce in nobi$ e$t. Aganlur
dico ex per$om$ multarum facierum , id est ex per-
sonis multiplici facie virtutum variatis. Sicut enira
homo facie distinguitur ab alio, sic in Ecclesia hic
pcr humilitatem quasi facie distinguitur ab alio : et
alius per patientiam ab isto, et sic membra Eccle-

nam apprehcndere : ut haec spes $it firma^ id est d giae diversas virtutes distinctas habent facies. Ex

personis aulem mullarum facierum, id est vapietate
virtulum distinctis , agantur gratice Deo pro nobi$.
Vel ita : Ex per$oni$ multarum faciemm^ id est ex
diversitate aeutum et sexns : personas multarum
facierum vocans pueros, juvenes et caeteras aetates
utriusque sexus. Vel ita : Aganturpro nobi$ gralice
\QQ.donaiioni$ quae est in no])is. Agantur dicoper
multos, et quod dico per muItos,hoc estex personis
multarum facierum. Per hoc quod ait, vobi$ adju-
vantibu$ pro nobi$ satis commendat et allicit eos sibi
quos tanti facit : ut pro Apostolo intercedere digni
sint. In his enim verbis parificat eos sibi.

Hiicusquc dc Gorinthiis perfectos consolatus est.
llit l ansirc vidctur ad illos, qui nondura satis cor-

permanens : et veritate virtutis roborata. Non ait
de vobis, sed pro vobis : ut ostendat suam cbarita-
tem pro bono eorum aflectuose sollicitam esse. Pa-
timur, inquara , $ciente8 : quoniara $icut esli$ non
dicam participes, sed $ocii passionum nostrarum,
$ic eriiis etiam socii consolationis , quam futuram
exspectamus nobis et vobis in gloria. Et per boc
quod socios eos vocat, multum animat ad patien-
taro. Ea occasione quia de passionibus loqui coepit,
transit ad enumerandas difiicultates, quas passus est
in A&ia ; hoc autem facit ne possent objicere Gorin-
tbii : Exemplo tuo nos, Paule, provocas ad fcrendas
tribubtiones, qui nunquam fonassc tara gravitcr ut
nos tribulatus es. Litlera sic jiingitur : Bcuc dico

Digitized by

Google

225 S. llRGN(mB CARTBUSIANORUM

recti, adhxrebant pseadoirvagislris : «lemorans hic A
quam digne conyersatns sit apvd eos : et qtiomodo
in nulio grayis fuerit eis a quibus nec yictualia re-
;epit dicens : Dignum utique est, ut gi^atias agatis
uro nobis : nam nos eomenati tvmu$ apud voi in
sitnplii itate et sinceritaie. Sed priusquam hoc dical,
praemiltit testimonium hujus rei , dicens : Gt si yos
negetis nos bene coriserratos esse apud \os, non
curo. Nam gloria no9tra hose est, id cst in lioc mul>
tum d^ puritate meae conyersationis gloriori habene
iestimonium conscientim nostrce. Conscientia enim
mihi testis est quod in simplicitate non ut defrauda'-
rem yobis res yestras ut pseudo, sed in simpiicitate
nihil a yobis accipiens : et in sineeritate Dei^ id est
in puritate fidei : non admiscens (ut illi) falsa yeris :
et npn in sapientia earnali : non enim adluesi car- "
nalibus documentis ut illi : sed in gratia Dei, id est
in magnificando gratiam Dei : ex qua omne iMmum
et nihil ex camaii sapientia : in gratia, inquam, Dei
conversati sumus in hoc mundo : abundantius tamen
conyersati sumus ad yos apud quos majora susti-
nui, cum uihil a yobis reciperem, ne arguendi yos
Jiuctoritatem amitterem. Dicerent Gorinthii : Ideo
Paulus hic conyersationis suae memoriam facit; nt
^iuodolim non accepit, modo muttlplicatum reci-
piat. Gontra hoc Paulus : Ne putetis intentione ac-
'Cipiendi a yobis conyersationem meam apud yos me-
morare. Non enim atia in bac Episiola scribimus vo-
JbiSy quam qute in priori epistola legistis : in qua scri-
4>si me nihil accepturum a yobis. Nec alia modo r
scribimus quam yos cognovistis de nobis : quandiii
jipud yos fuimus , nibil a yobis accipiendo : sed de
labore manuum yiyendo. Et sicut tonc cognoyistis :
«icetiam spere quod usquein finem cognoscetiSy me
nihil accipere a yobis : sicut jam etiam cognovistis
nos manentes apud vos. Cognoyistis dico ex parte^
id est secuudum opus quod exlerius yidebalis : sed
aliam partem, id est yolunlatcm, ignorabatis : ideb
talem me yolui cognosci, scilicet nihil accipientem a
YObis : quia nos sumus gloria vestra^ sictit et vos no-
stra^ id est, quia yolui me gloriari in obedienlia ye-
8tra : el yos gloriari in doctrina nostra : quae utique
gloria non esset, si grayarem yos, temporalia a yo-
bis accipiendo. Malletis cnim repcUere Doctorem,
quam eum sustentare : quse gloria mihi de yobis et d
vobis dc me apparebit in die Domini nostri Jesu Chri-
Mii : quaifdo yos de obedientia exhibita, ego de do-
ctrina remunerabimur. Transit iterum ad aliud :
lili enim accusabant cum de leyitate, quia in priori
Epistola dixerat se yenlurum ad eos, et non yene-
rat. De mendacio autem non poterant eum arguerc.
Dixerat euini : Veni&m si Dominus petmiserit. Lit-
tera sic jungitur : Et hac confidentia, yel quia sim-
pliciter et sincere conyersatus sum apud yos; yel
quia Yos estis gloria mea, ego yeslra : bac, inquam,
Ycl hac confidenlia volui venire ad vos : prius quidem
Yolui, sed modo nolo. Yelui utique tunc, ut per ad-
Ycntum meum haberelis secundam gratiam^ id est
qvi^ post baptismum peccastis in secundam rcmis-

LNSTITUTORIS OPP. PARS 11. »1

sionem, ei Yoiui per vos transire iu Maeedomam : et
a Macedonia reyertens, iterum Yolut venire ad vos :
et a vobis Yolui deduciin Judeeanu Et quia sic prius
yolui : ergo cum voluissem hoc^ id est Tenire ad yos,
nunquidusus sumletitate, quia non veni sicutprios
Yolui? Aut quia nou yeni, an ea qum co^io secun-
dum camem, id est camale commodum cogite^ ut
idco Yenir^ dimiserim, quia nihil me a YObis spera-
rem recepturum? an, inquam, secandom camem
cogito ut propterea sit apud me, est , et non, id est
affirmatio etnegaliode IQO^o*^^ Qaodapodme
non sit, est et non , apparet in illo serroone qui noster
sermo fuit apud vos dum praesens essem inter tos :
quia in illo sermone tunc habito non fuit e$t et iuni,
i J est affirmalio et negatio de eodem : et qoorf ita sit :
Deus qui fidelis est et yerax hoe novit, Vd aliter :
Vere apud me non fuit est et non : quia Deus fideut,
id est Ycrax esl. Cum autem Deus doctores yeritaCr
se daturum promiserit : si me doctorem falsitatis
instituit, profecto mendacii rens est. Et quod Deus
sit fidelis promittens doctores yeritatis apparet
in eo : quia sermo noster qui iuit apud yos, iti illo
sermone uon fuit : est et non. Yere Dens fiddis est:
nam in Christo lesu qul Christus Jesus Filtus Dei
est, qui etiam Christus pra:dicatus est in vobis per
nos : sdlicet per me et Silvanum et Timotheum. /n
illoChristo non fuitest et non, id est afflrmattoet
negatiode eodem : sed semper fuit in illo\ est, id est
yeritas seu negando, seu affirmando. Verein illo ood
fuit est et non : nam quotquot sunt promissiones M
Patris in ilio sunt est, id estyerse et complet»; yel
etiam similiter. Et quia per Christum compleue
sunt promissiones Dei patris in illo sont est, id est
yene et completae sunt promissiones Dei : ideo ei
per ipsnm Christum dicimus amen^ id est ita csse
completum sicut promlssom est, et hoc totum DeOt
id est ad gloriam Dei, et ad gloriam nostram, quia
per yeritatem Del comprobatur yeritas nostra. Licct
dicam ad gloriam nostram - taraen non nobis, sed
Dco debetur gloria : qui Dcus confirmat nos vobiscum
ut yeritas in yobis sit : et hoc in Christo. Qui etiam
Deus unxit nos oIcq sanctificationis in baptismat^*
Qui etiam signavit nos, id cst signum discretionis ab
aliis (scilicet yirtufes) dedit nobis! Qui etiam pignta
spiritus dedit, id est Spirituro sanctum ut sit nobis
arrha futune gloriae : quem spiritum dedit in cordi'
bus nostris habitatorem continuum. Etcum Spirilos
sanctus sit in nobis, non est credendum, quod levi-
tas Ycl mendacium fuerit in nobis.

Postquam se excusayit,quoduec proIevilate.Deqnc
secundum carnem cogitans ad eos yenire dimiserit,
subdit causam quare non ycnerit, dicens : ProlC'
yitate, ycI quia carnaliier cogitarem yenire non di-
misi : sed ideo ut parcerem Yobis non veni. El ^^
creJatis, ut vobis parcerem me non venisse, ego i»-
voco Deum testem hujus rei. Mali quidem negligen-
tes oflTendere Deum, testem falsitatis non mulMnn
curarent adyocare Deum : sed Paulus qui se totnm
iu Dco posuerat, non pnesumeret Deum facerc les*^*

Digitized by

Google

.^

m

. EXPOSITIO IN EPIST0LAS PMJLL — IN EPIST. U AD COR.

226

et in bis qui pereunt. Aliis quldem odor mortis
in mortem, aliis autem odor vitae in vitam. £t ad
hflec quis tam idoneus? Non enim sumus sicut
plurimi aduUerantes verbum Dei : sed ex sinoeri-
tate, sicttt ex Deo coram Deo in Christo loqui-
mur. >

ejus rei, qQam veram non inl^igeret. AHter emm A « sti bonus odor sumus Deo in his qui salvi iiunt,

agens, mciidaciiDcumarguereuDeumutiqiieinvoco '

testem : D€m solum contra corpus» ut si mendax
faero, in sol« me puniat corpore, sed etiam in^ id est
contra aninumt meam^ ut perdat eam cum corpore
si mendacii Cestem facio Deum. Inde Deum advoco
tcstem : quod pareen$ vobis, id est ut commodioa
possem parcerc vobis, non vem Corintkum uUra^ id
est ulterius quam primavice.

Priusqitam dicat iu quo eis non veniendo pepercerit»
determinat hicquod ait, parcens, Corintbii enim in-
stdiantes rerbis ejus, dicerent : Ita ais te pepercisse,
9C si regia potestate habeas nos cogere ex tua volun-
tate. Parcems itoif ideo dico, quia nos dominamur (i*

EXPOSITIO.

Postquam deterroinavit quomodo dixerit pareens;
dctcrminat in qtio pepercerit, dicens : Ego utiqae
non veni Corinthum, sed statui hoc ipsiim quod in
priort Epistola statucram. Statui^ inquam, apadmCt
non praedpHio inconsiderata^ sententise, sed a:pud
me diligentcr perlraclans ex consilio stalui, ne ite"

dei vettrw : fules enim res est vqluiitaria, iion ne- ^ ^^^ ^^„.,.^^ ^^ ^^^ ,„ trisHtia, id est ad contristan

cessitate dominii cogenda. Dominari autem dicttur
in potestatibus iilis, ubi filius succedit patri usu ne-
cc^sario : sed in pneiatis Ecdesitt (etiam in «eeula-
ribas qui noii lege successioniis, sed per eleaionem
praesuot) potius dici debetservitus qnam dominium^
ideo ait non dominamur fidei vestrse : sed sumus
Bdjuiores vestri, non cessantes orare Deum pro cor-
rectione vestri, adjutores dico §au(Hi veslri : in illa
enim re vos adjuvamns de qua habituri estis perma-
iieDs gaudium : quare nobis obsequi debetis. Yere
oon dominamur vobis : nam vos s$atis fide : qusevo*
lantstis res est, non necessitatis, si vos statis.
161 CAPUT H.
f Statui autem boc ij)sum apud me : ne iterum

dura vos. llerum dicit, quia in prima Epistola ve-
nerat contristari eos, quia lapsi fuerant in peeca-*
tum : si non prsr^sentiaUter, tamen per epistolam.
Vel ita : Ego jam semel veneram, sed ideo nolnl
itenira venire, ne adventus meus esset vobis in tri-
Stitia. Ideo Paulus venire noluit, quia si praesens
fierct, oporteret eum, ut impoenitentes severttate ju«
dieii removeret ab Eeclesia : quia pnesens non pos-
set uti tanta lenitate, videns mahi eorum : quanta
temperantia erga illos per Epistolam utitur, et sic
malum hoc evenlret : ut cum in unitatem Eccksiaer
eos revocare deberet : potitis per districtionem ju-
stitine eos ab invicem separaret . qnos absens per
le^itatem misericordiae, ad unitatem revocare po-

t in tristitia venirem ad vos. Si enim ego contristo C tuisset, quod ntique fecii. Ideo nolui iterum venirc :

quia si ego contristo vos quocunque modo , quis est
in vbbis qni me ItBtificet^ nisi ille qui contristatur ex
me, id est secundum meam voluntatem, ut contri'
status de peecato poeniteal? Quod si venirrm, non
fioret ut aliquis me boc modo Isetificaret. Me enim
praescnte districtio justitiae magis vos deterrerei
quam ad poenitcntiam suadcret. lllud ctiam innuit,
ac si diceret : Propter Dcum quidem poenitere de-
buissetis et (ut illud omittam) pro co solo ut me
doctorem vestrum laetificaretis. Ei koc ipsum^ sci-
licet ne veniens in tristitia nemlnem qui me \seX\iU
caret Invenirem, scripsi vobis ideo : ut cnm prtescn--
tialiter venero, non habeam tristi.iamsuper tristitiam.
Hujusmodi qnidem triStitiam audiens vos peccasse

( vos : et quis est qui me laetificet, nisi qui contri-
( statuT ex me? Et boc ipsum scripsi vobis, ut non
( cum venero tristitiam super tristitiam habeam,
< de qnibus oportueral me gaudere ; confidens in
( oranibas vdyis, quia meum gaudium omnium ve-
« strum est. Nam ex multa tribuiatione et angustia
( cordis scripsi vobis per multas lacrymas : non ut
( contrislemini, sed ut sciatis quam charitatem ha-
( i)eam alwudantius in vobis. Si quis autem con-
( tristavit me, non me contristavit ; sed ex parte,
( at non onerem omnes vos. SuCQcit illi, qui ejus-
( modi est, objurgatio haec quae flt a pluribus, ita
( nt e contrario magis donetis et cohsoleminl : ne
( forle abundantiori tristitia absorbeatur, ^ui ejus-

( modi est. Propter quod obsecro vos, ut conflrme- *^ habebo secundam, si veniens vos incorrectos inve-

< tis in illum chariiatem. Ideo enimet scripsi vobis,
( nt cognoscam experimentum vestrum, an in om-
( nibus obedientes silis; Cui autem aliquid dona-

* ^tis, et ego : nam et ego quod donavi, si quid
( donavi,. donavi propter vos iu persona Christi, ut
( noQ circumveniamur a Satana; non enlm igno-
1 ramus cogitationes ejus. Cum venissem autem
« Troadem, propter Evangelium Christi, et ostium
( mihi apertuai esset in Domino, non habui requiem

* splritui mco, eo quod non inverierim Titnm fra-

* treni meum : sed valefaciens eis, profectus sum

* in Macedoniam. Deo autem gratias qui semper

* (Haniphat nos in Christo Jesu, ct odorem notiti»
t sux manifestat per nos in omni loco : qitia Chri-

nero : utque vos correctos inveniam scrlbo nunc me
in eo Isetiflcari tantnm qui ad poenitentiam contri-
statur. Tristitiam dico habeam de vobis incorrectis :
162 de quibus modo primum oportuerat me gaudere
bene correctis. Et revera gaudebo sicut oportuit»
Nam confidens sum in omnibus vobis, quod de cor-
rectione vestri gandebo : propterea quia quanditt
eram opud vos, gaudium meum eral gaudium om-
nium vestrum : quia ut primum videbatis me gau-
dentcm, etiam non intel^ecta re de qua gaudebauv
pia affiectione cohgaadebatts mihi : et propterea con«
fi Jo quod revera de vobls correctis gaudebo. Tel ita t
Confidens sum in vobis, quia gandium meum esl
gaudium omnium vestmm, id cst quoil gaudium

Digitized by

Google

227 S. BRCNONIS CARTHLSIANORUM

quod fulurum cxspcclo (ul digni siUs habere Ueuin A
oro) et vos habituros confldo. Ideo ait confldens In
omnibus, ne peccantes puUrenl Paulura diflidere de
salvalione sui. Quia dixit tristitiam habeam super
tristitiam, dicerent illi : Habuistine trisiitiam? Uli-
que habui. Nam ego uripH vobit ex muita tnbuta-
tione corporis, jejunando, vigilaudo, ut Deus parce-
ret Tobis : et ex muita afigustia cordi$ soUicitus de
salute vestra scripsi vobis, aflligendo me per multas
lacrymas. Nec ideo me tribulatum et angustiatum
esse memoro, ut vos mecum contristemini : sed ut
sciatii quantam charitatem liabeam ad omne$. Ghari-
tatem dico abundantiu$ in vobi$ ostensam : apud
quos et diutius mansi : et nlhil a vobis recipiens,
de labore manunm vixi. Ostensa causa, quare ad
eos non vencrit, quae causa ad suasionem correctio-
nis idonea fait, subdit de illo quem ab Ecdesia se-
"parari jusserat in alia Epistola : quia duierat uxo-
rem patris : eujus poenitentiam (quia audivit indul-
gentia dignam) scribit Ecclesi» Corinthiorum, ut
eum recipiant : scientes Paulum indulsisse illi. Lit-
tera sic jungitur : Nolo ut vos contristemini; sed sl
quis contristavit me (ut iUe qui uxorem patris duxit)-
non me tantum contristavit, sed vos : et hoc ex
parte : non enim omnes coQtristati estis, sed boni
tantum condoluere fiatri peccantl. Ex parte ideo
dico : tfl fion onerem omnei vos , id est indignum est
boc onus imponere vobis omnibus, ut fratri non
compatiamini. Hoc autera ironice diclt propter eos
qui superbierunt de Uipsu fratrls, cui condolere de- ^
buerant; vel ita : Non me contristavit tantum; sed
vos ex parte, id est secundum partem bonorum : et
liaac partem excipio, nt non onerem omnes vos de
contemptu peccantis fratris : quidam enlm vestrum
(sieut justum erat) condoluerunt. De illo autem qui
me et vos contristavit, scitote quoniam suficit ilii
qui est ejustnodi, id est tant» fragUitatis : quod (si
nimia districtione vexetur) desperabit. Illi, inquam,
sufiicit hiec objurgatio^ qua eum objurgati estis, pel-
leiido ab Ecdesia pro peccato. Objurgatio dico, qwe
fit ilii a fUuribus peccantl fratrl juste oondolentibus
sulBcit : ita ut vos e contrario agentes, ut slcut ab
Ecclesia prius separastis, nunc e contrario Ecclesiae
eum restltuatis. E eontrario^ inquam, sicut amplius
objurgs^slis et ille patienter sustuUt, ita magis do- D
netis, id est remittatis ei peccatum sunm, et ne pu-
tet hoc vos agere, quasi non curantes de eo, conso^
lemini eum frequenter per consolationes Scriptura-
rum. Ideo dicodonctis el consolemini, ne forte (quod
cito eontingere posset) hic ^t est ejustnodi^ Id est
multae fraglUtatis, absorbeatury id est desperans de-
glutijitur abundantiori tristitia, Si enim supra mo-
dum coerceatis eum, desperabit de salute : et cito
revolveiur ettam in deterius peccatum. Helior est
euim misericordia ad salutem quam severius •justi-
ti» generans desperationem. PropUr quod^ ne iUe
absorbeatur cum possem Imperare : magis ex cba-
ritate, obsecro vosut charitatem bene incoeptam (cha-
lius emm fuit quod eum ex praecepto meo, ut cor-

INSHTUTORIS OPP. PARS H. m

ngeretur ab Ecclesia expulistis) obsecro» inquam,
ut charttateiu hane eonfirmetis^ id est firmam ct per-
fecum ostendatis in ilium^ induigendo, et in Eccle-
siam reeipiendo, quam chariutem incoepistis eum
abjiciendo. Debetis indulgere ei : nam ideo scripu^
ut ccepUm ebariutem consammetis : et ut cogno-
seam experimentum veslrum, id est vos expertos cum
eum ab Eodesia ex 103 <rii)edientia. separastis; co-
gnoscam, dico, an obedientes sitis in immbus^ Lt
sicut prius obedistis eum removendo , sic nunc obe-
diatls indulgendo ipsi. Et, sicut moneo, debetis in-
dulgere : quia si vos aUcui condonastis aHguid^ et eqo
vobiscum indulsi

Dicerent iUi : Donasti forUsse» sed non propter
nos. lU, Inquam : nam quod egodonavi^ si aiiquando
donavi aiiquidy hoc propter vos donavi» Ubi ita
dictum suum reprimit : Si quid donavi. ostendit se
paucis indulsisse pro aUo, ut nos admoneat non pro
camall dilectione, sed magis pro fructu poenitentise
dimittenda esse peccaU. Itemm ille. Quid inde si tu
condonasti? Multum ntique quia hoc donavi in per-
sona Christi^ idem valuit M cui donavl acsi Chri-
sttts donaret ei in propria persona. Oportet utique
vos indulgere ei tum propter me , propterea ut non
cifcumveniamur^ id est' ue decipiamur o Satana»
Sicut enim in nlima molUde deciplt, sic in severi-
Ute quae supra modum est, diabolus circumvenit :
ideo moneo ne clrcumvenlamini a SaUna : quia nos
non ignoramus cogitationes ejus SaUnae, quam ver-
sutae sint : ubi etiam iutelUgimus virtutem, ut in
dlscipUnando peccatore suam inferat fallaciam.
Ostendit Iterum Paulus, quod culpa eoram fuit, dum
propositum veniendi ad eos muUvit, quia eos in-
correctos audivlt. Non ultra veni Corinthum, sed
veni usque Troadem. Cum autem venissem Troadem
propler Evangelium Christi praedicandum : ( ubique
enim praedicabant ) et cum Ibi, Troade, esset mihi
apertum ostium, id est, mentes eoram paratae esseiit
ad recipiendum verbum Christi , et boc in Domino
(Dominus enim corda eorum aperiebal) cum lu ve-
nissem, non habui requiem spiritui meo, Requiem se
dicit non habuisse, quia in praedicando non potuit
tunc laborare. Requiem non habui, eoquod non inveni
In Troade fratrem meum Titum» Per Timotheum ct
Titum epistolam primam Corimthiis miserat : Timo-
theus autem reversns erat adPaulum : sed Titus do-
tinebatur adhuc Corinthi, laborando de correctione
eomm. Hoc autem quod propter absenUam Titi
Troadibus pnedicare non potuit, culpa fuit Corin-
Ibloram, quorum incorrectio Titum detinebat. Pro-
pter Tiium noluit Troade praedicare Paulus: :vel qu:a
Titus prius eis praedicaverat, ne Pauius, eo absente
praedicans, videretur minuere potesutem Titi. Vcl
quia Titus interpres erat PauU, et linguam eorum
expressius loqui poterat. Non utique requiem liabui,
sed vaiefaciens m, Troadibus, profeetus sum in Ma^
cedoniam, Hi Macedones in magno honore susoc-
perunt Apostolum : ut etiam de rebus eorum quid-
quid veUct^ disponere posset.

Digitized by

Google

229 EXPOSITIO IN EliSTOLAS PAUU. — )N EPIST. H AD COR. 230

Uic mcipitPanlasinagiiiflcare se, el minislerium A < Ghristam ad Deum : uon quod sufficieDtes simua
sunm : et pseudoapostolos muHipliciter deprimere,
quis quidam Corintiiiorum illos praeferebant Paulo
Profecltts sum in Hacedouiam : M autem sun

constilutus triumpfaator in Ghristo, et inde gratia$
agoD^o qui semper triumphiU no$f id est triumpbare
nos facit in ChristoJeuL^ id est perCbristum iesum»
in quo non trlum|Aant pseudo : et qui Deus mani-
festat odorem notitiw iucgy id est Ghristum : per
cujtts bumanitatem odoramus divinam et indivisi-
hilem essentiam. Yel manifestat per nos odorem
su£ notitiae, id est praedicationem nostram, per
qaam virtas Dei manifestatur in omni loco quo
pradicamas. Manifestat atique per nos : quia no$
sumtt$ bonu$ odor Chri$ti, id est si quis puritatem

c eogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis ; sed
€ sufficientia nostra ex Deo est qui et ido-
€ neos nos fecit ministros Novi Testamenti, non
c littera sed spiritu. Littera enim occidit» spi-
c ritus autem vivificat. Quia si ministratio mortis
c litteris deformata in lapidibus fuit in glo-
c ria, ita ut non possent intendere filii Israel in fa-
c ciem Hoysi, propter gloriam vultus ejus quse eva-
c cuatur, quomodo non magis ministratio spiritus
c erit in gloria? Nam si ministratio damnationis in
c gloria est , multo magis abundat ministerium ju-*
c stitiae in gloria. Nam nec glorificatum est, quod
c daruit in bac parte, propter excellentem gloriaro.
c Si enim quod evacuatur per gloriam est, roulto

acittum nostrorum considerat, potest odorare boni* ^ c magis quod manet in gloria esl. Habentes igitur

c talem spem, multa fiducia utimur. Et non sicut
c Moyses c ponebat velamen super faciem suam
c {Exod> xxxiv, 33), i ut non intenderent filii Israel
c in faciem ejus, quod evacuatur, sed obtusi sunt
c sensus eorum. Usque in hodiernum enim diem,
c idipsum velamen in lecttone Yeteris Testamenti
c manet non revelatum, quod in Christo evacua-
c tur, sed usque In hodiernum diem cum legitur
c Moyses, velamen posilum est supcr cor eorum.
c Gum autem conversus fuerit ad Deum, auferetur
c vdamen. c Dominus autem spiritus est (Joan. iv,
c 24). > I3bi autem spiritus Domini, ibi libertas.
c Nos vero omnes revelata facie gloriam Domiui

tatem Christi, cujus nos sumus ministri.
inquam, odor sumus : et si non quibusdam incre^
dulis, tamen Iko^ qui videt interiora cordis nostri.
Bonus, inquam, odor sumus quantum ad Deum ; et
in his qui salvi fiunt pcr Evangelium nostmm , et
in his qui pereunt , per contemptum ejusdem Evan-
gelii, quaDtum ad Deum ; in utrisque salvandis et
pcriluris boiius odor sumus: sed quautnmad homi-
nes, aiii$ quidem sumus odor morti$, Incrcduli enim
audientes a nobis fidem Christi, dicunt se odorare
rem mortiferam. l^ Odor morti$^ dico, valens
eis tn mortemf id est ad damnationem. AUi$ autem^
id est fidelibus, sumus odor vites. Per doctrinam

cnini nostram odorant vitam justitix, eundo sic in r * speculantes, in eamdem imaginem transformamur
viiam aeternam. Deus per nos manifestat odorem ' ' «--•^-* i^ j-s ^^:

justiiiae suae : et ad haec manifestanda qui$ inter

pseudo tam idoneus sicut ego et coapostoli raei?
Nenio utique tam idoneu$ : mm no$ non $umu$
ticttt plurimi , scilicet pseudo, adulterante$ verbum
Dei: sicutenim adulter rem allerius usnrpat illicite,
sic pseudo ministerium praedicationis a nemine sibi
injunctum. Sicut etiam adulter fructum sobolis non
quxrit in opere turpiiudinis suae, sed solummodo
explere iibidinem : sic illi pseudo soIumnM>do ut
locrari possint temporalia, non curant de eis quos
docent, sive pereant, sive non pereant. Non, in-
quam, adulteramus verbum Dei : $ed loquimur ex
tinceritate^ id est secundum puram fidei veritatem.

c a daritate in daritatem, tanquam a Domini spi*
c ritu. »

EXP0S1T10.

Etquia dico nemo ad haec tam idoneus, dicitis
proplerea quod iterum, ut in alia Epistola ubi dice«
bam Omnibu$ omnia faciu$ $um (/ Cor. ix, 22) ( tc.,
incipimu$ commendare^ id est magnificare ttoimeit-
p$o$. Non utique : sed ministerium Dei in nobis.
Aut nunquid egemue $icut quidam (scilicet pseudo)
commendatitii$ epistolie missis ab aliis ad vo$; ont
ex «o6m, missis ad alios? Uli enim pseudo, ut magis
possent lucrari, cum transibant de loco ad locupn,
precabautur ut illi a quibus irent commendarent
eos per epistolas, illis ad quos transibant. Ego uti-

Non iterum adulteramus : sed (o^mttr tn Chri$tOj D que non egeo epistolis commendatiis : nam vo$ e$ti$

id est secundum fidem et institutionem Christt
loquimur ex Deo^ id est secandum quod Deus
ioqui insinuat; et coram Deo^ id est in benepla-
dto Dd.

CAPUT III.
c Iitcipimus itemm nosmetipsos commendare?
I Aut nunquid egemus (sicut quidam) commenda-
( tiiiisepistolis ad vos, aut ex vobis ? Epistola nostra
« vos estis^ scripta in eordibus nostris, quae scitnr
c et legitur ab omhibus bominibus, manifestati,
c quoniam epistola estisChrisli, ministrata a nobis

< eiscripta, non atramento, sed Spiritu Dei vivi.

< Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis

< carnalibus. Fiduciam autcm talem habemus per

noura epietola, quia signaculum mei apostolatus,
qui vos in fide Chri^ti fundavi. Epistola dicoscWpia
tncordt^tu no$tn$, fidemenimvestram nnnquam ob-
liviscimur : sed de salute vestra sollidte Deum roga-
mus : 165 quw epietola $citur ab omnibu$. Omnes
enim sciunt vos per roe ad fidem conversos» et quae
Epistola leqilur ab omnibue. Si quis enim vdit eo-
gnoscere qualis sim in vo)>is, me legit et cognoscit.
Yos dico manife$tatit quoniam e$ti$ epi$tola Chrieti:
quia fldes vestra et bona vita ostendit virtutem Chri-
sti. Epistola Christi dico, mim$trata a nobi$. Per
hoc enim quod estis mea epistola qui vos instruxi,
ego autem epistola Christi, sic me mediante estis
epistola Christi : quem Christum vobis dispensavi.

Digitized by

Google

«51

S. BRUNONIS CARTHUWANORUM INSTITUTOfUS OPP. PARS U.

iSf

Epistola dico feripta, non dtran^mic, id est non de- A avidius ruat in Tetlt«m : cnmiilat eiiam peccatum

leWliter. Vel atramento, id est aliqua conUgione t^-i^-=- ^ --^ i ^

ut pseudo suos sequaces polluttnt . ted scripla Spi-
ritu Dei, Id cst indelcbiliter. M dico »tw, qui et
vos perpctuo vifcre faciet : non iternm scripu in ta-
bHlit lt9fridei$, id est induratis, et verbum Del non
sentientibus : ud soripla m talibus eamaiibus, id est
sensibilibuB :et verbum Dei ad fnictum faciendum>
suscipientibns. Tabulis dico eordi$y Id est interioris
intellectus, ubi ait : In Ubulis lapideis, mittit nos
ad memoriam veteris legis, quas daU est in lapideis
Ubulis {Exod. XXXIV, I), sigaitlcans corda Judseo-
rum lapidea. Quia sicutlapis sculpturam quidem re-
cipit, sed nihil senUt; sic oorda Judaeomm, corti-
cem quidem legis , id est eamalem intdlectum sus*

praftvarlcationis, quod non erat ante legem dalam.
Littera quldem sic occidit : $ed Spiritus, id est Evan-
gdium cum adjutore spiritu datum, facit vlvere in
jostitla. Commeiidato Evangelio suo, eamdem com-
mendaUouem refundit in se, dicens : Et quia mini-
ster sum testamenti, existentis in spiritu, merito
spiritualis admlnistraUonis habebo ISB gioriam.
Vere ministratio spiritus erit mibi in gloria ; quia
mlnislraUo morUs fuit Moysi in gloria. Hoc iu ait :
Quia $i ministratio tnortis^ id esi veterls legis : quae
et concupisceiitia majore et nova praevaricaUone
mortem inferebat: Si, inquam, ministraUo hax
morUs litterie Untum formata non adjutorio spi-
ritus proficua facu : formau dico in tapidibue. In

ceperunt : sed medulam legis spiritualem, scilicet, * Ubulis enim lapideis lex Moysi daU fuit, ut signifi

intelteetum non sensemnt : Dixit superius. Nemo
Um idoneus ut ego : iterum vos esUs epistola mea,
et per me esUs epistola Christi, et ad basc subdit U-
lem fiduciam, scilioet, quod fiducialiter dixi me ma-
gis idoneum, etc. Hanc tatem fiduciam non nobis
prsesomimus referendam : scd habemue hanc fidu-
ciain referendam ad Deum. ^nia cnlm idouens snm,
qnod vos estis epislola mea : hoc totum Deus ope«
ratur. Habemus, inqoam, ad Deum, et per Chrietum
mcdianlem : Ghristus enim secundum imperium Dei
eonsecravit me idoneum Apostolum. Fiduciam uti-
que hanc habemus ad Deum : non iu quod suficien^
le$ $imu$ co§itare, nedum operari altquid a nobi$f id

caret lapidea corda Judaeorum. Si, inquam, haec mi-
nistraUo fuit Moysi valens in babenda gloria : iu
dico tn gloria, ut filii I$rael non po$$ent intendere in
faciem Moy$i propter gloriam vuitu$ eju$, qwg gloria
evacuatur. Hanc enim gloriam vultus scimus cito
elapsam a Moyse. Si, inquam, ministratio mortis
fiiit Moysl in tanU gloria : quomodo minietratio <pt-
ritu$^ id est Evangelii cum quo per manns meas
Spiritus sanctus administratur ; quomodo lnic non
erit mihi magie valens in habenda gloria quam
Moysi? Non boc dicit ut se merilo praeferat M<^si,
sed soU digniuie ministerii. Per manus enim Moysi
praecepU sola dabantnr, nuUa graUa : sed a Paulo

est tttilitatem nostram. Qua$i boc possit esse ex nobi$, q et praecepta : et per imposiUonem manus ejus, gra-

id .est ex viribus nostris, sine cooperante graUa Dei.
Et licet nihil sufiiciamus cx nobis, tamen sufilcimus;
ud ilia $ugicientia nostra non Untum cogitandi, sed,
sicut praemissum est, idoiiee operandi. Omnis baec
bufiicienUa qualiscnnque slt, ex Deo e$t»

Commendavit persoiuim snam satis : nunc com«-
mendat ministerium suum, quod iierum retorquebit
ad commendatlonem sui, dicens : i2iit Deus feeit no$
idoneoe mini$tro$. Quomodo idoneos supra salis
ostendit, sed cujus rei ministri sint, iilud snbdit :
Ministros dico novi te$tamenti. Yetus TesUmentum
prius fuit, quoJ et delendum erat per Novum» et
camales secundum caraalitatem instruens.

Sed Evangelium tesUmentum novum est, docens

Ua Spiritus sancU adjuvans, ut quae praecipiebantur,
posset homo opcrari. Quia ait in faciem Moysi non
posse intendere Jndaeos, signum erat quod spirltu»-
lem intellectum legis capere non polerant : quem
facies, id est intellectus Moysi lucide cognMcebaL
Iteram quod gloria vultus ejus evacuau est : signi-
cavit illa quae ministrabat temporalia esse, non per*
manentia, pro quibus temporalem habebat gloriam.
Yere ministraUo spiritus erit mihi in gloria; nam
administrare spiritum, est adminislrare jusUUam.
Minislerium aulem jusUtiae eet valens ia habenda
gloria. Nam $i mini$iratio damnatiom$j id est ve-
teris legis, qutt et peccatum et praevarlcaUoneni pec*
cati fecit; si, inquam, haec minlstratio Moysl esf in

et iniiovaus spiritum homiuis, nec alio tesUmento D 9'orta, nrnlto magi$ mitn$terium^ id est adminisiraUo

immutandum. Miuisiros dico Novi TestamenU exir
slenUs : non in littera tantum^ ut Yetus : $ed in $pi-
riiu et littera. Yetus enim lex litteralia quidem
praecepu dabat, sed quia gratiam Spiritus nOn ha-
bebat, ideo magis nocebat quam adjuvaret Ideo dico
noYum tesUmentum essc in spiritu; quia si in litr
tera Untum esset, occideret. Littera enim occidity
sed spiritus vivifieal. Lex vetus quae in liltera Untum
existebat, occidere dicitur : uon quia Deus dator le-
gis, vel Moyses miuister legis boc faceret : sed impia
caraadius bominum, quae non promeruit ut habeiret
adjutricem gratiam cum littera. Quae littera ideo
occidit, quia auget concupiseentiam peccaU^ dum
prohibei: natura est enim nostrae fragiliUtiSx V

jusUtiae abumiat mihi in gloria. Abondat Ideo, qoia
gloria mea permanens, illa transitoria. Ubl supra
ait : Ministratio mortis, morlem peccatnm Intelligit.
Hicautem per damnalionem, poenam peccaU accK
pit. Yere ministratio mea abundat in gloria multo
magis; itom nec glorificatum est^ id est non debet
dici glorificatum hoc quod claruit in hac parte^ td
est in facie Moysi propter excelientem gloriam, id est
ad comparaUonem gloriae meoB excellenUoris. Yel ita :
Non debet did glMificatum illiid quod claruit in
Moyse in hac parte, id est respectu hujus meae par-
Us : prepfter excellentem gloriam, qu» partis moee
cst, et non partis Moysi. Yere gloria mea super ex
cellens est, nam mea permauet : illa aolem traiia«C

Digitized by

Google

255 EXPOSmO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPlST. 1! AD COR. 234

Et vere iliod quod manet est in gloria miki, si Vetus A Ubi est spiritiis Domini, ibi est libertas. Nos vcro

Testamentam quod evacuatur Moysi est per gloriam :
idem valet quod ili gloria : multo magis Evangelium
meum quod permanet est mihi sufficiens in habenda
gioria.

Notandum est quod prius ait se ministrare spiri-
lum, per spiritom vero justitiam, deinde q\iod per-
manet; Moyses vero ministravit litteram contra
spiritum ; damnationem contra justitiam. Hoc quod
evacuatur, contra hoc quod permanet. £t sicut dam-
natio cffectus est peccati, sic justitia effectus spiri-
tus. flttcusque ministerium suum ministerio veteris
legis praetulit, ubique deprimens pseudo, qui vete-
rcm legem reducebant. Si enim Moyses minister
mortis est et damnationis, quanto magis hi qui

habemus spiritum Doroiui : llabemus utique. Nam
nos discipuli Christi revelata facie^ id est illuminata
mente, speculantes de alto virtutum in quo positi
sumus. Vel speculanteSf id est, per speculum non-
dum perfecte intuentes. Vel boc vel ilio modo spe-
cuiantes gloriam Domini, id est essentiam Deitatis :
transformamur in eamdem imaginem : quia quam
subtiliter Chrislus scripturas intelligit, idem per spiri-
tum nosdocuit. Transformabimur plenius resumendo
impassibilitatem eamdem et immortalitatem. Trans*
formamur dico a c/arita^e virtutis,enndo tnmajorcm
clariiatem, Vel a claritate fidei et spei, quaenunc est»
translati in claritatem rei, ut \ideamus Deum sicuti
est. Transformamur, inquam, a claritate in clarila-

tanta indignitate inferiores sunt Moyse? Quia excel- '^ tem tanquam a spiritu Donitni, id est,quanto dignius

lentem gloriam exspectamus : igitur nos habentes

ialem spem (scilicet permanentis glori») utimur

multa fidueia : non reprimentes verbum Dei foir-

midine cujuscunque difficultatis. (Jtimur qni-

dem fiducia: et non facimus eicut Moyses^ qui

ponebat veiamen $uper faciem suam (Exod. xxxiv,

33); ideo, ut non intenderent filii Isrdel in fa-

ciem ejus : quod vdamen modo per Evangelium

uostrum evaeuatur. lu Evangelio enim aperitur

quidquid iniiguris veteris iegis claudebatur. Dice-

ret 107 ille : Quare dicis velamen iegis evacuatum,

qax sicut prius ita et nunc obscuratur? Contra hoc

Paulus : Evacuatum est quidem velamen legis, sed

seuus impiorum peccato infideiitatis sunt obtusi, Et

\ert oblusi : nam a tempore dat» legis usque in ho^

diemunt diem meum, id velamen ipsum quale prius

erat, manet in lectione Veteris Testamenti non reve-

latum, Com enim infidelibus exponuntur flgurae ve-

teris iegis, infidelitas claudit corda eorum, et sic ve-

lamen legis non est iilis revelatum. Non quia Evan-

gtlium nostrum hec velamentum non auferat, sed

quomam non accedunt ad Christum : tn quo Christo^

id est io fide cujus, evacicalttr hoc velamen. Veia-

meaquidemest Veteri TesUmento, non ideo quin

Vetus Testamentum per Evangeiium apertum sit,

sid qttia usque in hodiernum diem^ cum legitur et ex-

pooitur eis : Moyses^ velamen infideiitatis eat positum

tuper impoenitens cor eorum^ quod velamen eva-

cuatum est in Christo, ad quem converti noiuiit. Et d

quod ita dicendum sit, sequeiis iittera innuit : Ve-

lameii super cor eonim, quia non accedunt ad Chi-i-

atum : sed cum conwrsi fuerint ad Dominumy abiato

prius velamine cordis ex quo animum poeniteudi ha-

bueruni ; auferetur deinde velamen inteliigentiae, et

aperte cognoscent mysteria legis. Vere, quia con-

vertentur ad Dominum, auferetur velaroen. JVam

Dominus est spiritus : ubi autem spiritus est jDoititnt,

id est, spiritus Domuius intransitive dictum ; vei,

spiritus Domini transitive, Deus enim seipsum dat :

Dijt autem est spiritus Domini, ibi remolo velamine

est iibertoi intc^igentiae. Quod si Dominus est spi-

ritn&, spiritus autera aufert veiamen, quia est liber-

tas, igiUiT conversis ad Dominum auferetur velamen.

Patrol. CLIII.

et magis egregie spiritus Domini valet hoc efficere.
CAPUT IV
€ Ideo habentes hanc administralionero, juxta
quod misericordiam [Dei] consecuti sumus, non
deficinms, sed abdicamus occulta dedecoris, noii
ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum
Dei : sed in manifestatione veritatis, commendan-
les nosmetipsos ad omnem conscientiam hominum
coram Deo. Quia si etiam opertum est Evangelium
nostrum , in his qui pereunt, est opertum : in qui-
busDeus hujus saecuii exca^cavit mentes intide-
iium, ut non fulgeat iiluminatio Evangelii glorise
Christi, qui est imago[invisibiIis]Dei. Nou enim
nosmetipsos praMlicamus, sed Jesum Chrisinm
Dominum nostrum. Nos autem servos vestros per
Jesum, quoniam Deus qui dixit de tenebris lu^
men spiendescere, ipse illuxit in cordibus nostris
ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie
Jesu Christi. Hal)emus autem tiiesaurum istuni
in vasis fictilibus ; ut sublimitas sit virtutis Dei,
et non ex nobis. In omnibus tribulationem pati-
mur, sed nou angustiamur. Aporiamur, sed nou
destitoimur. Persecutionem palimur, sed non dc-
relinquimor. Humiliamur, sed non confundiraur.
Dejicimur, sed iion perimus. Semper mortlfica-
tionem Jesu Christi in corpore nostro circumfe-
rentes : «t 1G8 ^^ ^^t^ ^^^u in corporibiis no-
strismanifestetur. Semper enim nos qui vivimus,
in mortem iradimtir proptcr Jesum : ut et viia
Jesu manifestetur in carne nostra mortali. Ergo
mors m nobis operatur, vita autem in vobis. Ha-
bentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scri-
ptum cst : « Credidi propler quod locutus sum
(Psal, cxv, i), »et nos credimus, propter quod et
loquimur: scientes, quoniam qui suscilavit Jesum,
et nos cum Jesu suscitabit, ct conslituet vobiscum.
Omnia enim propter vos; ut gratia abundans, per
multos in gratiarum actione, abundet in gloriam
Dei. Propter quod non deficimus : sed licet is qui
foris est noster homo corrumpatur, tamen. is qut
intus est, renovatur de die in diem. Id cnim quod
in prsesenti est momentaneum et leve tribulationis
nostrae, supra modum in sublimitate aeternum

Digitized by VjOOQIC

235 S BRUNONIS CARtHUSIANOROM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. 236

« gloria paiidus operatur in iiobis : non coQtem- A lum Jesu,sedetiain w«iros»perie«ttm,idcsttttdiari-
c plant^^us nobis quae videntur, sed quae non viden-

f tur. Quae enim videntur, temporalia sunt, qu»
I autem non videntur, seterna sunt. >

EXPOSITIO.

Et ideo quia speculamur gloriam Domini, eundo
a claritate in claritatem. Nospropterea habentes hanc
ministrationem Evangelii, non propler meritura no-
strum iiobis traditam, sed juxta quod consecuti su'
mus misericordiam a Deo^ non deficimus in hac ad-
ininistratione, quaecunque adversa se nobis ingerant:
sed abdicamus non solum aperta, sed etiam occulta
dedecoriSf id est peccati horainem dedecorantis. Nos
dico non ambulantes in astutia extorquendae pecu-
iiiae, ut pseudo a subditis : neque adulterantes ver-

tatem Jesu in vobisaedificemus. Et merito per Jesuin :
quoniam Deus illuxit in cordibus nostriSy aperiensnobis
mysteria sua : ut docti simus evangeiizare vobis. II-
luxit Deus quidixit^ id estqui solo dicto fecit, ^/«b-
descere 169 ^^^^ ^^ tenebris. €um enim ia princi-
pio mtfssa totius creaturae tenebrosa esset, nnlb
formarum varietate distiucta, dixit : c Fiat lu« (Gem.
I, 5) >, et in hoc dicto tenebras expulit, et fecit lo-
ceie illam massam, quae in unum confusaerat, dis-
cernendo per varias fornias. Hic, inquam, Deos 3-
luxitin cordibus nosirh^ad iiluminationem. scieiUMmf
id est ut nos iUuminaret de scientia claritatU Det,
id est divinae essentiae : de qua nos iiluminaire m
potuit, nisi in facie^ id est, in cognitione et fide

bum Deiy utpseudb; sed, pi;aedicando in manifesta" ^ Christi Jesu. Nisi enim Ghristus se nobis visibilen

tione purae veritatis: non enim ut illi curamus appo-

site loqui ad persuadendum, sed commendantes pu-

ritate sermonis et vitae nosmetipsos^ non ad oculuro,

ut illi, sed ad omnem conscientiam hominum. Licet

enim verbo iios insequantur, tamen apud se lau-

dant puritatem nostram. Commendantes dico coram

Deoy id est in beneplacito Dei : cui placere pseudo

parum, aut nihii curent. Yel ita : Quia ita sit de no-

bis, boc dico coram Deo, ut ipse nobis testis sit, qui

solus occulta nostra novit.

Quia dixit ibi in manifestatione veritatis, ohjice-
ret illequibusdamoccuitatumesse Evangelium. €on-
tra quod ait : Utique nos evangelizamus in manife-

ostenderet, in quo tota Deitas, nequaquam sciea-
tiam ciaritatis Dei intelligere sufficeremns. Com-
mendavit se satis secundum spiritum, nunc se mol-
tum viliflcat secnndum corpus, et per hanc Tililka-
tionem commendans Erangelinm sibi traditum. Mis
enim gloriam Evangelii sui mirabilem intdligeKf,
nequaquam pro eo tot et tanta pati veilet. Illumiii^
vit nos Deus de scientia divinae daritatis, quae tot
adeo digna sit, tamen istum thesaurum claritatis Dd
habemus nos m vasis fictilibus^ id est in corporibQ»
nostris. Thesaurum bene vocat. Thesaurus enin
est, quod diligitur et erogatur. Vasa spiritns Tocai
corpora : quia spiritus nihil operaretur, nisi per ad-

statione:9ttO(i etiam, a operttfm e5t Evan^eittttnno- p ministrationem membrorum. Manu enim porrigi-

strum^ scitote quod opertum est in /iis, id est in peo-
cato eorum, qui per infidelitatem pereunt : in quibus
pereuntibus, excascavit mentes eorum : quia adhuc
infidelium Deus hujus sceculi^ id est diabolus, qui his
qui de mundo sunt dominatur; juxta illud : c Prin-
ceps mundi hujus ejicietur (ioait. xii, 31). > Yel di-
eamus: Deus hujus scBculiy id est qui non tantum
coelestia, sed etiam terrena gnbernat. Fuitenimerror
(fuorumdam, Deum coeiestia gubemare tantum, ter-
rcna solo casu fortunae volvere. Yel ita : Deus hujus
sceculL Homines enim de mundo diversos sibi deos
laciunt. Hic avaritiam colit, ille voluptatem, et ab
hujusmodi deo excaecantur. Excaecavit ita ut illumi'
natio Evangelii, id est iiluminatum Evangelium tion

mus panperi, et sic in caeteris. Fietiiia dlcuntur
propter fragilitatem, quod omni corruptioni subja-
ceant corpora nostra. Ideo thesaurum istum habe-
mus in vasis fiaiiibus, ut sit sublimitas tirtutis Dei,
id est ut in omnibus qui bene operantur virtutis
Dei soia sublimetur, et extoUatur : et appareat oiI.il
esse ex nobis fictilibus : ideo competens foit oi
thesaurus Dei in fragili vase reconderetnr, ne si
virtus hominis aiiqua esset, incaute sibi usuTparet
quod proprium Dei est. Yere et nos fictiles sumus,
et virtus Dei est iu nobis fragilibus. Nam in emmbus
et locis et rebus pattmttr fri^tt/aftonem eorporis :
sed tamen non angustiamur spiritu, imo dilatamnr.
Aporiamur^ id est pauperamur exterius, sed non de-

fulgeat, sed opertum sit illis. Evangelii dico glorice d stituimur a Deo interius. Aporos Graece, pauper La-

Christi, id est in quo Christus gloriosus approbatur :
^ttf Cliristus est imago Dei, id est repraeseutans no-
bis Deum. Non sic imago, ut filius alius sit a Patre
in substantia; sed ideo imago; quia qui videt Fi-
/um, videt et Patrem, imago Dei invisibilis : et
ouia Deus in natura Deitatis invisibilis, ideo opor-
luit ut per Christum fieret yisibile, quod in natura
sua est invisibile. Yere evangelizamus gloriam
Chrisli. Nam non praedicamus ru>smetipsos. Vel ibi
Bupra jungitur : Vere non ambulamus in astutia, ut
pseudo. Nam non praedicamus, id est praedicando
commendamus nosmetipsos, id est hoc quod ex no-
bis ipsis^bst : sed praedicamus Jesuifi Christum Domi-
num nostrum. Nosautem praedicamus servos, non so-

tine. Pers^utionem patimur de ioco ad locum, sed
non derelinquimur a Deo. Dejicimur, id est verberi-
bus prostemimur, vel de alto praecipitamnr, et ta-
men non perimus. Ut finem faciam, semper sumus
circumferentes hac iilac in corpore nostro mortifica'
tionem^ id est illa quae faciunt mortero : tribulatio-
nes, scilicet quae sunt accessus mortis. Et debemus
libenter pati : quia mortificatio haec est iess, quiim
ipse pertulit pro nobis : et nos exemplo ejus haiic
circumferentes : ut vita Jesu Christi non solum in
animabus sed etiam tn eorporibus nostrismanifestetury
reddita nobis immortalitate et impassilMlitate. In
depressione corporis sui adhnc immoratnr : osten-
dens se haec omnia pati ad coroynendationero Cvan-

Digitized by

Google

257

EXPOSITIO IN EPISTDLAS PAULI. — IN EPIST. U AD COK.

m

^elii SQi el gloriae Ghristi, dicens. Benedico circum-- A Quia loquiniur humiliati sumus verberibus, quua

ferentes mortificationem : nos enim semper tradimur,
Non ait semper, eo quod mori posset ssBpius, quam
semel : sed quia quotidie tanta patiebatur, quae vir-
ius hominis (nisi moriendo) non evaderet : sed per
virtutem spiritus, Paalus in melius restaurabatur.
MortiOcationem vocat tribulaiiones, quibus paula'-
tim propiuquat ad iQteritum. Mortem vero dicit, ul-
timum ictum in quo dissolvitur. Nos^ inquam, tra-
4imur in mortem : superius dixit exemplo Jesu : hic
a\l, propter Jetum^ id est amore Jesu. iVos dico, qui
Lcet ita moriamur, tamen vivimus, id est vivere
possemus in gloria mundi : longe melius quam
pseudo vestri si reticeremus quae Ghristus injunxit.
Vei ita : Nos quidem secundum corpus tradimur in

tamen inde sequitur. Gredimus et ideo ioquimur,
agentes sicut scriptum est in David : c Gredidi pro-
pter quod, > id est quia credidi, locutuz ium. Ex
credendo et loquendo optimam fiduciam habemos :
^cientes quoniam Deus qui suscitavit Jesum suscitabit
etiam nos^ cum Jesu loco et imraortalitate poiien-
dos : et ibi constituet, id est in aeternum mansuros
locabit. Constituet dico vobiscum^ quos paratus est,
si vultis, suscitare cum Jesu. Ideo ait, nos vobiseum
constituet, ne putarent illi se nulla vitie justitia Apo-
stolo posse pacificari : quare ostendit quod non se-
cundum dignitates praelationum, sed secundum fru-
ctus operum singuli remuncrabuntur. Per hoc eliam
quod ait, nos vobiscum, niullum eos aliicit ad appe-

mortem : qui tamen per mortem carnis mdius vi- B titum justitise. Ideo dico vobiscum constituet : nam

vimuSf secundum justificationem animae. Vel ita :

Nos quidem tradimur in mortem, secundum injuriam

iilaiam cerpori : qui tamen vivimus, non deficieu-

les per virtulem Dei. Morimur propter^Jesum : ut

vita Jesu mamfestetur sicut in anima, ita et in carne

nostra. Idem io praecedenti versu 170 dixerat :

sed repetit ut solvat quod hic posset objici. Vtta

Jestt erit in carne nostra. Quia si objicis, camem

nostram mortalem non posse fieri immortalem, quod

el caro Jesu, utique dico quia in carne nostra mor^

tali fiet vita Jesu et per Jesum caro quae mortalis

est, pro certo fiet immortalis. Quandoquidem in

mortem tradimur : ergo mors operatur in nobis, quod

saum est mortificando corpora nostra ; sed in vo^

Us qui spreta imitatione nostra adbseretis pseudo.

la vobis utiqne est vita, id est vos nihil patimini,

scd malo vestro^ Vel ita : Quia vita Jesu manifesta-

biiur in vobis mortificatis, ergo mors ista operatur,

i 1 est utile opus facit in vobis, scilicet, vitam Jesu.

Quia si mors vitam Jesu in vobis operatur : tunc

TJta praesens quam diligitis operatur in vobis con-

trmum vitae Jesu, scilicet, damnationem. Vel ita :

Qttia pcr mortem, vitam Jesu habituri sumus, ergo

mors operatur in nobis quod bonum est, et pcr

mortem nostram vita operatur in vobis : quia merito

mortis nostrae in fide et justitia vivitis. Diceret ali-

quis : Non oporteret te a Deo moriificari, si justi-

tiam tuam quietam haberes, nec fidem Ghristi in

nos omrna patimur,etoperamurpropter vo< mstruen-
dos : ut gratia abundans in me, abundet in^vobis.
Quomodo in Paulo abundaret satis notum est. Ut
gratia, iuquam, abundans in me abundet hac re,
scilicet, gratiarum actione : per vos multa facta t»
gloriam Dei. Qui merito debet gloriticari a nobis,
qui nobis abundantem gratiam dedit : ipse quidem
non ait, abundet gratia in vobis : sed per hoc quod
ad agendum gratias gloriae Dei admonet, satis hoc
innuit. Fnistra enim agerent gratias Deo, nisi ab-
undarent gratia Dei. Sicut haec omnia se pati dixit
ad gloriam Dei, sic modo totum retorquet ad utilita-
tem Gorinthiorum, diceus : Propter quody id est
, quia omnia patimur propter vos, ut modo de gloria
' Dei sileam : etiam pro sola utiiitate vestra non defi'-
cimus quaecuiique inferantur tribulationes. Diceret
aliquis : Mirum est quod te dicis non deficere, quem
quotidianis tribulationibus videmus corrumpi. Ad
hoc ait : Utique non deficimus, sed renovamur.
Licet, is id est tamvilis noster Aomo, id est caro quae
nostro imperio, id est spiritui semper obedire co-
gitur : qui homo foris est : ut pluvias, aestus, quae-
cunque adversa patiatur : licet, inquam, is noster
171 homo corrumpatur : tamen is homo laudabilis
qui intus esty ubi debet vexalione exterioris hominis
muniri; is, inquam, qui intus est : quanto magis is
qui foris est corrumpitur : tanto magis hic renova-
tur de die in diem, id est continue. Vel de die in

conspecium faominum assereres. Gontra hocPaulus D diem, idestde virtule eundo in virtutem. Dico non

tU se non posse reticere fidem Ghristi,* quia habet
spirjtum : ei per spiritum fidem : et quia fidem ha-
bet, Ideo loquitur : et quia loquitur, mortificatur.
Ei quod sic oporteat eum facere, probat auctoritate
David in persona martyrum agentis dicens c Ideo
aporiamur, dejicimur, mortificamur : quia nos ha-
l)entes spiritum datorem fidei, eumdem quem David
el alit sancti habuerunt : vel eumdem quem vos ha-
belis, si pro Chrisio pati velitis. Virtus enim spiri-
tas nulli deficit : nisi ei qui sibi ipsi primum defece-
rit. Nos, inquam, habemus hunc spirltum, et ideo
nus credimus propter quod, id est quia credimus.
Loquimur etiam in conspectu homiuum quod credi-
AHis. Quia tribnlationes praemiserat non subdidit :

deticimus : et merito. Nam id tribulationis nostrae
quaccunque sit magna vel parva : quod, scilicet, (rt-
bulationis in prcBsenti est momentaneum, id est est
citissime transiens, nec iutolerabile, sed leve : haec,
inquam, talis tribulatio operatur in nobis pondus
glorics mternum : pondus contra leve, gloriae contra
tribulationis, aeternum coritra momentaneum : et in
sublimitate, id est in coelo contra hoc quod ait iu
praesenti. Pondus dictum est ab ea similitudine,
quia quod in trutina pondus habet, carius esi, illud
autem quod leve, deterius. Ideo haec quae patimur
levia et quasi nulla judicamus : quia nobis non con-
templantibus, id est non afiectantibus, ea qute viden-
tur, sed ea quos non videntur, Ideo qu(»videntnr sper*

Digitized by

Google

959 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP/iTVRS 11. 240

nimus : quia temporalia $unt quae videntur. ideo A biec habituri sumus solum post dissoiationeni, di-
qu(S non videntur desideramus, quia aiterna iunt

quae non videntur.

CAPUT V.
f Scimus enim quoniam si terrestris domus no*
slra hujus babitationis dissoivatur, quod aediflca*
lionem ex Deo habemusydomum non manufactam,
sed xternam in coeiis. Nam et in hoc ingemisci-
mus, habitatiouem nostram quae de coelo est su-
perindui Cupientes : si tamen vestiti, et non nudi
inveniamur. Nam et qui sumus in tabernaculo
isto, ingemiscimus gravali, eo quod nolumus ex-
spoiiariy sed supervestiri, ut absorbeatur quod
mortale est, a vita. Qui autem efficit nos in hoc
ipsum, Deus, qui dedit nobis pignos spiritus. Au

cens : Vere qaae non videntur aetema sunt : nam rm
quibus credi oportet, $ciniu» quomaniy 172 ><1 ^
quod €1 terrestru domus nostra, id est corpus no-
sirum, niateria et ioco habitationiB terrenam : quia
et de terra est, et in terra habitat. Domos ideo quia
anima in eo habitat veiut aliqois fn domo. Si, in-
quam, domus nostra hujus tam brevis et tam miter(B
habitationis dissolvatur^ pr^edictis tribolationibus
pro Christo passis : hoc, inquam, scimus, quia sie
dissoivelur : et quando dissoivetar quod habemut
prwparatam wdificationem ex Deo, id est corpus im-
mortalcy nobis aedilicatum a Deo : non quod Deiis
mortaie corpos non fecerit : sed quia illod per mi-
nisterium maseuii et feminae ooucrescere jussit. lm«

dentes igitur semper, et scientes quoniam dum su- ** mortale autem corpos sine miuistro : et ipse idera

mus in hoc corpore, peregriiiamur a Domino. Per
fidem enim ambulamus, et nou per speciem. Au-
demus autem, et l)onam voluntatem habemos ma-
gis peregrinari a corpore, et praeseotes esse ad
Dominum [Deum], et ideo contendimus sive al>-
sentes sive pra^sentes placere illi. Omnes enim
nos manifestari oportet ante tribunai Christi, ut
referat unusquisque propria corporis prout gessit,
sive l>onum sive maium. Scientes ergo tiroorem
Domini hominibus suademus, Deo autem manife-
sti sumus. Spero autem et in conscientiis vestris
manifestos nos esse. Non iterum commendamus
nos vobis, sed occasionem damus vobis gloriandi
pro nobis ; ot habeatis ad eos, qui in facie glo

in eo faciet immortalitalem. Habemos utique aediO-
cationem, sciiicet, domum^ non manu, id est non per
ministerium alterius factam^ sed mtemam in cteli» et
permanentem. Per doinum et per aediflcationem ,
corpus immortale signiflcat. Yere habebimus do-
mum aetemam in coelis : nam nos ingemiscimus non
propter ea quae patimur, non quod de habenda iin-
mortalitate timeamus : sed ingemisceiido desidera-
mus tn hoc^ id est in hanc immortaiitatem venire.
Ingemiscimus, inquam, cupientes superindui : tm
jam induti sumus justificationem animae : et sujv.r
hoc volumus indui habitationem nostram, id est
corporis immortalitatem quae habitalio est nobis ve-
iiiens de cceio. Immortalitas enim nobis reservatnr

riantur, et non in corde. Sive enim mente exce- ^ in coelis. Hac tamen condilione dico superindui : ti

dimus, Deo : sive sobrii sumus, vobis, Charitas
enim Christi urgct nos : aestimantes hoc, quouiam
si unus pro omuibus mortuus est, ergo omnes
mortui sunt, et pro omnibus mortuus est Cbci-
stus : ut et qui vivunt, jam non sibi vivant ; sed
ei qui pro ipsis mortuus est, et resurrexit. Itaque
nos ex hoc neminem novimus secundum camem :
et si cognovimus secundum carnem Christum,
sed nunc jam non novimos. Si qua ergo in Chri-
slo nova creatura est, vetera transierunt, et ecce
facta sunt omnia nova {Isai, xliii, 19 ; Apoc, xxi,
5). Omnia autem ex Deo, qui nos reconciliavit
sibi per Chrislum : et dedit nobis ministerium

uos inveniamur in die illo vestiii jttstificatione aiii-
mae, quae in liapiismo data est nobis prima vestis.
Diceret ille : Sicut vesliti ita et nudi omnes indiscrcte
superinduentur. Hoc removet. Vestiti qnidem in-
duentur : sed nudi justitia animae non vestientur
corporis immortaliute. Notat hic duo genera booo-
rum : contemplativos, de quibus modo praedixit : ct
eos qui in activa vita manentes, justitiam tameu
Dei custodiunt : de quilms subdit dicens : Yere per-
fecti ingemiscunt, cupientes superindui immortalita-
tem : nam etiaih nos minus perfecti, qui sumui in
tabemaculo isto : quibus bonum est esse in carne et
uutrire eam : quae caro taberaaculum dicilur : quia

rcconciliationis. Quoniam quidem Deus erat in p in ea militare del)et anima Deo ; noa eiiam tales

Cliristo mundum reconcilians sibi : non reputans
illis delicla ipsorum, et posult iu nobis verbum
reconciliationis. Pro Christo ergo legatione fun-
gimur, tanquam Deo exhortante per nos. Obse-
cramus pro Christo, reconciliamini Deo. Eum qui
non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit :
ut nos eOicereinur justltia Dei in ipso. »

EXPOSITIO.

Diceret aliquis : De aetemitate ifivisibiiium, quid
scitur nisi ostendantur ? Utique ait Paulus. Quan-
diu in terrena habitatione tenemur, videre non pus-
sumus ; sed dissoluti statim accipiemus. Et causam
ponit, quare videre non possumus, id esl quia in
mortalitate adhuc tenemur . et lempus notat, quando

ingemiscimus: superindui simiiiter cu|Aentes : iicet
gravati simus eo corpore : quod tamea fovenles no-
lumus exspoliari^ id est ab anima separari : sed (ni
possibile esset) volumus sine illata morte superve-
stiri immortalitate : ita ut corpus quod ncnc mor-
tale est^ non gustando mortem, repente absorbealur
a vita superveniente : et sic fiat immortale. Et iicet
idicam, nos ingemiscimus et superlndui cupimus :
tamen non a nobis hoc est : sed qui eficit nos in hoc
desiderio, et ita in hoc ot sit ipsumy id est perma-
nens in oobiS hoc desideriom : qui, inquam, hoc
desiderare nos facit, Deus est. Vel aliter praecedeiis
versus le|(itur sic : Debemus ingemiscere desiderio
ejus babitationis, quae est de ccelo. Nam etiam de-

Digitized by

Google

siderio

Nos qui surous in taberDaculo isto, id est in carne

isla quam nutrimus, licet gravati mole hujus car-

nis, tamen ingemiscimus eo quod» id est ideo, quia

nolamus exspoliari carnalibus istis : sed subito vei-

lemus supervestiri immortalitate : ut, quod mortale

est, absorbeatur a vita : hoc non mutatur. £t licet

ingemiscamus amore terrenorum, tamen Deus est

qui efficii in hoc ipsum, ut cupiamus superiudui

habiiaUoue qusedeccelo est : praeponentes coelestia

terreois : Deus dico qni nos vere efficiet immorta-

les. Quod ei eo credi potest : quia dedit jam nobis

Tpignus sfnrituSy id est Spiritum sanctum, qui est

arrha et prindpium immorlalitatis, quam perficiet

in Dobis. Et quia Deus efficit nos in hoc ipsum, igi-

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. II AD COR. 2Ii

ierrenorum ingemiscimus. Quod iu ail : A mum hoc beneficium promeruit : gessisse dicitur

mortuus quod vel disposuit fieri, vel promeruit.
Quia omnes ante tribunal Christi manifestabiniur :
ergo scientes timendum esse Dominum , suademus
hominibus timorem Domini, ut de conspectu judicis
referant bonum. Opponeret ei aliquis : Suades
hoc non tam ad uiilitatem hominum, quantum ad
commendationem tuam. Coutra hoc ait : Suade-
mus sic hominibus : Deo autem sumus manifesti^
qua intentione suademus , seu utiiitati hominum,
seu commendationi nostrae. Nec solum Deo : sed
etiam spero no$ esse manifestos in conscientiis ves-
tris : quia etsi ore de nobis maiedicitis , tamen
intus nobismetipsis bene senlitis. Et hoc dicentes
quod manifesti simus Deo et conscientiis vestris :
lur audentes audemus. Audentes assiduitatem no- ^ non iterum (sicut in alia episloia opposuistis) com-
tat : audemus in eodem actu adhuc esse significat. mendamus nos vobis : sed potius damus vobis occa-
AudenteSy Inquam, semper et bene scientes, Quidam sionem, id est opportuuitatem gloriandi pro nobis^

magistris vestris. In excellenlia enim magistri prae-
cellitis alios. Pro nobis dico, ita ut habeatis quid
respondeatis contra eos qui gloriantur in faciey id
est in oculis hominum : et non gloriantur in corde
suo; sed male lorquentur in propria conscientia, hi
sunt pseudo. Vere opportunitatem habetis gloriandi
pro nobis : nam quidquid facimus, facimus vei ad
gloriam Dei, vel ad utilitatem vestram. Quia ita ait :
Sive nos excedimus mente humanam naturam, ut
audiamus iila quae non iicet homiui loqui ; sive nos
sumus sobriiy id est deponendo ebrietatem secreto-
rnm Dei : sobrie condescendendo infirmitati vestrae.

enim audent qnod nesciunt : sciunt quod quandoque
173 non audent. Nos utique semper audentes et
^enteSy quoniam dum sumus in hoc mortali corpore/
peregrinamur^ id est separamur a Domino. Peregri-
nus dicitiir qui tendit illuc , quo nondum pervenit :

sic sancti in hoc mundo tendunt ad Deum , cujus

fadem iiondum apprehenderunt. Vere in corpore

maDenies peregrinamur a Domino : nam bic ambu-

iamus per fidem. De re autem quae non videtur, fi-

des dicieur : et non ambulamus per speciem, id est

per ver^m rei operationem. Nos, inquam, audentes

andemu s : licet utique caro repugnet, tamen con-

stanter audemus : et cum audacia bonani voluntaUm ut quando de conjugio praecipiebat et hujusmodi

habemu^. Quidam enim audent sine bona voluntate:
quidauk bene volunt, qui tamen non audent. Habe-
mus, inqiiam, voluntatem magis peregrinari a cor-
pore : qoiz natura carnis est, ut nunquam velit
dissoivi ; ideo ait : Magis volumus separari a cor-
pore , et prtBsentes sic esse ad Deum quam i-ema-
nere cum corpore : nec Domino praesentes fieri. Et
i^^eout praesentes simus ad Dominum, contendimusy
id est iaboramus, placere illi^sive dum adhuc in hac
Tita absentes sumus a Deo, sive cum in gioria prce-
*entes erimus Deo laboramus, ut hic et ibi placea-
nius ei. Et necesse nobis est ut piaceamus illi :
nam oportet^ id esi necesse est omites nos manife-

Si, inquam, sobrii sumus, haec sobrietas vobis uti-
lis est. Et bonum est nos ita sobrios esse : nam
charitas Christi (etiam si nollemus) urget nos , ut
contemperemus nos vobis. Vult ostendere Chri-
stum solum ad justificationem et salutem sufficere.
et veterem legem quam 174 P^udo nituntur redu-
cere, nil prodesse, sed multum nocere, dicens *
Charitas Christi urgetnos, existimantes hoc^ quo-
niam si unus^ scilicet, Cliristus mortuus est pro
redimendis omnibus : ergo omnes mortui sunt origi-
nali peccato,. per mortem unius. Nec pro hoc solo
mortuus est ut peccato iporeremur; sed ut per
mortem ejus justitise viveremus. Quod sic ait : Est

start ante tribunal Christi , id est coram Chrisio. ri ^hi^is^us niortuus pro omnibus : ideo ut qui morlui

Per tribunal, quod sedes judicis est, judicium de-
sigual ; ut unusquisque referat, 'id es't reportet inde
propria corporis : non quod commissa animae non
sit relatums , sed propria corporis, id est quae opc-
fatus est dum in corpore vixit. Rcfkrat dico propria
prout gessity si tameu tempas operandi habuil. Par-
vuli enim, stcut baptizati per solam gratiam , saiva-
^ntur : sic pueri non baptizati, propter solum
originale damnabuntur. Referet propria prout ges-
sit, sive bonum fuit , sive malum^ quod gessit. Hic
<>t quaestio, ut quia ait, proutgessit, inrita videntur
esse beneficia , quae fiunt pro mortuis. Sed contra
hot dicitur : quia si mortuus ut hoc pro eo fieret,
pie ordinavit; vel,si charitativc agens contRTj^roxi-

sunt peccato, et qui vivunt justitiae, jam non vivanl
attribuentes hoc quod vivunt, sibi (ut fiebat sui>
veteri lege), sed vivant et , id est ad gloriam ejus,
qui mortuus est pro ipsis peccato mortificandis : et
resurrexit pro eisdem, ut in justitia resurgerent.
Quandoquidem in morteChristi morlui sumus pec-
cato : et eo resurgente resurreximus justitiae, id
est, quia Christus ad omnom juslificationem suffi-
cit : itaque nos ex hoc , postquam Christus passus
est, et resurrexit : ncminem novimus^ id est, appro-
bavimus ambuiantem secundum carnem , id est, se-
cundum carnales ritus veteris legis. Objiceret ille .
Quare ita improbas legem, quam Christus approba
vit ct tenuit? Contra hoc Paulus. Etsi, id est quam-

Digitized by VjOOQIC

245 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. m

vis nos olim cognovimus ki tenipore rllo quo ad- \ Christi , qui tanta charitate vos dilexit. Et obse-

spemere; sed habeatis

huc insistendse erant figurae Chrisluin anibulantem
secundura caruem , id est operantem rilus veteris
legis : sed, id est tamen, nunc postquam data est
gratia : jam olim quidem novimus : sed jam am-
plius non nQviraus Christum secundum carnem.
£t quiajam neminem novimus secundum carnem,
ergo vetera transierunt, Praemittit locum unde in-
ferat, dicens : Si qua creatura est in ChHsto^ id est
si hoc est quod homo secundum recreationem ani-
raae accipiat in Christo nova , id est innovata : ve-
tustate peccati deposita, apparet quod vetera trans-
ierunt. Et ecce in evidenti est. Facta sunt omnia
nova creatura in Christo. Adhuc objiceret ille : Et
si Christus hoc operetur, tamen quia legem a Deo

crationem nostram nolite
eam tanquam per nos Deo exhortante vos^ id est,
obsccraiionem roeam sciatisesseDei exhorutionero.
Bonum et dignum ' est vos reconciliari Deo, qul
Deus eum, id est, Christum qui non noverat peeca-
tum (licel per scientiam, non tamen per experien-
tiam facti) illum fecit Deu$ peccatum pro nobis
redimendis. Peccatum factus est Christus secuncium
poeiiam peccati quam pertullt : sicut aliquem inno-
centem suspensum diceremus furera, secundttm
poenam furti quam pateretur, licct actus furti non
esset in eo. Yel Christus dictus est pcccatom.
Hostia eniro illa quae pro peccato ofiTerebatur pecca-
tum vocabatur: sic Christus quia pro peccato

datam evacuat, non est sequendus : quia ex Deo ^ omnium oblatus est, peccatum dieitur. Pro nobis.

non operatur, scd contra Deum. Et Paulus in quo
advcrsarius volebat infirmare rationes suas, sciiicet,
quia Christus secundum Deum hoc non faceret , in
eodem approbat dicens Deum operari per Christum
evacuationem veteris legis. In Christo facta sunt
omnia nova : haec autem omnia quae Christus opc-
ratur, sunt ex Deo : qui Deus per Christum hoc ope-
ratur. Reconciliavit enim humanum genus sibi per
Christum^ id est per hominem illum, qui fuil medie-
tas in qua connecterentur duae exlremitates longe a
se diflferentes : homo, scilicet, et Deus : et qui Deus
dedit nobis^ mihi et aliis apostolis, ministerium re-
€onci[iationis, id est ut ministraremns hominibus.

inquam, Deus Chrislum fecil peccatum, ut not ef-
fieeremur^ non tantum justi, sed etiam ipsa justitia :
nec falsa, vel legis; sed vera justitia Det, et hoc in
ipso^ id est per Christum.

CAPUT YI.
< Adjuvantes autem exhortamur, ne in vacaam
gratiam Dei recipiatis. Ait enim : Tempore ac-
cepto exaudivi te, et in die saiutis adjuvi te. Ecce
nunc tempus acceptabile : ecce nunc dies salutis.
Nemini dantes ullam offensiouem, ut non viliH
pcretar ministerium nostrum. Sed in omnibus
exhibeamus nosmetipsos, sicut Dei roinistros, in
multa patientia, iu tribulationibus, in necessila-

quomodo per Chrisium reconciHati sunt Deo , si « « tibus, in angustiis, in plagis, in carceribus, ia

volunt ut reconciliati Christo reconcilientur Dco
Quia iterum Deus posset boc operari per hominem
Christum : ita quod non tota divinitas sic habitaret
in homine illo. Determinat Paulus quomodo Deus
fecerit per Christum , scilicet , plenitudine divini-
tails habitante in eo corporaliter. Determinatetiam,
quomodo ipse factus sit minister reconciliationis ,
scilicet, verbo tantum ut eam praedicaret gentibus.
8ed Christus sic fuit minisler rer.onciliationis , vel-
uti per quem, ct in quo res ipsa operata fuit : bene
dico Deus reconciliavit nos sibi per Christum, quo-
niam quidem Deus erat in ipso Christo, id est tota
divinitas in homine illo. Deus dico reconcitians sibi
mundum, id est homines mundi perChrislum. Re-

seditionibus, in laboribus, in vigiliis, in jejuniis,
in castit^te, in scienlia, in longanimitate, in sua-
vilate, in Spiritu sancto, in charitate non ficta,
in verbo veriutis, invirtute Dei. Per armajusti-
tiae, a dextris et a sinistris. Per gloriam et igno-
bilitatem, per infamiam et bonam famam. L(
seductores et veraces : sicut qui ignoti, et cogulii.
Quasi morientes, et ecce vivimus : ui castigati, ct
non mortiiicali. Quasi tristes, semper autem gau-
I dentes : sicut egentes, muUos autem locuple-
« tantes : tanquam nihil habentcs, et omnia possi
i dentes. Os noslrum patet ad vos, o Corinthii. Cor
« nostrum dilataluiu esL Non angustiamini in nobis,
i angustiamiui aulem in visceribus vestris. £am-

concilians dico ita, scilicet, non reputans , id est j) « dem autem habentes remunerationem, lanquam

noii exigens, sed indulgens illis, id est mundo, de-
Heta ipsorum. Et hujus rei ministerium ita dedit no-
liis , quod posuit in nobis verbum reconciliationis ,
id est ut prasdicaremus reconciliationem factam
per Christum , ut homines reconciliantes se Chri-
8to,treconciliarentur Deo. Et quia Deus posuit iii
nobis verbura reconciliationis , ergo nos fuugimur
legatione Dei. Nec vilipendatis hanc nostram legatio-
nem,quia fungimur ea^pro Christo, id est auctoritate
Christi : scientes contemptum meum,, contemptum
175 esse Christi. Et quia hac legatione fuugimur
pro Christo, obsecramus vos, fratres, reconciliamini
Deo, declinantes a malo, facientes bonum. Recon-
ciliamini dico» et hoc pro Christo, id est, amore

« filiis dico, dilatamini et vos. Nolite juguin duccre
« cum infldelibus. Quae enim parlicipatio justitis
« cum iniquitate? Aut quaj societas luci ad ten^-
« bras? Quae autem convcnlio Christi ad Btsiial?
« Aut quae pars tideli cum infideli? Quis autem con-
« sensus templo Dei cum idolis? Vos enim eslis
« tcmplum Dci vivi, sicut dicit Deus, quoniam in-
4 habitabo in illis : et inambulabo inter eos, et cro
« iilorum Deus, et ipsi erunt mihi populus (Lev. xxvi,
f 12). Propter quod exite de medio eorum, et sepa-
« ramini, dictt Dominus {Isa, lii, ii) : ct immun-
« dum ne tetigeritis, et ego recipiam vos : et ero
( vobis in patrem : et vos eritis mihi in filios et
( filias, dicit Dominus omnipotens f/er. xxxi^ d). >

Digitized by

Google

45

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. U AD COK. 246

EiROSiTio, A SLmus ministri Dei, in casUtale et m scientia, id est

Obsecramus adjuvantes : nos autem utefficiamini
ustitia Dei adjuvantes per ministerium praedica-
ionis Doinini in vobis. Vel adjuvantes vos instru-
aione et orationibus ad Deum, eskortamur vos, ne
fratiam I>e% tn vacuum recipuHii : quasi diceret :
f os utique gratiam Dei recepistis, sed videte ne in
(acuuiD, id est, ne inutilem vobis receperetis. Bene
dico gratiam : nunc enimest gratia. Ait enim Pater
ad Christum iiitegnim cum membris suis, quae est
Ecdesia : Ego exaudivi le, id est complevi quod
postulabas dimittendo peccata. EiAiudivi, inquam,
te in tempore accepto : et Deo cui in eo placuit mi*
sereri homini : et accepto homini, quia in eo se
solutum a morte peccatl 176 gavisus est. Exau-

in casta sdentia : non sit versipellis scientia nostra,
ut scientia pseudodoctorum. Simus etiam mtnistri
Dei m tonganimitate. Quod si differtur <rorona, pa-
tienter tameu sustinemus onera. Simus etiam mi-
nistri Dei in euavitatey id est in leni mansuetudine
halMta» in Sffiritu eancto, non adulatoria suavitate.
Exhibeamus iterum nos Dei ministros, tn ckaritate
non ficta^ pt vere diltgamus Deum et proximum :
et t» verbo veritatis, ut in pura veritate sonent verba
nostne praedicationis : non ut pseudo qui intendunt
fallere mendacibos verbis. Simus etiam boni mi-
nistri tit virtute jDet, ut per signa miraculorum com-
probem me esse idoneum magistrum. Eihibeamus
etiam nos ministros D^i per arma juititice, habentes

divi te, dimittendo peccata. Adjuvi etiam te confor- B justitiam loco armorum a dextris et a einistris, id

tatum ad bona opera similiter in tempore accepto :

tn die^ id est in ciaritate vene cognitionis positum.

Die^ dico, salutis^ quia per veram cognitionem iter est

ad aeternam salutem. Uoc legitur in Isaia (c. xlviii,

V. 8). Modo Paulus quando hoc tempus acceptum

inteliigendum sit, exponit, sic: Deus ait tempore

accepto, et ecce fratres nunc^ id est, a passione

ghristiy in posterum est illud tempus acceptabite :

et ecce nunc est illa dies salutis^ in qua Deo accep-

tum est exaudire et adjuvare. Et ideo sic exhorta-

mur vos : nos nemini dantes uUam offensionem^ id

est, sic nos habentes moribus verbo et habitu ut

nulli generemus offensioi\em, in aliquo horum. Ideo

est, a prosperis et ab adversis, quod nec prosperis
seducamur nec per adversa dejiciamur, Quse amodo
sequuntur, partes sunl dextri vel sinistri. A dextris
dico ut per gtoriam, quod si aliqui glorifieant nos,
ut ibi quando voluerunt ei sedificare aras, in hac
gloria exhibeamus nos tanquam Det ministros. A
sinistris sicut per ignobilitatemy utquandodetrahunt
nobis, dicentes nos falsa pnedicare. In hac ignobi-
litate exhibeamus nos sicut Dei ministros. Iterum
per infamiam quae pars sinistrae est, ut quando di -
cebatur ei : f Insanis, Paule {Act. xxvi, 24). > £>
iterum per bonam famam : ut quando ab aliis pr»-
dicatio ejus cxtollebatur, per haec utraque exhibea-

noQ dantes offeosionem, ut non vituperetur ministe-' mug qqs sicut Dei ministros. Nos iterum habiti

^ * ij ^„» ^ *^i^* ^-#^- «:* ^ ^ . j .... V ^i»:^ u^u:.: ... ™™- ^-kS.

rium no9trumy id est nc apostolatus noster vitupe-

rabilis sit, quod utique esset, si quod benedoceo,

in meipso non ostenderem. NuUam damus offensio-

nem; sedexhibemus nos ministros Dei ; et ut in

60 permaneamus Deus hoc concedat, ut exhibeamus

nosmetipsos in omnibus quae loquimur et agimus,

sicuf, id est, vere ministros Dei^ ut ibi quasi modo

geniti, scilicet in patientia multa^ id est, multipli-

c\(er patiendo corpore et animo exhibeamus nos Dei

loinistros. Subdit partes patientiae : in multa pa-

lientia dico, habita in tribulationibus^ ut quocunque

modo corpus nostrum tribuletur, aequanimiter tole-

remns. Habila etiam patientia in necessitatibus^ ne

aliqua indigentia deficiarous. Habita iterum palientia

ut seductoresy et ab aliis habiti ut veraces , exhi-
beamus nos sicut Dei ministros. Nos iterum
177 habiti, sicut qui ignoti sint Deo , et secun-
dum alios habiti Unquam Deo cogniti , in utroquo
exhibeamus nos sicut Dei ministros. Nos iterum
habiti ttctit morienUs, id est in criminalia caden-
tes secimdum quosdam, et ecce secundum alios in
justitia vt«tmtM : in utroque exhibeamus nos sicui
Dei ministros. Nos iterum habiti ut castigati, se-
cundum quosdam, qui post iliata nobis verbera di-
cerent : Ecce nou ampiius audebunt loqui : et se-
cundum alios habiti non castigati qui dioerent :
Nunquam propterea reticebunt Dei verbum,'qU»
castigatjo esset mortificatio : et ideo ait mortifi-

inangustiis antmt, el in ptagis corporis, et in car^ D cati: in utroque exhibeamus nos sicut Dei mhii-

ceribtti. Patientia etiam in seditionibus quas adver-
sam nos concitant infideles. Patientia iterum habita
in laboribus : manibus enim nostris laboramus, ne
aliquem gravemus (/ Thess. ii, 9). Patientia habita
etiam in vigiliisy plerumque enim eum vigilare
oportuit disputantem de fide. Habita etiam patienlia
tn jejuniis : quia tnultolies eum jejunare oportuit,
modo coactione, modo indigentia, modo voluntate.
Bxc omnia praemissa partes sunt patientiae, caetera
cosqnaeva suutilli. Exhibeamus nos sicut Dei mi-
nistros itt castitate^ quod casti simus animo et cor-
pore. Exhibcamus nos etiam ministros Dei, in scien-
tia, ut sufiicienter de omnibus docti simus. Vel, ut
pstitatem et scientiam unum membrum dicamus :

stros. Nos iterum habiti quasi tristes secundum
quosdam, quod contristemur adversis corpore vel
spirilu, habili autem secundum alios semper gau-
dentes corpore et spiritu : in utroque exhibeamus
nos sicut Dei ministros. Nos etiam secundum quos-
dam habiti egentes, vel corporaii bono vel spirituali
secundum alios autem habiti quasi tocupletanus
mu/<os inspiritualibusbonis : in utroque exhibeamus
nos sicut Dei ministros. Nos iterum existiinati (o/i-
^tiam nihil penitus habentes boni temporalis, seu
spiritualis secundum quosdam : et secundum alios
existimati tanquam omnia^ id est Deum possidentes:
in utroque exhibeamus nos sicut Dei mintstros.
Ut pseudodoctores in conspectu vestro deprimam :

Digitized by

Google

Ul S. BI113N0NIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. "M

o Corimthii^oi nostrum modo patet advos : multa de A inambulabo de viriute promovendo in virluteiii. Et

gloria nostra et satis difluse loqaendo, qui in priori
Epistola me servum omnium proposnl. £t utlqae
os nostnim digne patere potuit, quia eor nostrum
dilatatum est : qujeconque enim de gloria nostra lo-
quor, omnia in me cireumspidt esse conscientia
mea. £t quia os patet et cor dilaratum est, jam am-
plius non ajtgustiamini in nobis. Quia enim simpU-
citer Yos docui, quos nides inveneram, dicitis eul-
pam meam esse quod in charitate angusti estis:
sed utique in exemplo nostro bene apparet quod
non angustiamini in nobis : sed angustianUni in
visceribus vestriSy id est hujus tenacitalis et angu-
stiae fomes est in cordibus vestris. Vel aliter , ut
pauca superius mutemus : Hbrtamur yos, ne gratiam

ila apparebit quod ego ero Deus iliorum, et t>t
eruru mihi pofmtus. Quicunque enim Tiderint josti-
iiam eorum, dicent : Hi sunt populus Dei, et Deas
habiut in illis. Nunc de bac auctoritate infert Pau-
lus aliam de eodem Ezechieie sumptam. Ubi in ca-
ptivitate Babyloni» Judaris suadebat exire, et scftt-
rari ab operibus malis gentiJium. Quod si facereut,
promittebat eis a Deo liberationem, dicens : Propta
quody scilicet, ut sitis populus Dei, de medio impio
rum exite : non operantes quae operantur. Separamw
etiam ab eisdem Voluntate, non tantum opere. Sic
autem fieri necesse est, quia hsec dicit Dominus : A«
etiam tetigeritis immundum, id est nec etiam del^
ctationem habueritis in immunditiis eorum, qnod

*^ ' » — o n

Dei frustra recipiatis : quod ne iiat nemini sitis saltem piaceant vobis. Et si boc feceritis, ego rea-

dantes ullam oiTeusionem pravo opere vel exemplo,

ut miuisterium nostrum, id est ne magisterium no-

strum per vos offendentes sit vituperabile. Ne detis

offansionem, sed exhibeamus nos in omnibus, ut

melius eos alliciat ad l>ouum, cnm eisdem se inserit

dicens : nos sicut Dei ministros. Et secundnm hoc

sicut in propria signilicatione erit. Omnia quae

sequuntur non mutantur, nisi quod sicut ad Pau-

lum, sic exposita ad eos spectare;, dicantur. Etquia,

o Corinthii, nunc muita et ampla prsecepta do vobis,

modo patet os noslrum ad vos multa praecipiendo,

qui me prius arguebatis vos commonitos esse de

pauds. Nec mirum si patenti ore multa vobis praeci-

pio, quia cor nostrum dilatatum est, id est omnia in q c esl apud vos, muita mihi gloriatio pro vobis. Ib-

me invenio quae vohis operanda trado. £t ex hoc

piam vos : et vobis receptis ero inpatrem^ et vos erilis
mikiinfilios,velet\am in /!/tasquaemajori diiigenlia
omantur a parentibus. Et haec omnia credere et fa-
cere vos oportet,quia haec dicit Domtnus omnipotens.
CAPUT VII.
f Has igitur babentes promissiones, charissinii,
« mundemus nos ab omni inquinamento carniset
c spiritus, perficientes sanctificationem in timorti*
f Dei. Capite nos. Neminem laesimus. Neminemcor-
f rupimus. Neminem circumvenimus. Non ad con-
« demnationemvestram dico. Praediximiis [Praediii]
« enim quod in cordibus nostris estis ad coniino-
( riendnm et ad convivendum. Mulu mihi fidocit

jam apparet : quia non angustiamini in nobis si
pauca operamini, sed angustiamini in visceribus
veslris. Nolite autem angustiari, sed charitate dila-
temini : sicut aliae Ecclesiae ita et vos : et hoc dico
vobis lanquam fUiis, vos dico spe quidem jam ha-
benteseamdem remunerationem quam nos habemns,
sciiicet coelestem gloriam. Et ut in mandatis Dei
dilatemini. Nolite ducere jugum cum infidelibus
pseudo. Per jugum veterem significat iegem, quae
graviter opprimebat observatores suos. Non debetis
ducere jugum cum infidelibus : quia vos justi, illi
iniqui : vos lux, ilii tenebrae : in vobis Ciiristus, in
illis Belial : vos fidelcs, ilii infidclcs : vos templum

« pletus sum consolatione : superabundo gaudio in

( omni tribulatione nostra. Nam et cum venisse-

« mus Macedoniam, nullam requiem habuit caro

« nostra, sed omnem tribulationem passi sumus.

« Foris pugnae, intus timores. Sed q«i consolatur

f humiles, consolatus est nos Dcus in adventu Titi.

< Non solnm autcm in adventu ejus , sed etiaoi in

consoiatione qua [qui] consolatus est in vobls,

referens nobis vestrum desiderium, vestrum fle-

tutn, vestram aemulationem pro me : ita ut mag»s

gauderem. Quoniam etsi contristavi vos in epi-

stola, non me poenitet. Et si pceniteret videnjj

quod epistola illa, et si ad boram vos conlrisuv.i,

nunc gaudeo, non quia contristali estis : sed quii»

Dei, illi idolorum. £t quce participalio justitias cum D « conlristati estis ad poenitentiam. Contristati enim

iniquitate ? Aut quce ^ocietas luci ad tenebrasf^u^
utique societas debet esse membrorum, ubi est dif
ferentia capitum : sed Christus caput nostrum
Beiiai caput illorum. Quns autem conventio Christ
ad Belial ? Aut qum purs fideli cum infideli > Quis
autem consensus 178 ^^niplo l)e% cum idolis, id est
cum illis impiis, qui velut idolum sedes sunt daemo-
nis ? Sicut enim in idolo, sic in ipsis responsa da^
Imt daemon. Bene dico templo Dei : nam vos fideles
estis templum Dei vivi, quia in vobisipsis vivit, dum
vos in bono vivere facit. Et \\'-c dico, sicut dicit Do
mious Deus per Ezechielero licet aliis verbis. Hoc,
inquam» dicit Deus : quoniamy id estquod inhabitabo
in iUis fidelibus justificando eos per fiilcm, n etiam

« estis secundum Deum, ut in nullo detrimefltum

« patiamini ex nobis. Quae enim secundum Deiini

« iristitia est, pcenitentiam in salutem stabilcm opc

« ralur : saecuii autem tristitia mortem aperttuf^

« Ecce eniih hoc ipsum secundum Deum coniristan

« vos, quam tam in vobis operatur sollicitudinem :

« sed defensionein, sed indignationem, sed limo-

1 rem, sed desiderium, sed aemulationem, sed wn-

« dictam. In omnibus exhibuistls vos incontamina-

« tos ess«5 negotio. Igitur et si scripsi vobis, «^^

« propter eum qui fecit injuriam, nec propter eum

« qui passus est , sed ad roanifestandam sollicitu-

« diiiem nostram, quam habemus pro vobis co»^"*

« Dco. Ideoque consolati sumus. In consolation®

Digitized by

Google

%49

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. -- IN KPIST. II AD GOR.

m

f aulem nosira, abundantius magis ga^isi sumus A commwriendum^ id est, ut velim ?08 mecam oom-

snper gaudio Ti^ : quta refectos est spiritus ejus
ab omnibus vobis. £t si quid apud illum de vobis
gloriatiis sum, non sum confusus : sed sicut om-
nia vd>is in veritate ioeuli sumus, ita et gloriatio
nostra quae fuit ad Titum, ventas facta est : et
viscera ejus abundantius in vobis sunt: remi*
nisoentis omnium vestrum obedientiam, quomodo
cum timore ei tremore excepistis ilium. Gaudeo
« quod in omuibus confido in vobis.i

. CXPOSITIO,

179 Quandoquidem vobis exeuntibus de medio
impiorum (dicit Dominus) eritis mihi in Olios et fl-
lias etc. igitur, o cbarissimi, vos habentes ha$^ id est
praefatas promissione»^ ut eas apprehendamus, mun-

mori peccato, ad eonvivendum^ id est, ut mecum
vivatis justiti». Yel ita ut perfectioribus ioquatur :
Estis in cordibus nostris ad commoriendum, ut ve-
lim vos mecum mori in prsBsenti tribulatione, ut sic
mecum sitis ad convivendum in {etemitate : ideo
dico cafnte nos : quia multa fiducia nuhi est apud vos
de futuris l)onis : ut cito suasioni quam facturus
sum acquiescatis. Multa etiam gloriatio est mihi pro
vobis. Multa enim apud alias Ecdesias giorior de
l>ono correctionis vestrae, praeferendo vos iilis in
exemplum. Propterea nuilta Oduda mihi est apud
vos de futuro : jam enim repleius sum consolatione
in omni tribulatione, quxcunque sit seu faciiis, seu
difiicilis, seu' intus, seu foris : nec quoquo modo

demus no$ ab otftnt inquinamento camis^ et ab omni B consolor de correclione vestra : sed in tantum quod

inquinamento spiritus. Inquinamenta carnis vocat
iibidinem, ebrietatem et hujusmodi. Inquinamenta
spiritus,ut iram, invidiam,ethujusmodi,quae ipsam
inficiunt animam sine contagio carnis. Sic nos.in
utroqne mondemus a peccatis : perficientes debiuc
sanciificaitonetnf id est, ut malis mundati in virlu-
tilms perfecti simus. Hoc autem perficientes in tt-
» more Dei^ id est, non timore hominum ut quaeramus
apparere justi in facic et non in corde sicut pseudo,
sed in timore. Nec tantum poenarum, ut per hoc so-
lum modo poenas evadamus, sed .in timore Dei, ut
Denm timeamus offendere, qui timor dicitur chari-
tas. Vel aliter littera illa dividitur : Mundemus nos

superabundo gaudio : magis enim de vestra corre-
ctione gaudeo, quam doleam de omni tribulatione
nostra. Dicercnt iili : Estne tibi tribulatio? Utique
bene dico. iVant alibi et etiam cum venissemus in
Macedoniam : caro nostra non kabuituUam requiem .
sed passi sumus omnem tribuiationem : /brts, id esl
in corpore erant pugnm, dum flagellis affligebaift
me : et iitlus, id est in animo erant timoreSy ne fl-
deles passionibtts meis scandalizareiitur, et judica-
rent me non esse sequendum, quia condemnatum.
Yel ita : foris, id est ab his IgQ qai extra Eccle-
siam erant, fidebant mihi pugnae, sicut dictum est :
intus autem, id est in Ecdesia, erant timores, ne a

ab inquinamento carnis : ut sit ibi versus, et nos p falsis fratribus seducerentur simplices. Foris et in-

mundati perficientes sanctificationem spiritus, id
esl, secundum quod docet spifitus, vel iUa ralio,
vel perficientes sanctiflcationem spiritus, id est ra-
tionis, vel Spiritus sancti. Sententia est eadem. lu
timore Dd simiiiter. Et ut muiidati perficiatis san-
ctificationem, capite noSy id est, accipite imitationem
iiostram. Vel ut ibi versus non sit : Yos perficientes
sanctificationem, capite nos, id est, imitamini nos
sicot dictum est. Nos ulique capere debetis, nenii-
nem enim vestrum lcesimus improperando, quod vel
canes essetis, vel hi^usmodi : me autem magnifi-
eacdo de genere Abrahae, ut faciunt pseudo. Nemi-
nem iterum vestrum eorrupimus^ pei*verse docendo,
vel pravo exemplo depravando, ut iteruro pseudo

tus adeo patiebar : sed Deus qui consolatur humi-
les^ id est afflictos, consotatus est nos in adventu Titi.
Gavisus sum enim de receptione fratris qui partici-
paret tribulationibus nostris. Non solum autem in
adventu ejus consolatus sum : sed etiam in consola-
tione qua idem Titus consolatus est in vobis : per
hoc solatiumejus correctionem vestram intellexi. El
ideo cum de reditu ejus gauderem simul consolattis
sum : intelligens correctionem vestram in ejus so-
latio. Gonsoiatus est, inquam, me Titus, referens
nobis desiderium vestrum, quanto voto desideraretif
adventum noslrum. Refereus etiam fletum vestrum
id est quod lacrymis peccata dilucretis. Referen»
etiam vestram fentttlationem^ id est indignationem.

qui falsa veris admiscendo, corrumpunt fidein vc- D qua contra pseudo pro me quem improbaut, indi-

. gnamini. Ita referens haec ut magis modo gauderew
de poenitentia vestra, quam prius conlristatus essem
de impoinitentla. Vel magis gauderem de vestr.*»'
conversioue, quam doierem de mea tribulatione. Er
hoc nosse debemus, quia cum Apostoius prioren^-
Epistoiam per Timotheum misisset Gorinthiis, ina-
gis ad indignationem moti sunt, quam ad poeniteu-
tiam, temerarium judicanles quod Apostolus tant?
severitate auderet eos arguere : quo cognito, Pau-
ius per Timotheum poeniluit eum scripsisse illAS
Sed Tito apud Gorinthios diulius morante, et Epi
stolam Pauli saepius relegente, sub admonitiene Tit*
fecerunt friictum dignum poenitentiae. Quo audito
Apostolus magis gavisus est de pocnitentia, qiiair

stram : pravo etiam vitae exemplo.» Neminem etiam
veslrum circumvenimus , quemadmodum pseudo,
qui cum aperte nequeunt extorquere a vobis, frau-
duleata seductione, elidunt magis quam impetrent.
Quod autem significo vos corruptos et seductos esse
ab ittis pseudo : hoc non dico ad condemnationem
vestram^ id est, ut per hoc iutendam condemnare
vos» quasi reprobatos a Deo. Quodque non dicain
ad condemnationem vestram scire potestis ex eo,
quia presdixi in hac eadem Epistoia, quod vos estis
in eordibus noslris, tibi ait : Vos estis Epistoia no-
stra scripta in cordibus nostris. Quia si vos coii-
deumatos intenderem, nequaquam in ^rdibus no-
tlris vos insererem» sed estis iu cordibus no&tris ad

Digitized by

Google

«1 S. BRUNO!IIS CARTniJSIANORUM IHSTmiTORIS OPP. PARS II.

prius dolaisset de imp<&niteatia eorumdein. Quod A scieatiam meam noTit. Ciun enim Pautus de forni

sic ait : Vere per relationem Titi, factum est mihi

ut gauderem : quomam et <t conirutwi «os tit £pt-
Uola prius missa, non umen modo posnitet me au-
dita relatione Titi, licet prios poeniteret audita re-
latione Timothei. Prius quidem poenituit, videus
quod fipislola ilia prius missa contristayit yos ad
indigoationem : licet ad horam : et ideo v^iallus
me modo poenitet : mnc enim gandeo , non ideo
^tcta prius contnstati e$ti$, sed quia modo contri-
stati e$ti$ iad pcenitentiam. Merito utique gaudeo de
vobis ad poenitentiam contristatis : nam contrista-
ti e$ti$ secundum Deum : deserendo mala, adhaerendo
boniis, ita secundum Deum, ut jam in nuUo facto ex
nobihpatiamini detrimintum, quia et ipsa prior con-

catore ilio ageret, non ad iiium dirigdbal sermo-
nem, sed ad totam Ecdesiam, inteBdens ne uniiis
puiiutione multi inficerentur. Et quia soUicitado
nostra pro vobis habita nunc mauifestata esl , qoia
compieta, id$o summ comolati, In conudatione an-
tem nostra gavisi sumus, et de correctioDe vestra,
et de gaudio Titi almndantiuSy quam dolnissem prios
de peccatis vestris , vel de tribulationilMis mets. Et
cum de correctione vestra et gaudio Titi abundsn-
tius consolaremur, tamen magis abundantius ga-
visi sumus super gqudio Ttlt, quam de correctione
vestra. Similis positio. Virgilius doctior est Horatio
et Lucano : magis tamen doctior Lucano, quam Ho-
ratio. Ideo Apostolus magis de gaudio Titi, quaD

tristatio de qua verebar, ne vobis iieret ad detri- B de correctione Corinthiorum gavisus est : quia si

raentum, correcta est secundum Deum. Yere in nulio

ex nobis patimini detrimentum : nam tristitia ve-

stra, qwB est secundum Deum, operatur in vobis pcsni-

tentiam, valentem vobis instabilem, id est seternam

salutem, Tristitia secundum Deum operatur salu*

tem : sed tristitia scsculiy quae adhuc in quibusdam

est apud vos,qui nolunt contristari ad poeuiientiam,.

hsec tristitia operatur mortem, id est stabilem perdi-

tionem. Hoc congrue ins^rvit ad deterrendum eos,

qoi nondum poenitebant. Yere tristitia seeundum

Deum operatur poenitentiam in salutem : nam opera-

tor soUicitudinem, defensionem, et caeteras partes

verae poenitentiae. Quod sic ait : Ecce enim in evi-

denti est hoe ipsum tara exiguum ad comparationem

salutis quam operatur : hoc ipsum dico, seilicet

contristari vos secundum Deum : ecce quantam sol-

licitudinem proficiendi semper in melius operatur in

vobis, Ista sciiicet quae sequuntur copulativa sunt ,

valentia tanlum ad omatum orationis. Operalur

etiam iii vobis defensionem : quia jam zelum Dei

habentes defenditis me contra pseudo, qui me im-

probant. Operatur etiam indignationem, graviter

cnim indignamini contra eos, qui seduxerunt vos.

Operatur etiam timorem, Timidi eninl semper estis,

ne iu iaqueum recidatis. Operatur etiam desiderium,

Desideratis enim appetitum bonorum, et csmulatio-

H«m, id est imitationem justorum. Operatur etiam

vindictam. Si quis enini in Ecclesia vestra delinquit.

non essei gaudium Titi, nec eos correctos esse cre-
deret. Ideo etiam quia nisi Titus de hoc gaoderet ,
exanimatus ex toio deficeret : quod nec in Ecclesia
Corinthiorum, nec alibi laborare veiiet. Unde ipse
vel causas ponit : ideo magis gavisus sum super
gaudio Titi : ^tfta spiritus ejus refectus est ab omm'
bus vobis, etiam ab incorrectis, de quibns spem bo-
nam hal)et corrigendi per eos, qui jam liene corre- *
cti sunt : qui spiritus penitus deficeret ab instru-
ctione, si Corinthios incorrigibiies inveniret. £t ideo
etiam magis de gaudio Titi : ^ttta sicut apud illum
Titum gloriatus sum de vobis, o Corintliii : cum eni»
reformidaret venire ad vos, accusans inhumanita-
. tem vestram, dicebam vos benignos esse , eumque
' honorifice recepturos. Si quid, inquam, gloriaUis
sum de vobis, noti sum confusus in hoc : qui# sicut
ei praedixi, tales vos invenerit ; et ideo me diiisse
non erubui : sed gloriatio nostra qum fuit habita ad
Titum de vobis, ita faeta est verilas, sicnt dam apod
vos essemos, omnia locuti sumus vobis tn verittie,
idest sicut manens apud vos vera dixi vobis dealils*-
sic modo vera dixi Tito de vobis. Et ideo adbuc m-
gis de gaudio Titi : quia viscera ejus abundantm
modo sunt in vobis correctis , quam prius in incor-
rectis. £jns Titi dico remimscentis obedientiam om-
nium vestrum, id est quara devote sibi obedistis, ct
nobis : reminiscentis etiam, quomodo exeepistis eum
cum timore animi et tremore corporis, sciiicet in omni

statim per injunctam poenitentiam viudicatis cul- ^reverentia. Et vidensquomododigneexcepistiseam,

pam 181 cjus. Et ut breviter l>ona vestra coiligam,
in omnibus exhibuistis vos esse incontaminatos negotio,
idest reiigioni ecclesiasticae. Yel incontaminatos esse
a negotio s»culari, id est a peccato. Bt quia in omnibus
vosincontaroinatosexhibuistis, igitur nuncapparetin-
tentio meaquamhabui inprioriepistola,quia6<«fsm-.
psivobis, nott tamen propter eum solum^tti fecit tn/ii-
rtam, ducendo nxorem patris, nec iterum proptereum
soium scripsi ^tit passusest injuriam, tractus ad saecuia-
res judices: sed scripsi ad manifestandam sollicitudi-
nemnostram, ^ttamsoUicitudinero^a^emtMpro vobis :
et hoc coram Deo, id est in beneplacito Dei : hoc enim
bene placet Deo ut de salute vestra sollicitus sim.
Yei hoc dico coram Deo^ id est tesie Deo^ qui con-

gaudeo quod con/!(io tnvo6ts,nontantuminhac re, sed
etiam in omnibus quaecunqne mandavero exsequendis.
CAPUT Vlil.
i Notam autem facimus vobis, fratres, gratiam
« Dei, quae data est in Ecclesiis Macedoniae : quod in
€ multo experimento tribulationis abundantia gaudn
« ipsorum fuit : et altissiroa paupertas eorum abun-
« davit in divitias simplicitatis eorum. Quia sccun-
« dumr virtutem testimonium illis reddo, et supra
« virtutem voiuntarii fuerunl : cum multa eihorta-
f tione ol)secrantes nos gratiam, et communicatio-
« nem ministerii, quod fit in 182 sanctos. £t non
« sicut speravimus, sed semetipsos dederunt, pO"
« mum Domino : deinde nobis per voluniatem ^^ '

Digitized by

Google

»3

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULf. — IN EPIST. H AD COR.

fS*

c Ita ut rogaremus Titum, ut quemadroodum coepU, A tum, quod in multo experimenlo tribulationu rmulta»

< ita et perOciat in vobis, etiam gratiam istam. Sed
I sicut in omnibus abundatis fide ; et sermone, et
f scientia, et omni soUicitudine , insuper et chari-
1 tate vestra in nos, ut et in hac gratia abundetis.
€ Non quasi imperans dico, sed per aliorum soUici-
c tudinem etiam vestrae charitatis ingenium bonum
c comprobans. Scitis etiam gratiam Domtni nostri
« Jesu Christi : quoniam propter vos egenus factus
t esi, cum esset dives : ut i]iius inopia vos divites
f essetis. £t consilium in hoc do. Hoc enim vobis
i ntiie est : qui non solum facere, sed et velle coe-
f pistis ab anno priore. Nunc vero et facto perficite,
f ut quemadmodum promptus cst auimus voluntatis;
f ita sit et perficiendi ex eo quod habelis. Si enim

enim et acres tribulationes eipert» sunt Ecclesia?
Macedonum.' In multo, inquam, experimento tribu-
lationis fuit abunddntia gaudii tpsorttm, id est
abunde gavisi sunt : quia pro Christo contumeliam
pati digni habiti sunt, et paupertas ipsorum. Iniide*
les enim pauperabant fideles. Paupertas, inquam,
ipsorum altissima^ id est maxima. Yel altissima, id
est dignissima. Paupertas, inquam, abundavit : quia
quanta pius dederunt, tanto pauperiores efiecti sunt.
Abundavit dico in divitias eorum : quia licet paupe-
res essent in habendo, divites tamen erant in admi-
nistrando eleemosynam. In divitias dico, stmp/ictta-
tis eorum. In simplicitate enim dabant, non putan-
tes se propterea liberius posse peccare. Abundavit

f voluntas prompta est, secundum id quod habet ac- ^ utique in diviiias : quia fueruut volunlarii secun-
« cepta est, non secundum id quod non habet. Non
f enlm ut aliis sit remissio, vobis autem tribulatio ,

< sed ex aBqualitate in praesenti tempore , vestra
t abundantia iliorum inopiam suppleat : ut el illorum
f abundantia vestrae inopi;e sit supplementum, ut fiat
f squalitas sicut scriptum est : Qui mullum, non
f abundavit, et qui modicum, non minoravit {Exod,
f XV, 18). Gratias autem ago Deo, qui dedit eamdem

< solllcitudinem pro vobis in corde Titi : quoniam
f exhortationera quidem suscepit ; sed cum sollici-

< cior esset, sua voluntate profectus est ad vos. Mi-
f simus etiam cum illo fratrem nostrum, cujus laus
f est in EvangeKo per omnes Ecclesias. Non solum
f aotem, sed et ordinatus est ab Ecclesiis comes pe-

< regrinationis nostrae in hanc gratiam, quae mini-
f stratur a nobis ad Domini gloriam, et destinatam
« volunlatem nostram : devilantes hoc, ne quis nos

< Tituperet in hac plenitudine qiiae miuistratur a no-

< his in Domini gloriam. Providemus enim bona,
« non solum corain Deo, sed etiam coram homini-

< bus. Misimus autem cum illis et fratrem. nostrum,
( quem probavimus in multis ssepe sollicitum esse :
« nanc autem multo sollicitiorem, confidentia multa

< in Tos, sive pro Tito, qui est socius meus et in vo-
f bis adjutor ; sive fratres nostri, ApostoU Ecclesia-

< mm , gloriae Christi. Ostensionem ergo quae est

< charitatis vestrae, et nostrae gloria; pro vobis, in

< illos, ostendite in faciem Ecclesiarum Dei. i

EXPOSITIO.

In hoc enim uno quomodo de futuro facturi sitis
ifltelljgo. Nunc de collectis de quibus in prima Epi-
stola compendiose dixerat, difi^usius admonet : sua
deiis ets et exeroplo aliarum Ecclesiarurc, et mullis
inductionibus. Littera superius jungitur : Cum ve-
nissemus in Macedoniam, caro nostra non habuit
requiem : sed licet in primis requiem non habere-
mus, tamen Deus in Ecclesiis Macedoniae dedit pa>
cem et gratiam. Quod sic ait : Notam faeimus vobis^
frairesy gratiam Dei^ quoB data est in Ecclesiis Mace-
doniee, Gratiam Dei digno noroine vocat eleemosy-
Bas : intelligens majorem esse gratiam Dei mini-
strandi pauperibuSy quam sint genera linguarum, et
i|uxdam aliae gratiae. De hac graiia facio vobis no-

dum virtutem et supra virtutem. Secundumvirtutem
dare est 183 ^^ ^^^^ necessaria sunt , primum
retinere, deinde quod superabundat in pauperes
erogare. Supra virtutem dare, est nihil sibi penitua
reservare. Et quod secundum virtutem et supra
virtutenn voluntarii fuerunt , inde reddo iilis testinuh-
nium : nec coacti a nobis , sed obsecrantes nosy id
est per quaecunque sacra adjurantes , cum multa
exhortatione , dicentes : Ne soilicitus sis de nobis,
quia laboriosi sumus, et de labore nostro (etiam si
nihil nobis residuum sit) bene sustentabimur. Obse-
crantes utique nos accipere gratiam^ id est eleemo-
syhas , ab ipsis , et communicationem, id est res
suas, quas omnibus commuuicare intendebant»
Commuuicationem dico ministerii , id est admini-
stratioiiis : quod ministerium sit deferendum in
sanctos^ qui erant Hierosolymis.

Hic notandum quod de abundantia nostra prius
sustentandi sunt sancti ; de eo autem quod residuum
fuerit, quicunqueegentes. Obsecraverunt utique nos:
et non fecerunt sicut speravimus, id est non hoc ani-
mo ut vilia eorum multa pateremur, sed primnm
dederunt semetipsos Deo^ emendantes vitia. Deinde
dederuut se nobis^ sumplus offerendo fratribus : et
hoc per voluntatem Dei, Hoc enim vult Deus : priu&
seipsum, postea sua devovere : ita dederunt ut ro-
garemus Titum «t, quemadmodum bene cespit^ ita
etiam perficiat in vobis alias gratias : et etiam istam
p graliamy exemplo Ecclesiarum Macedoniae. Non so-
lum rogavimus Titum ut hanc gratiam perficeret in
vobis, sed etiam ut per eum abundetis in hac gratia»
Perpcere ad Titum : Abundare, pertinet ad Corinthios*
Vel ita : Non tantum rogavimus Titum perficere hoc
in vobis; sed etiam ego ipse rogo vos ut, sicut abun**
datis in omnibus gratiis (scilicet in fide) sanam eniia
fidem, et bonis operibus abundantem habetis, abun-
dalis etiam in sermone et sdentia, quia expeditunt
sermonem ad exhortandum habetis, et scientiam ad
intelligendum ; abundatis etiam in omni soUidtudine z
omni enim studio soiliciti estis ut melius et meiius-
operemini ; abuudatis in eharitate^ id est in dile*
clione vestra extensa in nos (sicut in his gratiis) sic
rogo ut etiam in hac gratia eleemosynarum abundetiti^

Digitized by V:iOOQIC

255 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 256

Et ho<J nondico qumiimpetans, id est non de hac re A tum detis quantum vobis reservabitis; sed Untnm

pr^^eptum constitao : ne, si forte non ohteroperatis
Imperio , rei essetis inohedientiae. Non utique ex
imperio dico : sed dico hoc comprobans ingeniumy
id est rationem cum voluntate. Debetis enim ratio-
nabiliter pensare quod detis, scilicet temporalia ; et
quid pro his recepturi sitis, sciHcet aeterna : et cum
ratione dehet esse voluntas libentissime dandi,
comprobans, inquam, bonum ingenium etiam vestrce
chariiatis per soUicitudinem aliorum, id est per hoc
quod soilicili eslis supplcre inApiara indigentium
fratrum. Vel comprftbans cliaritatem vestram per
sollicitudinem aliorum, id est per hoc quod Titum
et alios discipulos de vobis facio sollicitos.

Et utique debetis abundare in hac gratia, nam vos ^
scitis gratiam Domini nostri Jesu Christi ; quoniamy
id est quod, cum esset dives, id est Deus in divitiis
omnipotentise suae, qui SBternus erat, propter nos
salvandos factus est egenus in tempore. Nec dives
ficri voluit ; sed factus est egenus^ id est in orani
egestate carnis vivens, prsater egestatem justitiae.
Ideo factus est egcnus^ ut inopia, id est merito inopiae
iUius vos essetis diviles justiliae. Et in hoc quod be-
nignitatem Domini Jesu circa vos exhibitam vobis
recordor, in hoc utique do. vobis consHium salutis. Et
bene dico con$ilium, Hec enim (scilicet abundare in
eleemosyna) utHe est vobis : qui non solum ccepistis
facere^ sed etiam incoepistis velle a priore anno.

Nota quod prius facere, postea augmentat velle ;

unde aequaliter nt vos securi sitis ab egestate.

Ideo abundantia vestra suppleat illonim inopb.
ut etiam abundantia iUorum, perfectorum quae est in
virtutibus, sit supplementum vestrcB tnopiw. Qui si
divites estis terrenorum , inopes estis cajlestiom.
Suppleat, dico, ita ut vicissim suppleti fiat cequa-
iitas illis in aeterno bono; ut, quemadmodum sancti
in hoc mundo participant fructibus laborantinm, sic
in futuro hi qui.modo roinistrant sanctis, parti-
cipent remunerationem eorum. Nec ita dico fst
(BquaUtas , nt tantum accipiant inaperrecti quaB-
tum perfectiores, sed in hoc aeqoalitas, quod sin-
guli singulos nuroroos accipient , id est perfectsm
et sufficientem beatitudinero. Ideo non statutum foii
ul alii horoinum laborarent, alii oratiooi vacareot,
utoratoressustentarenturatioruro labore, laboraitires
vero salvarentur eoniro oratione. Fiat, dico, ffque-
Utas, sicut scriptum est figurative de futnra aequali-
tate : ^tct multum habuit, non abundavit super ibo-
dice habentero : et qui modicum hsd>uit, non mineTa-
vit, id est, non habuit minus eo qui maltum coli^
git. Qui enim multum habet de gloria coelesti, non
sic abundat ut is qui minus habet indigeat : sed utn''
que et muUuro et modicuro habenti sequalis est
abundantia : quia ulrique quod satis est, IiceC la-
men differentia sit illis in gloria. Hoc ad litteram
scriptum est de manna, quod colligebant Judsd;
quia qui multuro collegerat, licet amplius quan

facereenimnorisufficit, nisiexvoluntate;sedvelIeCP^^""™ %^^^^^ non pliis habuit quam gomor

sufficit licet nofi sit copia faciendi. Goepistis olim
velle ; nunc vero perficite id voluntate et facto , ita
ut quemadmodum promptus est animus, id est disrre-
tio voiuntatis 184 (^^!^ supra vocavit bonum in-
genium) ita fU proroptus animus perficiendi. Et licet
ita suadeam, perflciendi tameta dico ex eo, id est se-
cundum hoc quod habetis , et ministrare fratribus
ferre potestis. Ideu dico ex eo quod habetis^ quia, si
voluntas vestra prompta est ad dandum, secundum
id quod hubet, in hoc utique nccepta est Deo, noit
solum in eo si dederit secundum id quod non habet.
Qnod ait secundum id quod habet; et quod non ba-
bet, idem est quod ait supcrius secundum virtvtem
et supra virtulem, Qui enim necessaria sibi reser-

etqui roinus coUegerat quam gomor, non minusba-
buitquam plenum gomor (Exod.xv, 18).

Dixi superius quod rogavi Titum. De hoc autem
gralias ago Deo, qui dedit in corde Titi eamdem sol-
Ucitudinem pro vobis, quam et in corde meo. £a^
dem bene dico, ^tiontam ipse quidem benc sMserpii
exhortatiqnem pro vobis factam, sed etsi \m^
suscepit, tamen profectus esi ad vos eum esset M'
cittor de vobis, sua voluntate quam mea exhorta-
tione. Jftstmus etiam cum iUo scilicct Tito, fratrm
nostrum : laus cujus est in EvangeUo. Hunc fraircm
alii dicunt Lucam, alii Barnabam. Si Lucam d"'-
mus, laus cujus est in scribendoEvangelio; si ^^'
nabam, ita laus cujus est in praedicando Evangelio

\at, et ea quae superabundant, erogat, hic secundum ^ per omnes Ecclesias. Omnis enim Ecclesia laudat

quod habet dicitur dare; qui vero nihil sibi retinet,
se4Jl omnibus erogatis nudus nudam crucem sequi-
tur, hic dat secundum id quod non habet. Sed quia
hujus perfectionis non vidit ebs capaces, bortatur ad
id quod levius est. Opponeret aliquis : Cogis nos
dare, ut, aliis de nostro ditescentibus, nos postea
egeamus. Hinime; sed secundum quod habetis, et
non secundum id quod non habetis ; ego enim non
impero hoc ut per vestra data sit remissio aUis, et
remissi torpescant otio, vobis autem inde sit frt^u-
tatiOf nnde illis remissio. Hoc quidem non impero,
sed hoc rogo ut vestra abundantia, quae est in tero-
poralibus, suppieat inopiam iUorum in praesenti
temporc ; el hoc fiat ex a^quaUtate, non ut iUis tan-

euro. Non soluro autem laudatur in Evangelio, sed
etiam ab Ecclesiis ordinatus est comet nostros pen^
grinationis, Hoc roagis de Barnaba Tidelur dicere :
quem cum Paulo fratres qui erant Hierosolymisin»'
serunt in gentes ad praedicandum Spiritu sancio di-
cente illis : c Segregate mihi Barnabam et Saulum
in opus quo assumpsi eos {Act, xiii, 2). > Peregn-
nationis ideo dicil; cuiiienim a Judaea roittitorio
gentes, exit patriam, et ad loca peregrina iransit.
Comen, dico, factus 1S5 *» ^^^*^ graliam ele^^^
synarum similiter praedicaudam; qwe gralia a bopw
recipientibus, a vobis ministtatur sanctis 4t)i $"^
Hierosolyrois ; de quo gaudere debetis, qw»* '^*"*'
stratur ad gloriam Domini, Et vere Dcus ifl ^^ *

Digitized by

Google

«57

EXPOSITIO IN EPISTOLAd PAULl. — IN EPIST. n AD COR.

-m

DrinislratioDe glorUlcalur; et» ul de gloria Domini A t bis evacuelur in hac parte, utquemadmodiim di».

sileam, si non esset aliud^ ministrare deberetis ad
compleDdam voluDiatem nostram, doctrina cujus
filii Dei estis.

Voluntaiem dieo utique sequendam, quia desti-
natam^ id est in hoc veUe ordinatam Deo. Deus enim
me sic velle disposuit. Mi$imu$ Titum et cum illo
aliiim fratremy devitantes hoc ne quis nos vituperet
iD bac plenitudine eleemosynarum, quae a nobis mi-
iiistratur sanctis in fiierosolymis. Ideo Pauius tot
idoneos testes mittebat ad accipiendas collectas, ne,
si per suspiciosam personam hoc faceret, vitupera-^
rent eum, dicentes qvod de copia eleemosynarum iu
sttos usus retiReret. Dico ne quii nos tituperet^ et
bene; nam nos sie facientes promdemus bona non

I parati sitis; necum venerint Macedones mecum,
c et invenerint vos imparatos, erubescamus nos, ut
« non dicamus [a/., dicam] vos in bac substantia. Ne
« cessarium ergo existimavi rogare fratres,utprae^
« veniantadvos etpraeparentrepromissam benedic-
« tionem hancparatamesse,[a/., sicj quasibenedic-
« tionem, non quasi avaritiam. Hoc aufem dico : Qui
« parce seminat, parce etmetet; et qui seminat in
« benedictionibus, de benedictionibus et metet; unus-
« quisque prout destinavit in corde suo, non %x tri-
« stitia aut ex necessitate. « Hilarem enim datorem
•« diligitDeus (Eccli. xxxv, li). i Potensest autem
« 186 ^us omnem gratiam abundare faccre in
« vobis, utin omnibus semper omnem sufficientiam

iolum coram Deo^ $ed etiam coram omuibus homini^ B « habentes, abundetis in omne opus bonum, sicut

bui, Nemo enim aliquid vituperabile poterit suspi-

cari, ubi tot idoneos testes viderit. In hoc verbo

Pauli concipitur quod qui se talem exhibet ut de eo

stnistra possit oriri suspicio, etiam si non sit reus

inde, peccat lamen, dum, per negligenliam suam

iniuus provide agens, in fratre suscitat culpam.

Cum Tito autem et cum ilio alio fratre misimus

eiiam fratrem nostrum quem in multis probavimus^

el itgpe sollicitum etse de vobis. Hunc fratrem non

Dominat ; sed credimus hunc esse ApoUo, episcopum

eonim, qui, in prima £pistola rogatns a Paulo^ no-

luit ire (/ Cor. xvi, 12), audiens illos adbuc incor-

reclos ; sed nunc audito per Titum quod essent cor-

recti, reverlitur ad ilios. Dico eum fuisse sollicitum;

« scriptum est : Dispersit, dedit pauperibus, justilia
« ejus manct in saecutum saeculi (PsaL^ cxi, 9). Qui
( autcm adininistral semen seminanti, et panem ad
« manducandum praestabit. Et multiplicabit semen
« vestrum, et augebit incrementa frugum justitiae
« vestrae, ut in omnibus locuplet^ti abundetis in
« omnem simplicitatem, quae operatur per nos gra-
« tiarum actionem Deo. Quoniam ministerium hu-
c ]us officii non solum supplet ea quae desunt sanctis,
« sed etiam abundat per multas gratiarum actiones
< in Domino per probationem ministerii hujus, gio-
« riGcanles Deum in obedientia confessionis vestrae
« in Evangelio Ghristi et siroplicitate communi-
« cationis vestrae in illoset in omnes; et in ipsorum

sed sciatis nune multo soUicitiorem esse de vestra ^ * obsecratione pro vobis, desiderantium vos proptcr

salale, confidentia multa habita tn vobis, sive pro

Tito qui commendavit correctionem vcstri illi, sive

pro his fui sunt fratres nostri, id est et pro Tito et

pro his. Pro Tito dico, ^f est socius fneus in omni-

Ihis, et maxime adjutor in vobis, et pro his qui suht

fralres nostri apostoli, id est legati Ecclesiarum g'o-

nas Ckristij id est ad praedicandum gloriam Christi.

^ quia tam probatas personas ad vos misimos.

^rjo ostendite in illos charitatem vestram, et (nt

plasdicam) oslendite in illos ostensionem qum osten-

^io ut charitatis vestrte, Si enim yos ingratos exhi-

^•ueritis, palam erit vos ex timore quod in peccalis

tratis, el non ex charitate ministrasse Tito et aliis;

« eminentem gratiam Dei in vobis. Gratias ago Deo
« super inenarrabili dono ejus.

EXPOSITIO.

Ut charitatem vestram iiy^illos ostendatis, admo-
neo. Nam scribere vobis de ministerio, id est de col-
lcctis illis, quod ministerium sit transferendum in
sanctos, de hoc,' inquam, scribere est mihi ex abun-
danti, id est superfluum judicavi. Propterea ex abiin-
danti, quia scio animum vestrum promptum esse ad
ministrandum; pro quo scilicet quia parati estis,
glori^r de vobis ita in charitate dilTusis, apud Mace-
donas, dicens. Quoniam non solum Corinthus, sed
etiam tota Achaia sub Corintho, parata est mini

^ benignitas vestra nunc ad istos exbibita erit d strure sanctis ab anno praiterito, et sic vestra mmu^

<>^tenMo vestrse cbaritatis, quia approbabit vos ex

< Uritale fecisse quod prius fecistis. Ostendite etiam
osieosionera nostra glorite habits apud illos pro tjo-
^t; multum enim gloriatus sum et promisi quod
honorifice eos sus4:ipictis. Ostendite dico in facie
(^teranun Ecclesiarum, ut vos sitis facies et forma,
quorom similitudini imprimantur aliae Ecclesiae.

CAPUT IX.
i Nam de ministerio quae^ fit in sanctos, ex abun-
* danti est mihi scribere vobis. Scio enim proroptum
( aDimum veslrum, pro quo de vobis glorior apud

< Macedonea; quoniam et Achaia parata est ab anno

< prsierito, et vestra aemulatio provocavit pluriinos.

< tfisiniasaulemfratres,utnequod gloriamurdevo-

latiOf id est imitatio provocavit plurimos ad idem
faciendum. Yidendum est quanta subtilitate PauUia
in primis, exe^iplo Macedonum, inducat Corinthios,
nunc e converso Macedonas exemplo Co:inthiorum«
Et licet animus vcster promptus sit, tamcn misimus
ad vos hos fvatres; ut quod gloriamur apud alios de
vobis^ ne evacuetur, id est non destruatur tn hac
parte, id cst in parata administratione. Misimus, in-
quam, «t, quemadmodum in alia epistola dijoi pa-^
rati sitis , ne, cum Macedones mecum venerint ad vos„
et invenerint tos imparatos, erubeseamus nos in hae
substantia, id est elcemosyna non praeparata. N04
dico erubeseamus ut non dicamus quod vos erui>e-
scatis, qui utiquesi imparati estis, mcrito erubesc^

Digitized by

Google

S. BR13N0NIS CARTHUSIANORIJM INSTITUTOR^ OPP. PARS II.

960

tis. Eleemosynam vocai substantiam : quia per eam A gralia in temporalibiis. AugebU etiam merito elee

subsistimus in prsesenti. Et quia vos imparatos no-
luiy ergo exisUmavi necessarium rogare hos fratres^
ul prcBveniant me ad vos, et vos preeparent benedictiO'
nem eleemosynarum, iK>n parandam cum venero,
sed esse paratam : hanc benedictionem dico repro-
missam a vobis ; videte ne in promisso inlideles si-
tis. Prcpparent dico, betiedictionem, sic, guasi bene-
dktionemy id est iargam donationem, et non quasi
avaritiam. Si enim modicum dant, magis avaritia
judicabilur quam donum. Voio ut ipsi praeparent;
ego etiam propria voce hoc ipsum dico ; et admoneo
ut afHuenter detis, quia qui parce seminat, id est qui
avare eleemosynam dat, metet quidem, id est remu-
nerabitur, sed parce. Seminare dicit eleemosynam

mosynarum f>ugem, id est meritum justi^ae vesirae
in vobis habitse sine aliqua distributione eleemosT-
narum. Augebit , inquam , incrementmm frugvm
justitim vestrcB^ accrescere faciens merttom privatz
justitiae per meritum ekemosynae; ita augebit, «l
vos locupletati in omnibus> et in multipiicatiODe
seminis, et incremento justitiae abundetis merito tii
omnem simplicitatem^ id est in perfectam et simpli-
cem erogationem. Nunc iterum sul)dit plara booa
de eleemosynis provenientia , dicens : Qwg simpli-
citas operatur per nos actionem gratiarum Deo^ quia
de administratione vestra gratias agimus Deo , ecre
unum bonum : Et merito gratias, quoniam mtni^terium
hujus oj)!ctf,idest minislratiovestraesimplicitatis ncn

, ^ ^ R

dare, quia, sicut ille qui seminat, ad praesens perdit " solum supplet ea qwB desunt sanctis^ sed etiam abun-

quod in futuro multiplicatum recipiat, sic qui dat
eleemosynam, ad praesens perdit quod centuplica-
tum colliget in gloria.

Qui serainat parce, metet parce : et qui seminat in
benedictionibus^ id est in affluentia dandi, hic utique
metet de benediclionibus, id est de copiosis remune-
rationibus. Et, licet adeo affluenter dare suadeam,
tamen unusquisque tribuat prout destinavit^ id est
sicut posuit in corde suo^ id est ex arbitrio propriae
voluntatis. Non tribuens ex tristitiay ut doleat se
Iribuere. Aut ex necessitate coacta voluntate tribuat.
Posset enim coactus veiie, lamen sine tristitia. Non,
inqiiam, e\ necessitate, sed ex hilaritate. Hilarem

dat in Domino^ \A est in gloria Domioi actione
gratiarum facta per multos. Abundat etiam per
probationem ministerii hujus, quia omnes a|^Mro-
bant et magnificant hujusmodi ministrationem. Per
multos, dico, glorificantes Deum in obedientia con-
fessionis vestrm^ id est in eo quod fidei confessionem
fecistis in Evangelio Christi cui creditis, et in
obedientia, quia fidem habentesconfltemini et statim
Ghristo obedistis. Glorificantes.etiam Deum in sim-
plicitate ccmmumcationis^ id est in eo quod simpli-
citer quae propria sunt communia facitis. Gommu-
nicationis dic5 factae in iHos janctos et in omnes,
Glorificantes etiam in obsecratione ipsorum qaihns

snim datorem diligit DeuSy qui hilaris hilare donum ^ ministratis. Obsecratione dico facta pro vobis : Ip-

•1 •* «3 • L^l •* J J •* ^ Jf J *J j' «J W

tribuit. Supponit causas quare hilariter dandum sit»
quia temporalibus 1S7 l)onis praeterea virtutibus
in praesenti ; in futuro coelesti gloria merito eleemo-
synae abundabit, dicens : Date in hilaritate, quia
potens est Deus abundare facere in vobis omnem gra-^
ftam, id est et copiam temporaiium, et virtutes, et
futuram gloriam, ita ut vos semper habentes omnem
sufficientiam; et in omnibus^ id esl in singulis bis
gratiis. Habentes^ inquam, omnem et in omnibus de-
siderio harum gratiarum ahundetis fn,omne opus bo-
num ut eleemosynam el copiose et hilariter, iterum
tam in vestitu quam in victu sine omni querela tri-
buatis. Abundetis, dico, in hoc opus bonum, sicut
scriptum est in psalmo de eleemosynario justo {Psal,

sorum dico desiderantium videre vos. Non pro eo
quod temporalia ipsis datis, sed prepier gratia»
Dei quam sciunt eminentem esse in vohis, Et qtiit
tol bona de hac admiuistratione consequanfur, ideo
gratias ago Deo super^ id est de dono ejus qooil
vobis contulit, scilicet gratiara eleemosyDamiM.
Dono, dico, enarrabili , id est ut omnibas enar-
retur in exempium. Yei dono inenarrabili, enarran
enim nequeunt quot bona de boc <lono prove*
niaut^

GAPUT X.
c Ipse autem ego Paulus obseoro vos per mao-
c suetudinem et modestiam Ghristi, qui in facie
c quidem humiiis sum inter vos, absens autem

cxi, 9). Dispersity id est non uni, sed diversis sua ]) c confido in vobis. Rogo autem vos, ne pneseiis

bona distribuit, nec inleutione recipiendi ; sed dedit^
nec eis qui nou egereut, sed pa^peribus et ideo jti-
stitiay id est meritum justiliae, ejus permanet in ceter"
num,

Opponeret aliquis : Malo mihi in fulurum reser-
vare quam modo dispergere, et in tempore egestatis
iiidigere. Gontra hoc Paulus exponens etiam quid
siipra intellexerit, dicens omnem gratiam. Debetis
utique abundare in omne opus l)onum, quia ilie qui
itdministrat semen seminanti , id est res temporales
eleemosynam danti ; ille etiam praestabit panem in
scquenti anuo, non ad superfluilatem, sed ad man-
ducandum, Multiplicabit etiam semen vestrum, ut
affluenter habeatis ad iterandas clcemosynas. Ecce

c audeam, peream confidentiam qua existimor aa-

c dere in quosdam, qui arbitrantur 188 ^^^ ^

c quam secundum carnem ambulemus. In came

c enim ambulantes, non tamen secundom carnem

c militamus. Nam arma militiae nostrae non camalia

c sunt, sed potentia Deo ad destructionem muni-

• tioiium, consilia destruentes, et omnem aJtitudi-

c nem extoUentem se adversus' scicntiam Dei, et

( in caplivitatem redigentes omnem intellectuiD in

c obsequium Ghristi, et in promptu habentes ol-

c cisci omnem inoliedientiam, cum impleta fuerit

c vestra obcdientia. Quae secundum faciem sunt

c videte. Si qiiisconfidit Ghristi se esse, hoc co-

c gitct iterum apud se, quia, sicut ipse Gbristi est,

Digitized by

Google

261

EXPOSITIO m EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. II AD GOR.

m

iu el nos. Nam et sl ampUus aliquid gloriatus A humiiis eram ; sed modo absens amfido^ id est eon*

fuaro de potestate uostra, quam dedit nobis Do-
I fninus in aedificationem, et non in destructionem
I vestram ^ non erubescaro. Ut autem non existi-
I nier tanquam terrere yos per Epistolas, quoniam
I quidem Epistolae, inqniunt, graves sunt et fortes,
I pnesentia autem corporis iufirma, et sermo con-
I leniptibilis; hoc cogitet qui ejusmodi est, quia
« quales sumus Tcrbo per Epistolas absentes, tales
« et prseseutes in facto. Non enim audemus inse-
« rere aut comparare nos quibusdam, qui se ipsos
< oommendant; sed ipsi nobis nosmetipsos me-
f tientes, et comparantes nosmetipsos nobis. Nos
« autem non in immensum gloriabimur, sed se-
« cundum mensuram regulae quam mensus est

fidenter et imperiose ago in vobis, quod quasi non
auderem in aliis Ecclesiis. Non solum quasi postu-
lans obsecro, sed quasi rem debitam exigens rogo^
ne proesens audeam^ id est : sic vos corrigere stu-
deatis, ne, cum praesens fuero, audeam, id est se-
cundum vos audacter praesumam. Audeam dico in^
id est contra, quosdam adhuc incorrectos agere per
eam confidentianiy id est tam confidenter et potesta-
tive, qua confidentia existimor a quibusdam absens
per epistolam audere.

189 Conlra quosdam dico, qui arbitrantur tan-
quam nos ambulemus sccundum carnem. Ambularet
Paulus secundum carnem,si vel amore temporalium,
quae ab eis acciperct, parceret eisdem. Yel si male

< nobis Deus {Ephes. iv, 71), mensuram pertin- ^ sibi conscius timeret pati pro Ghristo. Bene dixi

gendi usque ad vos. Non enim quasi non pertin-
gentes ad vos, superextendimus nos. Usque ad
vos enim pervenimus in Evangelio Ghristi, non
in immensum gloriantes inalienis laboribus, spem
autem babentes crescentis fidei vestrae, in vobis
magnificari secundum regulam nostram ; in abiin-
dantia etiam in illa quae uitra vos sunt, evangeli-
zare, non in aiiena regula in his quae praeparata
sunt gloriari. c Qni autem gloriatur, in Domino
glorietur (/ Cor.i, 51 ;ier. ix,25). i Nonenim qui
seipsum commeudat, ille probatus est ; sed quem
Deas commendat. i

EXPOSITIO.

Postquam oe gratia eleemosynarum multiplici

tanquam; nos enim vere non miiitamus secundum
camem. Militiam vocat suam praedicationem. Dice-
ret aliquis : Tu quidem aliquid singulare donum Dei
habes : quo ita possis egredi camem : quod donum
quia non habemustnecesseestcarnemsequi. Gontra
hoc ait : Non militamus secundum carnem. Nos uti-
que ambulantes in came; simiUter enim ut vos
onus carnis patimur; ettameneam superamns. Vere
non militamus secundum earnem : nam arma miHtia!^
id est praedicationis , et omnis vitae nostrae, non
sunt carnalia. Arma militiae vocat mir acula, per quae
praedicationem suam conflrmabat. Arma dicit etiam
virtutes, et quaecunque bona opera. Arma militiae
nostrce non sunt carnalia : si enim camem sequere-

commendatione correctos sufiicienter admonuit, ^ mur, profecto arma illastatim nos desererent; sed

transit ad increpandum incorrectos, qui adhuc pseu-
do praeferebant sibi ; quos pseudo plurimum hic de-
prlmit, auctoritatem suam multipliciter etMdonee
eommendans. Non ut per hoc quaerat gloriam suam,
sed hoc soium intendit ut, vilificatis pseudo, Gorin-
tfaii non ultra adhaereant, sibique tam gloriose com-
roendato exinde gaudeant adhaerere. Littera sic jun-
gitur : Vos bene correctos de gratia eleemosyuarum
adhbrtor; vos autem incorrectos hoc non admoneo,
quos gratiae Dei indignos scio; sed obsecro, id est
per quaecunque sacra adjuro vos ipse ego Paulus.

Nota quod ait ipse ego. Dicebant enim Gorinthii
quod , quandiu Paulus praesens fuit, illis humiliter

arma nostra sunt potentia Deo, id est per Deum, vel
ad gloriam Dei. Potentia sunt ad destructionem mu^
nitionum; ut facile per haec arma destraamus quasU*
bet munitissimas haereses, vel phUosophicas ratio-
nes. Yere arma nostra sunt potentia destruere. Nam
etiam in actu sfumus destmentes : ubi actus est,
potentia abesse nequit. Littera tamen ibi jungitur.
Non militamus secundum camem ; nos, dico, de^
struentes consitia^ \d est exquisitas rationes. De*
struentes etiam omnem altitudinem physicalis scien-
tiae, exloUentem se adversus scientiam Dei; ut iilos
qui per natune legem opponunt non potuisse virgi-
nem parere, mortuum resurgere; nec solum de-

satis, et non ad laesionem alicujus quidquam locutus ]) struentes, sed etiam redigentes omnem inteilectum

fuit, timens fof tassis ; nunc vero absens imperiose
minabatur eis, ac si potesutem imperialem haberet
in eos. Propterea ait : Ego ipse Paulus nunc impe-
riose agens, qui olim humiliter, obsecro tos per man-
suetudinem et modestiam Christi, Mansuetudinem
dicit, ubi gratis sine judicio omnia dimisit. Mode-
stiam dicit, quia cum ageret judicio, modeste judica-
bat, condiens aequitatem misericordia. Per mansue-
tudinem ulique et modestiam Ghristi obsecro'voa
ego Paulus^ qui humilis quidem^ et omnia patiens
existimor fuisse intervos; quae humilitas quidero, se-
cundum quod opinamini, in facie fuit, et non in cor-
de : shnulabam eoim eUra humilitatem intus fo-
i-endo superbiam. Dum praesens fui secundum vos

cujuscunque infidelitatis in captivitatem, quia su-
peratis infidelibu» deponunt jugum diaboli, et capti-
vant se sub jugoGbristi. Redigentes utique in capti-
vitatem ducendo eos in obsequium Cfnisti : ut qui
prius male obseqnebanlur diabolo , amodo bene
obsequantur Ghristo. Quod ait omnem intellectum^
omnem altitudinem^ non quod singulos infideles con-
verterit, sed quia de omni genere infldelitatis^ali-
quos ad fidem traxit. Redigentes quidem in obse^
quium Christi : quod si aliqui sunt nolentes redigi,
sumus habenies in promptw ulcisci omnem inobedicn-
tiam, id est apostolica auctoritate omnem inobe-
dientem damnare. In promptu hoc habet, quia nec
conscientia • mala eum revocat, nec temporali mu-^

Digitized by

Google

S. BR13N0NIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II.

%k

nare sedacitur. Diceret aliquis : Quandoquidem in A tnodi esty id est qui me dicit contemptibilem ei Id-

promptn babes alcisci, quare ergo non ulcisceris ?
Ulciscar utique, non tamen modo, sed cum impleta
fuerit vestra obedientiay id est, cum separavero. de
medio malorum per patieittiam exspectationis eos
qui de vobis obedituri sunt iidei ex voluntate.

Diiigenter intuenda est subtilis modestia Pauli,
qui ultionem reproborum difftrt, videns in hac sua
exspectatione eleclorum salutem. Si enim inultos
pateretur reprobos, atque hac causa reus esset,
hos tamen benigne patiendo judicat, ne cum iolio
fruroentum eradicet. Quia nou secundum camem
militemus, probavi per hoc quod destruimus altitu-
dinem mundana^ scientiae, et rcbelles captivamus
in obsequium Ghristi; quae rationes non adeo

firmum. Gogitet, inquam, quia quaiei iumu$ abm-
tei, in verbo per epistolas mitio^ talei erimus etim
praientei, non soium in verbo, sed etiam in [acto;
quia quod per epistolam minamur, idem verbo et
opere pnesentes exercebimus. Vere qaales samus
absentes verlM), ules praesentcs erimus in facto.
Non enim sumus de vestris pseudo, qui se impudeo-
ter inserunt, id est ingeruut, non missi a Deo, nec
certe audemui nos imerere^ ut (quod nobis commis-
sum non esset) usurpemus iliicite. Aut non aad^
mus inserti a Deo nos comparare quibuidam, id est
pseudo, qui non a Deo commendati ieipsoi em-
mendant, commendatitias epistolas hinc inde defe-
rentes : bis non audemus nos comparare, .ut mei-

vldentur singulis; sed modo videte et cognoscite B suram officii nostri inexpletam negligamus. Quidam

idem , scilicet , quod non ambulamus iecundum
camem, Videte^ inquam, perea quwiunt Mcundum
faciemy id est quae sunt secundum corporalem
visionem, et sine omni obstaculo videri possunt.
Vei ita : lUos qui secundum faciem sunt, id est qui
in facie se bonos simulant : intrinsecus autem lupi
sunt, ilios modo videte. St quis pseudo, confldit
non Deo sed sibi : praesumptor enim est non electus ;
ii quiiy inquam» confidit tibi ie eae Chriiti, id est
quod ipse sit apostolus Ghristi, non hoc solum, sed
hoc tl^rttm simiiiter cogitet; nec inaniter, sed apud
ie, subtiliter discutiens : quia iicut etipse Christi eit
disdpulus, itaet noi sumus. Vere 190 sicut
ipse est Ghristi, ita et nos. Nam nos sumus ita an

enim ex electione regulariter inserli, posteapemrse
agendo, perversis secomparant. Nonausi sumus inse-
rerenos ;<e(/tp5t sumus metientet noimetiptoiinmbii^
utmensuram a Deo nobis traditam non excedarous :
quod aiieniim est usurpando, ut ilii qui se inserniiL
Sumus etiam nosmetipsos comparantei nobii : nihil
iiyuucti officii linquentes inexpletum. Gomparantes
nos nobis, non subsistentes intra propositaro m^
tam. Et licet metiamur et comparemus nos nobis,
tamen nos non gloriabimur tu immemum. Vel potest
hucusque constructio duci, non suppiendo sumus
ita. Nos metientes et comparanies nos nobis noo
gloria))imur. Nos autem qui utique digne possemus,
non gloriabimur in immensum, ied gloriabimur

plius eo. Quod sic ait : Si aliquid ampliui fuero glo- iecundum meniuram reguke, qua me et subditos

riatui de poteitate noitra, qua incorrectos ab Ec-
clesia separare possum, et de caeteris apostolicae
potesutis : ^ttam potestatem dedit mihi Dominui^
sed vobis pseudo non dedit : utique mihi dedit in
asdificationem veitram, id est ut vos in fide et virtu-
tibus aedificarem, et non dedit tit destructionem ve-
strara, sicut male opinantur quidam, scilicetme
destructorem Ecclesiae : si, inquam, amplius glo>
riatus fuero, non erubacam inde; quia gloria mea
vere major est.

Opponeret aliquis : Gum debeas aedificare, et non
destruere, noli impatienter nos cogere, ne forte po-
iias destruas quam aedifiees. Gontra hoc Paulus :

idonee regulavi. Tuuc fortasse diceret aliqais : Hanc
mensuram tibi usurpasti. Gonlra quod Paolus:
Quam meniuram meniui eit nobis Deui. herom Hle
sed non usque ad nu^s. Mensuram ntique dico fertin-
gendi uiquead voi, Et verepertingimus usque advos.
Non enim iuperextendimus noi quaii qui non sumus
pertingentei ad voi secundum mensuram nobisaD^^
mensuratam. Vere non superextendimus nos. ^fi^
usque ad voi ex mensura Dei pervenimui in Evanylio
,CAm(t,praedicando.Opponeretiterum:ingressusesin

alicnum laborem. Gontra hoc ait : Pervenimusadvos,
non glorianteiinaiieniilaboribui, idestsuper alieoum
fundamentum non aedificavi, non glorianteidieo; etuon

Licet mihi opponatis quod, cum debeam aedificare, j) tntmmansttmduplicandaestillanegatio; veref^rveiii

•destruam ; tamen scitote ^uta quales sumus per epi-
stolas absentes, tales erimus prasentes in facto ; et
4iOC ideo ut non existimer tanquam terrere vos al)sens
per epistolas, Tanquam terrere beue dicit : quia si
iniuaretur absens qaod impiere formidarel praesens»
hoc utique non esset terrere, sed tanquam terrere.
Existimer ideo dico, quoniam quidem ipsi inquiunt,
£ptsfo/ff Pauli graves «ttnt^id est ponderosae et multae
severitatis; et fortes, id est fortitudinem eiquoddam
Hnperium minitantes, sed prassentia corporis ejus
infirma est. Gontra hoc quod ait, fories, et setmo
praeseBtlae ejus fuil contemptibilii, id est humilis
«atis et rudis : nunc aatem gravis : ut« inquam, non
«xistimer tanquam terrere vos;hoc cogitet qui huius-

mus usque ad vos. Nam etiam uitra vos, quod sic ait :
191 ^^^ inimmensum gloriantes, se(i habentes s^
crescentis fidei vestrte, id est, per crescentem iidem
vestram magnificari tn vobis : viso enim fructu fidei
vestrae dicetur : Magnus est doctor et institulor iidei
hujus. Magnificari dico tn vobis secundum regulam
nostram, id est, secundum hoc quod ex omoi
aequitate regulavimus vitam \estram, magoilicam-
mur ifk vobis. Spm 6/tam habentes evangclizare
in illa loca qute ultra nonsunt ; et hoc in abundanii^'
!n miiitis enim locis evangelizabo. Vel evangelisare
in abundantia signorum et sermonis : et mh baben-
tes spem gloriari tn aliena regula, id est, in ^'^^"^
regimine : scilicet, in his locis quce prapetrataf Id esi

Digitized by

Google

t65 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. — IN EPIST. H AD COft. m

evangelizaU swt ab altis aposiolis. Ego nolo ghrion A « pluriinis, in caroeribus abund^Qlijus, in plagis
in aliena regula. Siniiiiter auteni qmcunque glortatur.

videat ttl glorietur in JDomino, mensurante sibi : ^ec
tcmere sibi u^vpe^ qtfod J)evs alii meusuravjit.
Omnem utique gloriai^tem oportet gloriari in men^
sura Oomioi. Non/mm iUe nui sdpum commendal^
id est, qui se sine Deo alterips AUgerit i^imiui, 44
pseudo, iile utique hoq es^ approbaius a Deo, ud
Hle quem commeniat^ ei eui propriam mensui'am
di^Hluil.

CAPUT XI.
I Utinam susUneretis modicum quid insipientias
meae, sed et supportate me. i£mulor enim vos
Dei aemulalione. Despopidi enim vos uni viro vir-
ginem castam exbibere Christo. Timeo autem ne«
sicttlaerpensEvam sediiKitastutia sua((?«at. iii.i)» ^
iia cormmpatttur sensus veslfi, et excidant a
simplicitata qua^ est in Ghristo Jesu. Nam si is
qni vttil, alium. Cbristum praedjeat, quem non
praedicaviinus, au| alium spiritum accipitis, quem
nou accepistis, aut aliud Evangelium, quod non
recepistiSt reete pateremini. Existimo jenim nihil
me minus Cecisse a magnis apostolis. Nam etsi
ifflfieriias sermone» sed non scientia, in omnibus
autem manifestiis siim vobis. Aat nunquid pee-
catum feci, melpsum humilians, ut vos exaltemi-
ui? Quoniaip gratis Evangelium Dei evangelissavi
vobis. Alias Ecdeslas exspoliavi, accipiens sti-
pendium ad ministerium vesirum, et cum essem

c f uprsi modum, in mortibu^ /requenter. A Jud^Bis

f qujjnquies quadragenas una minus accepi. Ter

c yjfgi^ c«esus sum. Semel lapidatus sum. Ter n^i

c /ragiun^ feci. Nocte et die in ;)rofundo maris fu^,

< in Uio^iJ))u^ sjsepe, periculis fluminum, periculis
c latroftw» periculis ex genei^, periculis ex^en-

< tibus, periculis in civitate, periculis in solijtudine»
c pericuiis in mari, periculis 19S iu falsis /ratri*
c bus : in Jabore et aerumnd^ jn vigiliis mullis, in

< fame et siti^ io jejuniis multis, in /rigore et nu-

< ditate : praeter Ula qpse extrinsecus sunt, instan-
I tia mea quotidiaiuit» soUi<)itad9 onuiium ecdesia-

< rum* Quis iniirmatur, et egp npn ittfiriOQr? Quis

< scandalizatur, et ego nOn ucor? Si gloriari opor-

< tet, quae inflrmitatis mese SKUit, |;lori^bor^ Deus et

< Pater Domini nostri Jesu Cibristi iscit , qui esl
c bettedictus in sscula, quod ja^n mentior. Damasci
c praepositus gentis Arette segis co^todiebat eivi-

< tatem Damascenornm , ut .^n^ .eomprebenderet
i (Act.^,%k)f et per fett^sU^am in ^rta dipiis-
i ^ spm per murum» e( ^c ^uyi .manus ejii^^ »

.EXPOSITIO.

Dico qui^origtur, glorietur jn Dqmino, et <iua'-
neretis m^xUfium qmd Uuifmnjt^ m^, jd c^t pa-
tienter fercetis aliquantulum meae glori9itionis, quae
secundum leprobos insipienMa dicitur, ^[yod utique
vemm concederem, si per bocg)orisu;a meam qiur*
rerem^ sed per 4iommqnd)Uionem mei boc solaMn

apud vos et egerem, nulli onerosus fui. Nam qoQd r intendo, ut vo6 ab errore pseadodoctQrum n^*

mihi deerat, suppkverunt fratres qui veneraai t
Macedonia, et in Qmnibus sine onere me voila^
oervavi, eX servaJtK). Est veritas Christi in Qie^
quonjam h»c gloria «non infringetur in me, ia
regionibus Achaiae. Quare? Quia non diligo vos?
Deus scit. Quod auiem facio et faciam, ut ampuy-
tem oceasionem eprum qui volunt occasionem,
ut in quo gloriantur, invenianlur sicut etnos.N^
cjusmodi pseudoapostoii sunt operarii sul)doii,
transfigarantes se in apostolos Christi. Et non
lojrum. Ipse enim Sataoas transfigurat se in an-
gelum lucis. Non esl ergo magnum si ministri
ejtts ttansfigurentur velut ministri justitiae ; qvo-
rum finis erit secundum opera ipsorum. Iteriim

ham^ Quane dicitur quidem jn^ipiqAtiji, sed non ;^t
iAsipieptia. Dico quaai poptulAOS, utinam sustinere-
4ls : oon hoc modo; tfid etiam praecipio, tupportate
mt^ Bou cotttradiceates imperio meo, ut liUJi patreoi,
discipuli doclorem. tle atique supportarebdebetis^
ego enim mmulor vo$, id est ferventi |ualia aitUnl
diligo : et hoe mmulatione^ id ^ dilectione^ oon
inei, ,ttt vos ^nihi ascribere yelim, sed asmulatione
Dei; quia Dei solius vos esse voio. Tractum est a
simililudine ejus qui spousam alterius diligit non
sibi ipsi, sed Md atilitateia ^JL honorein spQUsi : .sicut
Joaunes, quando sponsus jlcclesiae^ jid est Chrjstus
esset putatu^ dUe^iit Ecdesiam, id est sponsam.noi^
.sibi, sedsponsoChristodic^n^: ^ QMispoosamhabe^,

dico : ne quis putet me insipieoum esse. AUo- D sponjsus ^est; ^quniciis aujlem ^ponsi stat et a^dit eam

quin velut insipientem accipite me, ut ^t ^ego mo*
diewm ^uid glorier. Quod loquor, non Wquor se^
cundum Deum, sed qaasi in insipientia, in bac
subslaoUn glori^. Quonijtm multi gloriaotur se-
cundum camera» et ego gloriabor. Libenter enim
sutfiertis insipientes^ cum sitis ipsi sapientesl Sus-
tmetis enim si quis vos ia «Of^itulem oedigit, si
qois ^ovoryt^ ^i quis dcoipit, si quts .extoUitur, si
qiii^ in fociem vos caedit. Secandam ignoiiUitatem
dico, quasi nos iofinni fueriouis in hac parte. In
quo ^is jiudet (in utsipientia dico)^ i^deo et ^o.
Ilebr^ sunl^ et €^o. Igr^eUt^e suut, et ego. .$emen
ii»9hx sunt^ etf^o. WUnis^j Chri^ti s.unt, et ego.
I3t miaus sapieiis dico» plus ego. In laborib^s

PlTROL. CLIII.

i/oan. iM^ %9)- * «i^uIaUodicitur moitus jmimi slv#
ad iram, sive ad aimorem. yere aemulatione Dei
aemulor vos : ego «ntfit de$pondi imm. Haec4esponr-
satio Ecclesiae incipiens a bapti^mo dorat jisque ad
diem resurrecUoais omailim ; in 4}uo .£cclesia Wr
jitui tradetur sponso 4k^o .Qms^, ^vecigieati «liuic
fim 4o amplcxitas : qjm» jk priaoipio Jidiei f»id)^r.
rbiiWt iMinalo SjpiritasiHmcU. Dc^pmiidJ Mliaue im
uvi;^ Sii oiii^ ^go oop mibi. Ei m mp^ H^ipA
virl^tiqiu^^aoo/siomiUe.deqao^icMluM ; Uic
4 ^(aea> waic batoes, n<^ .est tnai w (Xa«9t4v, iS^. ^
DespMldi VQS oai xxrf^ «c/^ew^ id ^i^Mhib^
vos ilU iini viro Chmifi mrgiMem, fd ^ iQeon^apiQa
aetu|MpcaiU> VUiinemdico cnstam id^e^l carentem

Digitized by

Google

967

S. BRUNONIS CAtlTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS 11.

«is

aestu, qnod nec voliintate consentiat iniquitati. Ego A onerey et similiter servabo de caetero. El in lioeqMi

quidem toIo vos eibibere Christo; sed timeo ne^ stc-
ut serpent astutia iua $eduxit Evam (Gen. iii. 4),
ila $en9U$ ve$tri seducti corrumpantur ab Istis psea«
do , et corrupti excidant a $implicitate fldei, ^fua
slmplicilas e$t in Christo Jesu, Fides enim Christi in
simplicitate consistit, non in versuta duplicltate in-
Odelitatis.

Yalde Corinlhlos deprimit, dum eos comparat
Evae, doctores vero eorum venenato serpenti. Timeo
ne corrumpantur. Ne autem corrumpamini ab els,
non debelis eos pati. Nam $i ts, id est pseudo, ^ttt
venit a se, non a Deo. Vel qui venit, id est qui ven-
ditur, vobis (hic enim prxdicationem suam optime
/enditat); si is, inquam, prmdicat alium Chri$tum^
quem nos non pr(edicavimu$ vobis; aut si abeo ac-
cipiti$ alium Spiritum^ quem non accepi$1i$ a nobls ;
aut si ab eo recipitls aliud Evangeliumt quod Evau-
gelium non recepi$ti$ a nobls, sl hsec, inquam, es-
seut, tunc recte pateremini eum; sed quia alium
Christum non praedicant, Spiritum sanctum non
tribuunt quem a nohis accepistis, et allud Evan-
gelium non prsedicant ; ideo a vobis patlendi non
sunt. Eos utique pati non debetis, sed me; quia (ut
de iliis sileam) exi$timo me nihil minrn feci$$e per
quod minus separatus sim a magni$ apo$toli$^ Id est
a Petro, et ab illis qui videbantur esse columnae; de
quorum magisterio hl pseudo (falso tamen) se mihl
praeterunt^ quia nec illonim discipuli sunt. Hic
callide respondet els qui objiciebant el quod,
quia non esset apostolus, non
ptus de praedicatione , ut , Petrus et alli. Nihil
193 utique minus illis fecl : nam et$i visus sim
vobis tmper titts sermone, qulasimpliclter locutus sum
vobis, tamen scitote quod non $um imperitus $cientia.
Sed quid hoc dico? vobis autem in omnibu$ tam
scientia quam sermone sum manife$tatu$ in nullo
esse imperitus. Vere nihil minus magnls apostolis
feci, quia etiam plus iUis. Et hoc latenter dicit,
quasi sub quadam minoritate sul redigens, hoc
modo dicens : Aut nunquid peccatum feci^ humilian$
meipsum, subripiendo mihi id quod jus praedicationis
e!(igit, ut vo$ permeam humiliationem exaUeminif
Nisi enim me ita humiliarem, nihil accipiendo, ma-
luissetis verbum Dei respuere, quam mihi mini-
strare. An, Inquam, peccavi, quoniam grati$^ id est
nihil accipiendo a vobis, evangelixavi vobi$ Evange-
llttm Dei7

Qttsererent llll : Unde ergo vltisti? Ait : Ego qui-
dem ex$pi}\iavi aiia$ eecle$ia$y accipien$ ab iliis «ft-
pendium ad mini$terium ve<trt, Id est ad admlni-
strtndnm vobls Evangellum. Itemm IIU : Forsitan
nullo indigebas. Et llle : Ctim e$$em apud voe^et pro
certo omnibiis egerem, nuili lamen vestrum fui one^
rosu$» Ubi aH onerostis, plurimum eos de avaritia
argttit. Iterum iUi : Unde ergo supplebas egestatero ?
Bene ait Paulus : Ncm quod mihi deerat, fratre$ qui
venerunt a Macedoma suppleverunt, et ita In omnl-
bus tam vestimeato quam victu servavi me vobis $ine

me revera sic servabo, verita$ Chri$ti est in ne.
Quasi diceret : Per verltatem Chrlsti sic m scra-
turum assero. Veiitas, inquam, Christi est in me,
de hoc ^fttam, Id est quod hofc gioria, sdlioei,
qnod sic me servabo, iion infringetur tn iNe Ihk
glqrla : non taiitum in Corlntho, sed nec tn re^-
bus Achaia. Iterum sic agis, quia dobis iDiiaicaris.
Contra hoc Paulus : Non utiqiie infringetor; sed
quare? Dicetis me ideo facere, quia non diU§o wi
Deu$ $cit quia vos diligo : sed quod fdeio et /isctn,
nihU scUicet accipiendo, hoc ideo (ado, nt emft'
tem oecasionem eorum pseudo, ^t a me volwa hi-
bere occastonem aocipiendi; quia, si ego accipcRn,
tunc et iUI. Amputem dico ut iUi tnoenMnlir nni
Betnos, nihW accipientes : in quo tamen facere aii-
quid sicnt nos vaIdegIorlantur,licet nos perseqntt-
tur. Vel ita : Ut amputem oecasionem pseado, qii
volunt occasionem accipiendi In quo gloriantur, \i
est iii accipiendo : nou enlm qnaerunt aUam gloritB,
nlsi ut aUqui, qul eliciant in eo InTeniaDtar sicai
nos nifail accipientes. Intuenda est sabtUitas PiBii.
Si enim Paulus acciperet, contiiiuo et flli ; posi*
quam autem de bonis eorum viverent, auetoritalai
viderentur habere praedicandl eis : quod si ex aadO'
ritate praedicarent, procul dubio fldem eomin w-
rumperent : et In bunc modum simUitudo Pauli in-
trimentum esset corruptionis' Corinthiorum. Ucefet
aUquis : Tu dicis ut inveniantur siout et nos, po»*
suntne pseudo Inveniri similes nobis? Utiqoeak
acclperet sum- C Paulus : Nam huju$modi p$eudoapo$toU $Mnt «^
doU operartt, in eo qula, tran$figurante$ $e in^
$tolo$ thri$ti, acclpiendo sl iUi acciplanty absllnenli
sl ilU abstineant, et in caeteris. Et non estmtn«>
in apostolos Chrisii sese transfigurant, quia iptt St-
fan««, caput eorum, plerumque tran$figur$tff i^
angelum luci$; et quia Satauas transit in angelifi
Incis, ergo non est magnum admlrandum d mtxtf^
SatanoSy Id est pseudo , transfigurantur facU "^
ministri justitlae; finis quorum et ministromn ^'
tanae et ministrorum justiti» erit eecundum ^
ip$orum.

Gloriatus est superius de apostolatu suo, us^
sU)i a Deo; gloriatus est etiam de hoc qood p'''
omnibus laboravit , gratis evangeUzaDdo Ens^
Uum Dei, et de caeteris, in quibus utique joste p^
terat gloriari ; nunc vero transit ut rcferat q»^
secundum camem de gloria geiieris, quod uid0|
(slcut aperte innult) nullara inteUigit gloriaD; ^
tamen nccesse erat ut de carnalitate generis gio"*'
retur. Cum enim pseudo de hujusmodi se extollere>
nisi Paulus idem haberet, gloriarentur slbi esse pf^
vUegium quod Paulo deesset, et 194 ^^ '^^^^'
tium Corintliiorum fldem faciUns subvcrteren*»
quam gloriam PauU; dum in se csse osJa»**'
nihilque sibi conferre, vltuperat eos qui 4« ^ .
gloriamtur in qua fructus nou est. Littcm sic jw
tur : Dixi superius : Vtinam $u$tineretis insipie""*
mearo; nunc t^ervm de eodcm rftVo, ne a»M »"' ^

Digitized by

Google

m EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. II AD COR. tlk

iniipientem esse^ de praemissa gloriatione. Alioqutn^ A diium deprimere. Yere in qao audet qui&, audeo el

id est si propter praeroissam gloriam insipientiae me
arguitis, nunc accipite me velut insipientem^ dum
de camalitate glorior, quae longe praemissa gloria
est inferior. Dicit velut in$ipientem : non enim judi-
candus est vere insipiens, quia gloriando de cama-<
litate Don quaerit in hoc gloriam suam, sed solam
Corintbiorum aediflcationem, quod palam est in eo
dum idem reprobat camis gloriam. Accipite me velut
impienUm^ ut sicut pseudo sic et ego glorier^ id est
rderam de gforia camis : quod, scilicet, hoc modo
gioriari, modicum quid est, nec vere gloriae immo-
randum. Bene dico insipientem; quia quod loquor de
gloria carnis, nonUquor iecundumDeum^ apud quem
hamilitas oommendatur : camis gloria deprimitur^

ego. Nam si ilii iunt HebrcH^ id est Hebraica lingua
diserti, et ego similiter. Hebraei dicuntur ab heber,
prudentia, cujus haec lingua reservata est. Si illi
iterum gloriaiitur quod sunt liraeUta, et ego shni-
liter Israelita sum. Hebraei et Israelitae possent esse,
nec tamen de Abraham, ut proseliti, qui a gentilitata
in circumcisionem transibant. Ideo addidit : Si ilii
sunt semen Abrahw secundum camem, similiter et
ego.

Postquam in gloria generis se contulit iHis, transit
ad gloriam mmisterii; non enim 195 '^^^^^^1
illis paeado in veteribus gloriarl, uisi etiam gloria-
rentur in discipulatu Christi. Unde sic ait : Si glo-
riantur quod tunt ministri Christi^ praedicantes Chri-

sed quasi in insipientia hoc loquor. Quasi dicit, quia B stum, et ego similiter administro Christum. Dicoel

non vere insipiens, dum non veram esse ^edit car-

nis gloriam. Loquor quidem in insipientia immo-

rando ln hac^ id est carnali gloria , ubi est substan"

xia^ id est in qua subsistere et pedem figere debe^

mus. £t hoc ironice : quia in gloria carnis nullo

modo subsistendum esse iutelligit. Diceret aliquis :

Cum gloria camis noa sit secundum Deum, quare

iu hac imraoraris? Ideo utique quoniam multi^ id est

pseadOy gloriantur secundum carnem^ ideo et ego

gloriabor^ id est pauca rcferam de eadem gloria.

Gloriabor, tum quia multi sic gloriantur, praeterea

quia vos suffertis^ id est grave onus eorum portatis.

Saffertts, dico, insipientes^ id est illos pseudo, in

insipientia gloriantes. Suffertis, dico, libenteff id est

ego; plus etiam ego sum minister Cbristi quam illi.
Et hoc dico ut minus saptens^ dum me praefero, illos
humilio. Quod ait plus ego^ exsequitur ita per par-
tes : Ostensus sum plus esse minister Christi, tii
laboribus piuribus^ quos, et manibus laborando, et
immensis periculis sustiuendo, saepius iilis pertuIL
Abundantius etiam ostensus minister Christi in cat"
ceribus^ quam illi, qui, ut viderentur apostoli Chri*
sti, quandoque se patiebantur iucarcerari. Ostensus
etiam minister Christi in plagis supra modum hu*
manae virtutis toleratis. Et frequenter ostensus mi-
nisterChristi in mortibus^ id est in pcenis quaemor-
tem cuicunque inferre suiBcerent, et mihi secundum
hominem, nisi quia Spiritus sanctus reservabat me«

a nullo coacti, quia sic. libet vobis, cum silis ipsi C Plagas enumerat dicens : In plagis bene dico; a Ju-

sapientes, ironice, id est cum Tobis arrogetis sapien-
tiam, male consonat hoc quod suffertis eorum insi-
pieotiam. In quibus illos sufferant exsequitur, di-
cens : Utique suffertis, sustinetis enim si quis illomm
pseudo redigit vos in servUutem^ id est cogit deser-
Tire sibi ut servos : Si quis etiam eomm devorat
bona vcstra. Ilii enim pseudo voraciter res eorum
coDsumebant. Sustiiietis etiam si qui$ eoram acci"
pit, id est capit vos ad se dolo, id cst si quis vos
decipit. Si ^m etiam eoram exioUitur^ dicendo se
de genere Abrahae, vos autem canes ; haec duo, de-
cipere ete^toUij opportuna erant ad devorandum
bona eorum . et ad redigendum eos in servitu-
tem.

daiis enim accepi quadragenas^ id est quadraginta
percussiones minus una (Deut. xxv, 3). Nec hoc se-
mel, sed quinquies^ id est quinque vicibus.

Traditio Judaeomm sic habebat, ut aliquis contra
Synagogam agens quadraginta ictibus puniretur, si
immisericorditer contra eum agerent ; sed si mise-
ricordes essent, de quadraginta quot vellent, ictu«
dimittere possent. Modo quia Paulum a verbo prae-
dicatioiiis compescere nequibant, secundum ritum
suum ducebant in Synagogam : et ne penitus immi-
sericordes arguerentur, unum ictum cmdeli astutia
rehixabant adhuc de plagis. Ter etiam apud gentiles
in Macedonia cwsus sum virgis {Act. xvi, 22). Semel
ab Ephesiis lapidatus sum {Act. xiv, 18), quando

SQstinetts si quis extollitur, et si quis se extol- puellam a Pythonico spiritu liberavi {ibid.^ 9)« Ter

lendo emdit vos^ id est improperat vobis quod incir-
ccmcisi estls, et hujusmodi. Caedit , dico, non in
ahsconso, sed in faciem^ id est in ocuiis vestris prae-
sumit improperare vobis. Caedit vos, dico^ secundum
ignobiUtatem generis, quam improperat vobis. Illos
utique sustinetis; nos autem minime quasi fuerimus
in/irmt in hac parte^ id est impotentes gloriari se-
cundum camem. Sed non sumus in hoc infirmi ;
quia m quocunque aUquis eorum audet gloriari, au-
deo iindUter ego. Ubi ait audet et atideo^ notat po-
tios praesumptionem esse quam veram gloriam. Et
qaod dico, ego audeo^ hoc dico in insipienlia^ sa-
pientia enim admoiiet, neque se praeCerre, ner^ue

etiam feci naufragium^ id est ter in marinaufragatns
$\im..Nocte etiam et die in profundo maris fui. Dc
hoc non legitur, sive, quemadmodum Jonas, in
mare demersus sit ibique a Deo reservatus , sive in
profundo, id est in medio alti maris diei et noctls
continuum passus sit naufragium. Haec naufragia
patiebatur, dum ad praedicandum transiret navigio.
Ostensus etiam plus minister Christi in itineribus
seepe. PericuUs, id est per pericula fluminum^ quo-
rum impetus passus sum, et per pericula latronum
verberantium et spoliantium me. Et per pericula ex
genere me^^ id est quae a Judaeis patiebar. Et per pe-
ricula ex gentibus, id est quae patiebar a gentllil)U5.

Digitized by

Google

271 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM

Et per pericula in civitate ssepe mihi illata ; et per A
pericula latronum vel bestiarum in solitodine tole-
rata, dum causa praedicationis nemora pertransirem ;
per pericula etiam prselermissa in mari saepe tole-
rata, per perieula etiam quae infalsii fratribus sxpe
pertuli ; per haec omnia praemissa ostensus sum plus
esse minister Christi quam illi. Ostensus sum etiam
'ninister Christi tn tabore et wmmnaf id est in
Brumnoso labore, quando febres vel aliquos morbos
patiebar, et me tamen laborare oportebat. In la-
bore, dico, etiam habito in mttltis vigiliis; quia,
cum tota die praedicasset, nocte laborabat unde vive-
ret. Yel orationi plerumque. invigilabat. Ostensus
sum etiam minister Christi, in fame et siti^ et in je-
juniis multis, modo sponte, modo peuuria toleratis.
O^nsus sum etiam minister Christi in frigore et ™
nuditate; ^uia, si frigus me cogebat, nuditas erat
quae frigus fovebat. Haec de quibus modo gloriatus
sum, in corpore pertuli; sed prwter illa qucs extrin"
secuSf id est in corpore sunt tolerata, est aliquid
quod me vexat interius, scilicet, quotidiana sollieh'
tudo omnium Ecelesiarum, id est quod omni die soU
licitus sum de statu totius Ecclesiae. Haec sollicitudo
est mea instantiay id est assidue mihi instat, et pun-
git, el graviter me stimulat. Plus est instantia quam
solllcitudo. Instantia enim vexatio dicitur corporis
et animi; sollicitudo solius animi.

Verc pro omnibus sollicitus sum , quia quis tn^-
irum in/irmatur, cadens in peccatum, vel etiamper
196 morbum corporis, et ego statim non tn/fr- q
mor, id est non judico infirmitatem ejus meam esse
condolendo. Et quis fratrum scandalizatur vel in
cibo, vel in aliquo alio, et ego statim non uror, id est
propter scandalizatum fratrem anxietate animi non
comburor ? Gloriatus sum in prsemissis de his quae
sunt meae intirmiutis : et adhuc de eisdem gioriabor,
si roe gloriari oportet, sicut revera necesse est ut
deprimantur pseudo, et aedificetur Ecclesia. Et in
his de quibus gloriatus sum et gloriabor, Deus scit
quod in nullo horum mentior : qui est Deiis et Pater
Domini mei Jesu Cliristi : et per Jesum Christum fa-
miiiaris raihi : qui Deus est benedictus in sascuta per
Ghristum Jesum ; et per meam praedicationem. De
boc, inquam, non mentior, quod Damasci, id est
apud Damascum prcepositus iliius gentis, praepositus D
dico Aret(B regis, id est sub Arcta rege, qui ibi im-
peravit, hic praepositus, conductus prece et pretio
Judaeormu, custodiebat civitatem Damascenorum, ut
me comprehenderet, Paulus enim baptizatus ab Ana-
nia, aliquandiu remoratus Damasci, aifirmabat ibi
in Synagoga, quoniam hic est Christus (Act. ix,
2^-24), etc. Qiio zelo commoti Judaei conTenemnt
cum judice urbis, ut Paulus comprehenderetur, qui
reus esset. Pra^positus volebat me comprehendere,
et ego per fenestram in sporta demissus sum a fratri-
bus per murum (domus enim in qua hospitabatur,
haerebat muro), et sic e/fugi manus ejus praepositi
{Act. IX, 25). Non efiugit ut reformidaret pati pro
nomine Christi; sed ut impleretur quod vox divina

INSTITUTORIS OPP. PARS H. f7t

dixerat de eo : c Yas eleetionisest roihi 1st<^ ot p&i^
tet nomen meum coram regibus et filiis Israd (AcL
IX, 45). V Ego enim ostendam illi quanta oporteai
eum pro nomine nieo pati.

CAPUT m
c Si gloriari oportet (non expedit quidan), fe-
I niam autem ad yisiones et revelationes Dominl.
c Scio hominem in Christo ante annos quatnonlcH
c cim, sive in corpore, sive extra eorpus, nesdo,
c Deus scit, raptum hujusmodi usqne ad tertiam
« coelum. Et scio hujusmodi hominem, sire in cor-
c pore, sive extra corpus, nescio, Deas scit, qvo-
I niam raptus est in paradisura, et audiTit arcam
c verba quae non licet bomini loqui. Pro hujnsmodi
c gloriabor : pro me autem nihil, nisi in infirmiu*
c tibus meis. Nam et si voluero gloriari, non ero
c insipiens. ^Yeritatera enim dicam. Parco autem,
c ne quis me existimet supra id quod videi in nie,
c aut audit aliquid ex me. Et ne raagnitudo reTeb-
c tionum extollat me, datns est mihi stimolus car-
c nis meae, angelus Satanse, qui me colapbliet
c Propter quod ter Dominum rogavi ut diseederei t
c me, et dixit mihi : Sufficit tibi gratia mea ; nani
c virtus in infirmitate perficitur. Libenter igitnr
c gloriabor in infirmitatibus meis, nt inhabitet io
c me virtus Christi. Propter quod pbiceo mlhi io
c infirmitatibus meis, in contumdiis, in neoessh
c tatibus, in persecutionibus, in angustiis pro Chri-
c sto. tium enim infirmor, tunc potens som. Fa-
c ctus sum insipiens ; vos me eoegistis. Ego enim a
c vobis debni commendari. Nihil enim minus fefi
c ab his qui sunt supra modum apostoli. Tamets
c nihil sum, signa tamen apostolatos mei facta sum
c super vos in omni patientia, in siguis et prodi'
c giis, et virtutibns. Quid est enira^uod minus lia-
c buistis prae caeteris Ecdesiis, nisi quod ego ipsd
c non grayavi vos? Donate mihi hanc liyariara.
c Ecce tertio hoc paratus sum yenire ad yos : et non
c ero gravis vobis. Non enim qusero quae vestn
c sunt, sed vos. Nec enim debent illii parentibus
f tbesaurizare, sed parentes llliis. Ego antem libeii-
c tissime impendara, et superimpendar ego ipse pro
c animabus vestris; licet, plus vosdiIigens,minvsdh
c iigar. Sedesto. Ego vos non gravavi, sed cum essen
c 197^^^^^"^« doiovoscoepi Nunquid, per aliqneB
c eorum quos misi ad vos, curcumveni yos? Aogavi
c Titum, et misi cum illo fratrem. Nunquid Titus
c vos circumvenit? Nonne eodera spiriUi ambola-
c vimus,nonne eisdem vestigiis? Olim putatis quod
I excusemusnos apud vos? GoramDeo inGhrisio
c loquimur. Omnia autem, charissimi, propter asdi-
c ficationem vestram. Timeo enim ne forte, cun

< venero, non quales toIo inveniam tos, et ego in-
c yeniar a vobis, qualem non vuHls, ne forte con-
c tentiones, aemulationes, animositates, dissensio-

< nes, detractiones, susurrationes, infiationes, se-
f ditiones, siut inter vos, ne itemm, cum Tenero,
c humiiiet me Deus apud vos, et luge^m multos ex

< his qui ante peccaverunt, et non egenmt pam •

Digitized by

Google

«T3 EXPOSITIO m EPIST0LA3 PAULI. - LN EPIST. II AD COR. 174

leoliain saper imiDnnditia ei forDicatioae, et im- A in quanta perfectione bic tertius ordo intuetur

Deum, tam perfecte Paulus vidit et cqgnovit arcaua

< podicitia quam gesserunt. i

BXP081TIO.

Gloriatus snm snperius de meis infirmitatibns. Si
iterum gloriari aportet (sicut utique propter pseudo
opportunum est. Interpositio)» si oportet, non expe-
dii qmdem^ id est me in nuUo facit expeditum baec
gloria. Si; inqnam, oportet, veniam ad tiiiones^ etc. ;
aot jungitur ibi : Lioet quantum ad me non expe-
diat, tamen Tcniam ad visiones et revelationes Do-
msai, et in UHs gloriabor. Yisiones dicit et revela*
tiones, quia quod vidit revelatum est ejus cogni^
tioni; sed quidam babuerunt visiones, ut Pbarao
et Nabnchodonosory nec tamen visionum revelatio-
nes. Nnnc de se loquendo per tertiam personam,
yisiones enarrat, dicens : Scio hominem (me sciU-
cet) positum in Christo, raptum^ etc. ; et bocfacturo
est ante annos quatuordecim, uunc transactos. Quod
tot annis reticuit, nondum aperiret, nisi contemptus
sui ministeru eum vebementer urgeret. Raptum,
sive in corpore nescio^ sive extra corpus raptum,
nesciOf Deus scit, Si Paulus in corpore raptus est ad
hanc visionem, corpus quidem localiter motum non
est; sed anima, quae in came premitur, incarcerata
mole camis, ita ut nibil sentiat, nisi prius aliquo
sensu corporeo excitata , anima quidem bujus ila
expedita fuit in tempore ejus revelationis ut nibU
sentiret cameae moUs; ipsum autem cnrpus ila cre-
ditur temperatum ut nuUo pondere sui agilitatem

Dei. Vei aliter : Ut dicamus primum 19S ccelum
eorporeas codi creaturas, solem, lunam, etc; se-
cundum coelum, incorporeas, ut angclos; tertium
coelum, divinam essentiam, ad ccgus Qognitionem
raptus est Paulus. Scio etiam bominem bujusmodi,
jtve in corpore sive extra corpus^ nescio, Deus scit ;
hoc scio quoniam, id est quod, raptus est in paradi-
tum^ id est in tam deliciosam quietem mentis ut
nibU sentiret caroeae moUs. Paradisus enim dicitur
hortus ddiciarum. Et bic bomo, ita raptus, audivit
arcana verba quas non iicet homini toqui^ id estquae,
juxta quod bomo est, nemo iutelligere sufficit. Dicit
beatus Augustinus haec arcana essequod vidit.quo-
uodo Trinitas in Unitate, Unitas esset in Trinitate.
Et pro ejusmodi homine qui sic raptus audii-e nie-
ruit gloriabor^ sed pro me, id est secundum vires
meas nihil unquam gloriabor, uisi in meis in^rmi'-
tatibus» Ideo dico gloriabor, Nam et si voluero glo^
rtan, sive in revdalionibus ilUs, sive in infirmita-
tibus meis, non ero insipiens, Ideo quia veritalem
in omnibus dicam; sed neque hoc adbuc sufficit, ut
de omui veritate liceat gloriari, addendum est quia
et veritatem dicam, et ad sedificationem Ecclesiae
perboc profieiam. Quod idem in sequentibus ponit :
Et Ucet ita possim gloriari, tamen parco^ id est parce
de gloria refero, ne forte quis exuitimet me esse
stipra id quod videt in me. Videt enim me boroinem

animx perturbaret. Si vero extra corpus anima ^ miseriis pressum ; sed quia ex altera parte vidct

quidem, Uberz poudere carnis, qno Deus voluit,
potuit dud, sed sive alio ducta sit, sive ibidem
aubsisterit, nibU impedit, quia postquam non sensit
molem carnis ex voluntate Dei» videre potuit enm
qnem in futuro videbit sicuti esL Hominem hujus-
modi scio raptum usque ad tertium coelum^ id est
iisque ad tertii ordinis visionem. Yisio coelum dici-
tur, quia pluribus cdatur, paucis aperitur. Pri-
mum ccelum, id est prima vjsio diciiur, qua Deus
coqioraliier ostendit aliqua secreta; ut Gedeoni in
sicco Tdlere et madida area (Jud. vi, 38), et Ma-
cbabaeis qui viderunt ignitas acies in aere, prasfigu-
rantes belium (// Mach.^ v, 2). Secundum coelum,
id est secunda visio est quando, non per rem cor-

per me fieri miracnla, putat de me supra humanita-
tem quam videt in me, ut Uli qui voluerunt Uli
construere aras (Act. xiv, 12). Vel existiroet de me
snpra id quod auditex me,quero auditsitire, algere,
caot^is miseriis subjacentem. Parco quidem glo-
riari, et bene facio, quia tte magmtudo revdationum
extollat me in superbiam, datus est mihi stimulus
. camis mew^ sciUcet angelus, id est legatus Satantt,
prindpis daemoniorum ; quem unmisit iti me cola-
phiM^ id est at, si ex magnitudine reydationum
erigere oervicem volo, colapbum incutiat tentatio;
et dc quod Satanas inteUigit ad pcenam, disponit
mihi Deos ad perfectionem.
Quidam dicunt per stimulum carnis, quascunque

poream, sed per unaginem aliquid ostenditur, ut D tentationes inteUigi; aiU solum tentationem Ubi-

beaio Petro imagines omnium reptUium ostensae
suot, qoando dictum est ei : c Macta et manduca
(Aet. Xi 11); > quarum imaginum res ibi non
erant. Tertium coelum, id est tertia visio didtur
iUa, a duabus praediclis diversa, quando neque per
lem, neque per imaginem rei ostenditur ; sed sicuti
proprietas rei est, simplid veritate aperitur. Et
boc lertio modo manifesta sunt Paulo arcana Dei,
Don per rem, neque per imaginem.

Vd aliter : Sicut Dionysius Areopagita novem or-
dines angelorom in tres redigit, augdus, arcbange-
los, virtutes dicens primum esse ordinem; princi-
patos, poiestates, dominationes secundum ; tbronos,
Cberubim et Seraphim, dicens ordincmcertium. Et

dinis. Propter quod^ id esf qnia Satauas colapbizst
me, rogavi Dominum ter (Qnitum pro uifiuito) id est
multipUciter, ut bic angelus discederet a me; et Do-
minus dixit mihi roganti : Quia ita tenUiis, Paule,
boc est gratia tnea ; et haec gratia suficit tibi, id est
est tibi sufficiens ad salulem; si enim baec gratia,
scilicet custodia bumiUtatis , tibi deesset, omnis
gratia tibi coUata irrita foret. Haec, inquam, gratia
suflicit. Nam omnis virtus perficUur in infirmitate^
bene tolerata. Virtus enim quae babet infirmitatem
contrariam, cum qua legitime certet ut postea coro-
netur, perfecta est. Hucusque verba Domini, nunc
PauU : Quia virtus perficilur in infirmitate, igitur
libenier Simodo gloriabor in Jtifirtnitatibus meis^ ut

Digitized by

Google

S75 S. BRtiNONlS GARTHUSIANORUM

merito bene toleratae iiifirmitatis, inhabitet in me x
virtus Chmti^ quam oportet ia infirmitate perfici.
Propter quod^ quia per boc inhabitabit in me virtus
Ghristi, amodo bene placeo mihi in infirmilatibus
meiSy scilicet, in contumeliis^ quas yerbo et opere
pro Christo gaudeo pati, et in ntecessitatibus Tictds
et vestimenti, et in persecutionibus de loco ad locum
fyjgatus, et in angustiis animi, his omnibus pro
Cihristo toleratis. Ideo in infirmitatibus placeo mihi,
quia^ cum infirmor in corpore, tunc merito, infir-
mitate carnis, potens sum spirilu. Nunc multis modis
gloriatus sum; et ita me couimendando factus i^um
insipiens^ sicut ssepe dictum est, me exlollens,
alium deprimens; sed vos coegistis me ad hanc insipieft-
tiam. Vos utique me coegistis ut me commendaren.
Nam ego debui commendari a vobis quod, quia non ^
fecistis, oportuit me facere. Utique commendari
debuissem 199 ^ vobis, quia nihjil minus fecit per
quod separatus sim ab his qui secundum tos sunt
apostoli supra modum meum. Illi secundum vos
supra me sunt; sed licet nibil sim reputatione
vestra, tamen signa apostolatus mei facta sunt
9uper VM, per quae revera apostolus esse cou-
probor.

Facta dico in onmi patientia apud vos habita , et
t» sigms^ curaudo claudos, illuminando caecos ; et
in prodigiiSf suscitahdomortuos; eiinvirtutibus ut
in curationibus febrium et hujusmodi. Yel, in vir-
tutibns, humihtate, sobrietate et caeteris. Yere ni-
hil minus illis feci, quia quid est hoc quod habuistis p
minus aeteris Ecclesiis^ per quod illae sintpraevobis,
fitst hoc quod ego ipse qui debuissem, non gravavi
vos, aliquid a vobis accipiendo ? Ironice : Domte
mihi hanc injuriam^ quia injurius fui dum vobis
indttlsi , in quo nemo alius suis indulsit Ecclesiis.
Et sicat in praeterito non gravavi vos ; ita de csete-
ro non ero gravis vobis, ego qui paratus sum ve-
nire ad vos. Ecce hoc tertio apparatu ; ideo non ero
gravis vobis ^ quia non quccro qute vestra sunt^ sed
vos ipsos. Et juste vestra non requiro, ^tita /i/tt car-
nales noti debent thesaurixare parentibus carnalibus,
sed parentes fiUis. Licet filii spirituales hoc debeant
parentibns spiritualibus , sed ego non solum quae
spiritualis pater debet filiis; sed etiam omnem dul-
oedinem carnalis patris exhibeo vobis. Non quasro D
quae vestra sunt, sed ego libentissime impendam vo-
bis et spiritualia : et si qua habuero carnalia quae
Tditis; et tuper hoc eltamquod tmpendam, ipse ego
Impendar pro animabus vestriSy id estparatus sum
mori pro vobis salvandis,, Ueet ego plus diUgens
V08, quia et spirituali.et carnali lege minus diligar
a vobis. Licet plus diligens vos, muius diligar a vo-
bis, tamen esto, id est concedatur istud ; non enim
curo propter hoc insequi vos modo.

Objicietis iterum mihi, quod callidene quid in
propria persona a vobis acciperem me continui, ut
per legatos meos callidius et amplius acciperem.
Quod sic ait ' Ego, quidem non gravavi vos (sicut
jrobatum^ esC) accipieiido quidquam a vobi$ in pro-

INSTITUTORIS OPP. PARS H. «76

pria persona ; sed dicetis hoc quod, eum estem «i»
tus et cx astutia ipse nollem accipere, dolo m eeji,
id est dolose decepivos,quod per me nolui, per alius
a vobis extorquendo.

Vel aliter ut tota littera dicat hoc solum ita : Ego
quidem (sicut ostensum est) non gravavi vus; sed
esto, idest istu<^concedetis quod negare nequitis,
scilicet quod ego non gravavi vos in propria per-
sona. Sed tamen objicietis istud quod, cumessem
astutus, dolo vos cepi. Sic dictum est : Non utiquc
decepi vos , quia, si hoc facerem , per aliquem eo-
rum quos misi , vos deciperem , sed per nemineiB
eorum decepi vos. Quod sic ait : Nunquid per ali-
quem eorum quos misi ad vos , drcumvent votf Mi-
nime. Circumveniret, si discipulis suis injungerfi
ut commendando se, quaecunque possent sibi oM
congregarent. Yere per neminem eorum qnosroisi,
circumveni vos. Nam neque per Titum, neque per
alium. Quia sic ait : Ego quidem ro^at^ 7t(vm, ot
iret ad vos, et cnm iUo misi fratrem. Hic fratercr^
ditur fuisse Barnabas , qui frater et coadjulor erat
prsedicationis.Paulo enim et Barnabae leguntur apo-
sloli dedisse dextras societatis (Ga(. ii, 9). Ti-
tum utique misi : sed , nunquid Titus circummil
vos ? Minime. Nonne ego et Titus ambulavimui in
verbo Domini eodem spiritu^ id est eadem voluntate,
vel eodem Spiritu sancto repleti ? Et nonne ambub-
vimus iisdem vestigiis^ id est iisdem operibus; quod
id et non aliud quam ego Titus operatus est? Sicoi
enim vestigia indicia sunt ambulationis, sic open
voluntatis. Quod dico mc nihil accepisse a vobiset
caetera praemissa o/tm, id est ex quo incospi ve
conimendare, putatis quod per hanc commendatio-
uem qiiasi rei in aliquo excusem nos indc apud tst,
id est quod haec non loquamur secundum verilaieni,
vel ad iustructionem vestri; sed ut sic teganios
culpam nostram. 200 Scitote autem quodqui(|'
quid loquimur, coram Deo^ id estquasi in prssenUa
T>ei loquimur ; si enim ipse Deus adesset, nibil^'
rum quae dico timore falsitatis mutare oporteret
Loquimur coram Deo nos ppsiti in Christo; W^
mur haec non solum quia vera sunt; sed etiaffl
propter vestram cedificationemf ut vos per bac aedi-
ficati a pseudo non seducamini. 0 charissimit ^^
haec omnia loquimur. Hic bene supplevit dlcen^
propter vestram iedificationem ^ quod supra dee-
rat, ubi ait : Licel gloriari, veritatem cnim dicaffl-
Ideo atitem aedificationi vestrse tam studiosc w-
cumbo, ^tita timeo ne forte (quod facile conling«rt
potest) inveniam vos non quales volo, id est incorre-
ctos , cum venero ; et tunc ego inveniar a vobis ^««'
lem me invenire non vultis , id est ex districtiooc
justilis culpas vestras punientem. Haec doo sci -
cet, ne iuveniam vos non quaies volo, primtim «^'
sequitur ; deinde illud , ne inveniar a vobis q«a»^
non vultis, dicens : Yidete ne inveniam vos qf * **
non volo, scilicet ne forte (ad quas leviter decli»ar
tis) sint inter vos contentiones , quod de benig"'
baptizanlium litigabant vicissim. Ne cliam sin» ^^^'

Digitized by

Google

«77 EXPOSITIO IM EPISTOLAS PAULL — M eMST. U AD GOR. 978

laitoiuKi« id esl invidi» (qood alter alleri inYidet)^ A c ro, fratres , gaudete. Perfecti estote. Exliorlanii-

« ni, idipsum sapite. Pacem habete,et Deuspads

de merilo baptizatoris; nevesint inter vos ammon"

tate$ , quod alter alterum cogebat agere causam

coram infidelibus judicibus ; neve ideo sint dtMen-

$ione9 ; propterea enim discordia erat inter eos et

odium ; neve sint detraciione$ , quod l>ona proximi

qus suai detraliendOy mala quae non sunt impona-

tia; DCTe slntfimifraitoiies, id est occultae proximo-

rum depraTaliones; neve sinl infaiionee^ id est ne

hic qui oeuluB est in Ecciesia, spernat eum qui pes

est, ne forle pro hac inflatione sint inter vos iedi^

tjoaes, ui alter alterum verberibus pnesumat aflli-

gere. Gavele h»c non sint inter vos; ne iterum cum

renero, Iterum Attmt/te(, id est afiligal me Deus

apud V09 , si incorrectos invenero. Quando prima

c et dilectionis erit vobiscum. Saiutate invicem in
c oscnio sancto. Salutant vos omnes sancti Gratia
t Domini nostri Jesu Ghristi, et charitas Dei , et
c communicatio sancti Spiritus sit cum omnibus
c vobis Amai. i

BXPOSITIO.

Ostendlt quid intelligerei, dicens : non quale$ voio.
Nuttc ostendit quod dicebat : /n«efitar a voint quor
tem non vuUis. Littera uroen ibi lungitnr. Ne eum
veneroy etc. Dicerent iiii : Tu ne ventnrus es? Ecce^ ait
Paulus, tertio^ hoc apparatu non dico veniam ; sed
jam vento ad vos, Neccum venero, patiar vos; sed
etabii^ id est stare oportel»t, omne verbum^ sen

vice veiiit : omnesque infideles reperit ; humilia- ^ eorum qui accusant, seu qui defendunt Stare ver

tus quidem est apud eos , et afilictus diversis vexa-

UouibuB ; sed nune deterius humiliabitur, si quos

fiieles fecit, apostatantes adhuc repererit. Humi-

liet me Deus, et lugedm multos: si enim tres sunt,

multi videntur. Multos dico, ex his qui anie prius

missam £pistolam peccdverunt; ei admoniti per

Epistolam, non egerunt pemitentiam de praedictis

malis. Etiam super, id est de immunditia^ cum om-

ne carnis peccatum immunditia dici possit; iliud

libidinis, quod est contra naturam, antonomastice

vucat immunditiam. Nec de fomicatione , nec impu-

diciiia, quam gesserunt^ id est quam in gestu, et

assiduo usu habuerunt, pceniteutiam egerunt.' For-

bum dicitur, cum verum esse probatnr. Stabit dioo,
tn ore duorum vel Irtum, nec quarumlibet persona-
rum, sed testiumy id est eorum qui idoiiei sunt ad
lestificandum. Dicereut illi : Minitaris te venturum,
sed cum veneris, quid facies ? Gontra hocPauius :
Yeniam utique el non parcam, ^«ta preedixi vobis^
cnm essem prassens^ me non parciturum ulterius,
el idem nunc absens prcsdico per £pistolam, ut
pressensy id est tanta virlute quanta praesens vobis-
cum agebam. Praedico, inquam, his qui ante prins
missam Epistolam peccaverunt^ nec adhuc correcli
sunt, et caeteris omnibus quicunque in peccatum ia-
buntur, hoc utique prsedico quoniam^ id est quod

Dicaiionem vocat non iege conjugaii tangere mulie- q si venero iterum (bicut dispono) non parcam itenim,

sicut prius peperci, cum ex ignorantia peccavisse-
tis. Dicerent iterum illi: Qnidquid modo minetur,
tamen, cum venerit, leviter poterit placari. Ad hoc
Paulus: Quod non parcam, satis non creditis; sed
an quamtis vos ea^pertmonlttm ejus Chrisii, id est ut
ideo maneatis incorrecti, ut polentiam ultionis
Ghristi experiamini, ^t Ghristus lo^titlttr in me ?
Nonenim hsec quae loquor a me sunt, sed a Ghristo.
Saiubrius est, ut vos oorrigatis quam, dedignantes
corrigi, validam manum Domini experiamini. Qui
Ghristus non infirmaiur inter vo<, id est non infir-
mus apparuit vobis, non operando miracula; sed
potens est in vobis^ id est potentia ejus manifestata
est vobis per miracula quae Christus operatus est

rem. impudicitiam vocat unpudicnm habitum. Gum
nxoreenim qui se intempeicanter luibet, impudicus

GAPUT XIU.
c Ecce tertio hoc venio ad vos, et c in ore duo-
c rum vellrium testinm stabitoinneverbum(Detii.
( XIX, 15). > Praedixi enim et praedico, ut praesens
( vobis, et nunc absens,his qui ante peccaverunt et
« caeteris omnibus, quoniam si venero iterum, non
< parcam. Aii experinientum quaeritis ejus, qui in
f me loquitur Ghristns ? Qui in vobis non infir-
( matur, sed potens est in vobis. Nam etsi cruci-
I lixus esl ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei.
c Nam et nos infirmi sumus in illo, sed vivemus

« cam eo ex virtule Dei in vobis. Yosmetipsos ten- 1> per nos in medio vestri. Vere Ghristus potens est.

I tate si estis in fide ; ipsi vos probate. An non co-

< gnoscitis vosmetipsos quia Gliristus Jesus in vo-

< bis est? Nisi forte reprobi estis. Speroautem quod
c cognoscitis quia nos non sumus rpprobi. Oramus
( autem Deum ut nihii mali faciatis ; non ut nos

< probati parcamus, sed ut vos quod boiium est, fa-

< ciatis. Nos autem ut reprobi simus. Non enim
« possumus aliquid adversus veritatem, sed pro ve-
( ritate. Gaudemus enim quoniam nos infinni su-

< mns, vos autem potentes estis. Hoc ei oramus

< vestftim consnmmationem. Ideo enim haec absens
( scribo ut nou praesens durius SOl H^f^ secun-

< dum potestatem , quam Dominus dedit mihi in

< «dificalionem, et non in destructionem. De caete

Nam et si objicitis mihi eum in cruce damnatum,
impotentem apparuisse, fateor quidem cruciftxusest^
sed ex infirmiiate, id est secundum infirmitatem
mortalitatis et passibilitatis quam in came nostra
assumpsit; sed iicetiu crucifixus sit, fomen vivtt,
id est potentiaiiter agit ex viriute Dei^ id est secun-
dum deitatem , cujus virtus ab eo non recessit, et
in quo omnisdivinitas corporaliter habitavit.

Yere Ghristus vivit ex virtutc Dei ; nam nos ionge
inferiores illo vivemus ex virtute Dei. Qiiod sic ait.
Nos quidem infirmi sumus in t//o, id est in simili-
tndine iliius, ut quemadmodum ille pro nobis, sic
et nos pro eo patiamur. Sic quidem infirmi snmus ;
sed «tvemiM, id esl potentialiteE agemus in vobis «c

Digitized by

Google

§79 8. BRUNOmS CiUtTmjSUIIfORUM INSTITVTOniS (R>P. PARS II ttO

«trM»/M M fcr TirtvMm D^, 4|Bam habenias fa^ M temu.fmiA h^bfsM» «ofiscienUaaa, et ideo jadh

miKffrem in e», ^oet Gbrislo. Ne aviem nos vi
T<nie» «91 vifMle Ihi dislFkCiu» agamin^ rn ▼obis..
iemMt tfommHpBQt, id est snlHilr condidsratkme ki-*
testtgate vos. Tentate dico, d aihtu e$ti$ i» ^d$
quam aocepistia por me. Si eaim in meritis biq^Mi-*
tium confidunt, si vetera reducant,in fidierftoo ront«
quiagratise Dei detrahanCv Tenfate si estis in fide; ct
70S in fide invenii ipsr prohstle ve^y Id e$t hotiid of^
rilms^rohabiles lacti, fidenl vestrai» dedorace.^ Qiiod
si in fide non eslisy vos soM damnamiikir NiM a me
rOquiril^f ^<|uia ffji wm i€^Aa%6itH totfMt iptes io eo
qwBd Qhrrstm Jesus, idest fides Christi Hf^ M«o*
bw poaila esl per ministeriiim meum, nitf forte^qnod
lovitep e^polesty vos eiH teprobi^ id eat a I>eo re*

eiiinr iMstrum non ftMntiidames^ No» aolara pude-
mits, sed etimn oramMs hoc, ut vros poleates »tis,
seiiieei aetfram conettmmationetn^ id est justitix
vestr» perfectionem. Et tdeo qaia gamieraas et on-
mwahoe, ego abeene seribo hcsc nobie; proptera ii
cam ftiero pressene non agam dnri$t$^ eeenndfM p9-
festoiem aposiolatim mei. Nec atii|cie si ex petestaie
agerem^ grave yoliis esse deberet, quia^Atfiur potesUh
lem dedU miHa Dominue iwmdificQiionem vestnun, <i
nem i» destmetianem.

Postqvaub de his qnas feeefant satis eos corripQh,
tradsit ut ia his quae de ftituro restabant corripbt
IRos, Acens : hi hls praemissis sic vos bal)ete ot do-
tbotldecmero, id eat iniotaro, fratm^ <^aiu/e(e,id

probali, dum vos indigaos ethlbuistis samraento* ^ est aic agite at de opere vestro gaadiiim aemper n-

raih fidei. Dicerent iHi : Nee mirum si vos reprobi,
eom ipse reprobas sis. Ad hoc 20S PauiMi^ Quid-
qiti4 vos epponalis; tamen epete qood bene eofM^
Mtlis hoc de nobis^ntfii nee tn mMo eumue reprobi ;
et licet in naUo reprobi, sed ia omoibue inveuia-»
mttr probaii, tamen nolumu» vos esse malos, ut
quidam pRdati , qni ut videatur probitas eorom eier^
cende praeiationem saam, gaad<mt culpis sabdito*
raro. Nob autera non sic, sed oramus Deum ut vos
mhU mali faeiaHs; el nofi oramos-hoc «f nos appa-'
fiemnue probati. Si es aaetoriiate prslationis vio-
^icarel oulpam siri)diti» tunc probatus appareret,
lioa iton orama», sed u$ vot fadatis quod bonum

Speeietis, et ut veregaudeatis; perfecti eetou^ etvos
perffecti exhartamini imperiectos ad perfectiooeiB.
Tos vero ilbperfecti idem sapite eum perfectis eibor-
tanftibtis vos, et habete paeem cum illis, id est oe
abutamini correctione eorum ; sed cam omni no-
destill amplectimini jassa eoram, qaia si idem sapj-
tis et pacem habetis, sie erit vobiscum Deus pads,
qui discordes abjicit, concordes eligtt Et idem I^eos
dilectionis erit vobiscum, qaia non dulBcit pacnB
habere, nisi secandam Deum sequatur diligere. E(
at pax et dilectio Dei sit vobiscam, salutau Tosti'
ificem in oseulo^ id est alter oscfuletur altehini, no^
tiflcata omni contentione inter vos. In oscolo dico

aetf noi vero nlhil digaara altione inveniofites ia vo« q noli qaod ore tantum fiat, et non corde, sed in 08cti)«

eaneto, quod nulla ira scintilla in ocealto cordisb-
teat. Et sic debetis vos invioem salutare, qaia tdi
tant vos omnes sancti^ commendantes vobis diledii'
nem cxemplo sui. Salutatio propria Pauli sequitor.
Gratia Domini nostri Jesu Christi^ id est Doioioas
aoster Jesus Christusdans gratiam, qua peccitidi-
mittit. Et charitas Dei, id est Deus PsiteTCe}asciai
ritas pro salute homiaum, Filiam voluit isrtrDari.
Et cammumcatio san%ti Spiritus. id est Spiritus
communiter procedens a Patre et Filio« Yet comiDth
nicatio sancti Spiritus, idest Spiritus sanciascois-
muaicans vobis gratias suas, stt eiim omnilnu «o^t'i
ameii, et ai ita fiat vos iaborale^ et Deas eoncedat.

bia ai sfiitttey id est appareamas, reprobi* Tunc prae-
lat«B wm est quidem, sed apparet reprolms, quando
Ron hivenii in qoo exerceat potestatem oommissi ja-
dieii. Ueram sunt qaidam pmlati, qui licet subditi
eorom boni idnl, vexani tamen eos ex imperio sus-
ceplsB poteslatis. Conlra hos Paulus t ideo oramus
m non simos reprobi, vobis facienlibus qued benura
esty quia nos nan poseumue aliquid adwrsue verita^
tem^ id esly ubi vera jastitia est, eam impugnare non
licet ; seilpossumus pro veritate tuenda, si quis eam
male vel agendo vel ^icendo impagnat. Ideo oramus
«t vos faciatis quod bonum est, quia gaudemus
quando nos tn/irmi ncmus, et potestas nostra locum
non habet perieclis omnibus. Voi anfem estis po^

203AR6UMENTUM IN EPiSTOLAM AD CALATAS.

6alats sunt Graeci. Hi verbum veritatis primum ab apostolo acceperunt; sed post discessum ejus tentati
sutit a hWs apostolis, ut ifi legem etcircumcisiouemverterentur. iios Apostolus revocat ad fideni ventatis,
seribeAs «is ri) Epheso.

PROLOGUS BEATI BRUNONIS IN EAMDEM.

Gaiatia locul quidem est in Graecia, et in es Pau- D reverso, pseudodoctores (quonim labor ent P^^
liis ptr aliquod tempas conversatus fuerat, prsdi- qai Ecciesiam Christi) introiemnl ad ^ ^^
tMi Galatis verhum Dei, quos etiam in flde funda- destrueodo quod Paaius religiose sediflcft^*!'^''
vorat. Bt quandia Paalus apad ees remoratus est, ceotes Patilo uoo esse credendura, neqiie dfictnni''^
•soiii hoBHle be hab«er«ni in fioe; sed Paido inde «tas tenendam, quia nec cum Cbristo coDTemi<t

Digitizedby

Google

981 eipositio m^ £PismAS paoll --- in ehst* ad oal. tst

faerat in lerris, aec ab eo edodus yt\ eleetus, iiee A docuit secundum infirmitatem carnalis inteliectus;

salleDi a Peiro, vel ab his qui cum Christo conver-

sati fuerant erat instructus. Hi etiam pseudo fpratiae

I>ei plurimum derogahant» dicentes eam non su($-

cere ad salutem nisi circumdsio^ et caetera veteris

legis tenerentur. In quo Paulum male docuisse ar-

gaehant, cum legem destrueret quam (sicut omui-

bus BOtiioi est) Deus per Moysen dederat ; quam ipse

Chrjstus, dum inter homines conversabatur, obser-

vavtrat, eihoc dicentes apudeos qui simplices erant,

tkkbantur inducere cpngruas rationes. Qnibus fal-

Uciis jam adeo fuerant seducti quod, nisi sollicitudo

Paulj ciu> per hanc Epistolam occurreret, jam sedis-

ponebant ad circumcidendum et ad caBtera legalia.

In hac autem Epistola Panlus agit de commendatione

adhuc enim carnales erant, nec roysteria divinitatis
capere poterant,. quia lieet accepissent Spiritum,
nondum tamen datus erat, nisi tantum ad remissio-
nem. Quod idem Jesus plane innuit, ubi ait - « Multa
habeo vobis dicere , sed non potestis portare mvdo.
Cum autem venerit Spiritus {Joan. xvi, 13), > etc.,
iilos, inquam, adhuc mortaiis quasi carnales docuit,
sed Paulus jam factus immortalis, jam sedens in
dextera Patris, jam dato Spiritu sancto eiegit, vo-
cavit et docuit, et sic apparet quod, in quo Paulus
videbatur inferior, longe caeteris est gloriosior. Ye-
terem legem sic improbat, ostendens eam datam ut
esset in tempore, et veniente gralia statim finem Ita*
beret, velutumbra, veniente corpore; qnae lex, quau*

perion» suae, quam pseudo deprimebant. Agitetiam B ^i^ duravit, nihil aliud quam grave jugum et onus

de destructione veteris legis, non quod improbet
eam, eo quod tenenda fuit. Agit etiam de commen-
datione fpratiae Christi. Haec tria sunt hic materia :
Se in hunc modum eommendat quod, cum illi obji-
eiant ei se non vidisse Christum , nec ab eo electum
vel instnictum probat quod longe dignius aiiis apo-
itolis dectus sit a Christo etedoctus; ilios enim»
dum mortaiis iuter mortales conversaretur, elegit et

importabile et inntile fuit, quia neminem justificare
potnit. Destructa lege gratiam Christi commendat,
ut eam quae sola sufficit ad salutem, et sine qua nec
ante datam gratiam nec post, aliquis potuit salvari.
De his omnibus sic agit, ea intentione ut Galatas
volentes judaizare retrahat ne faciant, nec ultra
pseudomagistros audiant.

EPISTOLA. AD GALAtAS.

204 GAPUT PRIMUM. G

f Paulus apostolus non ab hominibus, neque per
homii^, sed per Jesum Christum, et Deum Pa-
Irem, qni susdtavit eum a mortuis, et qui mecum
sunt omnes fratres, Ecclesiis Galatiae, gratia vo-
bis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu
Christo, qui dedit semetipsum pro peccatis no-
stris^ ttt eriperet nos de praesentt saecuLo nequam»
secundum voluntatem Dei et Pata^is nostri. cui est
gloria in saecula saeculorum. Amen. Miror quod sic
Um cito transferimini ab eo qui vos vocavit iu
graliam Ghristi in aliud Evangelium, quod non est .
aliud, nisi sunt aliqui qui vos conturbant, et vo-
lant convertere Evangelium Christi. Sed licet uos,
aat angelus de coelo evangelizet vobis praeter-
quam quod evaogelizavimas vobis, anathema sit. D
Sicut prasdiximus, et nunc iterum dico : Si quis
▼oUs evangelizaverit prieter id quod accepistis,
anathema sit. Modo enim bominibus suadeo, an
Deo?an quaero hominibus plaoere? Si adhuc homi-
nibusplacerem, Christi servus non essem. Notum
enim vobisfacio, fratres, Evangelium, quod evan-
gdizatum est a me, quia non est secundum homi-
hem. Nequeenim ego ab homine accepi iilud, ne-
que didici, sed per revelationem Jesu Christi.
Attdisti^ enim conversationem meam aliquando in
Jndaisrao : quoniam supra modum persequebar
Ecclesiam Dei,etexpugnabamilIam,etproflciebam
tai Ittdaismo supra muttos coaetaneos meos in ge-
nete meo, abundantius aemulator existens pater-

c narom mearum traditionum. Cum autem placuit
f ei qui me segregavit.ex utero matris meae, et vo-
f cavit per gratiam snam, ut revelaret Filium suum

< in me, ut evangelizarem illum in gentibus, conti-

< nuo non acxiuievi cami et sanguini. Neque veni
f Hierosolymam ad antecessores meos apostolos, sed
f abii in Arabiam, et iterum reversus sum Dama-
.1 scum. Deinde post annos tres veni Hierosoly-

< mam videre Petrum, el mansi apud eum diebus
i quindecim. Alium autem apostolorum vidi nemi-
f nem, nisi Jacobum fratrem Domini. Quae autem
t scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior.
f Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae. Eram au-
t lem ignotus fade Ecclesiis Judaeae, quae erant in

< Christo. Tantum autem auditum habebant, quo-
f niam qui persequebatur nosaliquando, nuoc evan-

< gelizat fidem, quam aliquando expugnabat; et in

< me clarificabant [glorificabant] Deum. >

EXPOSITIO.

PaulWy etc. In hoc principio haec tria, circa quae
maxime versatur, scilicet commendationem sui, im-
probatioiiem legis, approbationem gratiae breviter
coUigit, dicens : Paului apottolus nomensuum (quod
in omni Ecclesia notum fuerat) ad auctoriutem po-
nii. PmUuif inquam, apostolus^ non ab hotninibus^
eltgentibusenm, ne^ue per homiuem, consecrantem
eum, ut illi objiciunt per Ananiam. Ideo ait, non ab
hominibus neqne per hominem. Quidam enim non
ab hominibus, sed a Deo electi; per hominem tamen
sunt consecrati^ et e converso. Vel iu : Paulus apo-

Digitized by

Google

283 ft. BRUTS0N1S GARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. 2U

stolas nou ab hominibus eltgentlbus, vel consecran- A a vobis. Miror, inquam, de boc quod tnmfewm,
libus eum, neque per hominem, id est non per Ut gravius eos deprimat, sic ait.

Christum mortalem, et in humanitate viventem, sed
per Jesum Christwn suscitatum. De eo quod sequi-
lur, iuscUavit, convenienter accipimus suscitatum.
Dicerent ilii : Etiam si Ghristus legem destruat,
nott credimus, quia dissentit a E^o, qui legem de-
dit. Ideo subdit Apostolos per Ghristum suscitalum,
et per Deum Patrern, qui suscitavit eum a mortuis ;
quem fnistra mori veilet, si alio modo per legem ju-
stificare posset hominem; sed quia legem irritam
vidit, legem excluslt, ut per gi^atiam Ghristi perllce-
ret in quo lex deficiebat. Paulus, inquam, et omnes
fratres qui mecum sflinl, scribimus Ecclesiis Gaiatim.
Ideo fratres sibiin salulationejungit, quia objicie-

TransferuDlQr

enim insensibilia , ut lapides , ducuntur irrationalia.
Aguutur ratione homines ; sed islos judicat inseiui-
biles. Unde in seqttenti vocat eos insensalos. Minr
quod transferimini ab eo , scilicelDeOy ifui Densw-
cavit vos non merlto legis , sed per gratiam. VocaTii
dico et interius aspirando, et praedicatores adiiiba
do in gratiam Ghrisli , id est ad hoc ul esselis par-
licipes gratiae Ghristi. Transferiniini dico tn oiiii
Evangelium. Secundum illos , veterem legein Tocal
Evangelium ; quod tamen Evangelium non est e&u
^ nostro , nisi sunt illi aliqui ^ict voa conturbant, y
est psendo , qui velerem legem camaliterdoeenitt,
dissentire faciunt ab Evangelio Cfarisli; coin4|w

bant pseudoPauIum^OS^o^un^ essein destruclione ^ idem est intdlectum spirilualiter. Cmumfbeni, dk-

legis, quam Petrus et alii in suis paterentur Eccle-
siis. Ubi ait se non ab homine, scd a Ghristo susci*
tato, et a Deo Patre factum apostolum, satis in hoc
se commendavit. \obis^ o Galatas, sit gratia^ id est
his qui peccaverunt, sit secunda remissio. His qui in
justitia permanserunt, sit perscverantia gratiae. Sil
etiam vobis pax^ id est tranquillitas animi, a Deo
Patre nostroet Domino Jesu Christo^ qui alerqueet
potest el vult.

Modocomroendabit gratiam Ghristi per oppositnm
improbando legem dicens : Qui Ghristus dedit se-
metipsum non aliud sacrificium» quia nihH praeter
eum sufDceret. Semelipsum dico , qui tantus erat.

tum est a similiciidlne lurfoatae aquae , in qoa nifail
clare discemi potest. Ita isti iDteneclura Gaiatan
lurbaverant , quod jam malum a bono non discer-
nebant. Gonlurbant vos, et volunt convertere Em-
gelium Christi.

Convertere dictum est, a^imilitudine alicajosittr
agentis, qui ab obstante sibi relro, convertitnr; sic
elisti Galatae, accepta fide Ghristi per EvangellDfl
Pauli, jam bene directi fueranl in semiu boni ope-
ris, a quo volebant eos convertere illl pseudo. Obi
ait volunt , innuit Galatas nondum opere cooseDSS-
se illis , licet assensu. Illi volunl convertere , ted ^
eet nos , id est ego vel ipse Petrus , aut angelw bi-

Semet, ad discretionem, ipsum ait ad magnitudinem. ^ lignus veniens de cwlo , Id est in splehdida fignnnt

I^Ailif OAimAtinDtiaM «••a m%^M»^mfSm ««»•#•.•• ^AlArft«lS« • /wiiM ^ # :i:..> J^^^ ^^^^i* C: ^^i^^ «^.^^.^.And Atk tMf»

Dedil semetipsum pro peccatis nostris delendis ; quae
sl lex destruere posset, monstrum putaretur, quia
jam Pater superflue in moriem traderet Filium.^Nec
ul peccata praeccdenlia solummodo toUeret, mori
voluiti, sed ut , destructis peccatis , eriperet nos db
prmsenti seeculo , in quo vidit neminem posse morarl
sinepeccato. In quo notatnr maxima virtus Ghristi,
qui in fomace peccatorum nos liberat ab incendio
peccati \eriperet de prmsenti smculo nequam , id esl
de conformitate praesentis mundi, qui nou aliicit,
el lanto plus capit , quanto aeterna minus videntur].
Eriperet, dico, quasi vi conversationis bonae de
saeculo, sed nequam/id est secundum nequitiampec-
cali , Ghrlslus a saeculo suos eripit. Quod Ghristus

facilius suadere possit. Si enim emergens de teiK-
bris Inferni torvum et informem sese ingi^reti'
decipiendum, non tam idoneus essel. Vel, angehs
bonus venlens de coelo, sl evangelizet presterfu»^
id est praeter hoc quod evangeHzavimus vobisy sive
sit apostoltts seu angelus , illum non solum audeo
separare a corpore Ghrlsti, sed etiam sitesMikemd
ttt ipse separatus sit separatio illonim. ffic callide
respondet lllis , qui objiciebant illi , S06 ^^ '"'
daicos ritus non pateretur in Ecclesiis suis, ^
intelligentes Petmm Ideo patl, non quod fllad ^PP'^
baret, sed ne radiutem fidei eoram potiusliisco"'
cessionibus nutrlendam, quam nimia aspenttt^
destraendam terreret. Hoc aulem solis paliel»tHf

inmortemsededit, hocfacturaestseetim/iimvo/iiitto- 0 Judaeis: sed Paulus qui gentibus praedical)at, d<«

habebat eis Indulgere in his in quibns nunqru»
fuerant. Quod etlam postmodum, at fldes Ciinsti
solida esset, difliciliorl labore destraere oportertt
Et quia nec angelum , nec apostolum pateremuf
aliud vobis praedicantem , igitur si quis pseudo evan-
gelizaverll vobis praeter id qnod acccpistis a •
anathema sit. Et hoc nunc iteram dico dt pseuo^»
sicut modo praedixi de nobis et de angelo. ^^^ '
Praedixl vobis cum apudvosessem, me omnesfs&^
excommunicaturara ; sic eliam nune iterui» <w».
quis vobis evangelizaverit , prmter id quod *^^'
anathema sit. Dico anathema at<, el hoc ei «^
praemissa, zelumGhrisli habensdico, «"^ *"***][
9uadeo homimbus, id est an secundum ▼oIudU

tem Dei et Patris nostri, qui qula legem Inulilem
vidil , ul nos salvarel, ex pietate Filium in mortem
tradidit. El quia Ghristus dederit se pro peccatis
nostrls in mortem per voluntatem Dei , scitote ex
eo', quia cict Ghristo cum Deo est gloria de rerais-
sione peccatorum , non legi in haec praeseutia smcu >
la : et permanebit in saecula horum sofculorum con-
sectttiva. Amen^ id est vere ita est^ quod Ghristo glo-
ria, non legi. Amen quandoque alBrmativum,
quandoque optativum est. Et*quia Ghrlstus dedit se
pro peccatis nostris secundum voluntatem Dei , et
legem evacuavll, mtror ergo quod aic, Id esl lam
vehementer omnlbus mandatis meis derelictis; el
lam eito : param enim est temporis ex quo discesai

Digitized by

Google

E1P061TK) IK £P1ST0LAS PAULI. - IN EPIST. AD GAL.

m

mioimi suasibiUter loqtior : an suadeo Deo , id est A ita persequerer Ecclesiam Christl, apparet quod aiite

HllomiiiDei? Quasidiceret : Ideo dico , anathema

^i^, etc., qula oiim quidem ante fidem suadebam

■Bomiiiibus, praBdicans legem ; sed modo in flde sua-

lieo gloriam I>ei; ideo non jam suadeo hominibus,

Ifuia noD quaero placere illis. An euim quairo amp/itcs

^£€Kere komimbus ? Si legem praedicaret , quam ho-

mo TirtoCe sua poterat operari , tunc phiceret homi-

nilms : sed nolo placere, quia si adhuc placerem ko-

mini^iu, praedicaudo legem, jam non essem servus

dArisli . dum quod attribuerem legi, detraherem

^raliap Christi. Vel ita : An modo suadeo hominibus^

4tm Deo T Si legem praedicaret, hominibus suaderet ;

qoae enim lex praecipit, homo satis potest operari ,

ui abscindere pelliculam , immolare pecudem et hu-

couversionemETangelium non didici.

Subdit quod post subditionem non didicerlt. Ego
ita persequebar Ecclesiam Christi; sed cum placuit
ei, ex gratia, non ex merito, ei dico qui quam
potentialiter me segregavit de utero matris mem^ de
quo nunquam exirem, nisi misericordia ejus extra-
heret me, tam misericorditer vocavit me per gratiam
suam ad fidem. Yel ita : Qui me segregavit de matre
mea, id est a Synagoga, in qua puer nutritus et
doctus fueram, nec de sinu vel gremlo, sed de ipso
utero Synagogae. Pharisaeus enim eram inter prin-
cipes legis, et me inde segregatum vocavit ad fidem
per gratiam suam, non quia zelum legis habueram.
Yocavit, inquam, ut revelaret in me Filium suum.

lusmodi. Quod sl per haec salvum diceret hominem, B Si quis enim vocationem mei considerat, intelUget

omnem salutem ex Christo, nuilam ex lege , quae
mihi non profuit. Nec ideo solum vocavit ut in
sinililudine mei revelaret gratiam suam, sed ad hoc
etiam ut evangelizarem Hlum in gentit^us^ et notam
facerem misericordiam Dei. Cum ita Deo de me
placuit, continuo non acquievi cami et sanguini^ id
est Judaeis male suadentibus mihi, qui nihil aliud
suntquam caro voluptuosa. Et sanguls, id est anima
non secnndum rationem, sed secundum quod per
motum sanguinis turpia cupit. Neque continuo veni
Hierosolymam ad apostolos antecessores meos^ quia
me In flde antecesserant, ut docerer ab illis, sed
continuo a6tt in Arabiam, Haec Arabia est in qua

Deo deiraheret salutem hominis, etascriberet ho-
mini. Caetera non mutantur.

Ad illad quod superius dixit, non ab hominibus ^

n^que per hominem , hic respondere incipit. Littera

tamenpropejungitur : ideo homlnibus placere non

quaero, sed Christo , quia Evangelium meum non

est secondum homlnem, sed a Deo. Ei ideo facio

Tobis nolum , fratres , Evangelium : non illud vetus,

sed quod evangelizatum est a me ; hoc de eo facio

Tobls DOtttiii, quod non est mihi traditum secundum

hominem. Et hoc probat : Yere non secundum ho-

minem, ^t neque accepi t7/fe(<Evangeiium ab homine^

eoDsecranle me in hoc ministeriom, neque didici

iUod ab horaine. Posset consecrari a Deo , et tamen c ^'^ '"''"' ^"'*' ^'''^ iEgyptum in deserlo. Et iterum

ab Arabia reversus sum Damascum, Deinde post

postea discere praecepta illa ab 'homine. Non accepi
abliomitfe, nec didici, sed per revelationem Jesu
Christi , id est per Jesum Christum aperte revelan-
tem mibiy nqn per parabolas loquentem , sicut alios
apostolosdocoit, dum in carne esset adbuc morta-
lis , et iili intellectu Inflrmiores : vere non didici
illud ab homlBe , quia nec ante conversionem , nec
post converslonem. Ante conversionem prius osten-
dit , dicens : Audistis conversationem meam aliquan-
do^ id est tempore infidclitatis habitam in Judalsmo;
boc aodistis quoniam , id est quod persequebar Ec-
ctesiam Dei supra modum persecutorum : nemo enim
tam violens erat in servos Dei. Persequebar dico et
expugnabam Ulam secundum qoosdam multos eniro

annos tres veni Hierosolymam^ non ut quasi minus
sapiens interrogarem, sed solummodo videre Petrum.
Et mansi apud eum diebus quindecim, et tam brevi
spatio, sl Indigere, non satis possem doceri. Petrum
ibl vidi ; sed alium apostolorum neminem illo tempore
vidi, nisi Jacobum fratrem Dominif qui episcopus
erat Hierosolymis. Et sic apparet quod post con«
versionem nihil didici ; qute autem scribo vobis^
scilicet quod nec ante, nec post didicerim, credite
quia In his non mentior, Ecce enim loquor haec coram
Deo. Quod si Deus praesens adesset, nihil in sermone
meo falsitatis argueret. Deinde visis Petro et Jacobo,
veni in partes Syrice et Cilicice, Ego vero eram igno"

^oientesconverti,adhucspiransminarumetc»dis,D^«* /"«^/^ EcclesiisJuda^a!, qua: erant in Christo;

retroduxi. Plures etiam jam fideles fidem negare
coegi ; expugnabam , dico, et proficiebam in Judai-
smo» Lex enim mea magis ac magis per me in in-
creinentum proficiebat. Proficiebam dico agendo su-
pra multos eowtaneos^ qui juvenes et laboriosi
erant, utego. Coaetaneos dico, non proselytos, sed
^ngeneremeo^ ita filios Abrahae ut ego et in lege
Butritos. Et dico exisuns cemulator , id est imitator
etamator; non tantum legis, sed etiam patemarum
traditionum, Prophetae enim, praeter legem, quasdam
traditlones dederunt, ut Zacharias jejunium primi ,
etjejunium quarti (ZocA. viii,19.), etc. Tradltionom,
207 ^^^f mearum, quia tam bene operabar illas,
quod quasi meaepropriae esse videbantor, et cum 0*^0

quod si me non viderint, apparet me nihil ab eis
didicisse. Facie quidem eram ignotus, sed auditum
tantummodo habebant de me. Hoc, inquam, audie-
rant quoniam, id est quod Paulus qui persequebatur
nos aliquando^ id est tempore infidelitatis, ntinc
evangelizat fidem Christi, qnam fidem expugnabat
aliquando. Et hoc audieiites in me converso, et
sic praedicante ctarificabant Deum^ et magnificabant
misericordiam Dei.

CAPUT n.

f Deinde post annos qoatoordecim, iterum as-

I cendi Hierosolymam cum Barnaba, assumpto eC

f Tlto. Ascendi autem secoudom revelationem, et

f coutoli com iilis Evangeliom, qood praedico ia

Digitized by

Google

«87 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP, PARS D. ttl

gentibus. Seorsum autem his qui videbantur A de Judseis, Titum de gentilibus, quia Ecdesit qu-

aiiquid esse, ne forte in vacuum currerem, aut
cucurrissem. Sed neque Titus qui mecum erat
cum esset gentilis, compulsus est circumcidi, sed
proptdr sultinlroductos falsos fratres, qui subin-
troierunt explorare libertatem nostram , quam
babemus in Ghristo Jesu, ut nos iu servitutem
redigerent. Quibus neque ad boram cessimus
subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud
vos. A'b his autcm qui videbantur esse aliquid
(quales aliquando fuerint, nihil mea interest;
Deus enim personam homiuis non accipit [Deut.
X, i7 ; Bom, ii, 49]. Mihi autem qui videbantur
esse aliquid, nihil contulerunt. Sed econtra cum

bus praedicabat, opponebant ei, quod disseDtirei iii
praedicatione a Petro et ab aliis. Quam* dubietata
removere volens, cum testibus asc«>ndit Hierasakn,
non quod dubius esset in aliquo, sed ut oertuinfiem
his qui dubitabant quod non dissentiret a Petn.
Ascendi non tantum quia sic volui, sed etiam ascoNit
secundum reve/alton^m, id est quia revelaTil nihi
Deus sic oportere fieri ; et tunc non didici ab ilKi,
sed conluU cum iUu Evangeliumy dioens : Sic et sk
praedico. Nonne et vos eodem modo T Diceret afi-
quis : Reticuisti quaedam, quae gentibus pr»iic&
Non utique ait Pauius, sed Evangelium quod freikt
in gentibus. Nec mde verbum subticui, coDiii

vidissent quod creditum est mihi Evangelium „ publice cum tota Ecdesia. Seorsum autem, id m

praeputii, sicut et Petro circumcisionis ; qui enim
operatusestPetro in apostolatu circumcisionis,ope-
ratus 208 ^st et mihi inter gentes. Et cum cogno-
vissent gratiam, qua^ data est mihi, Jacobus, et
Gephas et Joannes, qui videbantur columnae esse,
dextras dederunt mihi et Barnabae societatis, ut
nos in ^eutes , ipsi autem in circumcisionem,
tantum nt pauperum memores essemus. Quod
ctiam sollicitus fui hoc ipsum facere. Gum autem
venisset Gephas Antiochiam, in faciem ei restiti,
quia reprehensibilis erat. Prius enim quam
venirent qnidam ab Jacobo, curo gentibus edebat.
Gum autem venissent, subtrahebat et segregabat
se, timens eos qui ex circumcisione erant. Et

separatim contuli cum his qui videbantur e$se di^,
id est cum apostolis, non tamen seorsum com hisit
alios excluderem, et private cum his agerem , kI
prius sermo meus pul>lice fuit ad omnes, mmt^
istos. Yel ita : Gontuli cum illis seorsum factis ^
id est apostolis, ne viderer impotens esse defeDdere
Evangelium menm sine auxilio eorum. Ideo tk
contuli ne forte (quod contingere posset) cumrm,
id est currere putarer, aut cueurritse, in vocumm,
uisi per hanc collationem approbarem meum En>-
gelium. Nec tantum couferendo iilud comprotof^.
$ed neque etiam TitUM qui mtcum erat^ cum of^
uatione gentUit, compuUus eet eircumcidl Per boe
quod ait compulsus, innuit illos pseudo mohm

simulationi ejus consenserunt caeteri Judsei, ita G laborasse contra Paulum, ut circamcideretur Tm

ut Bamabas duceretur ab eis in illam simula-
tionem. Sed cum vidissem quod non recte am-
bularent ad veritatem Evangdii, dixi Gephae coram
omnibus : Si tu, cum Judseus sis gentiliter vivis,
et non Judaice, quomodo. gentes cogis judaizare ?
Nos nattjra Judaei, et non ex gentibus peccatores.
Scientes autem quod non justificatur h^mo ex
operibus legis, nisi per fidem Jesu Ghristi ; et nos
in Ghristo Jesu credimus, ut justificemur ex fide
Ghristi, et non ex operibus legis. c Propter quod
ex operibus legis non justificabitur omnis caro
(Rom. III, 20). I Quod si quaerentes justifi-
cari in Ghristo, inventi sumus et ipsi peccatores,
nunquid Ghristus peccati minister est ? Absit ! Si

Nectantum Titus non est «ompulsus ad boc;W
neque etiam ad horam cessimue sutjectioni. Qttia ^
\iit : Non est compulsus circumcidi ; nec pnf^
subintroductos falsos fratres. Infideles enim Jod».
quibus Pauius quia infidelibus, non responderet,
praemio conducebaut falsos fratres, per qoosPauloo)
impugnarent. Propter illos , inquam , ^ ^^^
subintroierunt explorare Ubertatem ttostrm, '^^^^
fid<^m quae nos liberos facit a jugo legis ; ^
libertatem kabemus in Christo Jesu. Explorare 209
ideo, ut fios, si possent, redigerent in tervituUnt id
est in veterem legem quae gravis servitus est l^
boc fidem Ghristi multum conraiendat, quli^(>^
libertatem, legem deprimit quara vocat serTituttf-

enim quae destruxi, iterum haec reaedifico« praeva- ^ Propter ilios, inquam, neque saltem ad Horam »-

simus subjectioni , id est legi quae cedeotes ^
subjicit servituti. Ideo non cessimus, «< ^^
Evangelii nostri permaneat apud vos^ id est otsicot
praedicavimns legem esse inutilem, gratiaoi esse
sttfBcientem, ita semper crederetis.

Paulus alio tempore HierosolymaiD v6Diens,o
omnemdc se suspicionem toUeret, TiiBOtlj€offlJ*'°
circumcisum jterum fecit circumcidi, non ^
crederet aliquid jam conferre circumcisiOD*"*» ^
quia imposuerant d qnidam ipsum dixis^ i^
omni iempore Tuisse inulilem. Quod vt oUui

ricatorem me constituo. Ego enim per legem legi
mortuus sum, ut Deo vivara. Ghristo confixus
sum cruci. Yivo autem jam non ego, vivii vero
in me Ghristus. Quod autem nunc vivo in carne,
in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit
seipsum pro me. Non aiyicio gratiam Dei. Si enim
per legem justitia, ergo Ghristus gratis mortuus
est. >

EXPOSlTtO.

Deinde post annos quatuordecim a primo adventu
traiisactos, itemm ascendi Hieresolymam cum Bar-
nabuy assumpto ettam et Tito. Asoendi dicit secun-
dum sitnm loci. Paulus ideo secuudo venit Hieroso-
lymam, adduoent secun idoneos testes, Bamabam

probaret, Timotheum exhibuit ad circuincidendu»»»
sed modo Tilum circumcidi nulla ralione wj"
quia, si modo cum venisset Hieriisaleia, ut pro

Digitized by

Google

S9 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULL — IN EPIST. AD GAL. «90

ct uihU esse circamcisionem, eom circumcideret, A Societatem nobiscum pacti sunt, ita ut no$ 210

icerent Ecclesiae gentium: Ecce falsitas PauU

(uem, veUel noUet, Titum, in Ilierusalem circum*

ridere oportuit, Ostendit per iiiam coUationem

£vanfpeUi quod post conversionem non sit inventus

inferior Pelro et aliis. Adjun{;it etiam quod ante

conirersioBem longe dignior iiUs fuerit sub lege;

callide tamen quasi pro nibUo sibi sit dignUas quam

m%e ficieui habuit. liitera sic jungi|ur : Gontuli cnm

illis, et appanii secundum post acoeptam fidem irre-

prehensibiUs, sicnt tUi ; sed quale* fuerint aliquandOy

idestante lldem Petms et aUi, qui videbantur ab

liis secandum camem sapientibus esse aliquid, boc

ntemorare qualeailU fuerint qualis ego sub lege nihil

mea imerestj id est nibU confert in mea re. Verom

praedicaremus in gentesy ipiiautem in circumeiiionem.
Hoc tantum singiAare nobis imponentes, nt eseemus
memores pauperum, qui erant Hierosolymis, quod
iUi nisi per uos non poterant. Quod, sciUcet, bene^
facere pauperibus non soluni volui, sed etiam soUi-
citus fui facerey ita quod lioc ipsum^ id est non mi-
nus feci quam ilU precali sunt

Postquam otendit iUos nihU contuUsse sibi, et se
potius necessarium ilUs, secundum memoriam pau-
penim, addit quoddam majus, scilicet quod, cum
ipse esset irreprehensibilis, reprehensibiiem etiam
ostendit Petram dicens: Conferens cum Petro (t
aUis niliU mihicontuUt,sed ego contuli Petro. Quia

qaldem est quod ego tunc dignior iUis eram, sed t«i- B eum vemsset Ceptias Anliochiam ego restiti ei; nec in

-men non curo hujusmodi gloriam. Yidebantur dicit,

quantam ad iUos qui Petram et aUos ita jndicabant

magnos. Paaliun nihU. Ideo qu<les tunc fuerint, di-

cere praelereo. Scio enim quod Deus non accipit

penotutm homimsy id est Deus non habet acceptum

b«imineiD propler personam generis divitiarum vel

scienliae. Dicere quaies prios fuerint ; ideo nihil in-

teresse dioo in mea re, quia hoc solum mihi sufficit

ad comnnendationem quod Petros et aiii ^t dice-

baniur esse aliqusd^ nihil mihi contuleruntf id est in

nnUo me correxerant. In nuUo . mibi profuerant,

dam cootoli oum eis EvangeUum. Vel per, auum,

copuletur dicere, quales fuerint ante fidem nihil

mihi eonfert f sed hoc dicere quod illi qui videban-

oeculto, sed in faeiemt id est in conspectn Ecdesiae»
Ideo resUti, ^ta erat reprehensibilis ; el si non per
inteUectum, tamen per exemi^um. Ideo Paulus
reslttil Pelro ui faciem» quia Petras uon peccabat
in se, de quo quidem sedreto essel corrigendus, sed
peccabal in cauta simulalione, corrumpendo Ecc.e-
siam, et qni in pubUco peccabat, pubUce arguendus
erat; quienim viderant ofiensionem, necesse erat
ut iidem vldereut offensae emendationem. Petrus
utique erat reprebensibilis, quia priusquam venirent
^ttu/amconversi de Judansab Jacobo^ qui cathedram
habebat Hierosoiymis, priusquam hi venirent, Pe-
Irus edebat cum gentibuSy siue discrelione ciberum.
PrittS sic faciebat ; wd cum iUi venissent^ subtrahe"

afiqiifd, nihU mihi contulerant ; salis.est ad ^^bataez mensa geniiUum, nec hitenler sublrahebat;

sed tegregabai^y id est seorsnm faciebat Judmram
mensam a grege genUUum vei in alia domo, vel in
alia mensa, timens offendere eos qui erant ex dr-
eumcisioney id est Judaeos, si parliciparet gentUU>us,
et huic simuiationi ejus (non enim credebat discre-
tionem ullam Judaei et gentUis, sed tantum pro evi-
lando seandalo simulabat) simnlalioni, Inquam, ejus
conunserunt casteriJudan, ita ut etiam Barnabas^ di-
scipulus meus, dueeretur ab eis Judsis ineamdem
simulationem^ et noUel communicare gentUibus. Pe-
Iras simpUciter non considerans per hoc corrumpi
fldem Ecclesi», dedinabaHa scandaio Jndaei fralris»
per hanc sUnnlalionem. Sed ego, cum vidissem^

^^^ ^ „ , quod non recte ambularent Petrus et qui cum eo

geniiumenim Apostolns erat. Cum vidissent^^credil ^ eranl, »on reeU dico ad compwAandum veritatem

lur esse

commeiidatioaeoi. NUiU qaidem contuleranl mihi,
sed eliam affedanles societatem nostram, mihi el
Baniab»discipnlo meo dederunt deitras societalis.
Quod sic ait : Nihfl contulerant, sed econtrario c^m
m vidissentquodcreditum est nUhi a I^Evangelium
prtepuiii^ id est gentiUtaUs eadem dignitate sicut Pe-
tro credilam est Evang^ium circumdsioniSf id est
in Jadaeos. Eeontrario dicit secandum opinionem
eoram qai Paulum indigniorem jndicabant Petro.
Bene dico cum vidissenl, viderunt enim, ^ta
idem Deas ^t operatus est Petro, id est ad gloriam
et commeadationem Petri, miracula pereum fecit tn
apostolatu circumcisioniSy similiter eperatus est et
iitihi, id est ad mei commendationem inter gentes ;

lum esse mihi Evangelium, et cum idem per effe-
ctum cognovissenty videntes gratiam quw dataest
mihi (plures enim quam UU convertebam ad fidem).
Cogwmssent dico Jacobus, et Cephas, et Joanms^
qui videbaniw esse columnte^ id esl sustentalores
Ecciesiae. li enim honoraliores caeteris erant, quia
Chrisios eos in secretioribus sois semper admitte-
bat , coram quibas transfigvratas fuit in monie
[Matth. XVII, «). li, inqua«,fcoe cognoscentes, de-
derunt mihi et Bamabe destras societatis^ intelti-
gentes nos nea inferiores Ulis, sed pares, non disci-
palos sed socios. Conjungere dextras, signura erat
concordiae, qno se inviocm conf(Kderabant antiqui. <

Evangelii^ qui praedicaverant ritus Judaieos jam
inut^es, nec esse tenendos. Cum hoc vidissem, dixi
Cephweoram omnibtu (stcenim oportebat, dum €jus
sunukitio tolius Ecdesixesset corrupUo.) : Hoc* iQ-
quam dixi, si lt(,Petre, eum sis naUone Judeus vivis,
id est vi¥er6 foles geniiUter^ nihU judicaas uoiBiin-
dum« M nom vivis ultra judaice^ ut secundiim rilus
Ulos cibos de immttndUia dMies; si, inquam, lu
natoraUs Judaens n(m judaizas: quomodOt id esi
qua ratione gentes quie nunqoam |udaizaverani,
eogis jterfat«ar«,\aemplo tuo, Ucel non ita pnedices?
Nisi enUn in hoc pubUce correctus essei a Paul^,
seque ideo reiHrehenaibacm confiterelur, puUieiil

Digitized by V:iOOQIC

m S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM

non soiom Jadaet, sed etiam gentiies inutilem csse A
fidem sine l^e.

Hucusque satis probavit se non esse inferiorem
Petro, et aliis, imo necessarium et correctorem
eorum. Modo transit ad improbandam legem, quod
nullo modo tenenda sit, dicens : Gentes utique non
debent judaizare : quia nos per naturam JudcBi;&i
amodo judaizamus, inutiliter agimus. Quod sic ait :
Nos quidem sumus Judaei per naturam in Judaismo
nati, et semper insistentes operi legis. Judaei sumus»
et non sumus peccatores ex gentibuSy id est non pec*
cavimus ad similitudineAi gentium, adorantes idola
et hujusmodi : quod non fecerant Judaei. Et cum
simus per naturam Judasi, tamen non justificamur
ex operibus legis. Et nos hoc scientes quod nuUu$
honw ju9tificatur ex operibus legis^ nisi per fidem "
Jesu Christi, ut gentiles, sic et nos Judaei credimm
in Christo Jesuy ut sic justificemur ex fide Christi
tantum, et non ex operibus legis, Propler quod^ id est
quia nos Judaei ex fide sola justificamur non ex
lege. Ergo omnis carOy id est omnis gentilis cami
obediens, Deum nesciens, nonjustificabiturexoperibus
211 ^9^^9 si ^^ fecerit. Si enim Judaeo non pro*
sunt opera, multo minus gentili. Garnem vocat gen-
tilem, quia nunquam in cultu legis Dei, sed semper
fuit in opere carnis. Yel ita, quia si Judaeus non est
justus ex lege, multo minus caro, id est peccator
ex gentibus. Probat iterum idem per impossibile et
inconveniens. Dico quod ex fide Ghristi justificabi-
mur ; quod si ita non est, hoc est quod ait : Si nos r>
qucerentes jusiificari tn ChristOy id est per fidem
Christi, non dico putati existimationem stultorum
non curo, sed si per fidem Ghristi quaerentes jpsti^
ficationem inventi sumus ut gentiles etiam nos ipsi
peccatoresj qoia legem deseruimus, ad fidem Ghristi
transeuntes; si hoc, inquam, est, tnnc Ghristus
minister est peccati ; ipse enim docuit legem non
esse tenendam, sed ex fide esse omnem justificatio-
nem. Sed quia exhorrebat Ghristum dicere mini*
strum peccali, dicit hoc sub admiratione sic : Nun-
quid aliquis insensatus audet dicere quod Christus
minister est peccati? Absit hoc ut Ghristus minister

•sitpeccatil •

Vere Ghristus non est minister peccati. Nam ego
destruxi legem, quam non reaetiifico, ne me con- D
stituam praevaricatorem. Si enim destructam legem
reaedificans, ideo praevaricationis reus sum. Tunc
bene sequitur quod Ghristus, quia legem exciusit,
non est minister peccati. Quia sic ait : Si legalia quiB
destruxihtec iterum reoBdificabo, docens ea essete-
nenda, tunc profecto constituo me pra^aricatorem
legis, quam reduco^ Ipsa enim lex praecipit se con-
temni, postquam venerit gratia, ut ibi per Moysen :
f Prophetam suscitabit vobis Deus de fratribus vestris;
ipsnm audietis tanquam me {Deut. xviii, 15). > Quasi
diceret : Interim donec veniat, audite me. Gum ve-
nerit (me derelicto) confugite ad* eum. Reaedifico
ideodicit : Imponebantenim ipsi quidam quod prius

«ntulle docuisset iegem non esse tCMendam; sed mo- .

INSTITUTORIS OPP. PARS n. 1»

do correctus, reducebat legem. Yere si legem Teanyiict,
praevaricatorem legis me constituo. Nam e^odeaenii
legem, per ipsam legem ita praecipientem, ne veniefite
gratia teneretur. Et non dicit deserui, sed morttti
sum legiy id est ita legem destruxi sicut DuoqB»
amplius ad illam reversurus, quomodo a roorte dm
fit reversio ad vitam. Legi ideo mortuus som, vi ri-
vam Deoj id est per gratiam Dei. Vere desereps k-
gem, vivit Deo per fidem ; nam cessat a malo, rt
operatur bonum. Quod sic ait : Confixus sum cm
Christi^ id iest alfixos habeo sensus meos perVlm-
tem crucis Ghristi, ne quandio in fide Ghristi su,
liceat porrigere manum vei pedem ad opus malim.
Goufixus sum cruci Ghristi, id est ad gloriuiiClin-
sti, qui me sic confixit, et per haec habemas ttm
a maio. Ghristns si voluisset, alind genus DMriis
elegisset, sed voluit ut nec ipsum genus monis if-
sterio careret, praesignans hoc in afiixione suoib
membrorum, quae secundum.veterem hominein ps*
siLilis et mortalis usque ad diem crucis sustioK-
rat, ut sicut membra sua confixa, seeundum Tiitn-
tem hominis ad aliquos actus extendere ooo potiit,
quod in ilia cruce sic configebat hominem jssiitit.
ut quandiu fidem Ghristi non viobiret ad actum iDJi-
stitiae declinare non posset. Gonfixus sum craci,
cessans a maio. Vivo autem jam non ego^ qui em
secundum legem ; sed vivit in me Christus, id es(
vivo ego ipse factus Ghrislus per conformitateOi ((
per hanc partem habemus operari booiua* ^i^
utique Deo per fidem, per dilectibnem> per tn^
nem. Hoc ita ait . Ego vivo ; quod autem nm v»,
positus in carne, quia licet caro impagn^ spiriBi«
tamen spiritus in me vivit, et jugulat desideria e»*
nis, quod miraculum est ita vivere in canie. ^
vero sic vivo in fide^ id est per fidem Filnl^^^
et non per q[»era iegis, sed per diiectionem Ciinstii
^rut dilexit me, hominem persoualiter wso& s^t.
Yivo etiam et per traditionem, quia GhristttS trflfl»-
dit semetipsum in mortem pro nw, redimendo «
morte, quod non poterat effici per legcm.Etqota
per fidem vivo, et non per legem, igitur noaredoc«
legem. Quod tamen sic ponit : Non abjieio grsM»
Dei^ quia reducere legem, 212 ^sset abjicerepa-
tiam. Ideo non reduco legem, quia non perlegeoi'
sti.tia. Si enim per legem esset jie«t jtta, ergoCkru»
gratis^ id est superflue mortuus est^ ut jusliicat**»
cum per legem habeatur justitia ; sed ChrislfltB so-
perflue, mortuum nolletis concedere. ^
CAPUT lil.
t 0 insensati Galatae, quis vos fascinavit non ob^
« dire veritati ante quoruni oculos Jesus Christns
« proscriptus est, et in vobis cruciflxns? ^^ **".
« a vobis volo discere. An ex operibus lcgis sf^
t tum accepistis, an ex auditu fidei?Sic8tulltesw
« ut, cum spiritu coeperitis, nunc camc consum-
« memini? Tanta passi estissine causa?si(^
« sine causa. Qui ergo tribuitvobis Spiritum»cl ope-
« ratur virtules in vobis, ex operibus lcg**' 'J
« auditu fidei? Sicut scriptum csl: « Credidil Ab^'

Digitized by

Google

20o

EXPOSITIO IN mSTOLAS PAULI. — IN EPIST. AO GAL.

m

ham Deo, et rq»autuin esl ei ad justitiam {Gen. A runtavetulis^quaecreduntquosdamfascioatomsolo

XT, 6 ; Ram, nr, 3). i Cognoscite ergo, quia qui
ex fide sunt, hi sunt filii Abrabae. Providens au-
lem Scriptura, qnia ex fide justificat gentes Deus,
praenuntiavit Abrahae, quia c benedicentur in te
omnes gentes {Gen. xii, 3). i Igitur qui ex fide
suut benedicentur cum fideli Abraham. Quicun*
que enim ex operibus legis sunt, sub maledicto
sunt Scriptum est enim : i Maledictus omnis
\^homo] c[ui non permanserit in omnibus quae scri-
pla sunt in libro legis, ul faciat ea {Deut. xxvii,
26}. I Quoniam autein in lege nemo justificatur
apiid Deum, manifestum est, quia c justus ex fl-
de vivit {Habac. ii, 4 ; Rom. i, 17). > Lex autem
non est ex fide : sed c qui fecerit ea, vivet in iliis
{Levit. xviii, 5). i Christus autem nos redemit
de maledicto legis : factns pro nobis maledictum,
quia scriptum est: c Maledictus omnisfhomo] qui
pendet in ligno {Deut. xxi, 23), i ut in gentibus
benedictio Abi^ahae fieret in Christo Jesu, ut pol-
fidtationem spiritus accipiamus per fidem. Fra-
tres (secundum hominem dico) tamen hominis
confirmatum testamentum nemo spernit, aut su-
perordinat {Hebr. ix, 17). Abrahse diclae sunt
promissiones, et semini ejus. Non dicit et semini-
bus, quasi iu mullis, sed quasi in uno, et semini
tuo qoi est Christus. Hoc autem dico, testamen-
tum confirmatum a Deo. Quae post qnadringentos
et triginta annos faeta est lex, non irrilum facit

visu posse corrumpere quos volunt. Vos dico fasci-
uatos ante oculos quorum (quia ipsam veritatem ha-
betiset cognoscitis) et in oculis vestris Chrislus Jc"
$us proicriptus est. Proscriptus dicitur, qui a regno
et haereditate sua depellitur. li autem Christum a re<
gnoethseredilatesua depeilebant, dum setpsosin qui-
busregnare debebat,etquiejus eranthaereditas, Chri-
sto subducebant. Mon solum proscriptus; sed etiam
Christus est in vobis crtid/i«tM.Non enim magis viluit
213 Christus in oculis Judaeoruoi et Pilati, quam iu
vobis, qui sic eum contemnitis. Vei ita l Ante oculos
quorum Christus proscriptus est in aliis, quos malo
exempio depravastis, et etiam in vobis ipsis, qui
Christum repellitis a vobis. Et licet iu sit proscri-
B ptus, tamen ipse pro vobis est crucifixus, nec ita
esset proscribendus. Hoc evidenter inseruit. Modo
revertitur ad illud. 0 vos insensati, licet modo satis
probaverim fidem valere, legem irritam esse, et li-
cet vos insensati sitis, tamen vos ipsos faciam con-
fiteri et probare quod ex fide sit justitia, et non ex
iege. Quod sic ait : Muila alia occurrunt per quae
hoc probare possem, sed hoc solum sufilcit, et hoc
volo discere a vobis an accepistis Spiritum sanctum
ex legcy an ex fide. £x lege non, quia vos, gentiles,
legem non habuistis. Et non ita simpUciter ponit,
sed addit. Ex operibus legis, an ex auditu fidei, de-
primens legem, cujus opera erant importabilia ,
commendans fidem, quae facillime ex soio andita

ad evacuandam promissionem. Nam si ex lege ^ habetur. £t cum ex fide Spiritum accepistis, sic

haerediias, jam non ex promissione. Abrahae au- — '" -'■'" -" - — *'—-** — -'•--

tem per repromissionem donavit Deus. Quid igi-
tur lei? Propter transgressionem posita est, do-
nec veniret semen, cui promiserat, ordinata per

angelos in manu Mediatoris. Mediator autem
uoius non est ; Deus autem unus est. Lex ergo
adversus promissa Dei? Absit ! Si enim data esset
lex, quae posset vivificare; vere ex legeessetju-
stitia. Sed conciusit Scriptura omnia sub peccato,
ut promissio ex fide Jesu Christi daretur creden-
tibus. Prius autem quam veniret fides, sub lege
cQstodiebamur; conclusi in eam fidem quae reve-
bnda erat. Itaque lex paedagogus nostcr fuit in
Ghristo, ut ex fide justificemur. At ubi venit fi-

modo stulti estis ut cum per Spiritum ciBperiti$
salvari, nunc came^ id est per carnalein legem con^
summemini^ id est perficiamini. Plurimum desi-
pitis cum illud quod minus est (scilicet incipere)
Spiritui datis, et iilud quod majus (id est perficere)
atlribuitis cami. Et quia per carnem consumma-
tioneni quaeritis, sine causa estis passi tanta. Vos
quidem muita passi eslis ab infidelibus, sed fru-
stra. Sine causa dico vos Unta passos : tamen hac
conditione, si sine causUf id est si ineorrigibiles
estis. Si enim pceniteati^, praesto est uidulgeniia.
Et sic dicens reveiat spem eorum. Per iilus quos
ex fide soia probavit habere Spiritum, quia nun-
quam legem habuerant. Vult modo probare de se

des, jam non sumus sub paedagogo. Omnes enim o quod, cum utrumque habuerit, legem et fidem ; per

Uii Dei estis per fidem, in Christo Jesu. Quicuei-
qye enim in Christo baptizali estis, Christnm in-
diiistis. Non est Judaeus, neque Graecus; non est
servus, neque liber; non est masculus, neque
femina. Omnes enim vos unum estis in Christo
Jesu. Si autem vos Christi, ergo senien Abrahse
estis, secundum prouussionem haer^es. >

P.XPOSITIO.

Etquandoquidem per fidem justitia, et non perlegem,
f^insensatiGalatmyquis vos fascinavit vt noncrederetis
«ertiali^Veritatem habetis in vobis, scilicet fidem
Christi, qnae vere justiflcat, et non creditis ei. Fascina-
^dicit, accusans insipientiam eorum; iion enim diflle-

fidem tamen Spiritum accepit, non per legem. Quod
nisi probaret, dubietatem relinqueret.

Ui.de sic ait : Quandoquidem vos ex fide Spiritum
acccpistis, et non ex lege, ergo Paulus qui tribuit
vobis Spiritum, id est per manu^ cujus accepistis
Spiritum sanctum, et qui operatur virtutes et mira*
cula tfi vobisj dicite modo an ex operibus legis ha-
buit Spiritum , an ex auditu fidei ? Ex vobis per
simile judicare poiestis, quia ex fide non.ex lege ,
licet utrumque habuerit. Ex fide habetur Spiritus.
Ex fide habetur jusiilia, et exfide promissio. Littera
sic jungitur : Ex fide sic habetur Spiritus, sicut ei
eadem fide habetur juslitia. Justitia utique ex fide.
Nam Abraham eredidit Deo. id est fidem hafcuif » ei

Digitized by V:iOOQIC

S9S S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H. «W

hoc credere» rqtutatum eit ei sofficiens ad habendam A onus legis, quanlum nec ipsi patres eoinm portare
iustitiam. Et quia Abrabam per fldem habuit justi- poiuerunt.

tiam, ergo cogimeite quia, quiewuiue sunt ex ^e^
et non ex lcge (sicut nec Abraham tunc erat) ii per
fidem lunt filii AbraliWy id est. justi, quia imitatores
fidei sunt Abrahae. Non solum per fidem^habetur
Spiritus et justitia, sed etiam in fide babetur bene-
diaioi sicut ibi lcgitur. O Abraham in te^ id est
in similitudine fidei tuae, benedicentur non solum
Judaei, sed ctiam omne$ gentes, Sed antequam po-
nat banc auctoritatem, prsodicit quomodo intelli-
gendum sit illud, in te^ dicens : Scriplura in Genesi
providens , id est ostendens Deum providisse ; sic
enim ab aeterno Deus deliberavit, providens, in-
quam, hoc quia^ id est quod Deus justificat non so-

Probavit modo, per Abrabam etMojsen, justidui
haberi ex fide, et benedictionem (Ac(. xv, 11), boc
utrumque esse ex fide iterum probat per Habacuc.
Et considerandum est quomodo fidem semper prx*
ferat legi, et per Abrabam qui fuit ante iegem, et
per Moysen ejusdem legis datorem, et per Habacuc,
sub ipsa lege viventem. Ex fide habetur justificatio.
Quia autem in lege nemo justificatur (non dico apod
existimationem hominum) sed apud Deum^ manifet^
tum est in Habacuc, quia ait quod ex fide &i Immiio
justus^ et qui justus est, vivit, id est proroissiffl
benedictionem apprebendit, et si ex fide sola jnstiis
vivit, tunc non ex lege. Opponeret iUe : Verum qsi-

lum filios carnis Abrahae, sedetiam^«(«i, justilicat, ^ ^em, quod per fidem oportet justificari homiiieB;

dico* non ex )ege, sed ex fide. Illa Scriptura longe
ante tempus gratiae praenuntiavit, id est ostendit
Deum pfaenuntiasse Abrahae, quia in te per imi-
tatam fidem benedicentur omnes gentes {Gen.
XII, 5).

Notandum est quod, cum debeat probare de be*
nedictione, ait : Justificat ex (ide, intelligens quod
ubi praecedit justitia, ibi ex nccessitate sequitur be-
nedictio. Quod hic vocat benedictionem, idem in-
telligit promissionem, testamentum, haereditatem.
Praeterea videndum est quod nou incongruo ordise
ex fide pritts habetur Spiritus, debinc justitia. Ad
ultimum benedictio. Post fidem enim statim datur

sed umen lex adjuvatfidem, et 'qttodammodo k-
cessaria est fidei. Quod ita infert. £x fide wi
justus, non ex lege. Le» auum non est^ id ^t dos
pendet ex fide^ nec uUum a4jumentum est fidei. Sed
vultis scire quid melius faciat ? *Hoc, scilicet, qn
fecerit ea^ quae lex praecipit, vivet in iUis^ id est qood
habet dimittetur ei ; sed nibil merito legis aiigmeo-
tabitur ei. Quia dixerat superius : Maledictvs omob
qui non fecerit praecepta legis, diceret Ule : Qu^n-
doquidem Moyses sic ait*Licet simus in fide, nece&f
tamen est ut faciamu^ legem, ne maledictuoi Movsi
incurramus. Contra hoc Paulus : Licet Mo jses loa-
ledixcrit omni non facienti legem, non tamen idra
adhosreatis legi ; Christus enim redemit no» de iHo

„- ,

Spiritus, sine quo nemo potest l)ene operari. Dehinc ^ maledicto legis. Quod et Moyses com malediceKC

per adjuvantem Spiritum, sequuntur opera jostitiae.
Post justitiam sequitur benedictio , %JJ^ id est
jttstorum operum retributio. Et quia Scriptura sic
ait per fidcm mediante, justitia benedictionem con-
sequi, igilur ii qui sunt exfide, id est qui esse suum
coUocant in fide, quod utique David et multi alji
cum essent sob l^, subsistere tamen habebant ex
fide. li tttique qui sunt ex fide benedicentur cum
Abraham^ noo circumciso, sed fideliy id est non per
legem, sed per fidem. Nec boc praetereundum est
qaod Abrabam ex fide justificatus sit priusquam dr-
cumcisus fuerU. Yere ex fide solum habetur bene-
dictio ; nam cx iege non habetur, sQd potius male-

inteUexU. Redemit nos Christus factus pro nobisK'
dimendis, non solum maledictus, sed etiam moii-
dictum. Si quis enim crucifigentium Cbristum to-
luit maledicere alicui, maledicebat, dicens : Sic tlLi
contingat, quomodo illi crucifixo. Vere pro nobis
factus est roaledictum, quia scriptum esi in Deote-
ronomio : < Omnis qui pendet in ligno sit maiediclus
{Deut. XXI, 25). > Christus autem in ligno peodens,
non utique ex culpa proprii criminis, sed in eo solo
maledictus, quodpoenam malqdicti sustinuit. Moyses
enim praeceperat, ut si quis reus damnaretur, lo
ipsa damnatione ipsi malediceretor. Yel ita onui!»
qui pendet iu Ugno sit maledictus. Deus enim prioo

dictio. Quicunque enim sunt, id est subsistere se d homine creato, benedixit ei, si in obedientia persu-

credunt ex operibus iegis, ii sunt lub maledicto. Et
hoc probat : Yere sunt sub maledicto ; nam ita scri-
ptum est in Deuterooomio, id est in abbreviatione
legis, quando Moyses datam legem breviter recapi-
liUavit, et omnibus praeceptis collcctis postea ait :
Omnis iUe qui non permanserit in omnibus qwB
Meripta sunt in Ubro legis hujus (non dico perman-
serit voluntate : sed ita ut faciat omnia ea) < male-
dicttts sU {Deut. xxvii, 26). i Et bocdicepsMoyses
idem erat ac si diceret : Ilanc legem non trado vo-
bis, ad habendam in ea justificationem ; sed ad de-
primendam duritiam vestram. £t scitote fugiendum
vobis esse ad gratiam, ul maledictum legis evacuet
gratia Christi. Ipse etiam Petrus dicit tantum esse

tisset ; sed quia peccavit, maledixit ei ; Quud mak-
dicere nibil aliud fuit nisi spoliare eum de concessa
impassibiUtate et immortalitate. Christus vero, car-
nem veteris Adae assumens, fuit maledictus, qoia
passibiUs et mortalis. Qood in eo palam fuit, dai»
in Ugno pependit ; pati enim non posset, si impas-
sibUis esset. Objiceret ille gentilis : £t Si Christiis
solvit maledicium legis, nobis non habentibus legem
nihU profuit. Contra hoc Paulus : Christus redemt
«o<, ut sicut in Judaeis, sic in gentibus 215 fi^^
benediciio^ id est repromissio Abrohm habenda »
Cknuo fesuy noo per legem. Fieret dico promissio,
it^ «1 4tccipiamu$ pollicUaUomn, id est rem (ceqiMn-
ler poUicitam.

Digitized by

Google

S97

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PACLl. — IN EPIST. AD GAL.

«91

PoUkiUiUoiiraii dico Spirilus, id e«i factam nobis A legey quod tamen esse ncquit, si ex le§e; jam non

per Spiritum ; vel SpirituB, quia jam Spiritum san-

ctum per quemjampartimdeilicamurarrhamhaben-

dsB beatitudiois accepimus. Accipiamus dico, non

per legem, sed per fidem. Quod modo probavit per

auctoritalem legis et prophetae, scilicet per fidem

accipere benedictionem, idem probat per legem hu-

manse consuetudinis, dicens : Quia sicut testamen-

ium cujuslibet hominis legaiiter factnm destrui non

potest, ita lex lestamentum Dei irritum facere non

potest. Quod. si objiciunt legem esse antiquiorem

hoc testatnento, et vetus non debere destrui per no-

vum , nibil dicunl, cum h£c promissio facta sit

Abrahx longe apte legem. ^Littera sic jungilur :

Quod per auctoritates raodo probavi , idem fratret

nunc dieo ucundum hmninem^ id est per Iramanas

consnetudines affirmo sic : Testamentum homitti$y

licet sit cujuslibet vilis bominis, tamen teslamen-

lum hec conftrmatum^ id est legaliter factum, ut siut

ibi testes : Horiturus testalor, etc.Hoc testamentum

uemo spemit^ «t inexpletum deserat. Aut nemo $u-

fer hoc, aliud testamentum ordinat. Et sicut testa-

meotum hominis uemo destruit, ita lex testamen-

tum Dei non facil irritum. Anlequam hoc ponat,

praefmittil quodvere lestamenlum Dei faclum slt, el

postea quod testamenlum antiquius lege fueril. Te-

siamenlum hominis nemo spernit, testamentum au-

lem a Deo factum esl, quia Abrahte dictas $unt

promissiones, Non dicit quod de diversis fuerinl

iialwlur ex repromissione, Quia si non ex repromis*
sione, falsus est Deus qui promisit. Quod si ila ei^,
ergo nec uUo modo habeiur. Sed verus est Deiis
qui promisit. Ergo ex repromissione ejus el non ex
lege. Si ex iege, non ex repromissione; sed ex re •
promissione habetur. Vere ex repromissione, quia
Abrahm donavit Deu$ ha^redilalcm per ropromis^io^
nem, Ergo non per legem. Et quia probo per legem,
iiec juslitiam, nec haberi lienedictionem. Igitttr op-
pones mibi quid profuit lex ? Fruslra videtur esse
data, cum neque justittcet neque salvet. Verum
quidem ait Pauius, quod neque justificat , nooue
salvat, nec tamen ideo inulilis, quia posita esi
prcpter tran$gre$$ione$ molliplicandas, addidit enim
peecalum praevaricationis quod non erat. Ei uecessa
erat ot abundarent transgressiones. c Ubi euim
abundavit delictum, superabundavit gratia (Rom.
V, ^). • Vel ita : Posita esl lex proptcr vitandas
216^^i>sg>^6Ssiones; lexenim puniens reum, li^
mere facit peecatum. Iterum ille : Sipropter Irans-
gressiones; ergo lex utilis tenenda. Minime ail
Paaltts, qnia lex ad lempus posita est, donec veniret
$ement id esl Ghristus, de quo ail : In somioe tuo,
etc, cui semini promiserat^ id esl promissio facla
fuerat. Lex dico ordinata , id esl non permansura ;
sed secundum ordinem suum in lempore disposiia.
Priusenim lex naturalis; dehinc tsla iex scripia.
Ad ullimum gratia, ordinata^ dico , per angelos^ id

promissioncs, sed idem multls repetilionibus el di- ^ est per Moysen et Aaron , qui fuerunl nuntii Dei

versis temporibus esl pollicilum. Abrahse dictae sunl
promissioues , et per Abraham didae sunl $emv(ii
eju$ , id est Ghrislo. Sicut qifando promitlitur patri
fecunditas filiorum^ augmentum hsereditatis , licel
filios ejus nondom sit, Umen in paUe promissio fil
filio. Ptomissio facta est semini , hoc dicil, et nou
dicil, facta est$emittibu$. Vel ita : Semini dicit, non
dicit, in seminibus quasi in multis debeant baeredi-
lare genles, ««(/ qua$i in iino, id e&t$emiae tuo hae-
reditabunt gentes; qui semen e$t Chri$tu$. Bona esi
relalio, qua proprium sequitur. Hic ostendit testa-
mentum Dei faclum esse ad Abrabam, nunc osten-
4il teslamentum esse antiquius lege. Dico promis-
siones factas Abrahse , de eodem aulem dico quod
hoc te$tamcntum confirmatum est a Deo^ juravit
enim Deos iUud se impleturum. Hoc, inquam, testa-
mentum lex uon facit irritum ; qu(B po$t quadrin-
gento$ et triginta annos facta e$t, Si enim testamen-
tum cajuslibet hominis non fit irritum, quanto
magis lestamenlum Dei, quod cum juramenlo polli-
ciius fuil, el Abrahae tanto viro, et tanta antiqni-
late temporis irritum non erit ! Lex non facit irri^
tum ad evacuandam proinUsionem/idesiul evacuetur
promissio.

Quod ait lex non facit irritum, sic debemus inlel-
ligere facilirritum, ut ipsa lex justificet, benedictio-
nem tribuat, sicut per fidem fieri promissum esl
Abrahae. Vere evacuetur promissio, si testamentum
sitirritum perlegem. Nam si haereditas babetur^a:
Patuol. CLUL

ad populum; vel, per coelestes augdos, quorum
ministerio tradita fuit lex Moysi. Iterum ille : Quod
per angelos factum est, destruere malum est. Con-
tra hoc Paulus : lla dico per angelos ordinata ut es-
set in manu , id est in poteslate Mediatoris Ghristi
Angeli enim quicunque fuissent, hoc voluerunl,
ut, veniente fide, evacuaretur lex. Et quia mododixe-
ral mediatoris ; qui enim medius est duas extremi-
lates conjungens , videtur diversus esse ab iis quae
conjungit, ne putaretur Ghristus, dum mediator
esset inter Deum el hominem, vel non esse Deus,
sed aliud a Deo, qui conjungebat hominem. Vel si
Dcus csset, putarenlur cuo, unus qui conjungeret
medius duo extrema ; alter Deus, cui conjungeretur
homo.

Et ad removendum hoc subdit : Dico mediatoris ;
Mediator autem concedo quod non est uniu$ rei tan-
tum mediator, sed duarum extremitatom,quia pro-
pter onum non diceretur medius. Et, licet non sil
unius mediator, sed duorum, tamen propterea non
sequitor qood sinl doo dii , sed unus tantom est
Deus, Vel aliter : Lex est posita in mano mediatoris ;
hic aotem mediator non est unius, id est Judaici
popoli untom ; sed esl onos, id est aeqoe gentilis
sicol judaei. Hoc inde constat, quia esl Deus tam
bene gcntilis sicot Jodaei. Inferl a superiori : quia
testamentum hcminis nemo spemit^ aut superordinat.
Testamentum autem ante legem factum est. Ergo
lex non destruit promissa Dei. Sed hoc sub inlcwo-

Digitized by VjOOQIC

M9 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM

galione sic ponit . An fatcndum est quod lex sit A
advenw promis$a Deiy ut per legem liabeatur quod
per fidem promittitur? ii^»^ hoc ut lex sic adverse-
tur promissis Dei , ut efficiat benedictionem, quae
perfidem promittitur! Vere lex non est adversus
promissa Dei, ut possii benedictionem dare. Nam
si lex data esset qum possit vivificare, id est promis-
sam benediclionem dare, tunc vere jmtitia esset
ex lege, nisi enim juslitia praecesseril, benedictio
nequit apprehendi'; sed ex lege non est justitia.
Scriplura enim conclusit , id est ostendit conclusa.
Vel Scriplura, id est cadem lex, et, per additum,
peccatum quasi violcnter conclusit, et conclusa esse
ostendit omnia sub peccato. Ideo oronia conclusa
sunt sub peccato, ut sic conclusi crederent, et illis
tandem credentibus, daretur promissio^ id est pro- ■*
missa benedictio, non ex lege, sed ex fide Jesu
Christi; posset enim putari quod, Ucet crcde-
rent, non tamen merito fidei acdperent benedi-
ctionem.

Nota : ideo conclusit omnia sub peccato,ut crede-
rent ; nisi enim homines ita ligarentur sub vinculo
peccati , quod nec viribus suis respirare possent,
nunquam ad misericordiam quae in fide constat,
confugerent. Sed quamvis lex vivificare non possit,
tamen opportuna fuit; quiSi, priusquam veniret fides^
nos Jud^i positi sub lege custodiebamur^ id est sub
custodia legis nutriebamur ad venturam gratiam.
Sub lege dico conclusi, id est constricti in carcere
velut servi. Minabatur enim poenam , non promitte-
bat requiem. Gustodiebamur dico, ex hac custodia ^
transituri in eam fidem quoe tunc figurislegis velata,
erat revelanda per Ghristum. Et quia sub lege custo-
diebamur in fidem , itaque lex fuit pasdagogus no-
$ter , Rutriens nos ponendos in Christo^ ideo in
Christo, ut nos Judaei justificemur ex fide Ghristi,
non ex lege. Psdagogus dicitur nutritor pueri , qui
semper sequitur pedes ejus. Similiter lex paedagogus
noster fuit, nutriens pueritiam et simplicitatem no-
stram, sicut solet puer nutriri verberibus et minis.
Nos puerl eramus sub jpaedagogo. At ubty id est
postquam, 217 ^^^^^ fides^ id est maturitas mo- '
rum, et jam adulti sumus ; nos Judsei , jam non
sumus sub pcedagogo, id est sub lege. Ideo nos Judiei
amplius non sumus^sub lege,^uta vos omn^s, Gaia- |v
tse, gentiles estis filii Dei per fidem , habitam in
Gbristo Jesu non minus quam nos. £t si vobis ni-
hil minus est apud Deum per fidem quam nobis,
frustra teneremus legcm , quae per nos probatur
nihil conferre nobis. Quia si nos Judaei iegem, quia
inulilem dimittimus, utique vos qui non habuistis,
insania esset apprehendere.

Bene dico vos filios Dei in Giiristo Jesu. Quicunque
enim baptizati estis in Christo, id est in institutione
Ghristi Jesu, induistis Christum. Induere dicit. Homo
cnim per peccatum nudus et penuriam patitur et
ignominiam ; sed in baptismo veniens ad Gliristum
induit eum, et ad tegendara nuditatem suam et ad
gloriam. Bene dico quicunque non est enim Jud(pus

INSTITDTORIS OPP. PARS 11. 300

ncque Grcecus , non est servus neque liber; nom est
Mosculus neque feminay id est non natio, non condi-
tio, non seius diflerens est in fide Ghristi. Ommes
enim vos unum corpus estis per fidem inChristo Jesm.
Si autem vos estis Christi, cum Ghristus sit Abrahs*
supra enim dictum est et semini tuoqui estChristus,
ergo perGhristum vos, gentiles, estissemen Abrahm.
£t si semen, ergo hceredes benedictionis ejos, wm
per legem, sed secundum pfomissionem. In eodem
quod superius probavit adhuc iromoratar; sieat
enim probavit non amplius revertenduro esse ad le-
gem, quia psedagogus fuit : fide autem perfeclis»pe-
dagogo non est opus ; idem adhnc aliis rationilNxs
probat, scilicet Judaeos non amplius deberc operari
sub lege, propterea quia lex loco tutoris et acloris
fuit : quo tutore et actore non indiget matoritas fi-
dei. Et hoe probat per similitudiuem pupilli qoeni
pater moriens sub tutore et aetore esse disponit,
donee maturitas aetatis faciat eum dignum libertatr.
Tutor pueri dicitur, qui contra impugnantem luetor
eum, ne exhaeredari possit. Actor pueri dicitur, \cl
idem, vel alius ; sed pro^diversa causa, scilicei quta
agit et dispensatbona pupilli, solvitcensns,re^ioiidd
pro eo in causis. Lex similiter tutor et actor dicitur.
Homines enim parum habentes divinae cognitionis,
et in eodem satis miseri et pupiUi, indigebant ^as
lege quae constringeret eos ut servos, ut, sub ha^
districtione nutriti, migrarent ad perfeclioneni fidei;
et tunc lex erat eis tutor per praecepta quae dabat,
dicens : Ne facias hoc et iUud. Quod si feceris,
morte morieris. Sic per data prsecepta tutabatur eos
lex, et defendebat contra irruentia vitia, a quibiis
timore cessabant, nondum dilectione. Lex etiam
erat ejusdem popuU actor,per sacrificia quibosage-
batur apud Deum ut expiarentur a peccatis. Litten
sic jungitur. Non solum per id quod praemissum est,
sciUcet quia lex paedagogus fuit probo non ultra ma-
nendum esse sub lege, sed etiam per hoc quod ler
loco tutoris et actoris fuit. Quibus quia ultra non
indigemus, legem tenere injuslum est. Vel aliter
jungitur, ut sit adversa sententia, ita : Quia unum
sumus in Ghristo et per fidem semen Abrahae su-
mus, verum quidem est quia propter haec non jam
dcbemus tenere lcgem ; sed tamen uecessaria fuit,
dum tutore et actore adhuc pupiUi indigebamus. Et
secuttdum hanc continuationem causa quae prius
non erat reddita modo supplebitur.
GAPUT IV.
I Dico autem : Quanto tempore haeres parvulus
c est, nihU difiert a servo, cum sit dominus omnium;
c sed sub tutoribus et actoribus est usque ad pne-
c finitum tempus a patre. Ita et nos cum essemns
c parvuU, sub elementis mundi eramus servientes.
c At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Fi-
c Uum suum factum ex muliere, factuni sub l^c,
c ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem
c fillorum reciperemus. Quoniam autem estis Filii
c Dei, misit Deus Spiritum FiUi sui iu corda vestra
c [nostra] clamantem : Abba, Pater. 218 ^^^^

Digitized by

Google

301 EXPOSlTiO IN EPISTOLAS PAULL ~ IN EPIST. AD GAL. 30a

jam non est scrvus, sed lilius. Quia si filius, et A omnium, nihil differt^ sed pupillus ille est $ub tutori-

b^eres i^er Deum. Sed tunc quidem ignoranles
Deuoi, his qui natura non sunt dii serviebatis.
Nunc autem cum cognoveritis Deum (imo cogniti
cstis [sitis] a Deo), quomodoconvertimini iterum
ad infirma et egena elementa, quibus denuo ser-
vire \altis? Dies observatis, et menses, et tem-
pora et annos. Timco [vos] ne forte sine causa
laboraverim invobis. Estote sicut ego, quia et
ego sicut vos, fratres, obsecro vos, nihil me \a^
sistis. Scitis autem quia per infirmilatem carnis
eYangelizavi vobis jampridem et tentationem ve-
f stram in carne mea non sprevistis, neque respui-

< stis ; sed sicut angelum Dci accepistis me, sicut

< Christum Jesum. Ubi est ergo beatitudo vestra?

bu$y qui tuentur hxreditatem ejus, ne violenter au-
feratur, et sub actoribus qui causas pro eo agunt,
et de haereditate ejns disponunt. Est utique sub illis
u$que ad tempus quod prcBfinitum est a patre suo,
id est, quandiu pater suus conslituit eum esse alieni
juris. Consueludo enim erat usque ad xxii annos
puerum esse sub patrono, ne dissiparet iliicite sub-
slantiam suam. Quia Paulus non adaptat omnem
similitudinem, bonum est ut adaptemus singula.
Quanto tempore (hoc cnim fuit a primo homine
usque ad Christum) hic qui est futurus haeres, sci-
licet Judaicus populus : cui erat repromissa salus,
quandiu hic hsres est parvulus omni tempore usque
ad Christum, in cognitione Dei parvulus fuit, et

Tesiimonium enim perhibeo vobis, quia si fieri ^ cum parvulus est, nihil difiert populus ille a servo.

potujsset [posset], ocuios vestros eruissetis et
(lcdissetis mihi. Ergo inimicus vobis factus sum,
verum dicens vobis? ^Emulantur vos non bene,
sed excludere vos volunt, ut illos aemulemini.
Bonum aulem semulamini in bono semper, et non
tantum cum praesens sum apud vos. Filioli mei,
quos iterum parturio, donec formetur Christus in
vobis. Yellem autem esse apud vos modo, et mu-
tare vocem meam, quoniam confundor in vobis.
Dicite mihi, qui sub lege vultis esse, legem non
legistis? Scriptum est enim quoniam Abraham
duos fiiios babuit, unum de anciila (Gen. xvi, 15),
et unum d3 libera {Gen. xxi, 2). .Sed qui de an-
cilla secundum carnem natus est : qui autem de

Si enim praeoepta sibi iaceret, vitabat pcenam ; siu
autem, torquebatur ut servus asperrime; nihilin-
terim difiert a servo, licet sit futurus dominus
omnium bonorum haereditatis ; sic populus ille pres-
sus servitute legis, si de lege transiret ad fidem,
constituendus erat dominus coelestis haereditatis.
Parvulus nihil differt a servo^ sed est sub tutoribus et
actoribus^ id est sub lege quae tutatur eum per prae-
cepta : et agit pro eo per sacrificia. Est utique sub
iiiis usquc ad tempus quod 219 praefinitum a Deo
Patre in quo tcmpore de servitule legis transferre-
tur ad libertatem fidei. Et quemadmodum parvulus
haeres sub tutoribus et actoribus est, ita et nos cum
essemus parvuU in cognitione Dci, eramu^ non liberi.

i libera, perrepromissionem;quaesunt per allego- ^ ^ed *^''.^'"^«/e« sub elementis, id est sub legalibus

c riam dicta. Haec enim sunt duo testamenta. Unum
c quidem in raonte Sina, in servilutem generans,
c quae est Agar. Sina enim mons est in Arabia :
c qui conjunctus est ei, quae nunc est Hierusalem,
c et servit cum filiis suis. Ula autem quae sursum
< est Hierusalem, libera est, quae est mater nostra.
c Scriptum est enim : c Laetare sterilis quae non
c paris. Erumpe et clama, quae non parluris : quia
c muiti filii desertae, magis quam ejus, quae habet
c virum (Isa, liv, 1). i Nos autem, fratres, secun-
c dum Isaac promissionis filii sumus. Sed quomodo
c tuuc is qui secundum carnem natus fuerat, per-
c sequebatur eum qui seeandum spiritum, ita et

Quia sicut pucr per elementa alphabcti transit ad
cognitionem litlerarum, sic per iegem trauscundum
erat ad cognilionem Dei, in fide habendam. Ele-
mentum dicitur yel quasi elevamentum ; per hoc
euim ad scientiam quis elevatur. Yel quasi elimen-
tura, ab e/fmo, elimaSy etc. Vel quasi hylementum ;
hyle enim materia, Eramus sub elementis mundi^ id
est, quae lex et mundana promittebat, et carnalia
docebat.

Prius sicparvuli eramus.Af ubi ^id est postquam,
vemt plenitudo temporis^ sive tempus plenitudinis :
plenitudo ideo , quia quaecunque exspectata fuerant
in anteactis saecuUs, tunc fuere completa; tunc

c nunc. Sedquid dicitScriptura?Ejice ancillam et j) enim perfecta justlficatio, quae antea non fuerat;

c fiiium ejus. Non enim haeres erit filius ancillae, cum
c filioliberae. Itaque, fratres, non sumus ancilla^ filii,
c sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit. i

EXPOSITIO.

Dixerat quidem non amplius opus essc paedagogo,
sed causam non posuerat quare. Quam hic subdit,
dicens : Licet vos modo unum in Christo paedagogo
non egeatis, tamen dico quod vos jam indiguistis,
sicut videtis quod, quantocunque tempore secundum
dispositioaem patris parvulus est, hic qui est hmres
futurus quanto tempore, sive xx, sive xv, parvulus
est. Licet sii destinatus haeres, tamen nihil differta
<ervo,quia soepe constringitur, et verberatur a tutore
suo : Qum^ id est quamvis, futurus sit dominus

tunc praesens et plena salvatio, qnam ante diem
illum exspectabat Alraham cum cxtcris sauclis. Yel
aliter : Postquam venil plenitudo, id est finis et con-
snmmatio teroporis, quod constituerat primum prae-
terire Deus, tunc misit Deus Filium suum, Cum Fi-
lius Dei ubique totus et praesens esset, hoc mittere
nihil aliud fuit, quam quod eum qui invisibilis erat,
in forma servi visibilem exhibuit. Filium dico, quem
adeo humiliavit, ut factum e% muliere, id est ut eum
qui infactus et sempiterniis erat, facturam novam
ex muliere vellet suscipere. Factum efiam sub tege^
quia sub lege vixit, et legem implevit, dum hostia
pro ilio data fuit. Ideo sub lege, ut pretio sani^ulnis
dato redimeret eos qui erant sub lege, Nisi enim sub

Digitized by V:iOOQIC

505 S- BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS D. 3M

leee flerct, leeemque teneret, a lege liberare, ct le- A idem, quod idolum fuit olim. Vere eonTertimiiii ad

gem dcstruere non posset, sicut oportult ut mortem
gustando, mortem destruerei. Vt redimeret, et ut
redemptl Yeci^eniui adopttonem /i/torum, id esl es-
semus filii suscipientes adoptionem, id est haeredi-
tatem aelernam, quam nobis gratia Dei adopUvit.
Ubi ait faetum ex mulierey quaeritur, cum ubique
Deus tolus esset, quomodo magis fuerit inutero Vir-
ginis. Cujus rei ponunt sancti similitudinem hujus-
modi, quod, sicut anima, dum est in corpore, cor-
pus ipsum sensificat, regit el vivere facit ; segregala
a corpore, alibi quidem tota similiter esl, nec tamen
ibidem ofiicium facit : ita divinitas, licet alibi tota
sit, ut in utero Virginis, non lamen sequitur quod
idem operetur alibi quod in utero Virginis. Supe-

legem; nam tos ;am observatis dieif id est Sabbata;
observatis etiam men&es^ id est innovationes lunae;
et temporay id est jejunia Hebraeonim, in tempori-
bus statuta ; observatis etiam annos, id est septimum
annum, et jubilaeum more Hebraeorum.

£t quia sic agitis, timeo vos, id est nibil ^deo in
vobis timeo sicuti vos. Timeo, inquaro, ne far.e
(quod eito contingere potest) laboraverim in vobis
sine causa^ id est sine fiiictu utihtatis. Sed ne uie
frustra laborasse contingat, estote sicut ego^ non cu-
rantes legaiia, quia et ego fui olim legalis sicnt tos
esse vullis, et deserui. Modo videte, quam insipien*
ter hoc veiitis. Vel ita : Estole sicnt ego^ quia ego
sum sicut vos, gentiliter vivens. Imponebalur Paulo

riusnotasse debuimus quod, quemadmodum parvu- B abillis pseudo, quod odio baberet Galatas, et ideo

lus iiie, si prius quam veniat ad maturos annos mo-

ritur, ba^reditatem amittit; sic qui de iege adma-

turitatem fidei transire noluerit, expers fit haeredi-

tatis.

Diccrent Galatae : Vos quidem, Judsei, reeipietis
adoptionem fiiiorum : sed qtiid proderit nobis ? Ad
hoc Paulus : Non solum nos sumus filii» sed quod
vos gentiles similiter estis filii. Probat hoc quod
Deus misit Spiritum Filii sut, id est eumdem quem
Filius habuit, vel quem Filius dedit. Misit, dico in
corda nostra^ id est meum et vestra, Spiritum dico
elamantem^ id est clamare nos facientem : Abba^
Judaeos ; Pater^ geutiles. Et quandoquidem utrique

non aperuisset illis omnem veritatem. De quo modo
excusat se, et laudat eos de priori conversatiooe,
in qua se multum benignos exhibuere Paulo. Ideo
etiam sic blanditur, quia post pauca verba aspcrius
est eos aggressurus. Littera sic jungitur : Esm
sicut egoy et obsecro vos ut sitis fratres mei, ptam
affectionem habentes erga me; nihit enim Imistn
me in aliquo. Quare ego odiens tos delHierim subti-
cuisse veritatem. Nihil me laesistis ; sed scio (et vos
bene scitis) quia evangelizavi vobis per in/irmitatem
carnis ; non tamen spirltus, quia si iufirmabar e(
contemptibilis eram secundum carnem» in virlate
Spiritus per miracula forti« apparebam. Pnedican

filii sumus et clamamus. Itaque jam non est aliquis ^ per inftrmitatem : nec pauco tempore, sed jam pri-

.^_...... _..! Hl!^.^ ^\..! .. ^! Vm.m^ »^2« ^s!^.^ L — ..^. ^" ^1*a twn*^^ tforwl.A •*»!%!<« ammm M.AMMA* «MAo - - ^ - * ■* d

servuSf sed filius. Quia si Fitius^ erit etiam hosres
beatae haereditatis. £t quod ita futurum sit, testor
vobis per Deum. Vel ita : Hmes erit per Deum^ id
est per misericordiam Dei, uon per legem. Nunc
reducit eis ad memoriam priorem statum, quem ha-
buerunt in cullura idoiorum, probans pro nihilo
idola dimisisse, si legem accipiunt. Lex eiiim jam
est idololatria ex quo venit gratia. Quia qui legem
putat esse ad justificandum necessariam, derogando
Deo, quod Dei est, legi attribuit» quemadmodum
idololatrae attribuebant quod Dei erat, idolo. Nunc
etiam si legem accipiunt, deterins erit quam prius;
tunc enun per ignorantiamy nunc vero scientes et
prudentes mauum mittent in ignon. Liitera sic

die, quod taedio vobis esse posset mea infirmitas. Ei
cum tanta me preraeret infirmitas, tos tamen non
sprevistis cum praedicabam, neqne respuistis, cum
primum ad pnedicandum veneram, Untationem re*
stram factam in carne mea. In infirmitate enim mea
tentabat vos Deus, quasi diceret : Si infimuiatem
Pauli abjiciunt, rei sunt. Si benigne suscipiant, di
gni sunt. Respuere plus est quam spernere, sicul
penitus abjicere magis est quam patiendo conteui-
nere. Non me sprevistis, sed excepistis me sicut oji-
getum Dei, et sicut Christum Jesum. Et com p^ hoc
appareat nullam odii^ sed multam esse causam diie-
ctionis, maie sentit qui suspicatur inimicart vobis.
Et quia in exceptione mei adeo benigni fuistis, ergs

lungitur : Nunc estis filii^ sed tunc quidem ante «v ubi est beatitudo vestra^ qua sic prius Evangelio ol)e-

conversionem serviebatis his qui non erant dii. £t
si per opinionem, 2S0 ^^i^ tamen per naturam.
Tunc sic serviebalis, sed nunc, cum cognoveritis
Deumy contra hoc quod ait ignorantes; et dicens
ciim cognoveritis Paulum dixisse eos et corrigoy imo
cum vos cogniti^ id est aq>probati estis a DeOy quo^
modo, id est qua ratione convertitnini iterum^ quia
olim in eodem eratis, ad elementa, id est ad illa le-
galia infirma, id est etiam tempore suo impotentia
justificare quemhbet; et etiam in illa infirmitale
egena^ id est alieno auxilio egentia. Hoc enim tan-
tulum quod faciebat [fiebat] nisi per auxilium fu-
turae fidei non poterat, quibus elementis roodo ser-
9ire vuliis et denuo. Lex enim amodo \obts erit

diatis ? Et vere beatitodo, ^uta ipse rettttiioiifitmpfr-
hibeo vobis^ quod si fieri posset eruissetis oculos te-
stroSf et dedissetis mihi. Posse fieri intelligit quod
opportunum est fieri.

Et quia tanta vi dilectionis mihi devincti eratis,
ergo nec credendum est quod ego faetus mm immi-
cus vobis. Quod ideo putatis quia sum dicens verum
vobis. Si veritatem retioerem, et vos hlandiments
palpai em, sic me judicaretis amicum. Ego non suiu
inimicusvobis; sed ilii mmutantur^ id est diUgunt
vos non benej sed ideo quia volunt vos a fide Christi
excludere^ ila] «I, postquam vos plenlus in errorem
suum duxeruit, tos eFmu/emtfit itloS:, et esiganta vo-
bis imperiose quod voluerint. Scd nolile «iHQliri

Digitized by

Google

50& EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULL — IS EPIST. AD GAL. m

illos ; 68d mmulamini ct me et qucmlibet bQnum^ A quaero an legisUs quoniam ipsa lex se non esse te*

nec aliquamlo in malo, si forte suadeam, sed semper
in bono; et nan tantum cumpriBuns $wn apud vo$
3»mulamini mc, sed etiam cum absens fuero.
Idem quod superius probavit, scilicet legem nos
esse tenendam , adhuc probat per verlui ipsius
cjusdem legis. Sicut enim postea ostendit ve*
mente 221 liberlate fidei repudiauda est servitus
legis. Litterasicjungitur : J?mtt/amt/iime,etquem-
lil)et oonum. Illos vero ne semulemini ; quod si eos
xmulari vuUis, o filioli met, dicite mihi. Illuc us-
que p3ndet construciio : Eos qui prius erant filii se-
cundum integritatem fidei, diminutive filiolos appel-
!at, quia volentes adbaerere perversis , plurimum
diminuti erant in bono filiationis. Fi7to/t mei , quo$

nendam aperle innuit. Seriptum est enim in lege
quoniam Abraham habuit duo$ filio$, Multos quidem
filios habuit Abraham , sed de his duobus conveniens
figura fuit ad fidem et legem. Haec autem veita nov
eadem inveniuntur in Genesi ; sed aeque valentia. De
quibus duobus fiiiis Moyses totum ad finem usque
descripsit, quod uon fecit de caeteris. Quia Paalus
Ron secundum singnla ailegoriam sequitur, bonum
est ut eisdem verbis eam aperiamus. Abraham qui
interpretatur pater multarum genUum , habens <tuos
filios,id est duos populos, significat Deum habentem
duos filios, Gentilem scilicet et Judaeum. Non tameii
quod singuli eoriim sint fihi Dei, nisi qui in utroque po«'
pulo, digni fuerintinventi.Dtio«/!/tos habuitAbraham^

ego parturio, id est de quorum instructione, maximo B unumdeancUla/ide%i Ismaei dc Agar, et unum deLi-

conatu laboro. Parturire enim dicitttr labor iile,
quem in emisione pueri mater patitur, priusquam
puer extra mittatur. Quo$ parturio iterum; olim
enim cum infideles eratis, multum laborem habui
in vobis. Parlurio et laboro in vobis, donec in Ghh-
8to reformemini in fide cujus reformati estis, quia
iilis pseudo saltem consensistis. Nec ait donec refor-
memiui, sed donec Christu$ formetur in vobi$. Ghri-
stus enim dcformatus est , et formam suam perdidit
in vobis seductis. Yel , deformatus est in vobis , id
est in similitudine vestri, Audientes enim alii quo-
modo fidei Ghrisli detrahitis , dicunt exemplo vestro
ifisuflicientem esse ad salutem fidem Ghristi.

Ut magis eos deterreret, aggravavit dictum dum ^
sM donec formetur C7iri<£iM , quem , quasi diceret,
defonnastis. Filiolos vos appello; sed, \\cei ab^ens^
dieam fiiiolos. Tamen modo ve//em e$$e praesens apud
vo$j et $ic mutare vocem meam , quia si modo vos ap-
peilo filiolos, praesensdicerem vosalienosdetrabentes
Deo , et multa aiia opprobria. Quae Paulus licet di-
Gcret, si prassens esset, noluit tamen in Epistoia
8cril)ere , sciens Epistolam permansuram , et dc cor-
rectione eorum confidens , quorum improperium du-
rare noluit ; et merito » cum essent corrigendi. Si
apud vos essem, mutarem vocem, ideo ^tiaatam
nunc confundor, id est verecundor tn vobis. Lauda-
veram enim fidem vestram apud alias Ecclesias ,
quae, audientes corruptionem vestra^ fidei, aestimant

bera, id esl Isaac de Sara. Filius de ancilia significat
ludaicum populum, fiiium ancillae, id est legis, qui
bene dicuntur fiiii anciHae, qui velut servi servi^bant
timorepoenaeet amore carnalium in carnalibus. Filius
autem liberae significat populum fidelem, qui io' li*
bertatefidei Deo ex dilectione servit, non ex Umorc
nec propter temporalia, sed propter aete^a. Et licet
uterque esset fiiius Abrahae , tamen diverso 222
modo nati. Qui enim fuit de ancillaf scilicet Ismael
de Agar, hic natu$ e$t secundum carnem, quia el
Agar Juvencula erat et fecunda. Simititer legalis po-
pulus natus est de ancilla , id est delege secundum
carnem , quia et in c^rnalibus et amore carnalium
serviebat ; si peccaret , statim in carne puniri time-
bat. Filitts autem qni fuit de libera , scilicet Isaac , de
Sara natus est non secundum carnem. Sara enim
vetula erat et sterilis , sed per repromi$$ionem Dei.
Deusenim, sicut piepromiserat, virtute sua nasci
facit filium de steriii et decrepita. Similiter populus
fidelis, qui fuit de iibera, id est natus ex fide, quae
libera est per dilectionem, non sicut ex ancilla per
timorem. Hic populus natus^st per repromissionem,
qula Deus misericorditer promiserat se pcr fidem fa-
cere saivationem. Ideo erat per repromissiouem ,
quia non servit Deo desiderio carnalium , quae videt,
sed amore spiritualium quae nemo vidit, sed per
solam repromissionem Dei habiturum se confidit.
Qtfisomma, scilicet Abrabam habuisse duos fir

me reum mendacii , er super hoc erubesco. Vos fi- D ^*®*» ^**"^ ^® aneilla secundum [camem , hunc dc

libera per repromissionem , haec omnia dicta sunt
per allegoriam^ id est per aliuro intellectum quam sit
litteraUs hic habendum. Ipse umen non singuiorum
allegoriam exsequitur , nisi solum de ancilla et libe-
ra. Vere sunt dicta pcr allegoriara. Ifarc entm, id
.st anciUa et libera, $unt^ id est significant, duo
Te$tam€nta, Vetus et Novum. Unum quidem TesU-
mentum , id est legem §eneran$ filios tn $ervitutem,
quia et timore poenae et pro carnalibus servicbant.
lilud unura dico datum in monte Sina ; ibi euim lex
data fuit in deserto. Sina interprctotur mandatum ,
etpcr montem altitudinem superbia accipimus, ut
dicamus generan$ in $ervitutem in monU Sina , id cst
iusupeibia mandati. ^udxi eniro, qui soli lcgem

lloli mel, dicite mihi, Vel, si placct, non oportet
iiluc usque protendere sic continuando : JSmulami"
Jit me , quod utique debetis, quia vos estis filioli mei
quos iterum pariurio, etc. Sententia verborum non
mutatur. £t quia confundor in vobi$ seductis, modo
dicite et respondete mihi : Vo$ qui $ub lege vuUt$ es-
se, nonlegi$ti$ vo$ /e^em .' Gomplexionem facittillis
ntrinque; ferientem, quia si iegem non legerunt,
stultum est transire ad iiiud quod neseiunt. Si au-
tem legerunt, cumcadem iex veniente fide proliibeat
se leneri , plurimum desipiunt qni eam tcnere vo-
luni. Alterum tamen membrum complexionis exse-
quttar , liocest, si icgem legenint.
. Dieercnt ilti : Quid inde si If^gcm legimus ? Idco

Digitized by

Google

307 S. BRUNONIS CARTIIUSIANORCM

habebanl, superbiebant, dicentes ss populum Dei , A
alios non populura, sed canes. Unum Testamentum
datura est in monte Sina , ^»0? est Agar, id est guod
Testamentum siguiflcat Agar. Relatio bona est per
^iia?, quia sequitur proprium feminini generis. Agar
interpretatur alienatio , ex ipso nomine innuens Ve-
tus Testamentum alienandum esse et destruendum.
Idem significavit hoc quod non in terra repromis-
sionis , sed in deserto datum fuit , quod nunquam
per opera hujus legis venturi essent in veram ter-
ram repromissionis. Vere in servitutem , nam Sina
est mans inArabia, Per hoc enim quod, dum essent
incaptivitate, accipiebant hanclegem, significalia-
tur quod lex in captivitate data generabat eos in ser-
vitutem ; nunquam per opera legis venturos in li-
bertatem. Idem aliegoricus innuit intellectus. Arabia ^
enim humilitas vel affliciio interpretalur. .Unde sic
dieimus : Sina mons est in Arabia , id est manda-
tum, ct superbia est in affiictis seu, quod idem est,
humiliatis. Per hoc enim quod superbiebant de man-
dato, et saepissime velut mali servi affligebanlur per
legem , apparet quod lex ilia generasset eos in ser-
vitutem, Sina mons est in Arabia , qui mons conjun •
ctus est, id est assimilatus ei Hierusatem^ id est
Judaico populo videnti Deum , quia ali% gentes lunc
lemporis nesciebant Deum. Hicrusalem dico, quof
nunc est, id est quae in praesentibus videt, et colit
Deum non in spiritalibus , et ideo n<Hi visura in fu-
turo.

' Mons ilie conjunctus est , non quod radices ejus q
porrigantur usque Hierusalem , sed assimilatus Ju-
dsis , quia per montem Sina signiflcatur superbia
eorum , qua de mandato superbierunt. Per Arabiam
significatur afflictio eorum , qua peccantes per legem
affligebantur more servoruro. Ei, Hierusalem, quse
nunc est, et quae servit timore poehae, non amore.
Servit dico ctcm fitiis suis, id est cum proselytis,
qui de gentilitate in circumcisionem transeunt. Yd
servit tota insimul Synago^a eum filiis suis propriis.
Hiciiio genere servitutis, hic alio. Hierusalem quse
nuiic est servit , sed itia Bierusatem quas est sursum^
id est non carnalia, sed spirilalia appetens , haec est
tibera^ quia non ex timore, sed servit ex dilectione:
223 ^^ temporalia quaerit, sed aetema. H«c est
Ecclesia fidei, ^to superior Hierusalem est mater ^
nostra. Ecclesia enim nos genuit in Iil)ertatem fidei.
Yere tibera; nam laetatur, erumpit et clamat : Yere
mater; nam filii ejus multi. Quod sic ait : Libera
est mater nostra. Nam sic de ea scriptum est in
Isaia : L(ttare tu. Sara steritisy quw modo non paris;
erumpe et clama, qnce non parturis (Isa, iv, 1) , id
est quae nec de pariendo laboras. Ideo laetare, qnia
magis mutti filii tui desertm Sarae quam sint filii cjus
Agar, qum nunc habet virum, Habebat Agar Abra-
ham cohabilatione, non tamen dilectione. Carebat
Sara Abraham cobabitatione , quem tamen habebat
diledione, quia colebat et diligebat eam ut legiti-
mam uxorem. Isaias, qui post longa ssecula fuit ab
Abraham , frustra sic loqueretur de Sara et Agar.

INSTITUTORIS OPP. PARS II.

30S

Adlitlcram, quarc sic intelligendum est? Vere li*
bera est, nam sic ait Isaias : 0 lu sterilis Ecclesia !
Quia quaedam steriles, quae postea pariunt per gra-
tiam, ut eadem Sara et Elizabeth, ideo addit : Tu
steritiSy quee non parUy twtare animo. Erumpe etiam
exteriori gaudio et ctama^ id est invita alios ad con-
gaudendum tibi. Tu dico quae non solum nan parit^
sed nec etiam parturis , id est spe carens in tera-
pore legis de pariendo, non conaris. Probavit qnod
sit libera ; probat etiam quod sit mater. LiUera ta-
men respondet ad proximum. Ideo tcetare^ etc., quia
/i/tt deseries, id est Ecclesiae, quae in teropore legis
cohabitatione a Deo derelicta fuit non dilectione.
In tempore etiam legis magis dilexit Deas Ilberta-
tcm fidei quam servitutem legis.

Filii , inquam , desertae magis multi sunt quam
sint filii ejus legis, quae nunc habet vimm. Tunc
enim lex multos generabat, sed qui fideles erant, ut
Moyses et prophetae, videntes duritiam eorum, nec
saltem cogitabant eos de spiritualibus docere, quos
quotidie in carnalibus mandatis videbant transgres-
sores esse. Lex quidem tnnc habebat vimm, id est
Deum cohabitatione , non tamen dilectione. Dtix
matres sunt : altera libera, altera ancilla. Sed mn
fratreSje%Q et quicunqne fidelcs, sumus fUii^ non ser-
vitutis, sed promissionis^ id est per promissam gra-
tiam Dei, secundum^ id est in similitndinem Isaac,
qui non lege camis, sed virtute divini promissi na-
tus fuit. Ostendit nos esse natos in similitudine
Isaac, quia eadem signa quorum figura praecessit in
illo, videntur hodie in filiis Ecclesiae. Et tamen ad-
versatur conjunctio litterae, hoc raodo : Licet simns
filii proroissionls , lamen quomodo tunc In lempore
Abraham , hic qui secundum camem natus fueret^
id est Ismael, persequebatur eum qui secundum spiri'
tum natus est, scilicet Isaac. Ismael enim natu ma-
jor verberabat Isaac adhuc tenerum ; quem videbat
dominum sibi et haeredem futumm. Ita etiam fit
nunCf quod qui camales sunt pei*sequuiitur spirita-
les et affligunt, et quia sicut Isaac affligebatnr ab
Ismael, ita et nos spirituales affligimur a carna-
libus. Itaque, fratres, per hoc apparet quod non sv-
mus filii ancillae ; fuiraus quidera servi olim sub
lege, sed jam sumus filii liberae, id est gratiae. Sed
interserit quaedam dicens : Qui secundum caroem
sunt, persequuntur nos, sed non est curandum ; ipsi
enim ejicientur, et nos in haereditatem introibi-
raus.

Quod sic att : Quid dicit Scriptura f In eodem
Moyse iiivenitur quia , cum Sara vidisset Agar et
puerum ejus superbientes contra se et Isaac, ait ad
Abraham : Ejice anciltamet fitium ejus (Gen. xxi, 16).
Similiter filit gratiae dicunt : Domine, ejlce anciUam,
id est lcgem, et filtum ejus, id est Judaicum popu-
lum- Nonenimfitius ancitlWy id est legis, hcfreserit
in promissa beatttudine cum fitio tibera^ id est fidei,
quemadmodum filius Agar ancillae non fuit baeres
cum filio Sarae liberae. Itaque, fratres, jmn non ««-
mus filii anciltm (sicut cxpositum cst) , sed liberct^

Digitized by

Google

500

EXPOSITIO IN EPiSTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD GAL.

oi^

qau Uberiate, id est pcr hanc libertaiem qaaiu ba- A pcrscvcraie in kac libcrlatc fidci , tl notile conUneri

bemus, ChrUttu habens eamdeni liberavit ms per
eam.

224 GAPUT y.

< State et nolite iterum jugo 8ervitnti& contincri.
Ecce ego Paulas dico vobis quoniam, si circum-
cidamini, Christus nihil vobis proderit. Testilicor
autem rarsum omni homini circumcidenti se quo*
niam debitor est universae legis faciendae. Evacuati
estis a Ghristo, qui in lege justificamini; a gratia
CTcidistis. Nos enim spiritu ex flde Spem justitiae
exspectamus. Nam in Chrtsto Jesu, neque circum-
cisio aliquid \alet , neque praeputium, sed fides,
quae per diaritatem [dilectionem] operatur. Curre-
batis bene : quis vos fascinavit [impedivit] veritati
BOD obedire? Nemini consenseritis. Persuasio haec
non est ex eo qui vocavit vos. Modicum fermen-
tum totaro massam comimpit (/ Cor, v, 6). Ego
confldo fn vobis in Domino quod nihil aliud sa*
pietis. Qui antem conturbat vos,portabit judicium,
quicunque est ilie. Ego autem, fratres, si circum-
cisionem adhuc praedico , quid adhuc persecntio-
nem patior? Ergo evacuatum est scandalum crucis.
Utinam et abscindantur qui vos conttirbant ! Vos
enim in libertatem vocati estis, fratres, tantum ne
libertatem in occasionem detis carnis , sed per
charitatem spiritus servite invicem. Omnis enim
lex in uno sermone impletur : Diliges proximum
tuum sicut teipsum (Matth. xxii, 39). Quia si in*
vicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem p
consuroamini. Dico autero in Christo. Spiritu
ambulate et desideria camis non perficietis. Caro
enim concupiscit adversus spiritum , spiritus au-
lem adversus carnem. Bxe enim sibi invicem ad-
versantnr, ut non quaecunque illa faciatis. Quia si
spiritu ducemini , iion eslis sub lege. Mauifesta
autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio, im-
muiiditia, impudicitia, Inxuria, idoloram servitus,
veneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes,
irae, rixae, dissensiones, sectae, invidiae, homicidia,
ebrietates, comessationes, et his simiiia, quae prae-
dico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt,
regnum Dei non consequenttir. Fructus autem
spiritus cst charitas, gaudium, pax, patientia, bc-

jugo servitutis, id cst alteri onere icgis iterum. Et
heue iterum, quia si vos fidcies jam circumcidimini^
idem est quod ad idola couverti, quibus antea ser-
viebatis. Dicerent iUi : Nolumus omnem legem sus-
cipere nisi solam circumcisionem qiiam habuit
Abraham, qui fuil sine lege. Conlra hoc Paulus :
Noiite conlineri jugo legis, quoniam Christus, id est
fides Ghrisli,mAt7 proderit vobis^ si circumcidamini»
et ecce ego Paulus^ cujus auctoritas ubique vulgata
est, lioc dico et afiirmo. vo6ts quod si circumcida-
mini, fides Christi non proderit vobis. Non solum -
quia Christus non proderit vobis, sed etiam propter
importabile onus legis non debetis circumcidi. Quia
sic ait : Testi/icor rursumy id csl vel sicut olim duro
eram in lege lestificabar. Ycl rursum^ id cst iterum,
hoc adduco ad idem dissuadendum quod pcr prae-
roissa dissuadebam. Teslificor omni homini circum-
cidenti se quoniam, id est quod,ipsees< debitor uni-
verso! legis faciendm, Circumcisio euim exigtt ut sc-
quantur caetera opcra lcgis, quemadmodum fides
post baptismum exigit ut sequantur opera fidei. Et
ne putetis vos passe circumcidi, nisi onus legis per
omnia portetis. Vere Chrislus nihil proderit 225
vobis ; nam si circumcidainini , evacuaii estis a
Christo, id est inanis facta est vobis fides Christi.
Dicerent illi : Malumus a Christo evacuari quam non
circumcidi, sicut Deus mandavit. Ad hoc Pauius :
Non solum a Christo, sed etiam excidistis a gratia
Dei vos, quicunque in lege justificamini^ id est per
iegero justificationem quaeritis. Ilic bene deter-
minat quomodo probibeat circumcisionem , scilicet
ut per eam non quaerant jusiificationem, cum tamen
passus sit circumcidi Timotheum, ut tolleret a se
suspicionem, uterque tamen Paulus et Timotheus
intelligens nihil conferre justiliae circumcisionem.
Yere nemo justificatur in lege ; nam nos solum qui
sumus ex fide, exspectamus spem justitimy id est
beatitudinem quae ex justitia speratur. E( quod ex-
spectatio nostra certa sit, constat ex eo quia exspe-
ctamus per Spirttum, sic nos sperare insinuantero.
Ideo ex fide tantum spem habemus; nam in Christo
Jesu^ id est in fide Christi Jesu, neque circumcisio
aliquid valety neque prmputium, sed sola /ides, qum

nignitas, bonitas, longanimitas, mansuetudo, fides, D '^™®° "^" ^'* oWosfx, sed operetur; nec contumcliose,
modestia, continenlia, castitas. Adversus hujus- ^^ per dilectionem Deietproximi

roodi non est lex. t2ui autem sunt Christi, carnem
suam crucifixenml cum vitiis et concupiscentiis
(/ PetT. II, il). Si vivimus spiritu, spiritu et ambu-
lemus. Nou efliciamur inanis gloriae cupidi, invi-
cem provocantcs, invtcem invidentes. >

EXPOSITIO.

Licet enim Christus sub lege fuerit, lex tamen
non est dominata ci qui peccalum non habuit ; sed
ex sola libcrtate fecit , quidquid fecit. Et quia filii
liberae sumus ; et per Christum libertatem apprehen-
dimus, sicut cx eadem lcge aperte colligitur, insa-
nia est ut, qui per fidem liber est, servum se faciat
pcr legem. Et idco quia liberi estis state , id ost

Fides sola valet in Christo, et in hac fide vos
bene^ id est per dilectionem currebaXis , id est ope-
rabimini. Sed quis impedivit vos male suadendo non
obedireveritati, quam a me didicistis? Ut autem obe-
diatis veritati, ne conscnserilis alicui carnalium,
quia hac persuasio eorum non est ex eo, id est se-
cundum Deum, qui per gratiam suam vocat vos ad
regnum. Ideo ne consenseritis, quia modicum fet"
menium, id est velsaltem consensus, vel sola per-
suasio, vei illi pauci male suadentcs. hoc, inquam,.
modicum corrumpit iotam uinMam, et iacit acidam ,
id cst vel totam Ecclesiam, vel omnia bona eorom.
Modicum quidem fermentum corrumpit totam mas-

D-igitized by

Google

%il S. BRlfNONIS GJtflTHUSIANORUM

^m; sed vos nou corrumpemim. Ego enim confido A
in vobis, et lioc in DominOy id est per cooperantem
YObis gratiam Dei, quod nihil atind sapietis quam
quod sanum cst, et ego tos docui. Vos non aliud
sapictis ; serf ille qui conturbat vos, id est qui pnri-
tatem fi Jei vestrse admtstione infidelitatis turbidam
facit, ille portabit judicium, id est sustinebtt dam-
nationem ; eliamsi sit Pelrlis, aut angdus de coelo.
Modo rcspondet ad illud quod imponebanl ipsi pseu-
do, scilicet quod prius quideni destruebat circum-
cisionem ; sed , modo Hicrosolymis correctus a
Petro et ab aliis, prsedicabat circumcisionem. Quod
falsum esse comprobal dicens : IUi tos conturbant,
s^d ego non conturbo vos. Si autem, fratres, sicuti
illi imponunt, adhuc preedico circumcisionemy adhuc
ideo, quia, dum erat Judxus, pracdicabat eam : sl, "
inquam, sic praedico adhuc, sicut a principio prae-
dicationis patior persccutionem a Judaeis. Quia sicut
imponunt si prsedico circumcisionem, ergo evacua-
tum est scandalum crucis, Judaei enim scandaliza-
bantur iu boc quod per solam crucem prsedicabam
jusiificari homincm. Qnod si cruci admisceam cir-
cumcisionem,et eiutroqne dicam justificari, placati
Mint mihi Judaii. Ego npn vos conturbo, sed illi
conturbant vos. Et uiinam ncm solnm pellicula prae-
putii, sed f:enitus abscindantur illi ^t vos contur-
bant, Kon intelligit Paulus membrorum abscisionem,
fted sicot abscisi testicoli non generant, sic isti
abscindanlur, ne quemlibet generare possint in er-
rore stto. Gonturbant utique vos , dum in servitu-
tem legis redigere volnnt. Nam vos , fratres, vocati
esHs in Hbertafem Dei. Hoc tantummodo videite, tie
hbertatem vestram detis in occasionem camiSy id est
ne propter libertatem licentius vos posse peccare
CTiidatis. Nec hoc faciatis, sed servilute invicem pet
tharitntem spiritus, id est, per spiritalem dilectio-
nom agentes.

Accepta occasione vult ostendere , eis faeilitatem
novae legis quse in uno sermone impletur, et bac
itertim occasione corripit eos a detractione, dicens :
Scrvite invicem per charitatem. Nam omnis tex im-
ptetur 226 ''^ ^''^ sermone, in hoc scilicet : Ditiges
proximum tuum sicut teipsum^ sicut in epistola ad
Romanos cxposuimus {Rom. iii). Lcx praecipit dile-
ctioncm, quod si spemcntes legem invicem mordetis, j)
detrahendo alter alteri, nec solum raordetis, sed
etiam comeditis, id est bona proximi pcr invidiam
penitus devoratis. Videte ne consumamini, id est ne
. devoremini fnHcem, id est tn, quia detrahis proximo;
lUc, quia detrahit tibi. Postcaquam satis probavit
legem non cssc tenendam, incipit nunc approbare
fiicm et gratiam. Littera sicjnngitur : Yidete ne
eonsumamini secundum suasionem carnis , mor-
dendo et comedendo vos invicem ; sed dico vobis :
Ambutate spiritUy id est perficite bene operando se-
enndum quod hortatur vos spiritus, id est ratio.
Ambulaie dico spiritu, et hoc in Christo, id est qifod
tantum licct facere per Christiim; ct non aliud, nt
qu;s secundum r^tionem operetur. S* in Christo

INSTITUTORIS OPP. PARS H. m

tstis, secundnm spiritura ambulabitis. Etiam alisd
bonum inde provenit, quia desideria carms^ et si per
impugnationem sentiatis, non tamen actu perficietis,
Sed licet non perficiatis, tamen caro concupiscit
ttdversus spiritum ; et sic impagtiatioBem sentilis.
Yel dicaniHis iterum : Bene dico desideria carnis,
ifiam caro concupiscit adversus spiritum, et tptrtlai,
id est ratio concupiscit ea quse sunt adversue car-
nem. Yere caro et spiritus alter adversus alterani
concupisclt. Hmc enim, Id est caro et spiritus, ad-
versantur sibi, non caro cami, nec spiritos spiritui,
sed invicem, id est caro in spiritura, spiritus in ear*
nem. Adversantur, ita ut non faciaiis omma itie
qutecunque vu/Im, seu camales, seu apiritales. Nema
enim adeo justus, qni non ad vieera cadat. Nema
adeo malus qui nos ab aliquo quod caro suadet, se
aliquando cohibeat. Dixit quod si vivimus, splrita
ambulare possumus. Quia si 8|Hritura aeqaimori
desideria camis non perficimus, qula caro pagnal
adversus spiritum. De qua pugna camis et spiritns
modo vult dyudicare, dicens : Garo contra spiritom;
sfHritns pugnat contra caraem. Quiasiyos ducinum
sptrittt, id est ratione^ jam non estis sub iege. Lex
enim posita est ut peccatores cohibeat, sed si se-
cundum spiritum agitis, jam non peecatis, et qui
non peccat, liber est a lege. Qui spiritu ducitur, non
est sub lege ; qui autem carne , is captivatur sub
lege. Quod sequipolleBier ait : Opera spkitus nemt-
nem redlguntsub lege; sed opera carnis illa sunt
manifesta\ non oportet impr(^are ea. Turpitvdo
e«im eorum omnilHis est nota et captlvitas. Ideo non
curat detestari camis opera, quia soia eonim no-
raiaa satis assignant foeditatem. Opera camis dico
quoe sunt hsec, silicet fornicatio^ immunditia, impH-
dicitia, tuxuria. Fornicationera vocat cura meretri
cibus, vel conjugatis pollui; immunditiara, tiirpitu-
dinem illam qme fit praetet naturam. Et etiam in
incestis osculis, et in tractatione polluta. Impudici
tiam vocat etiam, si non sit fornicator, vel immun-
dus, sed in verbis et habitu, et rootatione merabro*
rum non sit pudice temperatus. Luxuriara vocat
superfluitatem carnis , sive In gula, sive in coita.
Qu9e luxuria etiam haberi potest in uxorc si super-
ilue ea utatur.

Opera carais etiam sunt servitus idotorum^ vene'
ficiay inimicitia!^ id estlonga odia, contentiones in
verbis, wmuiationesy quod quilibet Invidens hborat
usurpare sibi l>onum alterius. Sunt etiam irWy id
est subitse commotiones animi. Et de ira rifir,
quando res agilur pugnis. Sunt iterum dissensionc$y
qux ssepe fiunt in Ecclesia. Sont etiam scctas, pro
quo in Gra^xo habclur baereses. Sunt etiam invidicCj
id est malus Uvor animi ; qui licet se non consecu-
turam selat remproximi, invidet tamen ei, eumque
eam haberc nollet. Iterum homicidia^ ebrietatesy id
est consuetae snpra modum potaliones, ct comes-
saliones et simiiia his quw modo prmdico vobis^ sictU
oiim prwdisi," mm vobis primum pnedicavi, «t
cavcalis ab illis, qHoniam qui talia agunty l»i

Digitized by

Google

512 EXPOSlflO m EPISTOLAS PAUU. ^ IN EMST. AD GAL. »4

mm coiiM9iMl«r re^jfniim Det , si in hoc ftctu A < enim semiiuiTerit homo, haeo et metet. Quoniam

^comprehenfti sant. Haec pnBdicta sunt ope- c qai seminal in eame saa, de carne et metet

€ corraplionem; qui autem seminat in Spiritu,

< de Spiritu metet ^itam aetemam. Bonum au-

c tem facientes non deficiamus; tempore enim suo

c metemus, non deficientes. Ergo dum tempas ha-

c bemas, operemur bonnm ad omnes, maxime

c autem ad domesticos fidei. \ idete qnalibns lit-

c leris scripsi vobis mea manu. Quicimque enim

c Tolunt piacere in carne, lii cogunt vos clr-

c cumcidi ; tantnm, ut cmeis Christi persecutio-

c mem non patiantur. Neque enim qui circuni'

c ciduntur, legcm custodiunt, sed volunt vos cir-

c cumcidi, i|t in carne vestra glorientur. Mibi

c autem absit gloriari nisi in cruce Domini no-

aicandiqiiaehabet:iiiaiMii«2iulo,qaoditaattractabilis B c stri Jesu €hrisli, per quem mihi mundus cru-

n carais; sed opera spuritus <»nl kmc, Et non
ait opera, sed ad commendationem , ait fructus
Sfnritu». Bis enim operibas frai prodest et opor-
tet. Fractns, inqnam, Spiritns^est charitM^id est
dileetio Dei et proximi, de qua charitale sequitur
gamdium et pax. Gaudium vocat laetam conscien-
Uam; paeem ad omnes ex dileaione concordiam.
Est etiam Fractas Spiritus longammitai^ id est spes.
Si enim tardat retribatio; non tamen minos sperat,
vd impatienler exspectat? Et est opos Spiritus
patietuiaj qua qmecunqae toleramas adversa; et
bomtas^ id est pia aifectio animi; etiam si non ha-
bet quid tribaat; 6entgm*la^, id est largitas commo-

et niTabilis est omnibus ; et /ides qoae recte credit
in Denm;; modeitia , id esl temperantia verboram
el aelas; eontittentia^ qna etiam alicitis continet se
adiquis; ca$tita$y quod caste utStar licitis, at vir
uxcMre. lisec sunt opera Spiritas, et advenus opera
hujusmodi non est lex; sicnl supra diximus , non
eslis sab lege. Haec sunt opera carais. Hasc sunt
opera Spirilus; qm autemeunt ChrieH^ faciunt opera
Spiritus* Quod sic ait|: Crucifixerunt hi qui sunt
Christi , eamem suam, qnod nollos sensus qnan-
diu in Christo sunt, inclinare qneunt ad vilia. iili
dico cerlantes cum nitiis el cum concupiscentm.
Vttia accipit in actu ; concnpiscentias, in voluntale.
Non solum carnem cracifigamos, ne malum opere-
mur ; sed eiiam ambulemus Spiritu, id est proficia-
mus bene operando secaodoffl qood admonet ratio;
jastum esl ot amboiemos Spirilu, ^uta «totmiw
Spiritu; el si 'juslificati vivimus Spiritu, sequitur
01 etiam ambulemus Spiritu. Vivit homo per
justificationem fidei. Ambulat com operatur ea quae
fides exigil. Et si vivimus et ambulamus, in hac am-
bulalione non ef/iciamur cupidi inanis^ id est mun-
danae gioriae. Non est peccatum st bene ageiites
iaiidamur, sed si laudari copimus; non simos
cupidi inanis gloriae. Nos dico qui hoc copimos
invicem provocanUs; qoia ^uperbia qu» non palilur
parem, nisi praeferalur omnibus,indignatur, pro-
vocans ad litem. £t si non aperte provocare au-

c cifixus est , et ego mundo ! In Christo enim

« Jesu, neque circumcisio aliquid valct, neque

c prseputium, sed nova crealura. Et quicunque

c hanc reguiam secuti fuerint, pax super illos et

c mlsericordia et super Israel Dei. Dc caetero

c nemo mihi molestus sit. Ego enim stigmata

c Domini Jeso in corpore meo porto. Gratia

c Domini Jesu Christi cum spiritu vestro, fratres.

c Amen. i

EXPOSITIO.

228^<^6'4u^ in communitateomnemEcclesiam
correxit et instruxit, nunc divisim admonet praelatos ,
ut in lenitate instruant peccantes subditos , et econ-
, vcrso admonet sulxlitos ut xquo animo in omni
' obedienlia audiant pradatos , dicens : Quia vivitis
Spirilu, ambulate Spiritu; vos aulem qui spiri-
tates estis , id est praelati : omnis eiiim pcrfectus
etiam si ofiicio careal, imperfecto tameu praela-
tus est ; vos , inquam , spiritaies iicet tn aliquo
delicto prceoccupatus fuerit atiquis; nec mirum si
peccat quia homo : pr^ccopatus dicit non quod
ex Industria peccaverit, sed quia providere sibi
nescivit , vos , inquam, prselati instruite horainem
hujusmodi in spirilu, non fororis, sed in spiritu
teuitatis. Nuhc de plurali transit ad singularem.
loquens similiter cuilibet prselato. Cum lenitatc
corrige delinquentem tu, quicunque prxlate, con-
siderans teipsum , ne tu etiam tenteris similiter.

dentes, saltem animo invidentes invicem, id est [) Saepe cnim Deus sic pie disponit ut , qui in-

aiter alteri.

CAPUT VI.
c Fratres, et si praeoccupalos fueril homo in
c aiiqoo delicto , vos qui spiriloales estis, hujos-
i modi insiruite in spirito ienitatis, considerans
c teipsum, ne el ut tenteris. Alier alterios onera
c portate, et sic adimplebitis legem Christi. Nam
c si quis existimat se aliquid esse com nihil sit,
c ipse se sedocit. ^Opos aotem soom probel onos-
< qatsqoe, et stc tn semelipso lantom gloriam ha-
f bebit, et non in allero. Unusquisque enim ouus
c soom portabit. Communicet autem is q/ii cate-
€ cbizatur vcrbo, qui se catechizat ui omnibus
i bonis. Nolite errare. Dcus non irridetur. Qux

digiiaiido obhorret casum proximi, in idem praecr-
pitetur, vel in p^us. Nec solum instroalis de-
Jinqoentem, sed eliam portate onera alter^alterius^
praeiatos onos sobditi. Portale dico compaliendo^
orando, et jejonando ot flal ei remissio. Et sic \h
cissim sopportando vos adimptebitis legem Chrieti.
Christob enim nescios peccati, dom peccata nostra
in crace portavil, haoc in se legem atlnlit, ui aller
sic portaret peccatum proximi. Considera teipsum^
ne shBiliter tenleris. Nam si quis inconsiderat&
agens, existimat se esse atiquid, cum ex se nihil sit^
et si gratia in eo aliquid sit, ipse sic opinans seducit
seipsum^ id eslseductor soi ipstos est. Noiitesedo^
ci, sed uHUsquisque probet, id eslvideat, an probaUI^

Digitized by

Google

51S S. BRUNONIS CARTHUSUNORUH

sil optfs «tttttn, et $ic probatus iuibebU gloHdm tan- A
tuminodo in $emetipsoj id est apud se in conscien-
tia, et non in altero^ id est non in consideratione et
contemptu alterius. In sc debet gloriari non in al-
tero. Nam unwufuisque seu justus, seu i^eccator,
portabit in die iilo onu$ snumy id est manipuium
suum, (juem opera sua colligerc digna snnt, seu
bonum, seu roalum. Vel ita de peccatore tantum
scrmo sit. Tu, ut juste, ne glorieris in contcmptu
peccatoris. Nam unusquisque peccator portabit
onus suum, id est pondus peccati sui.

Admonilis prxlatis, quales se debeaut exbibere
subditis, aduionet subditos ut reverenter obcdiant
pnelatis, dicens: Prseiatus cum lenitate instruat sub-
ditum. 1$ autem gui cathechizatur, id est qui in- q
struilur, licel uon exemplo boni operis : sed saltem
verbo : is, inquam, communicet et obediat et in om-
nibus bonis quae facit ct hortatur. Ei dico qui $e ca-
techizat, id esl qui instruit illum. Dico communicate
bis qui vos instruunt, ct noUie errare^ id est nolite
vos excusare, dicentes uon csse obediendum*cis qui
verbo bene docent, et non sic agunt, ideo nolite sic
crrare, quia Deu$ non irridetur^ id est non calva
occasione decipietur. Quod si deciperetur, irrisibilis
esset. Yere non irridetur, quia quas $eminaverit
homo, hwc utique metet. Et vere seminata metet,
quoniam qui seminat in cqrne sva, id est qui opera-
tur corruptibiiia camis desideria, hic utique metet
decarne corruplionem, quia seminavitcorruptionem.
Qui vero seminat in Spiritu^ id est secundum ratio- ^
nem, hic metet de Spiritu $piritatiay scilicet, vitam
setcniam. Postquam divisim praelatos, deinde sub-
ditos inslruxit, iterum omnem Ecclesiam mistim
admonet, dicens : Vos praeiati in lenitate subditos
instruite. Vos subditi in omni bono bis qui vos in-
slruunt, communicate. Omnes aulcm, tam prxlati
quam subditi, aeque bonum facientes non deficiamu$
bene operando, Nec deficere debemus in operando,
qiiia metcmus mercedem operis tempore suo, id est
opportuno, non deficiente$ in metendo. Et quia me-
tcmus non deflcientes, ergo^ dum tempus operandi
habemus, id est in hoc mundo : operemur bonum ad
omne$, maxime tamen ad domesticos fidei. Prius
enira fidelibus necessaria ministrare debemus,.de- |.
hinc si superabundat ctiam infldelibus.

Ab hoc loco Apostolus prq>ria manu praescripsit
Epistolam, ne Galatae ambigerent hanc Epistolam
229 essePauli, qtiia destruebat hiccircumcisionem,
dcquo ilii pseudo dixerantGalatisquodmodoPaulus
doceret circumcisionem. Unde sic ait : Ut haec prae-
cepta credatis esse mea, videte quatibus litteris scri-
p$i vobi$f ab hinc mea propna manu, ut cognitione

INSTITUTORIS OPP. PARS U 3I6

scriptnrae meae certi essetis hanc E|Mstolam esse
meam. Et his quae scripsi obedire debetis, iion iUis.
Quicunque enim volunt placere iliis Judaeis in carm,
id est in carnalibus persuasis, hi cogunt vo$ ctrann-
cidi. €ogui)t utique, quia importuno smnone vos
compelluut ad id quod rationibus comprobare ne-
sciunt. Gogunt vos circumcidi, hoc tantummodo ia-
tendentes, ul non patiantur a Judaeis perseeuiumem
cruci$ Christi, quam praedicant. Judaei enim cnioem
Ghristi cum circumcisione bene concedebant praedi-
cari. Yere ideo tantum ne patiantor, quia amoie b-
gis nihil faciunt. Quod sfc ait : Hi pseudo^tit ctrr«iiH
cidttRtttr ttott cuslodiunt tegetn, $ed pro eo solo votfoi
vo$ circumcidi, ut gtorientur apud alios in came «e-
$tra circumdsa. Aiunt enim illis : Yidete quantom
incrementum per nos lex vestra habeat, illi gloriaO'
tur in came. Sed mihi absit gtoriari, ni$i in eruu
Domini nostri Je$u Chri$ti! Ego enim nec qoaero,
nec prawiico gloriam, nisi crucis. Per quetn cmcem.
Grax enim secundum Priscianum, de dulHis generi-
bus est; et secundum Haimonem, in Graeco, masco-
lini, et ideo translator noluit mutare relationem.
Per quem crucem, vel per quem Ghristum cruci-
iixHm, quod idem valet. Mundus est mihi crucifixus,
itaqaod nihilamplius desuis oblectamenti oiferat
mihimundus. Ego etiam cracifixas sum mando; quod
si mihi mundus aliqua offert, ita|cmx Ghristl roe con-
firmatum aslrinxit quod non possim declinareab
illa. Ideo in cruce tantum glorior, quia in Christo
Je$uneque circumci$iovalet aliquid^ neque prepputium^
sed sotummodo nova creatura, id est fides qoae in-
novat mentem, et etiam camem quam fadt a pec-
catis lit)eram. Non ideo addidit praepotium, qood
atiquid putaret illud valere ad fidem, sed ut ostende-
rel circumdsionem non plus conferrcin Christo
quam praeputium. Ego tantum glorior in cmce, et
quicunque hanc regutam crucis secuti fuerinl^ nt in ea
tantum glorientur, pax fit superiltos Galatas qni non
peccaverunt, et misericordia, id estsecunda remissio
his qui lapsi sunt. Et non tantum super illos, sed
etiam super omnem Israet, non qui fuerit camis,
sed Dei. In Ghristo tanlum quasrite gloriam. De ca-
terOy id est de circumcisione (quam exdudo) nem
mihi molestus ^sit. Yd ita in prseterito me molcstati
estis, sed de caetem, id est amodo, videte ne quis
mihi molestus sit. Nec debetis me molestare. Ego
enim portoin corpore meo stigmata Domini Jetu
Christi, Stigma dicitur signum, quod fit calido fer-
ro. Hic autem Pauius catenas et caetera tormenta
sustinens, proGhristo stigmata, id est signa, quod
miles Ghristi esset, in corpore portabat. Gratia Do-
mini aostri Jesu Christi sit cum spiritu vestro, (ra-
tres* Amen.

ARGUMENTUM IN EPISTOLAM PAULI AD EPHESIOS.

Ephesii sont Asiani. Hi acccpto vcrbo veritatis, pcrstitprant in'fidc. Hos collaudat Apostolus, scribciis
eis ab urbe Homa dc carccre, pcr Tiehicum diacooum.

Digitized by

Google

317

EXPOSITIO tN EPISTOLAS PADLI. -^ IN EPIST. AD EPHES.

S18

PROLOGUS B. BRUNONIS IN EAMDEM.

Ephesus ciyitas es( in Asia. Non hsc est Asia qu»
diTidtt orbem, sed est provinda qaaedam in Graecia,
habens septem civitates, quarum Epbesus metropo-
lis est, quibus Joannes, relegatus in Pathmos in-
salam, scripsit Apocalypsim. Hi Ephesii audito
Tcrho lidei a Paulo, crediderunt, et opera fidei /au-
dabiliter 230 operati sunt. Quibus Apostolus, dum
Romai esset in carcere, scripsit hanc Epistolam,
sollkite proTidens eis ne forte de eo quod in fide
bene perstiterant superbirent, et hoc Tirtuti suse as-
criberent. Qupd, sicut incoeperat in eis misericordia
Dei, pie consummabat. In bac autem Epistoia roa-
teriam habet beneficia Dei. De quibus in hunc mo-
dum agit, ostendens ea esse non ex merito homi-
nis, sed ex beneplacito Dei. Ostcndit etiam beneficia
Dei esse hujusmodi, quod nemo tanta perfectione
ascendit in illis, quin adhuc relinquatur ei quo as-
cendere possit. Sicut enim homo semper habet quo

A recidat, ita semper habet quo crescat. Agit etiam
hic, quomodo patres debeant praeesse filiis, filii pa-
rentibus subjici. Similiter de dominis et servis; de
uxoribus et maritis, quanta confoederatione sibi vi-
cissim pro modo conditionis et sexus debeant sub-
servire. De beneficiis Dei in hunc modum idco agit,
ne Ephesii de bono quod agunt occasionem ha])eant
superbiendi, dum nihil ex se, sed totum se habere
audiunt ex misericordia Dci. Iterum ideo ne lor-
peant in bene agendo, dum audiunt se posse inve-
nire quo crescant in obsequio Dei. Hos Ephesios
Paulus discedens ab eis in unum convocavit, dicens
eis : Ecce sanam fidem tradidi vobis, vidcte ne hanc
irritam faciatis. Ego enim amodo liber sum, sed si
male egeritis, Deus hoc requiret a vobis (Act, xx,

^ 27). Pro his verbis et hujusmodi solertiores fuerunt
providere sibi.

EPISTOLA AD EPHESIOS.

CAPUT PRlMUlf.
c Pauhis apostolns Jesu Giristi per voluntatem
Dei, sanctis omnibus qui sunt Ephesi, et fideli*
bus in Ghristo Jesu , gratia vobis et pax a Deo
patre nostro , et Domino Jesu Christo. Benedictus '
Deus et Pater Domini nostri Jesu Ghristi, qui be-
nedixit nos in omni loenedictioue spirituali in coe-
lestibus in Ghristo, sicut elegit nos in ipso aute
mundi coustitutionem, ut essemus sancti et im-
macuhili in conspectu ejus in charitate. Qui prae-
destinavit vos in adoptionem filioruni per Jesum
Ghristum in ipsum, secundum propositum volun-
tatis suae, in hudem gloriae graliae suae, in qua
gratificavit nos in dilecto Filio suo, m quo babe-
mus redemptionem per sanguinem ejus in remissio-
nem peccatorum , secundam divitias gratiae ejus,
quae superabundavit in nobis in omui sapieutia et
pnidentia, ut notam faceret nobis sacramentum
Toluntatis suae, secundum beneplacitum ejus quod ]
proposuit iu eo, in dispensatione plenitudinis
iemporum instaurare omnia in Ghristo, quae in
coeliset in terra sunt in ipso. In quo etiam nos
sorte Vocati sumus, praedestinati secundum pro*
positum ejus, qui operatur omnia secundum con-
silia voluntatis suae, ut simus in kiudem gloriae ejus
nos qui ante speravimus in Ghristo. In quo et vos
cum audissetis verbum veritatis, Evangelium sa-
iutis vestrae recepistis. In quo et credentes signati
cstis Spiritu promissionis sancto, qui est pignus
(arrha) liaereditatis nostrae iaredemptionem acqoi-
sitionis in laudem gloriae ipsius. Propterea et ego
audiens fidcm vestram quae est in Ghristo Jesu,
et dUcctioficm ia omnes sanctos, non. cesso gra-

c Uas agens provobis, memoriam vestri facieiis in
c orationibus meis, ut Deus, Domini nostri Jesu
€ Ghristi Pater gloriae, det yM% Spiritum sapientiae
, c et rerelationis in agnitione ejus ; illuminatos oct»-
' c los cordis Tcstri, ut sciatis quae sit spes Tocationis
c ejus, et quae divitiae gloriae haereditatis ejusin san-
c ctis, et quae sit supereminens magnitudo virtutis
c ejus in nos, qui credimus seeundum operationem
c potentiae virtutis ejus, quam operatusest in €hri-
c sto Jesu , suscitansilium a mortuis. Et constituens
c ad dexteram suam in coelestibus super omnero
c principaturo, et potestatem, et virtutem, et domi*
c nationem. Et omne nomen quod nominatur non
c solum in hoc saeculo, sed etiam in futuro ; et om*
c nia subjedtsubpedibusejus. Etipsum dedit ca^
c put supra omnem Ecclesiam, quae est corpus tp«
€ sius 231 ^^ picnitudo ejus qui omnia in omnibus
c adimpletur. i

^ EXPOSITIO.

Pati/tw, ete. Paultu apostolM Christi /esu, quera
Ghristtts Jesus Apostolum gentibus cousecravit. Un-
de apparet quod vobis Apost<4us sit. Paulus^ inquam,
apostolus Christiy non per meritum suum, sed per
solam voluntatem et bonum placitum Dei. Sic et vos
quod boni estis non merito vestro, scd gratiae Dei
referatis. Paulus,.inquaro, apostolus^ per voluntalem
Dei scribit omnibui sanctis^ id esl perfectioribus qui
in virtutibus sanciti sunt ; scribit etiam fidelibuSf id
est minus perfectis, qui tamen liene servavel^unt in*^
tegritatem fidei. FMelibus dico in Christo Jesu^ id est
qui fidem Ghristi Jesu custodiunt. Sanctis dico el
fidelibus qui suni Ephesi. Optat iioc Paulus. Gratia
sit vol>is perseverans, qui uon pcccavistis; his aifi

Digitized by

Google

Mfi

S. BRUNONIS GARTHUSlANORUil INSTITUTORIS OPP. PARS II.

S)0

.MUem in venialibus lapsi sunt, sit gralia secund» A morialiUleBi , sed ut totum referrcC gratiae Dd {■

remissionis. Sit etiam vobis pax a Deo Patre noBtro^
§t DominoJesu Christo, sicut saepe espositum est.
Ut ostendat omne beneficiom esse ex misericordia
Bei, in primis de beneficiis suis Deo gratias agit,
dlcens : Benedictus sit Deus et Puter Domini nostri
Jesu Christi^ qui si Pater esl Chiisli, nos autem fide
filii Christi ; sic per Chrislum Pater nobis est. Bene-
dictio liostra in Deo, nihii aiiud est quam laudare et
magQificare gloriam ejus. Benedictio autem Dei in
nobis, exallatio nostri est et provectus nostrae salu-
tis. Ilic nunc cxseqaitur duas electiones Dei in no-
bis. Priniam, qua nos ab aetemo tales futuros ele-
g:t; alteram in tempore, quando nobis Spirilum co-
opcrantem nobis misericorditer infudit, etutriusque

adoptionem, id est in incorruptionem filionim exsoh
adoptioue Dei nobis concessam. Adoptionem dico
habendam per Jesum Christum. Nos dico ventoros ih
ipsum, ut sicut ipse, sic et nos immortales 23S et
impassibiies. Pnjedestinavit dicosecmidumpropouium
voluntatis suw, id est secujoidttm voluntatem suin
propositam. Propositam, id est sic ab lelemo pne-
ordinatam ; vei propositam» id esl ohiataro oranibvs
salvandis, nisi culpa eorum impedierit. PreNteslina-
vit, inquam, ex sola voluntate in laudemglwia,
gratiw suos; id est ad hoc ut laudetur gratia siu, Id
qua gratia multiplex est gloria. Sunt enim qu»iaii
gratise Dei, ut ista temporalia quae pie miuisU^at; ia
quibus non est gloriandum, sed in incorniptioM

electiouis completiones adjungit. Primum pouens multiplex est gloria. £t hoc dixi$se debuenimus,

eam quae tempore ultima fit, in qua immortalitatem
et impas^ibiliiatem rccuperaturi sumus. Hanc autem
quia dignior est, proponit ei quae compielur, ubi
anima per misericordiam Dei ab onere peccatorum
liberatur, dicens : Benedictus sit Deus qui benedixii,
id est exallavit nos. Ideo per praeteritum quod futu-
rum «st designavit, ut ostenderet se adeo certum de
hac futura benedictione, quomodo aliquis certus est
d'e eo quod videt praeterisse. Jdeo etiara sic ait, quia
intellexit sanctos jam secundum animas conregnare
Christo. Benedixii nos Deus in omni benedictione.
Omnif ideo quia sufficiens : Benedietione dieo spiri-
iuuHs, licet enim secundam corpus fiat hsee iiene-

quia primum incipit communiter a tienedietieDilws,
quae fiunt publice omnibus justis. Dehinc descendit
ad ilkis quae fiunt apostolis. Tertio sul)dit de illis,
quas Deus dedit Ephesiis.

Posita duplici electioue et dignioris conipleiioDe
praemissa, sulxiit completionem aiterius , dicens : h
qua gratia gratificavit nosy id est gratos nos fecit tr
dilecto Filio <tio, id est iu fide dilecti Filii sui, quem
quia diligit et nos fiiios Filii sui diiigit. /n quo Ft/io
habemus redemptionem. Nec per vile pretium, sed ^r
Mnguinem Filii effusum. In quo etiam habemu$ U'
miitUmem peceatorum. Omnes babent redemptioneiD,
quia pretium sufficiens redemptioni omnium si Tel-

4ictio, tamen est spiritualis, qoia sicnt spiritus ho- q lent, datumest. Sed hi soli habent remissionem, qw

minis^o intuitu -gloriae Dei susteutabitor, sic cor-
pus painilo visionis Dei saturabitur. Benedietione dico
Jiabita jam quibusdam secundum animas, et plene
sanclis omnibus honoranda, nou in liac terra, sed
in coelestibus, ut etiam dignitate loci l)enedictio haec
commcudabilior sit. Benedixit dtco, sic in Christo
iesuy id est in operatione Christi Jeso, in quo Pater
omnia operatur.

Ostensa impietione alterius electionis, sulNlit eie-
cUonemquae secundumjustificationem animae imple^
4ur hoc tempore, delerminans praedictam irapletio-
nem esse ex misericordia Dei per eiectionem, de qua
subdit, dicens : Sicpos Deus ex gratia benedixit,
eicut ex sola gratia elegit nos ante connitnUonem

se dignos redemptione Ghristi exfaibuerunt. Babetm
remissiontm secundum divitias ejue, id est scconduD
gratiam ejus in hoc divltem, quia et origiaalia et
actualia, et sive pauca fuerint, slve niuita, omnit
sine diiferentia remisit. Enumeratis beneflciis qus
sanctis Aunt in publico, ab hac communitate,desceii'
dit ad apostolos, dicens : Qum gratia abvndavitin
nobis apostolls, super, id est magis quam in c^ terU.
Et dignura fuit, quia ab hls accepturi erant alii-
Abundavit dico in omni sapientia ei prudeniia. Sa-
pientiamdecognitionedivinonim dicit : prudeniiam.
qua&i providentiam qua Paulus bene sciebat provi-
dere suis Ecclesiis. Omni, non qula omnia scireD|,
sed quia quidquid siW neeesse erat, tam de divin»*

mundi. Ubi planum est non pnecessisse meritum ho- D quam de huraanis, in promptu hal)ebant. Ita supeT-
iBinis. Megit nos dico tn ipso Christo in quo omnia abundavit ut nobis apostolis notum faeeret sacram»-
fecit, vel in Ipso permansuros. Ad hoc elegit ut es^ tum, id est secretnm voluntatis tunBy id est ordinem
semuB saneti et immaculati : sancti positione bono- redemptionis humanse. Sacramentum dicltor q^ssi
t ,-s J..1 , t? secfetum, eo quod noa omnibus, sed paucis iUo*""

rum, immaculali emundatione malorum. Essemus
utique taies i» conepeetu ejus, id est ut conspicere^
mus eum solum et Iji nuUo mundum attenderemns.
Vel, ffi conspeetu ejus^ id est qui ab eo conspicere
mur. Eiegit nos, dico, in charitate, Id est in sola di-
lectione. Dicta electioue quae hic compietur secun-
dum justitiam anlmae, subditillam electionem cujus
•Jam praeposuit completionem, dicens : Elegit nos ut
esHmus sancti ; quia etiam pradestinavitj id est prae-
ordinavit abaeterno; vel praeparavit in tempore nos
in adoptionem filiorum habendam. Noluit diccre im-

oeat

oet instaurtre

aspicere. Notum faciet sacramentum h<>c, w"''
nstaurtre secundum bonum placitum <^' T
secundum meritum hommis, quia nuHoinerat^
bonum placitum in eo Ghristo proposuU, id cstfff»^
ordinavit abaetemo. Vel proposuit^ id est p«l«»^*'
posmt,Deu8bonnm pladUim suum, si velit. Pr<^'^
suitdico in dispensatione plemtudims ^P*^"**' '
est m plenllndine temporura. Tempus eni» g^ ^^
plemtudo tempofum dicitur. Vel qoia ^*^** *^
praedicu et etspccUU in eo per Cbristum

Digitized by

Google

521 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. - IN EPIST. AD EPHES. H%

GODipleUi. Y«l plenhudo, id est fiiiis et consuiniDatio A ^^U ipsis collata Ephesiis, dicens : In quo Chri$ta

voi vocati estis sicut nos^ et praedestiuati non ex
roerito vestro, sed cum atidisseiii verbum veHtaU$f

tempoi-um qu« Oeus ante tempus gratiae praeire
constituerat. Plenitudine dicocongrue dispensata.
Prius enim voluit Deus experiri homines, quod li-
bertate arbitrii et naturali iege nihil possent. Dehinc
scriptani legem tradidit» per quam iterum impoten-
lcs evadere peccatum apparuerunt. £t postquam
bomo undique se coguovit impotentem, tunc demum
apposuit Deus opportune gratiam cujus adjutorio
posset bomo quod per se nou polerat.

Insiaurare dico dmnia in Christo^ id est per Ghri-
slum, qutB in cmlis mnt imperfecta, et qua in terra
sunt per peccatum corrupta. Ad hoc enim Deus fe-
cit hominem et redemit ut diminutionem angelorum
reiutegraret salvato bomine. Ideo etiam Ghristus

quia ex sola gratia misit ad vos praKiicatores, et vo£
interius inspiratos eudire fecit. Nec solum vocati,
sed in quo Ghristo vos etiam credentes signati eUiSf
ut appareatis de militia Christi, Spiritu sancto. Spi-
rliu dico promissioniSt id est vel qucm Deus nobis
promisit, vei quiSpiritus, jam secundum animam
deificans nos, promittit nobis immorlalitatem cor-
poris in futuro. Qui Spiritus est pignus^ id est arrha
ot principium babend» ha^edilatis nostra, nobift
promissae in futura gloria. Signati estis in redem-
p^tonm,id estut appareatis de his quos Ghristus re-
demit. Redemptionem dico acquisiiionis. Per hanc

carnem accepit ut hominem corruptum in peccatis ^ enim et nos Duum acquirimus, et Deus non acquisl

lestauraret in justitia. Sed hoc restaurare diversis
Tuodis accipitur. Christus enim fuit causa restaura-
lionis angelorum ; non quantum ad eos necessitas.
Angeli enim puri erant, licet quibusdam sociis im-
miuuti. Ghristus vero causa et necessitas restaura-*
tiouis bominum. Gausa ut per eum reintegraretur
lapsus angelorum. Necessitas ideo quia nisi restau-
raretur a Ghristo, perditus erat per peccaturo. in*
staurare dico quiB in terra iuntj Ita quod in ipso per-*
maneaiit. Nisi enim in fide ejus permaBserint, re-
suuratio 233 eurum uulla erit.Vel aiiler : Instau-
rare in Christo ea quae in cmlis sunt^ id est sanctos
quorum auimae jam in ccelis regnant cum Ghristo,
et ea qum in terra sunt, in ipso, id est justos, qui si

vit. Vocati estis et signati, etc. In laudem glorioi
ipsius, id e^t ut pervos laudetur gloria ejus. Hodo
determinat intentionem suam, dicens : Quia vocati
credidistis, et Spiritu sancto signati estis ; Propter^
ea ego (et sancti qui mecum sunt,) ago gratias pro
voffis^ei agens gratias non cesso. Hic Lene innttit
Don esse torpendum illis securitate 8U« justitise, scd
oroni hora de ineremento perfectionis laborandum.
EgOf Inquam, non eesso audiens ftdem vestrum qum
est in Chrisio Jesu. Hoc ad mtuus perfectos respicit,
de quibus in priiicipio ait, fidelibus in Christo Jesu.
Audiens etiam ditectionm vesttam babitam in
omnes sanctos. Hoc ad perfectiores respicit. De qoi-
bus ibidem ait omnibus sanctis^ Non cesso, graiia$

adhuc conversatione teuentur in lerra, puritate U- ^ agem pro Vobis, faciens memoriam vestri in oratio-

roen yiUb jam in ipso sunt. Dicerent Epbesii : Yos
quidem apostoti ad tantam altitudinem vocati estis
ad quam nos posse pervenire stultum esset saltem
opinari. Ad hoc Paulus : In quo Ghristo etiam nos
apostoli vocati sumus, non merito uostro, nec digni*
tate generis, sed sorte^ id est divina electione. Sors
dicitur divina electio, ut quando humanum Judicium
deficit, conferunt se bomines ad electionem Dei.
Non solum gratia vorati sumus, sed etiam prmdesti-
fSAlt, id est praeparati, sumus secundum propoHtum
ejus^ id est secundum quod pietas ejus de n<^is
proposuit. Ejus dico, ^t sicut luec in nobis,sie ope^
ratur omma in siuguiis ucundum eonsilium volunta-

tiibus meiSy pro habendis bonis. Quasi diceret : Sicut
jam acccpta fcoua intelligo esse ex gratia Dei, sic
seutio de omnibus qu» babituri estis. Pacio memo-
riam vestri, ut Deus Domini^nostri Jesu Ckristi^ cit-
jus secundum bnmanam -natursim Deus est, et Pa-*
ter glorise ejus; Christus enim secuhdiim deitatem
qu» in eo gloriaest^ Dei Filius est, ut Deus et Paier
det vobis Spiritum sapientiw et revelationis, ut reve-*
late possilis intelligere mysteria Dei. Sapienti» dieo^
et revelaUoiiis habitae in agnitione ejus^ ut Deum
ejusqoe mysteria cognoscatis.

Det etiam vobis iUuminatos oeutos, non dico cor^
porb, sed cordis vestri. Tangit hic stultum errorem

iM «Mie, id est secundum .volttBtatem suam consiiio j^ qumimdam (maxime gentilium) qni in prinlitiva

et discretione agentem. Yel ita : Non solum vocat
nos exgratia, sed etiam ^tit omnia^ quae post vocatio-
nem 8equuntttr,opera<tirinnobis»cKftdiim consUium
sues voluntatiSy sicut dictum est. Ideo vocati etpra&-
destinati, ut simus in laudem glorice ejus^ id est ut
digna laude glorifieemus Deumquivuh laudari a
nobis. Non quod laus nostra quidquam conferat iili,
sed ut habeat causam benefaciendi nobis. Simus
dico, nos qui aniequam vos speravimus in Christo.
in tempore tantam vos prsecedimus,. sed si valtis,in
gloria non praBcedimus. Sed fortassis praeeedetis
nos, ottm dona Dei in sola electione consistant, non
in gdoere , vel in prioritate temporis.
^unc ab apostolis descensnm facit ad beneflcia

fide, qui consueverant idola sua, qwe habebant
manutractare,234 putabarntcaecamenteDeumrem
hujusmodiesse, quae et oculiscamis videri, et ma-
nibus posset palpari. Det vobis Uluminatos ocutos, ut
sciatis qucEy id est quam di^na res, et quam valens
sit spes. Non tantum res sperata, sed solummodo
sperare beatum est. Qum sii spes vocationi^ ejus^ id
est rei ad qoam vocarous, vel vocatoruro,^id est eie^
ctorum ejus. Et quw sint. dioitiw gloriee hmreditatiM
ejuSf id est quam digna sit baereditas ejus, in qua
sunt divitiae, id est nulla penuria^ sed omnis copia.
In qua etiam est gloria, id est permanens gaudium
sine admistionedoloris. HcereditaHMe^ distnbuend»
in qiiibuslibet sanctts. Et ut sciatis qu» sit ntfifpii^

Digitized by

Google

523 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM

MomtHlity id est virtus ejus magna et incompre^ A
hensibilis. £t cum h^c magniludo fulura sit per
omnes sanctos, supereminens tamen futura in no»
apostoios, qui prius aliis credidimus. £t quod hanc
virtutem Deus operetur in nos, probo per hoc quia
jam est operatus eam in Christo, Quod sic ait: Vir-
tutem hanc futoram in nos afiirmo secundum opera-
tionem potentice virtulis ejus, id est secundum yirtu-
tem ejus potentialiter operantem, quam virtutem
operatHS est in Christo. Et hanc virtutem exponit,
approbans per hoc quod simiiiter ct possit et ope-
retur iu nobis. Operatus est virtutem in Christo^
suscitans illum a mortuiSj per quod et nos suscita-
bit, et apparet quod possit. Et iUum, scilicet Chri-
stum, suscitatum constituens ad dexteram, id est ad
aequalitatem suam in coelestibus, et ita quod supra B
omnem principatumf et potestatem, et virtutem^ et
dominationem.

Hic quatuor ordines angelorum habemus; et per
hoc quod sequitur omne nomen, intelligimus reliquos
ordiues. Quod nomen nominatur, id est nominabiie
est, non solum in hoc swculoy sed etiam quodcunque
non&inabitur in futuro, Hoc ideo addidit, ne quis
objiceret ei : Secundum hoc quod parum de angelis
modo cognoscitis, concedoChristum supra poni illis,
sed secundum hoc quod de iliis in futuro ptenius
cognoscetis, caro Christi no2 supraponetur illis.
Contra hoc ait : Non solum quod nominatur in hoc
s»cuio, sed etiam supra omne iliud quod de angelis
cognoscetur in futuro, eum supraposuit omuibus
et omnia supposuit ei. Quidam enim sunt suprapo-
siti multis, qui, licet inferiores, non tamen sunt sub-
jecti eis. Uude ait : Omnia subjecit sub pedibus
ejus {Psal, vui, 8), id est tam plena subjectione, ut
ille qui pedibus substernitur, vel sub pedibus, id
est sub humanitate Christi omnia subjecit. Diceret
iile : £t quid per hoc prol>as, si Christum suscita-
tum super omnia posuit, et omnia ipsi subjecit?
Bene per hoc probo, ait Pauius, quod ipsum Chri-
stum Deus dedit caput supraomnem Ecctesiam; quw
£ccle6ia est corpus ipsius Christi. Et putatis quod in
capite gloriosus, et in corpore remaneat ignominio-
sus? Ecclesia est coTpvLS^ et plenitudo ejus Christi,
qui Christus per eam adimpietur. Nisi enim justi
resuscitentur eundo usque ad ultimum justum, d
corpus Christi remanet imperfectum. Qui Christus
licet plenitudine Ecdesiae adimpieatur^ ipse tamen
est omnia^ id est omnis perfectio, in omnibus^ id est
in singulis membris, quia nec ipsa mombra possunt
adimplere eum, nisi per ipsum.
CAPUT U.

f Et vos [convivificavit] cum essetis mortui
c delictis et peccatis vestris, in quibus aiiquando
c ambuiastis secundum saecuium mundi hujus, secun-
c dum priQcipem potestatis aeris hujus spiritus ; qtii
c nunc operatur in fiiios diffidentiae, in quibus et
c nos omnes aliquando conversati sumus in deside-
c riiscarnis nostrae, facientes voluntateni cariiis et
c «ei^itatioBum. Et eramus natura filii irae, sicutct

INSTITUTORIS OPP. PARS H. 3J4

c caeteri. Deus autem qui dives est in miserieordia,
c propter nimiam charitatem suam qua dilexit nos,
c et cum essemus monui peccatis, convivificavit
c nos in Christo, cujus gratia estis salvati. £t connv
I suscitavit et consedere fecit in ccelestibus in Christo
c Jesu, ut ostenderet in saeculis supervenientibus
c abundantes divitias gratiae suae in boni tate super nos
c 235 in Christo Jesu. Gratia enim salvati cstis per
< fldem et hoc non ex vobis ; Dei enim donum cst,
c non ex operibus, ut ne quis glorietur. Ipsius eniio
c sumus factura, creati in Christo Jesu in operibus
c bonis, quae praeparavit Deus ut in ilHs ambuleinus.
c Propier quod memores estote quod aliquando vos
c qui gentes eratis in came, qui dicebamini prx-
c putium ab ea quae dicitur circumcisio in came
c manufacta; qui eratis illo in tempore sine Chrislo,
c alienati a conversatione Israel et hospites tesu-
c inentorum, promissionis spem non habentes, e(
c sine Deo in hoc roundo : nunc autcm in ChrisU)
c Jesu vos, qui aliquando eratis longe, facti estis
c prope, in sanguine Cfaristi. Ipse enim est pax
c nostra, qui fecit utraque unum, et medium paric-
c tem maceriae solvens inimicitias in carne soa.
f Legem mandatorum decretis evacuans, ut duos
c condat in seipso in uno novo homin« faciens
f pacem, ut reconciiiet ambos in uno corpore, Deo
f per crucem, interficiens inimicitias in semetipso.
c Et veniens evangeiizavit pacem vobisqui longe
c fuistis, et pacem his qui prope, qnoniam per
c ipsum habemus accessum ambo in uno Spiritu
c ad Patrero. Ergo jam non estis hospites et ad-
c venae, sed estis cives sanctorum et domestici Deii
c superaedificati super fundaroentum apostolorum
c et prophetarum, ipso summo angulari lapide
c Christo Jesu ; in quo omnis aedificatio constrocu
c crescit in templum sanctum in Domino, in qno
f et vos coaedificamini in habilaculum [tabernacDluJD]
c Dei in Spiritu sancto. >

EXPOSITIO.

Diiit superius Ephesios ex electione Dei vocalos,
Spiritu sancto signatos , seque pro eis orare ut
quod Deus pie ccepit in illis quotidiano perGciat
incremento ; et postquam tam dignos eos dixit in
hac novitate graUae, reducit eis ad memoriani prio-
rem statum quem habuerunt in peccatis, ut memo-
res immunditiae suae non audeant praesnmere, nisi
de gratia Dei, quasi merito suo aliquid novilatis
habuerint. Iterum propter hoc commemorat eis
statum infidelitatis, ut cum videant qiiod gratia Dei
eos de injustitia ad justitiam traxerit, certum
iiabeant quod, si jam justi iaborent, Deus qui iUi^
injustis contulit, multo amplius et libentius conferet
jam justificatis, si promereri voluerint. Liuera sic
jungitur : Nos ^postoii credidimus, et vos simU^
credidistis ; vel ibi : Deus suscitavit Chrisluffl «
mortMts, et vos simiiiter suscitavit a inorte peccaH;
vel cum verbo quod inferius sequitur , sic con-
struere possumus. Christum dedii caput supra Ec^
cleitam, et vos convitificavit Christo. Quocunqtt«

Digitized by

Google.

525

EXPOSITIO IN BPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD EPHES.

m

tamcn jaogatur, iAi tamen pendet sentcntia,ubi ait : A catis etiam tws apostoli, sicut vos Epbesii omnes»

Cbristum dedit caput $upra Ecclesiam^ et vos dedit
membra ipsius. Vos, inquam, cum essettt mortui
delictis et peccatis, Mortui ideo, quia ita consepulti
peccato quod nulla vi humana poterant evadere
laqueum peccati. Delicta vocat, quando quod Deus
praecipit non faciendo deserimus. Peccata dicit actus
iilos, fornicari, furari, et bujusmodi. Peccatis dico
vestriSf id est quae jam consuescendo in illis, quasi
Testra propria feceratis. Quomodp in peccatis fuerint
exsequitur, dicens : In quibus peccatis vos aliquando^
id est tempore infldelitalis, ambulastis^ id est de
roalo in pejus prsecipitabamini, secundum swculum
mundi hujus^ id est sequentes sscularitatem, quae
nunquam de Deo, sed semper sollicita est de mun-

etiam Peirus ^ aliquando^ id est aute ildem, con-
versati sumus. Yero in peccalis ; nam in desideriis
camis nostrce, ut quod caro suggcrel)at, desiderare-
mus. Nec solum in desideriis, sed etiam facientes
opere voluntatem camis, sicut comedere ad super-
Cluitalem, et luxuriari. Facientes etiam volunialem
cogitatiunum, in quibus non ita caro deleclatur ut
laborare de gloria mundi; vcl, dictaute a\aritia
multa pati pro congregandis multis. Ncc tan-
tum in actualibus istis, sed etiam eramus, ncs
Judaei, filii ira; , id est genili ad vindictam
tolerandam, natura, id est propter originaie nog
Judasi, sicut et caetcri, licct tunc faiso opinaremur
per circumcisionem mundari a peccatoAdae. Ira Dei

danis. Et ut magis aggravet peccatum, addit non B nibii aiiud est quam vindicta. Si continuemus, vel

solum secundum saecniuro, sed etiam secundum prin-
cipem spirituum, id est secundum diaboium qui
princeps est, imperium habens super caeteros mali-
gnos spiritus ; vel secundum principem spiritus, ut
coUectiveaccipiamus, quasi dsemouiorum; vel secun-
dum principem spirituum^ id est aliorum d»monum.
Sicut enim in bonid angelis quidam praelati sunt,
quidam sulMiiti, sic in malignis distinctiones eaedem
sunt, et tamen onus soius omnibus praelatus esse
creditar. Principem dioo potestatis aeris hujus, id est
qui potestatem habet in boc aere ; commovet enim
plerumque ventos et lurbines in aerc, quibus noceat
hominibus, et fructibus terrae, ut ventus ille qui a

ad illud quod ait : Nos credidimus, et vos credidi-
stis ; vci ad illud : Suscitans Christum et vos susci-
tavit; tunchic beneversus erit. Siautem inferius
ad illud, convivificavit^ porrigatur constructio, uon-
dum finitur versus ita dicendo. Cum essetis moritit,
convivificavit vos Christo; Deus autem fuit qui con-
vivificavit; vei, si ibi finis est, versus sic continua-
bimus : Nos quidero eramus in peccatis, sed Deus
qui dives est ct copiosus in miuricordia^ misericor-
dia enim ejus snper omnia opera ejus (Psal, gxlit»
9), Deus utique propter charitatem suam nimiam^
id est, inoomprebensibilem qua cbaritate dilexit nas^
Putarent iiti : Dilexitnos justificatos, sed non quod

regione deserti veniens, subruit domum, et filios q diiigit aliquos in peccato. Ad hpc Paulus : Dilexit
»_,_ .. ^-.^ ^ ., . .«V dico eliam citm emmin morliii pecdflfw. Ne videatur

absurdam,quod Deusdiiigere dioitur hominem ui
peccatis ; creaturam enim suam ubique semper di-
iigit, sed malum quod in ea est, odit.

Deus, inquam , quia dilexit nos convivificavit, id
est vivere nos fceit per justitiam anima^, Christo, id
est ad8imilitudinem€hri8ti,quod sicutille justus,
8tij et nos justi. Gratia cujus, scilicet, Dci ut nos,
sic etiaro vos estis salvati, id est convivificati per
justlUam animae ; vel si pcndeat infra constructio, nt
dicamus convivificavit nos el vos Ghristo ; tunc dice-
mus cujus gratia estis salvati de futura salvatione.
Convivificavit nos prima rcsurrectioue animae, con-
resuscitavit etiam secunda corporum resurrectione.

Job oppressit 236 ^^ ^o i^ob i, 19), permissione
tamen Dei, crcditur imraissus. Quos malignos spiritus
ideo iu aere conversari Deus disposuit, quia si in
terra cum hominibus essent, et fructus terrae cor-
rumperent, et homines ipsos intolerabiliter afiQige-
rcDl. Per boc autem quod eos vocavit spiritus, vult
curiosos reddere homines ut provide agant, quia
hostis qui inmiinet, invisibilis est. Per boc iterum
quod In aere esse dixit, de eodem nos admonet,
quia insidiator prope est.

Qiii princeps diabolus nunc^ quando vos gratia
Dei ab eo iiberavit, operatur in filios di/fidenticB, id
est de qnorum saiute nos diffidimus ; Spiritos euim
significabat Paulo in quibus laborare deberet, et in

quibus non, sciens cor eorum impcenitens. Yel, in D Propter certitudiuem quam inde habet, quod futu-

fiUos difidentim^ qui diffidunt de salute ; audientes
enlm qnod resurrecturi sint, coelum ascensuri,
stultnm hoc judicant, et ideo nolunt converti. Et
cnm de tantis peccatis gratia Dei ad justitiam vos
Iraxerit, videte ne, unquam prsesnmentes, graliae
Del detrahatis. Quod ad augmenfum perfectionis
pervenire possint ex sequentibus indicat, quasi
respondendo objicientibus sibi Ephesiis. Nobis tanto
onere peccati prius depressis, * non licet sperare de
aiiqna perfectione, sed sufiicit si aliquo modo pos-
simus salvari. Ad hoc Paulus removendum, se et
aposiolos parificat iltis, quia ante fldem similiter
fuenint in peccatis, tamen dissimili modo, sicut
indicabunt seqnentia. Unde sic ait : /n quibus pec-

mm est signiflcat per praetmtum. Et nos conresus-
citatos Ghristo fecit consedere, utjam inquiete re-
gnaturos. Consedere dico Ghristo in ccslestibus, ut
baec beatitudo coromendabilior sit etiam ex loco :
Consedere dico Ghristo in Christo Jesu , et
237 cum eo et per cum, ideo convivificavit, et re-
suscitatos consedcrc fecit, ut per hoc ostenderet in
sa^culis supervenientibus his, id est futuris, divitias
gratiw suce, id est divitero graliam suaro abundan-
tem in nobis, Gratiae dico factae in bonitatey id est ex
solo i)enep1acito sno, qoia ad promerendum gratiam
nuilum praecessit meritum. Bonitate dico facta super
nos^ id est quae nos superavit, quia tanta est quod
nec eam inteUectus uostcr capere sofficit. Et haec

Digitized by

Google

527 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTWIIS OPP. PARS fl. 32g

omnia dico in Christo Jetu ; in ipso cnim, ct per A prope, utrique in ChrUto Jesu, id est pet Chrislum

ipsum, liJEC omnia in nobis operatur Deus. Ideo vo-
luit Deus haec nola (ieri bis qui erant futuri, ut in-
telligerct bomo quanla (si vellet) spcrarc posset de
bmitate Dei. Modo ponit illud quod meritum vide-
tur homiois, id est fidem, et raeriium non esse osten-
dit. Vcre in bonitale, nam vos per gratiam salvati,
id est jusliricati estis. Concedo etiam ut apponas
per fidem; etenim, id cst lldes non est ex vobis pro-
mereiitibus ut fidem bal)eatis. Yere fides non est ex
vobis^ nam est donum Dei, et non ex operibus ve-
stris. Et idco Deus omnia cx gratia, et nihil ex ope-
ribiis esse voluit, ul non gloriaretur aliquis. Vidcns
enim angeli casum et hominis fuisse ex snperbia,
raullum prsecavere voluit homini a superbia. Et

Jesum. £l quomodo per Christum determinat : h
sanguine^ id est per effusionem sanguinis Ckmtu
Probat de utroque, sed de Judaeis primum, diceos :
Vere facti estis prope Judseos, quia ipse Deas est pai
nostra, id est pacificavit nos simul, gentiles et Jd-
dseos, qui Deus facit utraque^ id est Judaeum et gen-
tllem, unum per unitatem fidei et morum ct sacrifi-
c\\. Unum autem hoc modo : solvens parielem mt'
dium^ id est qui in medio positus, alterum separabat
ab aitero. 238 H>^ paries fuit ex parte Judxorum,
obserrationes eorum ; ex parte gentlUum, cqUus
idolonim. Et hunc parietem eorum solvit, dum ido-
lolatriam et ritus Judaicos evacuavit. Parietem dico
mac€riit, Maceria dic.tur, secundum quosdam, ]»-

fiicut fides ex douo Dei, sic opera quae fidem se- ^ ries firmlter compactus et connexus. Hic paries

erat raaceria, id est fortis et ad destruendum diffi-
cilis, quia Judsl, aactoritate legis et prophctinmi,
ritus 8U0S tuebantur. Gentes autem, per philoso-
phiam, suum (Id quo male consueverant) defeode-
bant; Ycl dicitur roaceiia congeries lapidum siiK
coNDento congregata. Sic ille paries fuit maceris, id
est debilis et Chrlsto levis ad diruendum, at sicea
congregatio lapidaffl, et, soloto medio parletf , io/n(
tft came sua quam assumpsit inimieitias utriusque
populi. Destructis enim ritibus Judaei et gentills,
jam tton erat unde inimicarentur sibi. Qoomodo
fiolverit inimicitias ostendit io parie Judasorum, quo-
rum ratio magis oppugnaliat; sed quia genttbus oulh

quuutur pcr gratiam Dei. Bene dico, ut ne quis glo-
rietur iu fide ; nam etiam in operibus quae sequun-
tur fidem, non reUquit Deus homini unde posset gio-
riari. Quod sic ait : Nos- sumus factura ipsius Dei,
cum nihil in bono essemus creati in Christo, id est
per Gbrlstunf Jesum in bonis operibus, qucs opera
prueparavit nobis Deus ^ ut in illis atnbuiemus^
per eum proficiamus et crescamus. Vel, factura sit
ablativus, ita factura, id est per facturam Dei su-
jQn&creati in Christo^ Niliil ibi mutatur.

Quod supra ait : Nos fuimus in peccatis sicut vos,
modo determiuat diceos Judaeos non tam graviter
peocasse, sicut gentiles, s^ lieet ante lidem etiam

viles Judad abominarenturgentiles, Deus tamen ratio erat, de his nihil subdidit. Solvens inimicitias,

«ine discretione personarum parificavit eos, non iiiis
qtii prius improperant eis, sed sanctis ac perfeois.
Et per hoc probat eos et gratiaeDei maltum obnoxiast
et quod de incremento justitiae , sccure si volunt,
possunt ial)orare, dicens : Propter quod^ ut ne quis
vestrum glorietur, estote memores quod aliquando
tempore infideiitatis vos gentes^ id est tales quales in
peccato geniti eratis in came^ id est in operibus car-
nis. Vos dico qui prcsputium^ id est ipsa immundi-
lia dicebamini ab ea circumcisioney id est Judaeis^
quae dicitur circumcisio, id est ipsa mundilia. Et
mhii esl, quia baec circumcisio in earoe erat non in
corde, facta etiam miiiiti cujuscunquCy non per Spi-
ritum sanctum. Memores etiam estote quia Ulo tem-

quia evacuans tegemciktn^MnmmandatorumtduTeiti,
id esl datis mandatis ex diseretlone inveniis, ideo
evacuaos, hinc legem, uide idolumy til ifaos, id est
Judaeum et gentilem, condat utrumqne in semetipi»;
et quia tn se condere posset adhuc divisos addit.
Condat^ inquam, faciens pacem^ id est paciOcatts
eos sibi vicissim. Et in qoo pacem fecerit, sobdit :
Faciens pacem dico tVi se uno novo homine, Noro,
quia faomo gratiae, ideo novo; quia, si esset legaliSf
oppositus esset gentili; si iterum gentilis, O])positii8
esset Judaeo, et neuter consentiret inimico suo. Pn>-
bavit quod geotitis sit prope Judaeum; probat eum-
dem esse prope Deom, dicens : £t ideo seheDsifii'
JBicitias ut reconeiliet Deo ambos^ id est Judanm et

pore infideiitatis eratis sine Christo^ quia Ghristus d gemilem copulatos in uno corpore^ id est in Ecdesa.

non promittetmtur vobis. Eratis et alienati a con-
versatione Israel^ id est Jodaici popuii; non euim
tuuc oonversaliantur vobis ; vel, si forte cum eis
conversabamiui, ut proseiyti ; eiatis hospites testa"
mentorum, id est iostabiies, id . est modo euutcs,
modo redeuntes ad lcgem ducebamini. Testamen-
teruni ideo pluraiiter dicit, quia Moyses suum, baias
suuni, et quiiibet propheta suuni habebat Tcstamen-
tum. Eratis etiam tuuc non habentes spem promis-
sionis factae ad Abraham, ncc enlm licebattuoc gen-
tibus sperare salutem; et eratis sine Deo^ idola ad-
orantes. Vos dico in hoc mundo, id est his munda-
pis adhaerentes. Oiim sic eratis, sed nunc vos, qui
aliquando eratis longe a Deo et a Judaeis, facti estis

Reconciliationis modum subdit. Reeoneiiiet dico,
interficiens ipseXhristu» tn semetipso inimicUies qoe
erant inter Deum et hominem. Ita in semetipso qood
per crucem, id es( per mortem crucis.

Haec autem omnia parum prodessent, oisi pned^
cau forent; ideo addit : Et ipse Cfaristus vemem m
aannem evangeliMvit per apostdos pacem ad D^^
restitutam vobis gentibus, qui longe /tititti a Oeo>
quia sine Giuristo et sine Deo in hoc mondo eraus.
Evangelizayit etiam pacem his^ id est Juds^is,^
prope erant^ quia Deum colebant. Hoc praedicare 16-
cit, quomam per ipsum Ghristom ambo et Jtidaeus ^
gentilis, habemus accessum ad Patrem Deum, t^
ambo positi in uno Spiritu fidei, com liic pnus ^

Digitized by

Google

Z99

EXPOSlTiO IN EPlSmAS PAUU. — iN EPiST. AD EPHBS.

Wj

in Spirttu legis, hie in spiriia idoli. Et quia ambo A «^ uam» mulliformia sapieBlia Dei, secuAilum pnB6-

in eodem Spiritu positi aocessum hal)emus ad Deum,
ergo 1F06 geDtiles Ephesii jam non estis hosfntes Te-
slanaeQlorum, sicut iUi improperabaot. £t jam non
e»tis adventBj id est noii ultra vocamini proselyti,
quia iicet tunc slabiles essenl in iege, semper ta-
meo dicebantur adventicii. ^en estis hosfntes^ sed
e»ii9 eondpes; nec eorum qui vobis improperabant,
sed sanetorwn^ id est quorumlibet perfectorum. Et
oon eslis adveMBj sed doinestiei^ id est naturales de
domo; nec eorum, sed domestici Dei. Vos dico su-
pertedifieaii hodie pietas ; cras super hanc asdifica-
bitiir bttmiiitas. Et sicsupercsdificati super funda--
mentum^ id est doctrinam apostolorum et propheta-
rMm, quorum dodrina fundata est Ecclesia. Yel su-

c nitionem ssculomm, quam fecit in Ghristo Jesu

c Domino nostro. In quo habemus fiduciam el ao-

f cessum in coniidentia per fidem ejus. Propter

c quod peto ne deficiatis in tribulationibus meis pro

votns, quse est gloria veslra. Hujus rei gratia

flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu

Ghristi, ex quo omnis patemitas in coelis, et in

terra nominatur, ut dct vobis, secundum divitias

glori» suae, virtutem corroborari per spiritum

ejnsininterioremhominem,Christum habitare per

fidem in cordibus vestris, in oharitate radicati et

fundaU, ut possitis comprehendere cum omnibus

sanctis, quee sit latiludo, et longitudo, et sublimi*

tas, et profundum ; scire etiam supereminentem

fier fundamentum, id est Christum, super quem apo- ^ c scientiae claritatem Ghristi, ut imjrfeamhH in om-

Btoli et prc^phetaB fundati sunt. iBdificati ipso dico
Ckriato Jesu eustente /o^de, propter firmitudinem,
eummo^ id est consummante justitiam vestram, an^
jguUm^ id est utrumque populum Judaeum et gentl-
lem in ae eoniiectente. Lapis isle. ubi ad litteram
iuerit, certum non habemus ; fuisse tamen crediv
JBUS 4|uod, donec in consummatione utriusque pa-
netift, Bon idpnee poni potuit; sed in summo mira-
biii convenienlift utrumque parietem coagulatit. Hic
lapis significavitCluristum, Jud«um et gentiiem tn
perfectione fidei copulantem. Qui Christus sieut est
summus consummator SS&J^^^^^» ^^ ^^ ^^ P^^
cipium justiUae. Quod sic ait : /it ^ito lapide onwiM

c nem plenitudinem Dei. Et autem qui potens est
c omuia facere superabundanter quam peUmua,
c aut iitteUigimus secundum virtutem quae oper*-

< tur in nobis, ipsi gloria in Ecciesta et in Ghristo

< Jesu, in omnes generaUcmes sasculi sscuiorttm.

< Amen. >

EXPOSITIO.

Ut magis obnoxios reddat grati» i)ei, dieil qnod
Densfecerit eum Apostolum propter iiios; vincm»
est etiam pro eisdem ; revelavit etiam e. Deus mf^
steria> sua propter eorum utilitatem« Yoe eoadkfi^
jfunt in Christo, et ^atia hujus tei ut el vos cooedir
Aeemini. E90 Paulus vinctus Jesu Christi^ qnem at-

mdificaiio ceustructa per fidem, creicti per operatio- q flictum non oporlet contristari. Vinetu» mique pro

nem m templum sanctum^ ut sit homo tempium in
quo IiaiHtel Deus. Saaetum dico t» /^omtno, id est
per Dominum. Inquo eit«mlapideChristo, vos ge»-
tes coeedificamini cnm Judaeis in habitaculum^ id est
ad lioc ut siUs habitaeulum Dei. Coasdificamini dicp
in Spiritu sancto^\d est per Spiritum sandum, por
rific^antem vos Deo.

GAPUT lU.
c Higus rei gratia, ego Panlus vinctus Christi Jesu
pro voIms gentibus,si tameu audisUs dispensaUo-
nem gratiae Dei, quae data est mihi in vobis.
Quoniam secundum revelaUonem notum mihi (ar
ctum est sacramentum, sicut supra scripsi in bre-
vi {Sap. 1, 19), prout potesUs legentes intelligere

voifis gentibus; si enim saluU vestrae non prflBdica»*
jrem, nequaipiam in vinculis essem. Pro voins dieOk,
ita tamen si audistis dispensatioiiem graHm JDd,id
est gratiam, sciiicet, apostolatum ex gratia Dei mi-
hi traditum. Gratiam dico dispensatam a Deo, qnia
Deus l)ene dispensavit apod se, quare me Apostolum
constituit. Yei quam graUam ego dispenso vobis eC
caeteris Eeclesits. Si, inqnam, andisUs grattam, qum
4ata est mihi in voHs^ id .est sicul vere credidistis
.me esse Apostolum vobis,. iia v^ credite me esse
vincUim pro vobis. GraUa uUque h»c data est mihi,
^uoiitaiii saeramentum^ id est secrelum Dei, faehtm
.«sl mihi notum secundum reveUUionm^ id est ita ut
revelale sciam inde loqui. Notum iactom est dico.

prudenUam meam in ministerio [al., mysterio] D sicut supra scripsi vohis tn brevi sermooe, ubi alt :

Cliristi, quod in aliis generationiims non est agni-
tum filiis hominum, siculi nunc revelatum est
sancUs apostolis ejus, et propheUs in spiritu, esse
cohaeredes gentes, et concorporales, et c^parti-
clpes promuisionis ejus in Christo Jesu per Evan-
geiittmi cii}us factus snm minisier, secundum do-
Bum graUae Dei, quae data est mihiv seeundom
I oigen^nem vinnUs ejus. Mihi enim omnjum
c sandonym minimo (/ Cor. xv, 9) data est patia

< haec, in gentibus evangeiizare:in^^estigabUesdtvi-

< tias GbrisUt et ilhiminaHre omiies quai sildispen-

< satio saeran^enti absconditi a saeculis in Deo q.ui

< omnia ereavit, ut innoteseat principatibns [fff in-
.< cipibos] el.potestaUbusin eoQlestibus per Eccle*

Patbol. CLlil.

Jpse est pax noura^ et est veia, usqne ad efgo non
estis hoepites, Ita scripsi premi bene pofesfts tnle^/l-
gere. PotesUs uUque legentes, id est si atlente per-
kgiUs illud. JnteUigere dico, non tanlum sacrammi-
tum, sed etiam poiesUs hitelligere prtMieiiltom meam^
babitam tn mftsterio. Idemesl2404«<^ >» sacramen-
10 Christi^ quia et mysleriom novi» et prudenler ape-
rire sdo, quod mysleiiiua so» eet coguiium fiiiia Ao-
minum in aliitgenemtiflnihue^ id esl in aliis aetatibiis.
•Vei si altquibus non ita oognituip sieui muuc re9&-
•latum est sanctis ajmtolis ejtM*, nec in hocvidenr
*gloriari qula revelatum est in Splritu s^ncto etiam
prophetis^ id est qulbusiibet illumi|iat«B seosu hoc
mystcrium, seiiieet, gentes esse cokmreder Judsis in

11

Digitized by;

Google

SSI S. BftUNONlS CARTnUSlANORLM

futora «eUle; el hic esse €one&rporale$, id est in A
eodem corporeCbrisli; id est in Ecdesia essc etiam
4onpaTtieipe$ pramismnie factae ad Abraham. Co-
hsredes dico concorporales conparticipes esse in
Chri$to Je$u, qui fecit utraque unum esse sic in
Chri$to, et boc per Evanqelium^ prsedicatione cujus,
ad fidem veniunt.

Quod Evangelium non est meum, sed cnjiMETan-
gelii faetu$ $um minieter, Nec hoc ex mcrilo meo«
sed eecundum donum gratice Dei : quam gratiam
itenim non promerui ut haberem, sed qum data e$t
mihi eecundum operationem virtuti$ ejus, quia Tir-
tus ejus operala est multa per meam infirmilatem.
i>ata e$t mihi. Et cui mihi ? Mihi utique minimo om-
Mltifii $anetorum^ data e$t gratia baec, scilicet evan-
gelizare in gentibue divitiae Chri$ti inve$tigabile$^ id B
est incomprebensibiles. Datum est etiam mibi i//tt-
minare omne$ de boc; qua, id est quam digna $it
-dUpen^atiOf id est impletio eaeramenti ab$€onditi a
l>rioribo8 $eeeuli$, In Deo tamen, id est in notitia
JOeiexislentis; qui Dens ignorare non potuit, quia
cmnia creavit, Ideo evangelizarCy iUuminare^ ut sa-
pientia Dei per ecdesiam quae in praedicatione no-
'Btni constituitur, eapientia^ inquam, Dei per boc
dtmoteeeat prineipibu$ et pote$tatibu$^ id est ordini-
•btts angelomm, existentibus in c<Ble$tibu$. Angeli
-«nim nescientes salvationem bominum, mirantur et
-laudant Deum, cnm, per pnedicationem Apostolo-
«rom, Tisa conversione, inteUigant salvationem eo-
Tom. Sapientia Dei multiformi$^ quia hunc lenilate
-sermonis, bunc asperitate iufirmiiatis convertit in- ^
4iverso modo in dtversis« Multiformi$ dico, osten-
«a $eeundum prmfinitionim eeeculorum^ id est in sae-
«nlisa Deo ordinante praefinitis. Quam praeflnitio-
Jiem,id est hoc quod in saeculis se faeturum praefinie-
rat, fecH, id est eomplevit in Chrieto Je$u Domino
no$trOj in qua^ id est per qnem Cbristum habemue
fiduciam aecedendi ad Deum. Nec solum fiduciam,
aed etiam babemus acce$$um ad Deum^ non timen-
les repulsionem, sed wt confidentiaj id est de intro-
doctione confidentes. Confidentia dico habito per /1-
dem €j«f , scilicet Christi, cui et in quem credimus.

Commemoravit se propter utilitalem eorum con-
aecratum a Deo Apostolum. Ymctum etiam se pro-
pter eos, revelata siblessemysteria Dei ad instruen- j)
dum eos. Propterquod^ quia haec omnia facta sunt
•propter vos, quia etiam accessum babetis ad Deum
per fidem Christi nobiscum, propter bocnon modo
precor, sed quasi rem debitam pe/o, et a vobls
exigo, ne defieiatie in tribtUationibue mei$. ideo per
hanc exhortationemvult eospraemiinirePaulus,quia
dubilabat ne forte tribulatione et afllictione magis-
tri contemptui haberent,qood ab eo qoi contemptibi-
Itter tractabatur didieissent. Tribolationibus dico
meis, habitis pro vobi$, Ideo enim Deusme permit-
tit aflligi ut qualis vestra sit fldes in lentatione mea
apparere faciat. Deus enim Abrabam et quosUbet
alios non ideo tentavit, quod quid futurum esset
igiioraret, sed ut fidem eorum probal^Uem indicaret

INSTITI3T0RIS OPP. PARS IL m

mundo, qum tribolatio e$t gloria veetra. Si enlm a
tribulalione mca viresl>oni opens sumilis, tuncdi*
gni estis gloria. Si aulem propter me tribobilnm
defldtis, ignominia digni estis. Et gratia huju$ rd,
id est ne deficiatis, quia baec res graia est mihi, vos
scilicet non deficere, ideo fieeto genMa. Sicut per
geno erigitur corpus, et humiliatur, ila per gena
erectum et flexum, elatio mentis et bomiUatio ao-
cipitur. Paulus utiqoe genua camis flectebat, nt hu-
miUtatem spiritos innoerel. Fleetogenua ad Patreu
Domini no$triJe$u Chri$ti; qui etPater nobis est,
cum simus fiUi Christi, cujus Pater 241 ^^ ^*
quo Patre, ;id est ex institutione et exemplo cnjos
est nobis omni$ patemitae, id est sunt nobis omnes
patres,^os vel in eoelie babemus angelos proivisorci
nobis, vel quos habemus in terra vt eplscopos, et
quoslibet Ecclesiae Patres. Patemitae non ita shn-
pliciter est, sed nominatur^ id est quiconqoe nomi-
nabUesdignitate virtotum sont nobisPatres. Yel ita :
Patemitas nominatur, Id est U provisores nostri pa-
tres dicuntur solo nomine, id est nuncupatiTe tan-
tum, non substantiaUler quod Deus solus est. Ftecte
genua ad Deum : ut det vobi$ ucundum divitia$ gto-
rim $um, id est abundanter et gloriose, sdUcet,cain
potentia. Det dico virtute corroborari^ id est ot vos
corroborati sitis in bono. Et banc rirtulem in vobis
non vestram esse credatis, sed per tpiritum efw,
ut gratiae Dei omnia ascribatis. Det dieo virtuiQm
non exterius, sed in interiore hondne,

Ideo Deus virtutem justiUae in anima ordinavit,
quia si esset in corpore quod omni adversitaU ex-
positum est, sicut corpus, tam cilo deficeret virios
quae longe meUus tedet in anima, de quo ait Chri-
stus : c Postquam occideriut corpus, animae non ha-
bent quid fadant {Matth. x, 28), » ut det Tobis Spi-
ritum, etutdetvobis habitare Chrietum in cordibu$
ve$tri$ : non quod ibi corporaliter sedeat : sed per
fidem. Licet ubi Spiritus, ibi Christus, lameit neu-
trum est snperfluum, quia Spiritus per dUectlonem,
Christqs per Mtm.Flecto genna ideo ot vos roi/rca/t
et fundati in charitate. A similitudine arboris in al-
tum radicalae, et ex abundantia bumomm, quibus
in allo radices abundant copiose fructificantis, ait
radicaii^ id est fructificautes in cbaritale, et fundaii,
id est super fundamentum in quo firma sit et ere-
scat aedificaUo domos Dei. Vt vos, inquam, radicati
et fundaU po$$iti$ cowfrehendere^ inteUectu et uUli-
tate cum omnibue $aneli$j id est sicut ccmpreben-
dunt omnes sancU, qnm $it latitudo, et tongitudo, et
$ubtimita$^ et profundum. Latitudo, a dexlera in si-
nistram crads ChrisU, amplitudinem dUecUonis
signlficavit qua eUam pro inimlcis oravit. Longitudo
crads a capile in pedes, perseveranUam dUecUonis
significavit, quia cum dilexisset suos, In flnem di-
lexit eos {Joan. xiii , i). SnbUmitas cracis, id est
pars iUa quae supweminebat capiU, in qua Pilatns
titubim scripsit, respectum divinom significarit, ot
innueret Cbristus se non amore mundi paU, sed at
faceret volontatem Patris sui, qui est in ccnUs. Pio-

Digitized by

Google

SSS EXPOSITIO IN fiPISTOLAS PAUL1

faDduni» dku est pars illa cracis quae in terra fixa A
taiij <piod profundam designat occultam gratiam
Dei, qua sine merito bona multiplicat suis eisdem
Bescieatilms quare sic faciat. Haec tamen in ipsis
intelligimus, sic exponendo : Possitis compreheu-
dere qnx sit latitudo, id est quam latos oporteat
vos esse in charitate, nt etiam bene faciatis bis qui
Yos oderint. £t longitudo, id est quam longos et
perdurantes in dilectione oporteat yos esse, ut etiam
si expedit non fbrmidetis mori pro Deo vel proximo.
Et quae sit sublimitas, quomodo supemo respectu,
noD respectu mundi quselibet bona faciatis. Et quod
sit profundnm, id est occulta gratia Dei in Tobis,
qua Tos siue merito justificavit, et proTchit ut etiam
possitis $cire ekaritaUm Chri$ti^ id est quomodo
Cbristus vos dilexerlt. ^

Cfaaritalem dico supereminentem omni scientifB,
Nnlla enim scientia comprehendere sufficit quanta
sit cbaritas Ghristi. Vel ita : Possilis scire cbarita-
tem sdentiae GhrisU, secundum scientiam. Ignoran-
tes enuu plerumque diligimus, sed, si cognitionem
ra quam diligimus babeamus, multo magis in boni-
tate rei cognitae diligenda accendimur. Ideo ait cba-
ritalem scientiae Christi^ id est secundum sdentiam
deCbristo babltam. Gharitatem scientiae dico super-
eminentem charitati ignorantiae. Bonum quod igno-
ralur minus diligitur. Possitis comprehendere et
scire, ideo «( impleamini eundo tii omnem^ id est in
omniuin benomm plenitudinem Dei, id est ex Deo
babitam. Ego flecto genjta ut tos possitis eomprehen- ^
dere et scire. Ipse autem Deus potensest facere omnia
^iecunque opportuna 24S ^^"^* Facere dico ab-
wdanter supra quam petimus^ aul supra quam intel^
fuytmfci. Nemo enim hominum auderet hoc petere a
Deo ut Filium suum Deum, bominem faceret ; quod
tamen fecit. Nemo etiam intelligere posset quo or-
dioe pietatis'bominem perditum restaurayit, et in-
iramera lx>na quae facit, et ideo bene ait, supra quam
pettmw, aut intelligimus. Et quod tanta potens sit
facere probare possumus, eundo ueundum virtutem^
^ Tirtus ejus operatur in nobis^ quia, si conside-
raotur ea quae nobis contulit potestas miraculomm,
et mulu alia, per haec plane coHigin^us qnod ex to-
luBtate potens sit de caetero consummare omnia in
Dobis. Ei autem qui sic potens est facere^ ipsi soll ^
oon humanae Tirtuti, sit gloria in Ecclesia^ id est in
coDsideratione bonoram, qnae confert Ecclesiae, et
etiam in Christo Jesu^ quia nec ipsi Ghristo secun»
dum hominem de bonis quae gessit gloria debetur,
Md Deo. Gloria dico permanens in omnes generatiO'
nes; ab Abel enim primo Jnsto nulla praeteriit gene-
ratio, quae non haberet aliquos in quibus gloriare-
tur Deus. Generationes dico sfeculi^ a principio
uquead linem. SaecuU dieo smcuiorum^in quo multa
sscnla contineiitur, ipsi gloria. Amen, pro certo
itaest

CAPUTIV.

«Ohieero itaqueTOs ego Tinctus In Domino^lfr
< digne ambiiletia Tocadone qua Tocati estis, cum

r^ IN EPIST. AD EPHES. 884

omni humiiitate et mansuetudine, cum patientia,
supportantes iuTicem in charitate. SoUicita ser-»
Tare uuitatem spiritus in Tinculo pacis (Aom* xii»
10). Onum corpus, et unus spiritus, sicut Tocati
estis in una spe vocationis Tcstne. Unus Dominug»
una fides, 'unum l>aptisma. Unus Deus et Pater
omnium, qui super omnes, et per omnia, et in
omnibus nobis. Dnicuique autem nostram data
est gratia secundnm mensuram donationis Ghri-
sti. Propter quod dicit : Ascendens in altumcapti-
vam duxit captiTitatem, dedit dona homtnibus
(Psal, LXTii, 49). Quod autem asceAdit, quid est»
nisi quia et descendit {Joan^ iii, 15) primum in
inferiores partes terrae. Qui descendit, ipse est et
qui ascenditsuperomnes coelos, ut adimpleret
omnia. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos,
quosdam autem proi^etas. AUosTeroeTangelistas»
Alios autem pastores, et doctoreft {Cor, lu, 28),
ad consummationem sanctoram in opus ministe-
rii, m aedificationem corporis Christi : donec oe-
curramus omnes in unitatem fidei» et agnitionis
filii Dei, in Tiram perfectum, in mensuram aetatis
plenitudinis Ghristi : ut jam non simus parTull
fluctuantes, et circumferamur omni Tcnto doctri-
n», in nequitia hominum, in astuiia ad drcum-
Tcntionem erroris. ^eritatem aiitem facientes in
charitate, crescamus in iUo per omnia, qui e^t ca-
put Ghristus, ex quo totum corpus compactnm, et
connexum per omnem juncturam subministratio-
nis, secundum operationem in mensuram unius-
cujusque membri, augmentum corporis facit in
aedificationem sui in charitate. Hoc igitur dico et
testificor in Domino, ut jam non ambuletis, sicut
et gentes ambulant in Tanitata sensus sui, tenebris
obscuratum habentes inteliectum, alienati a Tita
Dei per ignorantiam, quae est in Ulis propter cae-
citatem cordis ipsorum; qui desperantes, semet-
ipsos tradiderunt impudicitiae, in operationem im*
munditiae omnis,in aTaritiam {Rom. i, 21-51). Tot
autem non ita didicistisChristum, si tamen illum
audistis,et in ipso edocti estis, sicnt estTcritas in
Jesu. Deponite [ni., deponere]TOs secundumpristi-
nam conTcrsationem Teterem bomlnem qui corruiiH
pitur, secundum desideria erroris {Col. iii,8). Re-
noTamini autem spiritu menlis Testrae, et indulte
noTum bominem,qui secundum Deum creatus est
in Justitia et sanctitate Tcritatis {Rom. ti, 48).
Propter quod deponentes mendacium , loquiminl
Teritatem unusqui8i]Ue cum proximo suo {Hebr.
12 ; / Petr. ii, 5), quoniam sumus inTicem mem-
bra. c Irascimini, et noUte peccare {Psal. it, 5). >
Sol non occidat st*per iracundiam Testram. No-
Ute locum dare diabolo. Qui ftirabalur jam non
fuietur {Jac, r^, 7); magis autem laboret, opo-
rairfp manibus snis quod bonum est, nt habeat
unde tribuat neeessitatem 24S pationti. Omnift
sermo malus ex ore Testro non prooedat; sed si
qnis bonus est ad aedificalionem fidei, ut det
gratiam audientibus. Et nolite contristare Spirl-

Digitized by

Google

555 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. 55«

« tom Mnctum De!, in qoo signati estis in die re- A lenus ab eo licet effugere. Qui si ita cominaniicr

4 demptionis. Omnis amaritudo, et ira^ et indigna

• tio, et clamor, et blksptemia tollatur a vobis,

c cum ornni malitia. Estote autem invicem benigni,

f misericordes, donantes invicem (€o/os. 111, \% 43)»

c acut et Deus i» Gbristo donavit vobis. >

IXPOSITIO.

Postquam admonuit eos diversis modis ne int^-
mescerent de bonis grati» Deu neve torperent, sed
semper de proficieudo ih melius vigilarent, quae
otraque admonitio videtur versari circa magis per-
fectos, transitad moralein instructionem, quaemagis
pertinere videtur ad minus perfectos. Prius instruens
omnes in commMni, dehinc conditiones sexus et
aetates divisim. Littera sic jungitur : Quia Deus

est super omnes et per omnia, tamen in onuubvs
electis est familiarius, dando gratias suas.

Hic potest intelligi Trinitas. Super omnes, Piter;
per omnia, Filius ; in nobii, amor Patris et Filii, id
est Spiritus sancti. Quia dixerat siuaus «mctiiforpii,
unui spiritus^ unus est nobis Domimis, una fda, ae
per hoc male opinarentur omnes aequaliter esse is
hac nova gratia, ut nemo praelatvs, nemo subditBs,
nenio servus, uemo Dominns, determinat hoc di-
cens : Licet uuum simus, unumque Deum, etunaiB
fidem habeamus, tamen unicuique nostrum dalaai
gratia Dei, uon eadem omnibus, sed secundum mnh
suram donationis^ id est donatoris Christi, Huic iila
^tia» huic ista, et plerumque in eadem gratia di

potens est facere vobis supra quam petimus aut im- B versitas, qnia hicminus , bic plus habet de eadeo

tetlighms. Itaqne obsecro, id est per omuia sacra

tos adjufo, ego vinctus in Domino, id est propter

Dominum, quem in vinculis oiTendere non esi minima

Culpa. ObsecrOy inquam, ut ambulelis per gradiis

virtutum rft^n^, vocationequavocatiestis; non enim

vocati estis ad complenda desideria carnis, sed nt

aecundum spiritum carnem mortifieetis, scilicet,

ambuletis cum omni humiiitatef et in animo habita,

et foris ostensa. Gulpa enim est intus esse humi-

km, et foris simulare superbiam, cum sic de se

occ^sionem tribuat maledicendi, et occultetur virtiis

cujus imitatioue potuit instrui proximus. Foris

avtem htimilem, intus esse superbum. nulli du-

gratia. Propter quod comprobandura 244 (^^
quod sit donator gratiarum Spiritus sanctus dicUa
Psahno (Psal. lxvii, 19) : Homo Christus ««•-
dens in altum, id est super altitudinem coelonuD,
capltvtf a(em, id est hnmanam naturam priosapa-
radiso et coelo expulsam reduxit in se homine capii-
vamf quia a loco (qui ipsi per peccatum natoralis
erat) ablatam revexlt ad eoelos, scilicet ad patriao
prius ipsi (nisi peccaret) destinatam. Homo eniii,
in puritate creatus, paradlsum habult a*d babiuo-
dum, ut tibi peracta obedientia inde transferretor
ad coelos ; sed quia peccavit et repromissom codam
perdidit, et a loco habitationis, id est a paradiso de-

hium quin sit culpabile in omni bumihtate, et in ^ pulsus in terra ista captivatus esl. Qnam tenaa

omni. mansuetudine^ ut tractabilis sit ad omnes et
aifabiUs, el eum omni patientia servata in qoibus-
libet adversis, supportantes invieem alter alterum,
si nolestiam intalit ei. Yel supportanteSy id est
compatiendo proximo si forte lapsus fueril, eum-
que adjuvando oratione, et jejunio. Supportantes
dico in charitate^ non in exspectatione vindictae.
Vos dico sulliciti servare unitatem in vobis, ut sit
apud vos idem velle, idem nolle. Vnitatem dico Spi^
ritus^ id est quam dictat Spiritus sanctus servare
tam in vineulo pacii; qoae pax exterius servaU vin-
culum est, et nutrfmentum spiritualis unitatis. Et
ut hanc unitatem servetis, estote unum carpus, id
est unum in operatione. Et estote unus spiritus, id

peccatum ita homini fecit naturalen, sieut joslitia,
quandiu in ea fuit paradiswn naturalem fecii. It^
rum Ghristus destructo peccato hominis, humanam
naturam a miseria ista (qui locus jami ipsi per m-
catum naturalis erat) captivam; quia a naturafi loco
ablatam reduxit ad priorem patriam, sciiioet ad
coelos. Sed quanto prior captivitas miserior, taoto
secunda gloriosior. Ascendens Ghristus utiquc ii
altum, dedit dona hominibus, quia misit SpirituA
sanaum in corda discipulorum. £t quia deditdona,
probatum est Gbristum esse donatorem gratbnnn.
Qois autem intellectus eoUigi debeat ei e« q«od
ait ascendens in altum, vult explanare, non umea
digrediens ab intentione. Dico aseendens. Sed fvt^

est unum in voluntate. Ita sitis unum corpore et d eat, id est quid per hoc inteUigendum est fttod f^

spirit^, sicut r^s iUa ad quam vocati estis una esL
Quod sic ait : Yos estis vocati in una spe, id est ad
unam rem speratam. Spe dico vocationis vestrw, id
estqua digna eslvestra vocaiio. Iterum debetisesse
iinum covpus, et unus spiritus, quia Dominus unus
yobis dominatur, et fides vestra tcna est, et indiffe-
rens; et baptisma veslrum uiii«tn est, omnes aeque
juslificans; non secundum quod quidam dicunt,
secunduip merita diversorum baptizantium digniu^
fel indignius. Et est icnua Deus, id est creatof
^mminm^ el unus Pater omnium, qui vos secundun(i
dilectionem fiUdrum fpibernat. Qut, Dominus Deus
Faler dominando, creando, dUigendo, est super
wues potestate. Est etiam per omnia loca, nec uUa-

minus ascendit? Asundens et ascendit pro eodein
babet, nisi hoc inteUigarous quod, si ascendit, sfr-
quUur qood prius quam ascenderei descendit, id est
in humili loco fuit Si enim ascendit, sequitor qood
de inieriori ad superius ascendit. Descendit dico
tn inferiores partes terrm^ id esl in infetnum qoi
ulique in terra, sed in inferiori parte esse credit»»^*
Ideo probavit eum qui ascendit, prius in bofflili
loGOy sicutverum honinem habilasse^ ut scieiit^
Ghristum datorem gratiarum, sicut nos samasyi^
. esse hominem, fiducialibus aft^ eo petamus grs^*^
^uas, qui niai comparticipasset humanitati w/V^
multo nobis inexorabiUor essei. Etquia iUe ascea-
dit primum, igitar qui descendit et qui aecindit ivf^

Digitized by

Google

357 fatPOSmO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EMST. AD EPHES. »8

«maes ewtoty ij»e unus ec idem est iudivisuft Ghristus, A crescat caro, nec in augm^to yirium» necJongitu-

liomo Deus.

Yei aliter : Quid est quod ascendit bumanitas
Cbrisli, nisi quia primum descendit divinitas in in-
feriores paries terrat, id est ad uniendam sibi hu^
manitatem . inter homines? Si enim usque ad gior
bum solis et lunae descenderet* infra essel, sed
a4 terras descendere fuit inferius. £t Jicet aliu^
videatur ascendens» id est, bomo alius descendena,
id est Deus ; tamen qui descendit el qui ascendit
super omnes cosiost ipse idem esi unus divisa per-
sona. Sic iterum beae ad intenttonem : Quia cum
laniam videamus ejus piotentiam ut homo Deus
super ccelos ascenderit, fiduciaiiter posmlare pos-
sumus ab eo qui omnia potest. Ascendit ideo ut

dinis. Omnes enim, sive juniores sive senipres, iu
eodem puncto xtatis resunecturi sumus in quo
Gbristus mundum exivit et resurrexit. Ideo aiios
prophetas, alios doctores vel|Mistores dedit, utjam
olim quidem sic fuimus, s^d amodo non tinuupar-
vum intellectu. Necsimus ex nobis /Ittcffianr^s, modp
bQne, modo male agentesV et ut non per alios dreumr
feramur modo hac, modo illac, omni vento doctrtMe*
AUudit similitudini. Mare enim, mundum; ventusu
seductores; navis, Ecclesiam, quae modo infra»
modo svpra persecutione malorum depellitur, si-
.gnificat. Doctrinae dico fact» in neqwtiahominmn;
nequissimi enim sunt seductores bujusmodi. Do-
ctrinas etiam factse in astutia^ latenter seducunt

udimpUret omnia dpnis suts, juxta quod idem ait : B simplices. Astutia dico teudente ad drcumventiO'

4 Nisi ego abiero, Paracletus non veniet ad vos
(Joan, XVI, 7). Postquam probavit Gbristum dona-
torcm gratiaram, ostendit diversitatem donorum.
Bene d/co adimpieret omnia^ et emm ipse Ghristus
dedit quosdam quidem^ id est discrele ab aliis apo'
stolo9. Quosdam autem dedit prophetas^ qui reveia-
renl Scripturas; aiiiis vero evangeli$ta$t id est pras-
dicatores; alios autem pastores /si doctores, id esl
episcopoSf qui de mensa corporis Ghrisli subdilos
pascant, et de Novo et Veteri Testamento doceanl.
Ideo alios et aiios dedil m opus miniiterii^ quia si
uni omnia daret^ dumnnus ad omnia nou suffiomt,
ministeria Ghristi imperfecta remanerenl. Mihisterii
dico valaitis ad consummationem sanctorum, id est ^
ui qai jam jusii sunt ad perfectionem ascendant.
Uinislerii etiam vaientis in wdifieationem corporis
Christi^ id est ad hdc ut de iis qui adhuc sunt incre-
duli aBdifieetur corpus Ghristi, id est Ecclesia.
Dicerenl ilU quos (ne propter unitatem Ecciesiae se
debere csse sequales putarent) admonuit. Parum
prodcst quod fldem accepimus, si semper in subje- .
clione nos oporteat permanere. 245 ^ I^ce con-
solalur eos dicens : Negravesit vobis siaiiisubji-
ctuntur, alii praeferuntur. Gito enim hiiijus diversi-
lalis erit flnis. Diversitatis dico non ampiius dura-
lura^, nisi donec occurramus secundum desiderium
sanclorum ail. Occurramus omnes extstentes tn uni-
tate fideiy id est quibus una de Ghristo fides, et

aem erroris^ id est ut nos circumveniant de errore
suo. Npn simus fluctuantes, sed crescamus in chari-
tate^ id esl in dilectione Dei et proximi. Veritatem^
.id est puram a mendacio doctruiam non solum aq-
dientes, sed etiam facientes opere. Grescamos
eundo per omnia bona cooperatione et consensu.
Grescamus dico in illo adjuvante in quo satis cres-
cere possumus, quia qui est caput^ id est altitudo in
qua semper asoendendum est el qui est Christus rex
noster, ex quo capite Gbristo totum corpus Epdesijs
compactum est per fidem. Et quia nondum sufficit,
possint enim compingi in eamdem fidem, et se invi-
cem non sequi, sicut iigna solummodo compacta, si
Irahatur unum, non sequitur alterum. Et hoc mali^m
esset si membra caput non sequerentur, ideo addil
corpus Ecclesiae compactum per fidem, et connexum
per charitatem. Dilectio enim clavus est, quo sine di-
visione iigantur. Gompactum dico et conuexum per
omnem juncturam fidei, charitatis, et omuium vir-
tutum. Juncturam dico qu» est causa subministra'
tionis, idest alterum membrum subministret alten*
Subministralionis dico factse secundum operaiionepi
quce fit in mensuiam uniuscujusque membri Eccio-
siae. Aiiud enim membrum magis, aiiud minus, se-
cundum quod facultas sibi est, subministrat. Totuin,
inquam, corpus sic compactum et connexum facil
augmentum corporis Ecclesiae. Secundum incremeii-
tum justiliae in fidelibus facit, et valens in iBdifica-

cxistenlcs in unitate agnitionis filH Dd, id est in D ^*^«*"* sui corporis, id est Ecclesia cujus membrunt

esl, (Bdificationem^ sicut supra, secundum incrednlos
qui aedificantur ad fidem. Augmentum et aedificatio-
nem dico factam in charitate^ id est secundum dile-
ctionem Dei et proximi.

Vel ita conslruamus, non mutata sententia : Em
quo tolum corpus compactum et connexum per omnem
juncturam subministrationis facit augmentum corporis
in mdificationem sui^ facit dico secundum operatio-
nem distributam in mensuram uniuscujusque mem-
bri, el hoc lotum in charitate, quia Deus quosdam
dedit apostoloSyOlios evangeUstaSy alios doctores^lkoc
autem ad co»summa<io««m 246 ^®s^"* Itcrum, quia
totum corpus Ecclesiae compinxit et comiexuit per
iuncturam fidei et charitatis, igitur hoc dico et prar-

uniute bonorum operum fidem sequenlium, per
quae opera filius Dei agnoscilur. Yel, in iinitate
agnitionis Dei, ut de cognilione Deitatis non iabo-
remn9, donee ocdurramHs in virwn perfectum^ id esl
ul simus perfectus vir, impassibilttate et immorta-
lilate recepla. In virum perfectum dico, scilicel in
tnensuram, id esl in meiam eetatis Christi. iEtalis
dico ptetdtudinis^ id cst in qua Ghristus pleniludi-
nem habuil, scilicet post resurrectionem factus im-
passibilis el immortalis. Vel ahter : Occurnmius in
viniffl perfectum, sicot diclum est, et in metam
statis Ghrtsti triginta Irium annorbm et dimidii;
qiiae aetas fuit plenitudinis.
Postqnam enim ad illani ventiim est, non est quo

Digitized by

Google

8. BRUNONIS GARTHVSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS D.

340

dpio vobis, nec simpliciter dico, sed eiiam tetttfiew A e&m eum eeeundum desideria errorit^ id est Tel d«

1» Domlfio, id est in hac admonitione yestri Denm
testem addaco, ne ampiius quidqnam de Tobis a me,
aed (si peccatis) de manibua yestris requirat. Haec
Terba Pauius habuit ad illos, quando conyocau Ec-
desia Epbesiorum ait : cNon ampiiusfadem meam
Tlsuri estis : state in eo quod tos docui : Mundus
enim ego sum amodo a sangulne Vestro (Act. xx»
95). » Tidete quld feceritis, quia requiretur de ma-
nibus Testris. Testt/fcor,^ inquam, in Domino^ utjam
non ambuietie sicut oiim ambuiastis, et gente» adhuc
ambulant, Ubi ait jam^ slgniflcat eos prius ambn-
lasse. Non ambuletis sicut gentes ambulant in van^
tate^ id est in saecularitate sui senms, Sensus enim
mundi Tanitas est. Gentes dico habentes inteliectumf

errore Tcnleutia, tcI in errorera praedpiuntii, qvi
Tetus homo in ipso suo opere corruropitur. Quanto
enim frequentius peccat, tanto Ipsa caro roagisde-
bilitatur et deformatur. Vd in eadem sententia recte
sequamur litteram. Deponite TCterem homlAeni qoi
eomimpltur, non solum secundum opus, sed eliui
deponlte secundum desideria erroris. Yeterem de-
ponite, novum autem hominem induite. Et ideo rm-
«amtitt, jam enim per baptlsmum semd noTi faai
sunt, ait : Iterum renovamini in S^trtlti saneto illih
minalore meniis vestns. Yei intrausitlTe renmamm
efnritu mentis vestrw^ id est sequendo splriulen
mentem Tcstram, et sic renoTati imduite nowm iio-
minem. Novum ideo quia noTa facH omnla, ^t m^

id est naturalem rationem obseurata tenebris, Id est ^* tus bomo erealtts eic, 247 ^^ secundun legen

adeo ut per totum tenebrae et nibil sit luminis. Gen*

ies dJco alienati a vita Dei^ Id est ab aetemitate in

qua Deus Tirit. Alienatl cognitione et particlpatione

aicut idem ait : Alienati per ignorantiam^ quia igno-

rant Titam Dei, quae ignorantla est in lliis propler

eacitaum cordis^ Id est propter excaecatum cor eo-

Tum. Gum enim prius praedicatum est illls Tcrbum

Del, facultatem habuerunt intdilgendi ; et non intd-

tlgendi, sed qula degerunt ignorare, ideo excaecatl

sunt adeo quod ]am impotentes sint quod bonum

est animadTertere. Haecnon ideoloquitnr iliis, quod

Epbesii in aliquo male erraTerint, sed qula Tcreba-

Uir ne faciles essent ad ritus gentilium retrahi, In

camls, sed secundum Deum^ de Splritu sancto coa-
eeptus et natus. Induite dieo Ghristum in jnttitk
servata ad proxlmum, et In sanciitate^ Id est possi-
dentes tos ipsos In sanctificationem Deo. Sanctitaie
dlco et justitia non simulationis, sed veritath, oe
simulemus nos esse justos, cum mali simus. Pn-
fter quod^ id est quia Tetus homo deponendus esi,
noTus induendus, Ideo assumamus roembra soTi,
deponeutes membra Teteris sdlicet deponentet mes'
dacium quod membrum TCteris est. Loquimim Mm>
quisque veritatem cum pros^mo suo, Yerltas enin
membram estGhristi. Yeritatem loqiil deberouscoB
proximo, ^ontam sum%t membra inoicem, id esl

quibus ante fldem fuerant conTersati. Quod non er- r ^i^i* alterlus. Sic qul defraudat proximum, in m-

* ' pore suo fraudem facit, Iterum induendo noTum.

Irascimini oontra peccatum fratruro , ^ in in-
aeendo noHte sic peccare^ pt de contemptu peccaii
improTide raatls in contemptum proxlmi. Sic eDin
peccatum odiendum est ut nihil minus diligauir
creatura Dei. io irascendo autem non peccabiiis, si
m/, id est dlTlnttas lUumlnans tos, tcI soI, id est li-
luminata ratio Tcstra non oecidat^ Id est mw de-
8traatur«ti^r, idestproptertractindtam ««ilraiiiiqoed
ira in Tobis non superetrationem. Sot occidat vtper
iraeundiam^ a slmilitudine eorum dictnm est quitMiSt
In Talle positls , mons magnus superesset super
f uem eis ocdderet soi, dum aUitudo montisaYalle
solem aTorteret. Yelaiiter qoasi diceret : YideoTM

raTerint coUigitur ex eo quod pauio inferius Tocabit
eos sanctos; ^ut excaecati desperanies. Gum enim
andiunt: Homo resurget in gloria, conregnabit
Christo etc., fHToIum hoc putantes desperant, et
tdeo tradiderunt semetipsos, et non tantum conseusn
etTohmtate euntea in operationem pmnis immundi-
liae, quia quod male Tohierant, deterhts operatl sunt.
In operationem immunditlae dico, in aTaritia. Quanto
€nim immundiu» operabantur, tanto aTidiores fiicti
snnl immuQdttlaram^

Yd aliter : Tradiderunt se in immunditiam et in
0vantiam>, Gentes sic impudice et immunde ambu -
tant; vos autem non tta dididsiis Ckristum ambu"
iasse^ quem sequi debetis. Hac tamen conditione

dico, si audistis, id est intdtexistls ilhtm Ghristum^ 0 non posse penltus contineri ab ira. Patior ▼«»•

et sl edocti estis in ipso, id est In infbrmatione ip-
diis! Quod utique Teram est, quod audhtis eum„ et
in ^pso edocti estts, non de falsitate, sed sicut est
veritafi in Jesu. His enim quae docui tos de Gbristo,
nihil talsitatis admiscui, ut Nicolaitae, qui praedicant
Christum non improbasse communem usum mulle-
rum, et cseteris falsitatlbus Teritatem Ghristi con-
fundunt. Et quia secundum Teritatem edocti estis in
Christo, Igitur deponite vos veterem hominem. Yel
Ita : Edocti uUque estis in iesu deponere voe veterem
hominem^ non quod caraem ab eo deriTatam dcpo-
natls, quae semel deponitur per mortem, sed depo-
«ite eum secundum pristinam conversationemy id est
aecundum Tetustatem op^tionit peccati. Deponite

Irascinwu et ita quod nolite peccare^ Id esl irMt
acttt consiunmare. iSx hoc caTendnm «tile erit, si
sd non occldat super iracundiam Testram^ld estsi
priusquam Teniat Tcspera, deponatur ira. Dieerent
illi .^ Pr«dpis nolite peecare^ sed quomodo potest liM
ne peccemus fleri ? Ad hoc ait : Ut peccatnm evad^
re possitls, notite bocum^ Id est opportunitatem P^'
candi dare diaboio in Tobis» sed fuglte eum. Hfelifi
locttm d»re diabolo; sed ille fut pritis furabatur,)'^
amodo non furetur. Ad lilteram Sed maqis lebent,
Id est kborare eligat operoittfo ntatti^tM suiSf noo
homiddia Td hujusmodi, sed que4 bmmm et uiiie
est. Et adeo laboret ut habeat aibi, et unde tribvfi
proximo necessitaHm patienii. Itenim alind : Oiurit

Digitized by

Google

Sii

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PA13LI. — IN EPIST. AO EPHES.

Ut

sermoinalftM non procedat, id est nutlus sermo malas A ^ pterea nolite fieri imprudentes, sed iDleliigeAtes

'procedat ex ore ve$tro. Sed si quit serroo est bonu$
el utius ad esdtfieationem fidei^ id est ut proximum
acdtficet iii fide, ille procedat. Ita tamen ut det gra"
iiam audieni%bu9^ ut gratus stt iis qui audiunt, et
loco, el lempore. Tos praelati (sicut dictum est) do-
cele. Et, ^s audiiores, nolite contristare^ nop dico
solum eos qui vos instruunt, sed qui in eis loquitur
Spiritum $anctum. Spiritum, dico, Dei. Yidete quam
gravis culpa, quia si praedicatorem, et spiritum in eo
loqueiitein; et si spirilum,oifenditi8 et Deum; ita qui
praedicatorem offendit, Oeum ofibndil : NoUte cofi-
tri$tare Spiritum, in quo Spiritu $ignati e$ti$ ; YOS
enlm cera, Spiritus sigillum impressum vobis. Si*
gnali dico in die redemptioni$ , id est baptismi , ia

f quae sil voluBlas Dei (Rom. xii, 2 ; / The$$. nr^ 5).

< Et nolite inebriari vino, in quo esl Inxuria, sed

< implemini Spiritu saneto, loquentes vobismetipsis

< in psahnis, et hymnis, et cantids spiritualibus,

< cantanles et psallentes in cordibus veslris Do-

< mino, gralias agentes semper pro omnibus, in
I nomine Domtni nostri Jesu Gbristi , Deo el Palri.

< Subjecti invicem, in timore €hristi. Mulieres viris

< suis subdit» sint, sicul Domino^ quoniam vir ca-

< put esl mulieris, sicut Gbristus caput est Ecclesiae

< (/ Cor. xf, 3); ipse salvator corporis ejttS. Sed si-

< cut Ecclesia subjecta esi Ghristo, ila el mulieres

< viris suis in omnibu». Viri, diligite uxores veslrM

< (Cot. III, iS; I Petr. iii, i), sicul et Ghristiis di-

quo ab omni peccato redempti esUs. Nolite eot^ * « lexit Ecclesiam, et seipsum Iradidit pro ea, ut

trieiare Spiritum, sed toUatur a vobi$ omni$ amari"
tudo animi, et ira^ id est subita commotio animi et
indignatio. Si enim ignobilis superabundal vobis
nobilibus, ne indignemini. Et clamory ne inordinate
c mclaroetis litigando, et btaepkemia facta in Deum
vel proximum. Qui enim sicait : Quare boc Deus
fecil? Videtur dixtsse quod Deus non bene fecerit.
Ut breviter omnia removeam ; haec cum omni mo/t-
ha, id esl omnis malitia tollatur a vobi$. Ne silis
amari vel blasphemi, $ed e$tote bemgni, id est largi
lovicem alter dando alteri. Et si non habetis quid
d^s, eslote saltem mi$ericorde$ animo, donantee
inpieem, id est indulgendo alter alteri, $icut Deu$
donavii vobi$ peccata in Chri$to. id esl per Ghri-
slum.

248 GAPUT y

< Eslote ergo imiUtoresDei, sical fllii charissimi,

< el ambalate in dilectione, sicut et Ghrislus dilexil

< nos, eltradidil seiqetipsuiil pro nobis oblalionem

< el hosliam Deo in odorem suavitatis. Fomicatio

< aulem, el omnis immunditia, aul avarilia, nec
f nominelar in vobis, sicul decet sanctos, aut lur-

< pitudo, aul slulttloquium, a«l seurrilitas, qwe ad

< rem non pertinel, sed magis graliarum aclio. Hoc
f enim scitote intelligeutes, quod omnis fomicalor,
« aut imroundus , aut avarus, quod esl idolorum

< servitus , non habet bsereditatem in regno Ghristi
t ei Dei. Nemo vos seducat inanB>a8 verbis; propter

< iilam sancliflcaret, mundans lavacro aquae in

< verbo vitae, ul exhiberel ipse sibi gloriosam Eccle-

< siam, non habentem maculam , aut rugam, aul
i aliquid hujusmodi , sed ut sit sancta el immaca-

< lata. Ita el viri debenl diligere uxores- saas, al

< corpora sua. Qui suam uxorem diligit, seipsun

< diiigit. Nemo enim unquam camem suam odioha-

< buit, sed nulrit el foveieam, sicul el Ghristus £c-

< clesiam : quia membra sumu8Corp<Mrisejus de carne

< ejus el de ossibus ejus.Propter hoc relinquel homo
<palrem el matrem suam, el adhaerebil uxori suae,

< et erant duo ini carne una (Gen. ii, 28; Matth.

< XIX, 5). Sacramenlum hoc magnum esU Ego^aulem

< dico, in Gbristo el in Ecdesia. Yeramlamen el

< Tos smgnli , unusquisqoe uxorfem suam sical

< seipsum diligal , uxor auiem timeat virum

< soum. >

ExmiTio.
Et quia Deus donavil peccaU, ergo e$toteimila'
tore$ Dei^ $ieut filii chari$$imi^ dimiltendo aller
alteri. Nec solum donando imitamini , sed eUam
ambutate in dilectione , ul alter alterum dUigal,
eicutet Chri$tu$ dilexit no$. Dilexil atique; elenim
tradidit $emetip$um pro nobi$ oblationem et ho$tiam
Deo in odorem $uavitati$, In veieri lege oblaliones
dicdt^antur panes pniposilionis , luminaria , et hu-
jusmodL Hostia vero , quod mactabalur in aluri*
In Ghristo vero , oblalio fuit omnia illa bona qu»

♦ hxc enim veml ira Dd iii filios diffldento. Noliie D gessil usque ad diem mortis. Hostia autem dictus

est, quando seipsum obtuUl in ara cracis, el illa
vetus hostia dicebatur esse suavissimus odor Deo,
secundum sacriflcium Ghrisli, quod praefigurabat ;
secuudum se enim fetidum erat. E$tote imitatoree
DHf non autem fomicatores. Quod sic ait : Fomi''
eatio omni$ immunditia ( sicut saepe exposuimus >
aut avaritia^ non solum dico non sil, sed nee
eltam mminetur in vobi$, id est ne vos tales Im-
provide exhibueritis uiide quis male saUeai possil
«^inari. Dico non nominelur in vobis, $ieut rf«-
cet $an€to$ , quod estis vos , non lantam corank
Deo, sed eliam providere bona coram bominibas.
jlJ^ftVocans eos sandos, innaU se non scribeiehac,.
qoia pcccaverint, sed propter hoc soUim et sibM«;

€ ergoeflki participes eorum. Eratis enim aliquando

< t^ebrae, nunc autem lux in Domino; ut filU lueis

< ambubte rPractus enim lucis esl in omni boni-

< Ute, el jusUtia et verilate: Probantes quid sil be-

< neplacitum Deo. El noUle communicare operibus

< infraelttosis lenebraram ; magis autem redarguUe.
€ Quae enim in occullo fiunl ab ipsis, turpe est el

< dicere. Omnia autem qoae arguuntur, a lumine

< manifestantur. Omne eniro quod manifestatur lu-
♦ men est. Propter quod dicit : Surge qui dormis,
« el exsurge a mortuis , et Uluminabii te Ghristas.

< ?idele itaque, fratres, quomodo caute ambuletis,

< non quasi insipientes, sed ut sapientes {Col. iii, 5),
crevUmenles lempus, qaoniam dies mali sunt. Pro-

Digitized by

Google

345 S. WUMONIS 'CARTHUSIANORUM INST1TUT0RI8 OPP. PARS U. 544

eaeiero provudeanl. F^micatio aon nominetur in vo- A cum poenilel se male egisse. Vel aliter ; Ooinia qu»

i)is, uta turpUttdo, uut stuUiloquium^ aut scurrilitai
TnrpiUidiDem vocat attrectationes et illas mulie-
rom deosculationes; stultiloquium, in iUis ijullabo-
rant apposite ioqui mnlierihus ad persuadenduni.
Scurrilitas est pectere et omare se, «t placeant illis
qui judicant curialitatem, quae scurriiius non per-
tinei ad rem, id est non spectat ad aliquam utilita-
tem, et ideo non nominetur in vobis» 9ed ma^ aetio
gratiarumy id est sic honeste vos babete, ut in vo-
bis agant gratias Deo qui bona vestra viderinl.
Ideo haec non nominentur in vobis, quia qui hujus^
modi est, non habet h^reditatem in regno Dei. Yel
ita : Nen solum Ideo non nominentur in vobis» quia
BOn pertinent ad rem; sed etiam ideo qula auferunt

arguuntur a lumine (sicut dictuni est) manifestao-
tur ipsis qui reprehenduntur; prius enim ignora-
bant pondus peccati sui, quod per' reprehensiouem
agnoscunt. Omne autem quod $ic mamfestatur lumen
estf quia ineo quod jam cognoscit peccaturo suum,
quodammodo illuminatur, et appropinquat justitiae.
Propter quod comprobanJum, sciiicet quod teuebrae
fiunt lumen per roanifestationem, dicit Spiritus san-
ctus iu me. Haec enim auctoritas alibi non inveni*
tur in Scripturis. Dicit, inquam » ita : Xu qui dormis
per ignorantiam in peccato : surge per cognitionem
peccali, seu per confesstonero, et cognito peocato
exsurge a mortuis, id est a peccatis quae generant
mortem. Yel a mortuis, id esta numeromortuorum,

regnum Dei. Quod stc ait : ecitote hoc^ intelligentes, ^ id est peecatorum, facioiido fiructus dignos poeniten-

idestsubtiliinteUigentia hocdiscutientes, quod om--
$M formcalofy aut immundus^ aut avarus^ quod^ sci-
licet avarum esse est servitus idolorum. Dum enim
avarus magis diUgit pecuniam quam Deum, eam
sibi facit DAum. Fornicator, inquam, cum iUis non
hubet hwreditatemin regno Ckristi et Dei^ et ne ab
liaareditate n^i aUeni sitis videte. Nemo seducat
ifui verbis inuniimit id est falsis et mendadbus. Hoc
ait propter iUos Nicolaitas, qui suadebant Deo non
disj^loere quaeGunqae carnalia.

Yidete, nemoseducat vos; Nam propterhme quae
lupertQsproliibita sunt, venU tra, idest vindiota
Sei in fiUos diffiden^iee, id eat de quorum salute dif-
lidimuSy vel qui de salute Deidiffldunt. £tquia pro-

tiae, et sic tU)i exsurgenti iUuminabii ChriUWt in
fundendo gratiam

Dixit superius redarguite opera tenebranim; qitaB
enim arguuntur per manifestationem, de tOBebris
250 ^^^^ iumen, et quia de redargutione tanta
sequitur utiUtas ut quod tenebrosum est fiat loraeD.
Itaque fratres redarguite opera tenebrarum : et ut
Ubere redarguatis, videte quomodo ambuietis eauxe,
id est ne forte invenialur in vobis, quod in aliis fb-
darguitis. Caute ambuletiSi non quasi imipientes;
qui enim quod.in se est, in alio reprehendit, insi*
pienter agit, dum quod sibi in alio displieet in se
aibi plaeet : Non quasi insipienUSy sed ut sapientes^
id est prius purgantes conscientiam, et tupc Ubere

flerhscvenit ira Dei, ergonoliu effiei parlicipes ^ mala proximi redarguentes. Caute, inquam, ambp-

«orftm, id esl fornicationis, immunditiae, aut avari-
liae. Ideo non debetis participare his, quia modo dif-
flciUus esset vobis peccare, quam olim ; tunc enim
perignorantiam, sednunc prudentes manum mit-
teretis ia ignem. Quod sic ait : Eratis aliquando^
id est ante fidem ienebrce^ id est ignorantes; n«R<;
Mutem i^xinDomino^^ est iUuminati perDominum.
Et ideo ambulate ui filii lucis del)ent ambulare.
Ainbulate dieo in omni bonitate habita in vobis, et
Justitia servata ad praximumy et in veritate ut vera
verba dicatis. Ideo in his quia sic ambulare est non
simidiciter opus, sed fructus /utm, id est fiructife-
rum opus iUuminatoruro. Ambulate ut filii lucis^

late. Nos dico. redimentes tefnpus^ Secundum beatum
Gr^oriom teropus redimere, est anteacta mala fle'
tibus dUuere. Gum enim male agimus, tempus per-
dimus; eum vero mala quaft gessimus per poeniten-
tiam emendamus, et deinceps bene agimos, lempus
perditum redimimus. Yel redimenUs^ id est praepa-
rantes vobis tempus, Tunc enim tempus redimimus,
cum n.os ad agendumquod i)onum est idoneos pra^-
paramus. Sicut euim qui male agit, tempus peandit,
sic qui bene agit tempus quidem habet, sed npa
redimit ; sed praeparando se, ut sit idoneus ad beae
agendum, ius praeparationibus tempus redimere di-
citur. Yidete ut caute ambuletis, et tempus redima-

probantes^ id est i^obabililer considerantes, quod esi n tis, quoniam dies mali^ id est homiues in diel|tts

heneplptciium Deo, Et ut qood beneplacitum est ei
faeiatis, nolile communicare operibus tenebrarum^ id
est tenebrosorum, Operibos dico infructuosis et inu-
lilU>ns, noUte communicare, sed magis redarguiie
•p^^ra tenebrarum. Non debetis. communicare, quia
impe est etiamdicere^ nedum faeere ea quee fiunt ab
ipsisin oeculto. c Qui*enim male agit lucem odit
{Joan. ni, 20). » 0))era tenebrarum redarguite. Modo
assumit : Omma auiem qum arguuntur a lumineyid
est re^hendttnliir ab iliuminatis , manifestantur
per confeaaiouem, el dum arguuntur peanitet se
male egkse. £t utile est si nianifestantur^ Omne
«nlm ij^od aic per confessionem manifestatur lu-
Kien est id est jam incipit esse in lumine justilia;.

istis mali suni. Eiprepterea quoniam dies maUsuni,
uotite fieri imprudentesp id est improvide arguentes,
sed intelligentes^ id est ex intelUgentia et calUdit^te
mala proximi corripientes. JnUlligentes, dieo,^«
sit voluntas Domini, Yoluntas enim Dei est magis
humUiter condescendere proximo, qnam nimia pr
periiateeum deterrere. NoUte fieri imprudentes,ei
nolite inebriari vitto, in quo vino est cura ebriet^te
iumuia ; sed inebriamni Spiritu tancto. Quod sic
ait: lmplfimini\Sfiritu sanctOf loquentes vobimetip'
siSt idest cum inteltectu eomm quas profeftis. IfO-
queates^dieo, in psalmis* Psalmus dicitur canttisUle
qui motu manuum fit in instrumento iUo, quod di-
citur psaUerium. Unde sic ait : LoipuM^^ t0 m^

Digitized by

Google

S4S EliPOSITlO IN EPISTOLAS PAULl. — Df EPIST. AD ErHE& . S44i

mUf id est in his quae pertineat ad instructionem Jk «titn. Uxor enim caro viri es^» et ideo debet eam

mortaiitatis. Loquentei in liymnii, Hymnus didtur
lansDei cum cantico; liymnosetiam liic vocat, vel
laudes Dei vel gesta sanctorum similiter ad gloriam
Dei. Loquentes etiam in canticis spiritalibus. Canti-
cum dicitur exsultatio de coelesti bono, et ideo ait
spirilalibus : quibus canticis maxime utuutur mo-
nachi, agentes ibi in desiderio futurae l)eatitudinis.
Non solum cum ihteltectu loquentes psalmos, hym-
nos, cantica, scd etiam operantes quod loquuntur.
Quod sic 2dt i Cantantes in hymnis et cauticis,€i
psatlentes^ id est bene operanles in psalmis. Cantare
iD hymnis et canticis pro modo suo operari est.
Cantantes did», et psallentes Domino in cordibus ve-
striSy id est ex dilectione non quasi coacti ; agentes

diligere. Nemo emm unquam habuit odio ear^em
suam^ sed nutrit cil)is, et fovet eam vestimentis.
Martyfts etiam qui carnes suas iradiderout ad
ignem, dicentur dilexisse camem, dum eam volii^-
runt pati ad horam,ut sic requiesceret^in seternam,
Sicut infirmus qui carnem suam medico tradit ^d
urendum, et secandum, ut per asperiiatem unii|s
diei hal>eat iongo tempore quietam sanitalcm cor-
poris. Nutril dico et fovet, sicut Christus liutril et
fovet EcclesiMn sciiicet nos qui Ecciesia ejus sumus ;
ideo nutrit nos , Ecclesiam suam, qua sumus meny^
bra corporis ejus Christi, id est Ecclesiae. Nos dico
existentcs quidam de came ejus, Hi sunt infirrot
minus fortes iu Ecclesia. Quidara vero existentes de

etam gratias semper Deo et Patri, qui et creavit et ^ ossibus ejus^ id est de robustioriims in Ecciesiji.

diligit. Cratias dico pro omrdbus seu adversis, seu
prosperis. Agentes dico in nomine, id est ad glorifi-
canduffl nomen Domininostri Jesu Christi.Yos dico,
subjecti invicem alter alteri in timore, id est in di-
lectione Christi.

Postqaam haec praecepta inpublico dedit, admonet
separatim sexus et conditiones, quomodo cohaerere
debent alter alteri. Littera sic jungitur : Dlco sub-
jecti estote invicem^ sed muiieres alio genere subje-
ctionis 9ubdit(Bsint viris suis^/itA sul)ditae sicut Do-
mino. Ideo viris subjiciantur ut Domino , quoniam
vir eaput^ id est rector est et principium miilieriSt
sicut et Christus caput esiEcclesiie^ gubernando eam
quam formavit de latere suo. Sicut enim de costa

Christus carnem habuit, secundum infirinitatepi
cujus taedebat et pavebat. Habuit ossa, id est rati^-
nem secundum quam dicebat : i Spiritus prompt^s
est (Matth. xxvi, 41). > Slc hodie in Eoclesia qui-
dam caro, quidam ossa dicuntur. In hoc etiam
verbo mittit nos ad primam crealionem, quando
Adam videns Evam creatam ait : t Hoo nunc os de
ossibus meis, et caro de came mea (Gen. ii, 25). >
Propter hoc^ quia uxor caro viri est, relinquet homo
patrem et matrem suam, et adhterebit uxori sua, et
erunt duo, vir et uxor, in carne una. Cum homi
caro sit patris et matris in carne, quorum origineisi
habuit ; magis dicitur vir caro mulieris, et secun-
dum naturam creaiionis, quae de viro mulier for-

virimuUer (Gen. ii, 21, 22), sic de latere Christi ^ mata est. Et secundum vim iilius conjuuct^cnis ui

Ecclesia. Ipse etiam Christus saivator est corporis
ejus , id est Ecdesiae, eam enim saivat ; sed vir re-
gere qaidem potest mulierem, sed salvare nequit.
Et licet in hoc differant, quod Christus salvat Eccle-
siam, vir uon salvat mulierenv; tamen non propte^
rea minor sit subjectio. Sed sicut Ecclesia subjecta
est Christo, ita et mulieres subjectm sint viris suis in
omnibus quae oportet. Mulieres subdantur viris. Yos
autem viri non dico estote sulMliti mulieribus, s^
diiigite uxores vestras; nec parum, sed sicut Chri-
stus ditexit 251 Ecclesiam. Dilexit utiqoe ; et enim
tradidit seipsum in iiiortempro6a,iif sanctificaret ii-
am a peecatis, mundans eam tavacro aqute. Hic

qua mirabiliter trauseunt in un.ilaiem cariiis, adeo
ut dicant physici quod, si sanguis viri et mulierts,
qui carnaliter commisti sint, iu eodem vasc pona-
tur, indivisibililer commiscetur. Si vero sauguis
eomm qui rem simul non habuerint, similiter pp-
natur, non sic admiscetur, sed sanguis viri per se
et mulieris, sicut ante vei post positum est, rema-
net. Propterca quia una caro sunt, \ir debet uxo-
rem diligere» Praeterea ideo quia /loc, id est reiin-
quet homopatrem, etc, estmagnum, id est magnae rei
sacramentum. Quod enim ait : Relinquet homo por-
trem, signiUcat Filium Dei reiiquisse Patrem, dum
ipsi per naturam deitatis invisibilis sicut Pater, sub

aqaam ostendit necessariam absolulioni. Mundans q forma servi praebuit se visibilem. Reliquit iterum

dico in verbo. Y^bum dicit prolationem Trinita-
tis. Yerbo dico vtl<s, id est in quo Verbo accipitur
vita justitiae. Yel Verbo vitae, id est Christo qui in
baptismo vitam nobis justititiae restituit. Sanctifica-
ret ideo ut in die nuptiarum ipse sibi exhiberet Ec-
clesiamt decore virtutum gloriosam^ non habentem
maculam^ id est aliquid criminale, aut rugam, id est
dolositatem : aut aiiquid ejusmodi , quod vel macu-
iavideaturesse i;el doius, sed ut sil sancta, posi-
tione virtutum, et at sit immaculatap remotione vi-
tiomu.

SiciH Christus Ecclesiam, tla diligant viri uxores;
ita etiam debent diiigere ut corpora sua* Vere ita ut
coiport. fitfi enim attigit suam uxorem^ diligit seip-

matrem, id est Syuagogam in qua nutritus erat, et
adhH^sit uxori suae, id est Ecclesiae quam sibi annulo
fidei desponsavit. Hoc, inquam, est sacramentup»
Ego autem dico rem hujus sacramenti existere i».
Christo, et in Ecclesia, sicut diclum est. Si omui&
alia causa in conjugio cessaret, ceiebrandum lamen
esset pro sola digniute rei cujus figura est. Sed
licet res hvyus sacramenti in Christo tantum sit el
in Ecclesia, non in viro et muliere , verumtamem et
vos «ngtt/t, non ille uxorem proximi, sed unusquis'-
que diligat suam sicut seipsum;uxor autemi^on solum
diligat» sed etiam timeat virum suum. Sic viri a<i^
uxores, et uxoies ae habeant ad viros.

Digitized by

Google'

547

8. BRUNONtS CARTUUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. Si8

CAPUT YI. A ma posita sunt tria mandata, pertinentia ad Dein

c Filii, obedite parentibus yestris in I>oniino
c {Col. III, 20) : boc enim justum e&t Hoiy^ra pa-

< Irem tuum, et matrem tuam» quod est mandatum
( primum in promissioue, ut bene sit tibi,etsis lon-
c gaeyus super terram {Exod. xx, 12; Eccl. iii, 9;
c Matth. XY, 4). 252 £( ^os patres uolite ad ira-
c cundlam provocare fllios vestros: sed educate illos
i in disciplina et correptione Domini. Servi, obedite

< dominis carnalibus cum timore et tremore, in
( simplicitate cordis vestri, sicut Ghristo. Non ad
i oculum servientes, quasi bominibus placentes,
c sed ut servi Cbristi facientes voluntatem Dei ex

< animo. Cum bona voluntate servientes, sicut Do-

< mioo et non hominibus ; scicntes quoniam uuus-

scilicet diliges Deum tuum, et Dominum Deum tuoo
adorabis, et illi soli servies. Et non assumes nonei
Dei tui in vanum, etc. In secunda tabula sepioi
mandata posita sunt, ad homines pertiiientia. floc
aulem : Honora pairem^ pneposilum est aliis sa.
Hoc etiam mandatum fuH datum. in promiwwu,
quia statim post mandalum subjuncla est miiMbii
promissio ; h(ec scilicet ut bene tit tibi hoDonBy
patrem, et ut $is longtevus super terram banc, elii
vera terra repromissionis longaevus, quia perou-
nens. Filii ol)ediant parentibus. Et , fH>t patret so/tii
/l/tos veitros provocare ad iracundiam^ ted edtteu
illos in disciplinay docenles eos quae eis addiscendi
sunt, et in correptione, ut si peccaverint, quonKNio

quisque, quodcunque fecerit bonum , hoc recipiet ^ decet corripiatis. Disciplina el correplione dico Ih-

mtnt, id est secundum Dominum facta. Filii obedile
parentibus;vosetiam, sem', obedite (/omf mi, ctian
camalibus, Obedite dico ciim timore anlml et irmm
corporis. Et in simplicitate cordis nestri, id est sine
omni dolositate, obedite illis sicut Christo obediR-
tis. Yos dico iton servientes illis ad oculum, id est ot
in facie Domini devoti sitis; retro autem superiii.
Dico non servientes ad oculum, quasi per hoc pls-
ceatis hominibus^ sed sicut servi Christi, ex smm,
non coacli, facientes voluntatem Dei^ id est sicot
lM)num esset vobis facere voluulatem Dei, iu sitis
servienles illis cum bona voluntate sicut Domino. tt
non sicut hominibus, Ideo ait sicut Domino, cam enim

< a Doroino, sive servus, sive liber. Et vos do-

< mini eadem facite illis, remittentes minas : scieii-

< tes quia et illorum et vester Dominus esl in coelis;

< et personarum acceptio non est apud eum

< {Rom. II, H; Act. x, 34; IPetr. i, 17). De c^tero,

< fratres, confortamini in Domino, etin potentia

< virtutis ejns. Induite vos armaturam Dei, ut pos-

< siUs stare adversus insidias diaboli ; quoniam non

< est nobis colluctatio adversus carnem et sangui-

< nem, sed adversus principes et potestates, adver-

< sus muudi rectores lenebrarum harum, conlra

< spiritualia nequitiae in coelestibus. Propterea

< accipile armaturam Dei , ut possitis resistere in

I die malo, et in omuibus perfecti stare. State ergo r P^^ pcccato suo vel parentum ser\i facti slnt, si

< sucdncti lumbos vestros in veritate, et induti lo-

< ricajuslitiae, elcalceati pedes in prseparalionem

< Evangelii pacis , in omnibus sumentes scutum

< fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea

< exslinguere. El galeam salutis assumite, ac gla-

< dium spiritus (quod est verbum Dei) , per omnem

< orationem el obsecrationem orantes omni tem-

< pore in spiritu, el in ipso vigilantes in omni in-
f stanlia etobsecratione pro jmnibus sanctis; et pro

< me, ut detur mihi sermo in apertione oris mei,

< cum fiducia notum facere mysteriam Evangelii ;

< pro quo legalione fungor in catena ita,utin ipso

< audeam, prout oportet me, loqui. Ut autem et vos

< sciatis quae circa me sunt, quid agam, omnia vo-

< liis nota faciet Tychicus, charissimus frater et fi- D

< delis minister in Domino : quem misi ad vos in

< hoc ipsum ut coguoscatis quae circa nos sunt, el

< consoletur corda vestra. Pax fratribus, et chari-
4 tas cum fide , a Deo patre et Domino Jesu

< Christo. Gratia cum omnibus, qui diligunt Domi-

< num nostrum Jesum Christum in incorruptione«

< Amen. i

EXPOSITIO.

Vos etiam, /i/tt, obedite parentibus veslris^ ita
lamen quod in Domino ; in his enim quac contra
fidem 9Unt, parentes audiendi non sunt. Obedite
dico; hoc enimjustum esC, hoc scilicet Aonorapatrem
iuum et matrem^ quod mandatum primum est in se-
cunda tabula. Dnas Ubulas datas sunt Moysi. In pri-

hanc pcenam peccati patienter tulerint Deo magis
obedire videntur quam homini, qui eos sub btt
conditione pro peccato redegil. Servite illis sieut
253 Domino, scientes quoniam unusquisqne, stre ur^
vus sive iiber^ percipiet a Domino rcmunerantc sibi
quodcumque bonum fecerit. Servi , obedite dominis,
et vos domini faciteiltis eadem ^non quodiUisser-
vialis, sed ut labores eorum pie remuneretis Eaden
facite illis, remittentes mtfias, id est nolite eos re*
xare minis , scientes quia idem Dominus HIotu* c^
vester est in codis , et scientcs quoniam scctfM
personarum non est apud Deum; non enim ©«»«'
diligit servum quam liberum ; solummodo boaiu
sit.

Postquam singulares admonitiones ad sexus rt
conditiones fecit, reverUtur ad communem Eccle««
admonitionem, timens defeclum eorum, et sciew
eos non amplius visuros faciem suam. Sic niu
parentes, servi addominos se habeant,eteconTer^
Vos autem fratresy in communi de ^^*^'^'!^,.
in futuro, confortamini, id eslforles eslorei«*«^
mtno, et ut confortemini staU in potentia ttTistu^
ejus, id est potentes estote per virtutem cjos. >«"-
lutem hic vocat arma quae sequnntur, quibos [K^
tes sunt contra hostes. Ut autem fortes eiV^^^
sitis, induite vos armaturam Dei, ut «""'^'^T
duti possitis more pugnantium stare adtert** »
dias diaholiy id est diabolum insidianicm ^o)^^
ne in hac pugna negligentes sitis, ^fnw »^* '^

Digitized by

Google

549 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. -- IN EPIST. AD PHILIPP. S50

ki9 coiiuctaiio adversut camem et $angHinem, id est A scutunn et protectionem vobis. In quo scuto fidei

conira visiliilem hostem. Ubi ait eoUttctatio^ innnit

imgiiam esse de proximo. Sed est nobis coUuctatio

adverttts princiffesy id est malic[nos spiritns; qui

etiam aliis spiritibus principantur, et etiam adver"

9U9 pote9tate8,\deste6s spiritus qui super priucipes

poteniiam habent. Et adversus rectores mttndi^ non

quod ssecttlum hoc regant, sed rectores tenebrarum

karum^ id est horum in peccatis tenebrosorum;

eos enim tantum , non alios regunt. £t est nobis

pugna confra sptrtftuiita, id est contra invisibiles

hostes. Spiritualia dico neqttitiw ; nequissimi enim

sunt hi spiritus. Haic autem pugna est tit ccelestibttSj

id est non pro terrenis, sed ut coelestia gaudia au-

ferant a vobis. Vel, secundum Augustinum, contra

possitis exstingnere omnia ignea teia illius neqnis^
simi adversarii. Assumite etiam galeam saitttis^ id
est spes et desiderium aeternae salutis sit vobis galea,
qua caput boc invoivalis. Sicut enim caput dignius
membrum est, sic futura salus dignior respectus
est. Assumite eliam gladinm Spiritus sancti^ quod,
id est qtti gladitts verbnm Dei est. Et hoc gladio,
sciiicet verlM) Dei feriuntur hostes et cadunt. Vos
dico orantes per omnem , id est per omnismodi
orationem 254 ^^ V^^ omnem obsecrationem. Ora-
tio dicitur ut simpliciter : Deus adjuva me ; obse- ,
cratio, cum adjuramento, ut : Per passionem tuam,
libera nos, Domine. Orantes, dico, otnnt tempore
non lingua tantum , sed sptniit , id est ex corde.

spirtftia/ta habitantia in coelestibus, id est in aere. B £i i^ jpgo, id esl in orando sitis vigilantes in omni

£t propterea quia contra principes et spiritualia
pugna est, accipite ideo spiritualem armaturam Det,
id est virtutes , ul per haec arma possitis resistere
in die malo, id est in tempore hoc qui dies malus
dicitur, quia sancti in hoc tentationibus allliguntur.
Nec (»olum resistere , sed etiam possttis stare per-
feeti consummata justitia. Stare dico tn omni6t(«,
tam adversis quam prosperis. Et quia in hac
pugna arniatura Dei necessaria est, ergo accipite
cingnlum, loricam, scutum etc. Quod sic ait :
State in pugna sttccincti Inmbos vestros, id est ha-
bentescingulum in lumbis, quo reprimatur luxuria.
Succincti dico inveritate^ ne forte extra simuletis

instantia el in omni obsecratione, facta pro omnibtts
sunctis , facta etiam pro me ad hoc ttl detttr mihi
sermo in apertione oris mei , id est ut aperto ori
accommodetur gratia sermonis. Et ut detur roiM
ciim fidttcia notum facere mysterium , id est secrc-
tum Evangelii mei. Pro qtto mysterio revelando
fungor legatione positus in catena. Ita delur cum
fiducia ut audeam in ipso Evangelio loqui, prout
me oportet^ non amplius venlurus ad vos. Dehis
qu^e vobis agenda sunt, sic vos docui. Vt autem et
vos sciatis tribulationes, qutB circa me sunt; et quid
ego agam in illis. Tychicus, charissimus frater et fi-
delis minister in Domino, nota faciet vobis omnia.

castiutem, intus lasciviam habeatis. Vel succincti - Quem Tychicum mt«t ad vos in hoc ipsum ut co-

lumbos in charitale , quod dilectio Dei cingulum sit
lumborum, mortificans in nobis luxuriam. State
etiam induti toricam justitioB^ id est, justitia sit vo-
bis lorica, sine laesione quoslibet ictus excipiens.
Non ideo didt veritatem cingulum lumborum, et jii-
stitiam esse loricam, quin e converso idem dicefe
bonum esset.

State etiam caiceati pedes , id est afibctiones ve-
stras bene habentes munitas. Nun dico tantum in
Evsuigelio, sed etiam tn prteparatione Evangeliiy ut
primum in vobis ostendam quod aliis Evangeliza-
bitis. Haec enim praeparatio bona est. Evangeiii dico
pocti, id est per quod inter Deum et hominem pax
reformatur. Galceati pedes vos dico, sumenUs in
mnmbui impugnationibus scutum fidei, id est fidem.

gnoscatis per eum qttos circa nos 8tinl, et ut conso»
tetur corda vestra cum audieritis me pati pro no-
mine Ghristi , pro quo omne onus leve ef t, omne
jugum ferre suave est (Matth. xi,-50). HicTychicus
fuit per quem hanc Epistolam misit, intendens per
utrumque eos consolari. Vobis fratiibus sit pax et
charitas cum fide, id esl et fides a Deo Putre et
Domino Jesu Christo. Gratia sit cum omnibus qui
ditigunt Dominum nostrumJesttm Christum. Diligunt
dico tiitncorntpciona, id estio integritate dileclio-
nis. Dictum est a similitudine sponsa;, quse se mari-
lum diligere probat, duro ei integriutem suam
reservat. Vel iu : Gratia sil iliis tn incorruptione,
id est in spe incorruplionis , id est vila aeternae.
Amen,

ARGUMENTUM IN EPISTOLAM AD PHILIPPENSES.

Ph:lippenses sunt Macedones. Hi accepto verbo verilatis, perstitenint in fide, nec receperunt falsos apM-
stolos. Hos coUaudat Apostolus, scribens eis a Roma de carcere per Epaphroditum

PROLOGUS B. BRUNONIS IN EAMDEM.

Philippi civitas est in Macedonia : inde Philippen- D «ua (H Cor. iii, 5). Apud hos Philippcnses aliqvaa-
ses. li autero de uumero eorum fuerunt, quos in diu conversatus fuerat Paulus, pnedicans eis yer-
Mcunda Epistola ad Gorinthios adeo magnificavit bumDei, et pereum susceperunt fidem Christi;
Panljis, dicens : Seipsos in-imum d«derunt; deinde qitlbus conforUtis ki roandatis Dei^discesail ahei».

Digitized by

Google

8B1 S. BaUMONIS GARTBUSL%NORUM

Sed cmii Ronue emi in nnculis. propler abseatiam A
et tribulatloneiniKisUMis, existimaTenint perseca*
tore^ justitix et pseudo apostoii, depravatores Teri-
%atis , sibi datam e^se opportunitatem aggrediendi
qnos Paulus instruxerat Philippenses, ut et facilius
cederent persecutioni , propter alBlictionem et con-
temptum magistri, et ut pseudo opportunius per-
verterent fidem eorum , absente Paulo qui confir-
maret eos. Quam ntramque pugnam (scilicet pcrse-
eulorum et pseudodoetorum ) Paulus intelligens,
ficripsit eis hanc Epistolam, in qua agit de ilia du-
pUci pugna persecutorum et pseudodoctorum, eo

INSTITUTORIS OPP. PARS H. S5S

modout approbet eos persecntionem libenter debere
pati pro fide Ghristi, cum Apo^iolum suqm gauden-
tem audiant in Tinculis, qoi dignus habitus sil pro
nomine iesu conlumeliam pati ; cum etiam sciutf
Xesum pro salnle eorum passum. lis et aliis causii
patientiam cum humiiitate commendat eis. Itenun
doctrinam eorum pseudo illis adeo deprimit ut to-
cet eam stercora, et multas dat rationes, quare ooo
sint audiendi. £t in hunc jmodum agens de hacuinr
que pugna, intendit eos armare in hoe beUo per
hanc Epistolam, ne vel cedant persecutionifTet con-
sentiant errori.

EPISTOLA AD PHILIPPENSES.

255 €APUT PRIMUM.
t Paulus et Timotbeus, servi Jesu €hristi, omni«
4 bus sanctis in ChrjstoJesu, qui sunt Philippis
4 cum episcopis et diaconibus. Gralia vobis et pax
i a Deo Patre nostro, et Domino Jesu €hristo. Gral-
f tias ago Deo meo in omni memoria Tcstri, semper
c in cunCls orationibus meis pro omnibus vobis,
« cum gf idio deprecationem faciens, super com-
c muniC'4ione vestra in Evangelio Christi a priroa
« die r jque nunc, confidens boc ipsom, quia qui
c easpit in vobis cpus bonom, perficiet usque in
c diem Christi Jesu. Sicut est mihi justum hoc sen-
c tire |«-o omnibus vobis, eo quod habeam vos in
« corde, et in vinculis meis et iu defensione et con-
« firmatione Evangelii, socios gaudii mei omnes vbs
« esse Testis eoim mihi est Deus, quomodo cupiam
i T09 Tmnesin visceribus Jesu €hristi. Et hoc oro,
« ut tharitas vestra magis ac magls abundet in
« scicntia et in omni sensu, ut probeUs potiora, ut
« sitis sinceri, el sine offensa in diem €hristi, rcf-

< pK;ti fructu justitiae per Jesum €hristum, in lau-
I dem et gloriam Dei. Scire aniem vos volo, fratres
I 'fuia quae circa me sunt. magis ad profectum vene-
« rynt Evangelii, ita nt vincukimea manifesta fierent
( in €hristo in omni praetorio, et in caeteris omni-
« bos, et plures e fratribus in Domino coofidentes
c in viucuHs meis,abundantius auderent slne timore
c verbum Dci loqui. Quidam quidem, et propter
« invidiam et contentionem , quidam autem et
« propler bonam voluntatem €hristum prsBdicant;
« quidam, ex cliaritate, scientes quoniam in defen-
« sione Evangelii positus sum. Quidam autem ex
« conlentione €hristum annuntiant non sincere;
« existimantes pressuram sesuscitarevinculismeis.
« Quid enim?Dumomnimodo, sive per occasioncm,
« sive per >eritatem €hristus annuntietur, et in hoc
« gaudeo, sed et gaiidebo. Scio enim quia hoc mihi
t proveniet ad salutem per vestram orationem et
• sobministrationem Spirituft Jesu €hristi, secun*
« dum exspectationem et spem meam, quia in uuUo

< confundar, sed in omni fiducia, sicut semper, et
4 minc magnificabitur €hristus in corpore meo.

C

B « sive per vitam slve per mortem. Mihi enim viTere
€hristus est, et mori lucrum. Quod si viven in
carne, hic mihi fructus operis est, et quid eiigan
ignoro. €oarctor autem e duobus : desideriun
habcns dissolvi, et esse com €hristo, multo aiagis
melius ; permanere aulem in carne, nece:^rium
est propter vos. Et hoc confidens scio quiama-
nebo et permanebo omnibos vobis ad profectum
vestrum, et gaudium fidei, ut gratolatio vesin
abondet in €hristo Jesu in me, per meum adveo-
tum iterum ad vos. Tautum digne Evaagelio
€hristi conversamini, ut, sive cum venero el
videro vos, sive absens audiam de vobis, quia
siatisin uno spiritu unantmes, collaboranles lidei
Evangdii, et in nullo terreamini abadversarits;
quae est illis causa perditionis, vobis antemsalu-
lis, et hoc a Deo : quia vobis donatum esl pro
€hristo, uon solum ut in eum credalis, sed ut
etiam pro illo patiamini : idem certamen ha-
bentes, quale et vidistis in me, ct uunc audisiis
de me. >

EXPOSITIO

Patt/tcs, etc. Nomina dignitalis bic non apposuit,
scieAs Pbilippenses non dubitare de aposlolaluPauli,
quem magistrum et Apostolum suum confitebantur,
dum, sicut illis tradiderat Paulus, in fide operabao-
tur; sed intendens commendare eis humiiitaieiD,
cum patientia humiiitatis nomen (se servum dicens)
inseruit. Unde sic ait : Paulu$ el Ttmotheus. Noo
D ideo Timotheum apposnit qood com Panlo EpisUH
lam scripserit, sed quia in eadem voluotate Paulo
concessil; ideo etiam, quia^ sicut in sequenlilms
innuil, missurus erat eis in proxirao Timotttenm.
€ui ut in omnibus obedirent, dignum fuit prcsoi'
bere commendatione Pauli. Paiilus et Timotbeus,
servi Jesu Christi^ sic et vos servitulein €hristi in
omni humilitate patientes custodite. Panlus, ia-
quam, et Timotheus scribunt omnibuM sanetis qui
sunt Philippis, Sanctis dico in Christo Jesu, iA esl
in fide €hristi Jesu sancilis et confirmatis. Uhj aiit
omnt6«c sanctiSf communitatem Ecdesi» intelligit,
id cst, subdiUis, quibus in eadem salutatione prada-

Digitized by

Google

EXHffilHO IN EPISTOLAS PAULI. ^ IN EPIST. AD PHILIPP. C

5«

tosadjungilf dieens: 286 Scribuut wnnibui umctis^ A diem sauni habuit» facieiis bonum yel malum, quod

id est subdliis cum €pi$€Opi$^ idest etepiscopis et diM-
ejnibuM in eadem Ecclesia. Hic per episcopos acci-
{MiMs prefl))yteros; oom in eadem civitate non sint»
pulandum plures esse eplscopos. Tel si etiam Phi-
lippi regioesset diversas habens dyltates, absurde
transiret ah episcopis ad diacones, intermissis
presbyleris. Nec absurdumest,'8i sacerdotes dican-
tur efMSCopi, cum, secundum Augustinum, quilibet
pateifamilias, quia super intendil domui^ episcopus
possil dici, Paulus, inquam, et Timotheus sic scri-^

* huut : Gratia vobi$ ei pax a Deo noHro Patte, et
Donmo Jnu Christo. Sicut saepe expositum esl. Hic
modo in primis mistim de utraque pugna commen-

•dans eis.humilctateni «um patientia agit, usque

▼oluit. Yel si dicimus dien Ghristi, diem judicil»
tuoc erit ad probationem. Ita perllciel In Tobis opus
bonum iisque, id est, isissidue faciens hoc in justis
usque in diem Christi Jesu, id est, quandiu mundus
durabit. Confidens ^t faciens deprecatlonem tantam
$icuie$tju9tum; id est, non minus precor pra vobis
quain justitia yestra et benignitas, qua me honor^
Hce suscepistis exigit. Ju$tum, inquam, e$t miki qul
hullius beneficio ingratus sum, sed benigne recom
penso: Sieut, inquam, juitum e$t mihi uon solum
deprecari, sed etiam $ehtire hoc pro vobi$; sentio
enim tribulationem vestraim ex vi compassionis, ac
fii eam in carne mca sustinerem. Pro vobi$ dico
omttibu$j qnia omnes perfeeti estis. Sentire me

iUud imferins, ubiait : Scire a«im, elcQuasi dlce- B^dico et sentio, eo quod kabeam vo$ non in labiis

rei : AudiCBS fidem et patieutiam vestram, gratia$
a^ Deo meo^ \A est mihl bene in vdl)is faventi»
Noslmm dicimus Deum, jquando pie conceditquod
precamur. Gralias, inquam, ago Deo meo tuomm
memoriu M$iri, quia, quotles audioaliqoidde vobis
(quia digna fide Cbristi suut)> gratias ago Deo, non
In qoadam, sed in omni memoria ve$tri. In omnibus
bouum audieos de vobis, gratia$^ iaquam» ago Deo
in omni meptoria ve$tri faciene depreeaHonem pro
vobie omnibue^ quia nemo se indignum mea inler-
cessioBe facit : El hoc cum gaudio. Si peecarent iUi,
precaretur quidem pro eis, sed in Irislilia.
Quia vero perfeoti sunl, resUt ut oret pro eis

tantuih, sed in ipso corde. Tribulor euim interius
-pro vestris tribulationibus. Habeo vos in corde,
et dum sum in vincuUi, et dum sum in defer^
$ione^ et positus m eon/irmatione Evangeiii. In
■vittMie mei$ habeo vo$ in corde^ memorans vos
S57 P^ti persecutionm sicut et me. Et in defer^
$iotte Evangelii^ id est iu quo defendo fidem contra
pseudo, qui nituntur pervertere eam. Habeo vo$ in
corde^ memor quod vos cum pseudo pro tuenda fide
vestradecenaUs. Per vincula etdefennonem utrius*
qiie pugnae eorum faciens menlionem, confortat
eos in utraque. Habeo etiam «ot in eorde^ ts comfif^
matione Evangelii, id est quando simplicibus Chri«i

gaudio. Faeien$. iaqu%deprecationem in cunetie m stianis conflrmo fidem suam per Scripturas elc. Me-

CUM

oraiionibue mei$. Nunquam enun oro quod pr»tep-
mitlam vos. Oratiosibus dieo aoa raro, aed $emper,
id est conlinue celebratis. Ago, inquam, graliaa
tem^yid ebideeommunitaieveetra osteiisa inEvath
fe/ioCArutt.Communicastis enim EvangeUoChrisli»
credeodo quam cito audistis. Faciendo etian opera
fidei, et pnedicando alils mecum fidem Christi. Vel
ita : Graiia$ago tuper communicaHom ve^tra^ id eaC
de hoc quod rea vestraa commnnes eihibuistis om^
nibussanctis. Communieaiiane dico lacla tn Evan^
geiio, id est.secundum Evangelium Christi» quia
•vos primum Deo» dehinc vestra sanctis iradidistis»
•el in Evangelionn^ h»c et omnia praecepu adlm-
•pleiido. CommuftitfnfMme dii^o iacmpta a pnme die

mor sum vos similiter fldeHl simplicium confir-
mare.

El sicul memor sum iribulatiomNn vestrarum, sle
ct vos estote participes humilitalis meae.- Inulilit
ennn est patieniia, quam non coroitatur humUilaa»
^les habeo vos tn corde : lales, sctlioet omne$ vo$
e$$e$ocio$ gaudii mei^ reJBMiQerationis menin steme
gaudio, sicnt enim tribulatlonis me«, parlicipes
(erills gaudli. Vere haheo vos in corde. Te$tii enim
miki e$i Deu$^ quomodo^ id esl quam Infinito desl-
4eiio ego eupiam omne$ vos esse^ boa In pedibus
Christl, sed tn vi$ceribu$ ChrUti Je$u, Id esl non Ib
kiferioribus; sed inter magis dilectos ftelqoidicini-
lur viscera ejus. El quia sic cupio de vobis^ kle#

«eonversioBis vestrae u$que nunc^ id est ad prauen- D oro hoc ut ehariia$ ve$tramagi$^ froAmudoahunde%

lem iiem. Ago graiia$^ faciene pre vobi$ deprecu"

.Itoiiem, el iko<; Ipssm, id est sicul posluiO failegmm

-comfdene me impetraturum ; non tamen ex virliile

vestra, sed ideo confidene^ quia Deus ^st coepit ts

•fo^ts domim opss, ipse idem perficiei. Ideo ail ecBpit

et perfiekij el, ut superius, ^rartss ago^ ut osiendal

principium et finem iuslitiae siub totum ex gratia Del

esse. tieo etiam ait confiden$^ quia si pietas Hd

bona csepil in iHis qui mali erant, multo magis

•eredeodum esl ut in iis qui jam|usti sunl, perttoiat

•«onsummalionem. Perftciet dico ss^ein diemChrieli

*/««» in^mone cnjusque, quantum ad eum qui mo«-
ritur, iDcipit diea Christi. Ei. hoc enhn jam nihQ
tMil pcsslsr vohiolatem Christi» qui» dum viverel

lemperata ti» bmni $cientia^ id esi in
discretione. Ideo sdentia necessaria est eharilali^
■quia, si sine discretione ftierit, j^rifmqne sio sb^
horrebit aliquid veniale in prbximo «4 iniemperaie
reprehendendo susciiet litem, vel aliqoid mafus
crimen, cum, si discreie ageret, melius per leni»
latem proiimum corrigeret , ideo ait eharitne abu^
dei in omni ecientia^ £t quia quldsm habenles sdenr
tiam, plerumque aclum ejus obrnriSQunlur, addlt^
et in omni leiiss, id esl in omBl miimadversione, iH
semper memoriier aaimadverlamus et in promptn
habeamus sclemiai». Abundet 101- «i son laBMs
bona a malis , sed ellam pfobeH$, id «sl prohabi^
Uler ^Hgalis poitoro, id est 4e bonis «leliiKa. Pi^

Digitized by

Google

8SSS S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM

beth ita «I iUh iineeri, id est puri in vobis, el $ine A
ofen$ione ad proiimum, sic ettodo tn cffem CArtslt\
quod nihil in die judicii mundandum inveniatur in
vobis. Vos dico repleti tunc in die Christi fruclu,
id est remuneratiene juslitim veistrse quam hic ha-
buistis. Repleti dico per Jesum Chrisium^ distribu-
lorem iUins fructus. Justitite dico habitae in gloriam
et laudem Dei, id est ita ut dicatur in vobis glorio-
SU3 et laudabilis Deus in sanctis suis. Yel ita, Tales
sitis in diem Christi. Yos dico interim dum vivitis
repteti non justitia (quae facultatem non habeat ope-
randi) sed fructu^ id est operibus justiiiae, ut et
justitia et opera justitise in usu vobis sint. Repleti
dico per Jesum Christum» ex quo omnis justitia.
Et hoc tn gtoriam et laudem Deiy id est ut Deo to-
tom et vobis nibil ascribatis. Gloria Dei, dicitur cla- ^
ritas deitatis. Laudem Dei accipimus in iis quae
videmns corporaliiHis oculis. Stncen, si componi- ^
mus ex itn et cma^ perducitur media syilaba, no-
minativus» singularis sincerus, habens duo plu-
ralia sinceri et sinoeres, ut diaconus diaconi et dia-
eones. Si secundum Isidorum» ex sine et earie com-
ponimus, media syiiaba corripitur, et singniari
caret.

Hacusque mistim de utraque pugna tractavit ;
hic separatim de pugna persecutorum ineipit, di-
eens. Audiens bona de vobis, gratias ago, Deprecor
cmn gaudio confidens de vobis. Ego sic ago : Yos
autem volo scire^ fratres^ ea qum circa me eunt, Haec
ideo eis notificat ut exemplo suo ad patientiam et q
humilitatem eos inducat. Scire^ inquam, vos voh^
quia ea qu<B circa me sunt, Circa^ ideo quia ubde-
que circumvaiiant me mala. Yel circa , quia extra
in corpore affligor, sed intus, in anima vires con-
Hrego. Ea, inquam, qum circa me sunt^ venerunt ad
frofeetum Evangelii magis quam ad detrimentum*
sieut ipsi putavjsrunt quod ligato Pauio, ailigatum
esset verbum Dei. Venerunt ad profectum, ita ut
vineula mea^ id est utiiitas vinculorum meorum
manifesta (ierent in Christo^ id est in magniftcatione
nominis Christi. Manifesta dico tn ontnt prwtorio^
4t in emteris omnibus^ id est apud principes, et
apud mferiores. £t si enim ubique non sciatur
Paulus esse in vinculis, tamen utilitas vinculorum
jQorum ubiqttediikunditur, dum lides Christi S58 ^
peream^tataubiquepraedicatur.Yelita: Yenerunt
^ frofeetum^ ita al ipsa eadem vtncii/a mea /iereni
manifesta in Christo^ id est quae pro Christo patie-
bar. Manifesta dico tn omm prmtorio^ et in ceeteris
OMnt^ locis. Ubique. enim dicebant : Yidete con-
staniiam. Pauli, qui etiam in vinculis non cessat
praedieare fidem Ghristi. Ita flerent manifesu, ut
ptures ex frattibus con/identes in Domino^ vineuiis
inejf, id est propter vincula mea in quibus positus
aadacier praedicaban, exemplo meo confisi aaderent
ibandantias loqui gentibus sine timore verbun Dd;
.qvi prius propter timorem non aadebant. li sant
hxnH friities, sed quidam quiOem^ id est disereti a
Imis, quia perrerse prmdieantCkristum et propter

«STHUTORIS WP. PARS U. 556

invidiam^ quia volunt diminuere nomen Pauli, io
quo non est alligatum verbum Dei. £t si nou puteot
se posse usurpare sibi laudem Pauli, praedicant
etiam propter contentionem^ cerlantes se parificare
Paulo in laude praedicationis. Quidam autem qui
boni Buai proMticant Christum; ei si non patiantvr
tribulationem propter bonam voluntatem habiUm
ad omnes, quia vellent venire omnes homines ad
agnitionem veritatis. Quidam etiam similiter boni
ex charitate, id est privata dilectione, quam habeat
erga me, praedicant Christum, scientes quoniam ego
positus sum in vinculis m defensione^ id est propler
defensionem Evangetii. Vel ita : Scientes quomem
ego sum positusy id est ordinatus a Deo tn defensim^
id est ad hoc ut defendam Evangelittm, ii prcdi-
cabant ex privatacharitatedicentes : Dilectus noster
Pauius ; quia ligatusest, non polest modo instroere
Ecclesias suas, suppleamus vicem ejos, ne foite
quod aedificavit, evertant iiii pseudo. Et sic caroa-
lis diiectio erat ad profectum Evangelii.

Qnti^afR autem perversi, sicut*iili, ex privata cha-
ritate, sicisti ex contentione^ id est ex privatoodio
annuntiant Christum^ non sineere^ id est non in po-
ritate, existinsantes se hoc modo susdtare pressu-
ram^ id est aggravationem vtiic«/tf meu, id est mihi
posito in vinculis. li enim perversi disputaveram
cum Paulo, et Paulus superaverat eos; nunc auteiD
quod audierant ab eo praedicabant, ideo ut cum dl-
ceretur eis : Quare verba ejus scilicet damnati Paoii
praedicatisT dicerent hoc, non a nobis, sed sic ab
lUo acceplmus,portet iile pcenamistorum, et iis ve^
bis infideies concitati vehementius desaeviebaot m
Paulum. Objiceret aliquisad hocqnod superiusait:
Yincuta mea venerunt ad profectum Evangelii, in
bonis quidem qui exemplo tuo animati praedictve-
runt, profuerunt quidem; sed in iis qui ex inyidb
et contentione praedicabant, vincala tua nil profue-
runt. Ad hoc Paulus. Profuerunt atique etiam ia iis;
quid enim nocet dum , id est solum modo anmm^
tur Christus omni modo^ sciiicet sive per oceaMtvem
suscitandi mihi pressuram, ut faciunt pseudo, $ive
per veritatemf ut annnnciant boni? Ego non OBro
quicunque sit annontians; solummodo aoditores ia
fide proficiant. Gaudeo in hoc quod Christus annuD*
tiator per occasionem, et in hoc gaudeo, quod su-
sdtant mihi pressuram, nec modo soluro, sed sm-
per gaudebo in eodem. In Deo gaudeo et gaudebo,
scio emm quia Aoc, id est quod pressura mihi susd-
tatur, proveniet mihi in satutem per vestram oratio-
nem intercedentem pro me, et per submimstratio-
nem, id est per fuicimentum et sus«entacalum Spi-
ntus. Sicuf enim coinmna in medio posita susteotat
domum, ne cadat ; sic Spiritas fulcitme. Sptnlat dieo
Jeeu CArJait, id est quem Christus dat, proquops-
tior provenlet dico in salatem seemndum e^tspseta-
iionem et spem meam^ id est non minus salatis con-
ferens qoam exspecto et spero. Exspeetatlo dicitnr
loDganiffiitas in sustinendo, sine certitodine tamen.
.Spes vero certa praestolatio; ideo secundum spmt

Digitized by

Google

557

EXPOStTIO IN EPISTOLAS PA13U. ^ IN EPIST. AD PHIUPP.

888

quia noit conftmdar, id est non eruliescam in alUfiio, A remini, ideo, quia vobi* dotuUum esl pro Chruto^ id

ut e^o deficiam in ETangelio Gliristi propler instan-
i«€A tribulationera. Non confundar^ ted %icui semper^
id est de praeterito roaguificatus est, ita et nune^
id est in futuro magnilicabiiur Ckristus^ non solum .
in anima , sed etiam in fragiliori parte, id est in
corpore meo, Magnificabiiur utique $ive per vitam
stve per morlem , id est in vita corporis et in
morte. I>ebeo magnificare Christum per \itam ,
259 ^^^ Chriiius e$t vivere mihi^ id est ego ad
aliud non vivo, nisi ut magnificem Cbristum. De-
beo magnificare per mortem ; nam Christus est mihi
iucrum mori^ id est ad raoriendum, ipsum enim
Ghristum accipiens lucror, si pro Christo morior.
Yel ita : Per mortem debeo magnificare Christum ;
nam mori est mihi lucrum, id est uam in morte lu- B
cror ego, accipiens in coelis retributionem laborum
meorum. Et cum mori sit mihi lucrum, restat ut
eligam mortem.

Adversa sententia, sed tamen licet mori sit lu-
crum, vivere in came e$t mihi fruciue operit^ hic
scilicet quod per vitam magnificabitur Cliristus. Et
quia mori mihi est lucrum tantae beatitudinis, et
vivere in carne est mihi fructus magnificandi Chri-
stum, en, id est ecce, quid horum eligam ignoro^
vitam an mortem, ideo ignoro quia coarctor. Yelnon
solum ignoro, sed etiam coarcior^ habens desiderium e
duobue^ idest de dissolvi,et de permanere in carne;
sed di$$olvt et cum Chri$to e$$e multo me/ttci, quan-
tum ad me. Permanere autem in came nece$$arium
e$t propter vo$ , ut Christus per me magnificetur C
in vobis. Et hoc, id est quod necessarius et utilis
ero confidens, Scio quoniam manebo et etiam diu
permanebo omnibu$ vobi$ ad profecium vestrum^ et
ad gaudium fidei ve^irce, id est ut de merito fidei
gaudeatis. Tunc habet justus gaudium de fide, cum
jam non timet adversa, et securus est de pnemio.
Permanebo vobis ad profectum, iia ut graiulatio^ id
est exsultatio vestra, vel actio gratiarum , utrum-
que enlm significat gratulor, et gaudeo et gratias
ago, gratulatio, inquam, vestra abundet inChri$to^
id est in laudem Christi /esti, in me, id est in con-
sideratione mei. Abundet dico per meum adventum
iierum factum ad vo$. Abundabit utique tantum-'
modo Tidete ut vos converumini digne Evangelio
Chri$to^ id est sicut decet et docet Evangelium, quod ^
accepistis. Ita digne, ut $ive cum venero el videro
vos, $ive ab$en$ quocunqne modo fuero, vel absens
vel praesens audiam de vobis hoc, quia $iati$ in uno
Spirittt sancto justificante vos. Et quia in eodem
spiritu stare possent; hic in humilitate, hic in ca-
stitate; tamen non habentes inter se dilectionemi
ideo addit unanimee in dileclione, et collaborantee
per palientiam tribuhtionum fidei Evangelii^ id est
quam fldem in Evangeiio didicistis. Audiam etiam
quod vos III nuUo terreamim ab adver$arii$y qute
causa, sciticet quod volunt terrere vos, e$t iltis
causa perditionis^ vobis autem^ qui interriti statis,
est eausa salutis. Eihoe vobis a Deo quod DOn ter-

•st pro merito Christi, non solum ut ere 'aiis in eumt

sed etiam ut paiiamim pro iUo, Yos dico, habenUs

idem certamen quale et vidisiis in me, cum apud vos

essem, et quale nunc audisiis de me quod patior

Romae. Yos autem imitamini quod me in humilitate

pati videtis, sectantes patientiam et humilitatem.

CAPUT II.

c Si qua ergo consolatio in Christo, si quod so-

latium charitatis, si qua societas spiritus» si qua

viscera miserationis, implete gaudium meum, ut

idem sapiatis, eamdem charitatem hal)entes, iwa*

uimes idipsum sentientes. Nihil per contentlonem,

neque per inanem gioriaQi, seJ inhumilitate su-

periores sibi invicem apbittanfes, non quae sua

sunt singuL* considerantes, sed ea quae aliorum.

Hoc enim sentite in vobis, quod et in Chrislo

Jesu. Qui cum in forma Dei esset, non rapinam

arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semet-

ipsum eiinanivit, formam servi accipiens, in si-

militudinem hominum factus, et habitu inventus

ut homo. Humiiiavitsemetipsum, factus obediens

usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter

quod et Deus exaltavit ilium» et donavit ilii no-

men quod est super omne noroen : ut in nomine

Jesu omne genu fleclatur, coelesliumy terrestrium»

et infemorum. Et omnis lingua confiteatur, qnta

Dominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris.

Itaque, charissiml mei, (sicut semper obedistis)

nou in praesentia mei| tantum, sed multo magis

nunc in absentia 20Q ™^» <^^ m^ et tre-

more vestram salutem operamini. Deus est eDinit

qui operatur in vobis et velle, et perficere, pro

bona voluntate. Omnia autem facitesine murmu-

rationibus et haesitationibus (/ Petr. iv, 9), ut

sitis sine quereia, et simplices fiiii Dei, sine re-

prehensione in medio nationis pravae et perversaa;

inter quos lucetis sicut luminaria in mundo ; ver*

bum vitae continentes ad gloriam meam in die

Christi, quia non in vacuum cucurri, neque in

vacuum lal>oravi. Sed et si immolor supra sacri-

ficium, et obsequium fidei vestrae, gaudeo, et conr

gratulor omnibus vobis. Idipsum autem et vos

gaudete et congratulamiui mihi. Sporo autem in

Domino Jesu, Timotheum me cito mittere ad vos»

ut et ego l)ono animo sim, cognitis quae circa vos

sunt. Neminem enim hal)eo tam unanimemt qui

sincera afllectione pro vobis soUicitus sit. Omnes

enim quae sua sunt quaerunt , non quae snnt Jesu

Christi (/ Cor. xiii, 5). Experimenlum autem ejus

cogiioscite , quia , sicut patri filius , mecuoi

servivit in Evangelio. Hunc igitur spero me mit-

tere ad vos, mox ut videro quae drca me suut.

Confido autem in Domino, quoniam et ipse. vi^

niam ad vos cito. Necessarium autem existiiiiavi

Epaphroditum fratrem et cooperatorem et com-

millitonem meum, vestrum autem apostolam« et

ministrum necessitatis meae, mittere ad vos, qoA^

niam quidem omiies vos desiderabat, et i

Digitized by

Google

S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTOWS OPP. PARS R.

SGO

4 mt proptefea <i!iod andieratis illam infirmatuin. A id est aequum animum compassionis ad omDeni prc»-

c Nam ei ipflnnattts est usque ad mortem : sed Deus

c misertus est ejus, non soium autem ejus, verum-

"c etiain et mei, ne triscitiam super tristiti^m tiabe-

1 rem. Festinantius ergo misi Olum, ut viso iilo

c iterum gaudeatis, et ego sine tristitia sira. Exci-

c pite itaque illum cum omni gaudio in Domino, et

c ejusmodi cum honore liabetote ; quoniam propter

i opus Ghristi usqiie ad mortem accesslt, tradens

f animam suam, ut impieret id quod ex vobis de-

r eratergameumobsequium. >

EXPOSITIO.

Dixit superius : Yincula qum circa me sunt, venc"
tunt ad profectum Evangelii; quod eliam \os pati-

'mini, vobis est causa salutis, et ita vobis pati do- ^ , , ,

natiim cst pro merilo Christi. Ex istis nunc infert ^ considerate qinB $unt aliorum. Si enim (postpositis

vestris) virtutes aliorum attendilis , sic eos yobts
superiores arbitrabimini. Ut utrumque comioendet
eis , humilitatem et patientiam , exponit quanta fue-
rit humilitas et patientia Ghristi , dicens : Benedico
in humililate; nam hoc debetis habere in vobis qaod
Don solum in me , sed etiam m C/irtslo Jesu pneci-
p«e videtis. Nec solum habete hoc^ sed eiiam sen-
tite ^'id est per experientiam rei probate. Ideo ail
ientite, Multi enim sunt qiii existimant se oninia
posse pati pro Ghristo, qui, si forte venirem ad
experimentum, deficerent. Sentifej inquam* tJi vo-
bis humilitatem, patientiam; quod in meet In Ckri"
sto Jesu precipue videtis ; qui Ghristus Jesas

xinium habentes. Yos iterum nihil faciente^ per i
tentionem^ ut alter qui magis patitur contendat &e
prsferre alteri minus patienti. Vel, nihil disponentes
de rebus eeclesiasticis per contentionem , neqme h-
cientes aliquid per inanem^ idestpropter mundanam
gloriam^ sed estote| arHtrantes alios superiores vobis
f nWc^m ; quod alter reputet alterum se superiorem;
nechocflcta superbia, sed in humilitate ^ ut, sicnt
alter praeponit sibi alterum^ sic|eamdem humilitatem
bab^at in corde pu tans eum , quem praeponit » saperio-
rem se. Etquomodo alter alterum sibi superiorem
arbitretur , consilium ponit , dicens : Ut arbitrcmiai
aiter alterum superiorem sibi, iton sitis consideratk'
tes singuli bona, quis sua.sunt ; sed ea tanlum bona

dicens : Quia et me pati profectus est Evangelii, et
'quae pro Ghristo similiter patimini vobis est causa
'salutis; ergo, fratres, implete gaudium meum, quod
gaudium jam incepistis, ex quo pro Ghristo contu-
meliam passi estis. Implere gaudium intelligit, si ita
pro Ghristo patiantur ut habeant humilitatem pa-
tiefftiae s^per associatam. Hic enim apertius hor-
(abitur eos, nt cum patientia habeant humilitatem,
ne, si patiuntur pro Ghristo, ideo se quasi dignio-
res eaeleris praeferant. Patientia enim siue humili-
tace imitiHs est. fmplete gaudium meum si qua con-
M&taUo Tobis est in Christo^ id est si ex Ghristo con-
-aolattonem quaeritis in aliquo. Vel (ut de Ghristo
sileam) si quod solathtm charitatis^ id estfraternae ^ esset in forma^ id est in aequalitate Dei patris, ita

dUectionis habere vultis, tunc impleia gaudium
'meum. Yel itarSi qua consolatio mihi datarapud
V06 in Ghristo, id est propter amorem Ghristi, et
al quod solatium charitaris, id est fratemae dile-
'CStiMHsmihi est apud vos quod me pro fratema
'eharitate eonsolari velitis, tunc. implete gaudium
neum; et, si est vobis qua^ id est aliqua sodetas
spirUus^ id est si in Spiritu sancto societatem ha-
betis cum aliis Ecclesiis; et si sunt in vobis aliqua
'tiseera^ id est aliqui pii aifectus miserationis, id est
exfaibitionis misericordiae, implete gaudium meum.
'Yiscera hic pontintur quasi misericordia ; pius au-
'tem afl^ctus (etiam si nihii operetur) misericordia
didtur. Effectns autem misericordiae miseratio vo-

invisibilis , coaeternus , et consubstantialis ilii scivit
8a.jesse aequaiem Deo. Et in hoc qnod scivit, major
humilitas» Si enim ignorata altitudine sua, iia se
humiiiarei, humilitas ^vs propter ignorantiam Doa
adeo commendabiiis esset. bciens uUque se esse
aequalemDeOi non arbitratus est rapinam^ 0 siU
usurparet rem alienam. Vel sic in eadem sententia :
Arbitratus se esse asqualem Deo , non faciendo rapi-
nam , sicut maliguus angelus , quod dicens : c Po-
nam sedem meam ad aquilonem , et ere simiiis AI-
tissimo (Isa. xiv , 13) ; c et hoino cui serpens dixit
cEritis sicutdii (G^n. 111, 5).> Hicuterque rapinam
fecit, dum quod Dei proprium erat, maie sibi usuc^
pare voiuit. Ghristus autem non rapiiiam , qnia ar-

catur, ideo tam obnixe obtestatur eos quia vult eos D bitratus est rem propriam.

tenere bomilitatem, sine qua patieniiam eomm in-
tefliglt irritam. Implete dico gaudium^ ita ut sapior-
*tis idem^ id est ut prosperitates proximi tam bene
sapiant in vobis ac si vestrae sint. Sapiatis dico,
''kabentes eamdem chafitatemj id est ad omnem proxi-
tntim aequam dilectionem. Licet enim (|uandoque
'opoirteat habere majorem familiaritatem ad quos-
daiti, sicut Ghristus habuit ad Joannem, haec tamen
non' est dicenda charitas, sed major familiariUs,
quae habetur secundum quod quidam sunt opportu-
niores ad 261 qu^am, alii minus.

Sitis etiam sentientes idipsum in adVersis proximi,
ut angustiam ejus non solum in auimo seniiatis ,
Wd sic pungat vos ut propria. Vos dico unanimeSf

Et licet Ghristus esset in forma Dei, tamen e»-
mintvtl, id est evacuavit claritatem deitatis, dum
eam sub forma servi posiiit. Exinanivit dico semet ,
id est ipsam deitatem, ipsum^ id est in eodem, tamen
cum Patre permanentem ; sic enim assumpsil quod
non erat, utmaneret quod erat., et in hoc multa
humilitas. Si enim quilibet rex amisso jufe regni
humilis sit, non multum est; sed si habens jos
regni , ab eo se in humilitate manens aUenat, oom-
mendabilis est ejas humilitas. Exinam9i$^ dieo, ac-
upiens lormam servi, Incomparabilisest hamilitas «
ubi Dominus elegit esse servus. Itenim fonnun
servi posset accipere sine corrapticme, ut nmi sen-
tirct miserias camis. Ideo addit^ factus , id est ia-

Digitized by

Google

301 EXPOSITK) IN EPISTOLAS PAULI. -> IN LTIST. AD PIBUPP. IMf

clQnini ^aTiim aeoipioRS In dmUiindfngm bomittum, X^wipHcei filii Dei^ id<e8t nl simpb» iUIatio Da» i^

Sic eiilm passlbiAts foitMmortaliQriit^atli haniifieB.

^lteniriim siMiiudine k^mmm esse poesdt, minias
babens et pedes , et nmi babcret se «t homo. idto
snbdit et kabitu, id est, in habendoae titMfilM^ est
ut homo^ a tentatore diabolo. Dtabohis enim inve-

' sUgahat eom an esset Deus, an bomo ;aed, ^um in-
-venit eiHnesnrientem^ patatit eum solommodo bo-
miiiem. Nee solum factus est in iltiitiifiNfjfiem Ao-
mtniim, s^ ellam AttmiiuM^^giiut (<|ui tantns erat)
f^snm , sciliM lit glofia Umen dieiuilia perdnran-
tera. Humiliavk dleo/ faetm oMt^s Patrl in bm-

' nibos, U9que ad monem^me mortein personae quae
digna esset, sed mortemerueii^ Quod fenus mortis
pnn omnlaKo ignominiosius erat. Ubi ait-morletfi,

innooentiam sit in vobis, ut i^tiam ^Uis.^t^M f^a-
Hetuione; quod nec aUqua<oeca$io appareM.in vobif,
nnde tepreheusibiles tideamini , licet cuipa nop sH
in voltts. Dicerent illi : Grave est sine reprcben^ioof.
viveie inter tot invidentft jusliUje, Ad.qu^ iii^^ :.yo-
rum qnidero^est, quia voo. habilatifi*tit. meftio, na^i^
ni$ pram et perver$€B in 90 , id es^ pei:yjei:teatisM^>
tftter^aio» tamen per Adem etbofia pf^v^lucetit^^fif^
ut luminana in mundo. Sieut enim. Wl f^:Wm mm-
dum iilnminanly sic justitia ve^r^i ^enebrais opiHWi
iUuminat. Yos» dioo, continenteMt>erbumvifm,iifi
est Evangelium Christi».in iide ci^u^ yitaac^^
halietur. Cpntinentes dico ad n^mqi v^isis.iqiM^
liquorem iofusum sibi beno eontin<}t f^ propMKIJt i^Mf ;

commendal in eo patientiam. Ubi ait erueis, hunri- ^ sic et vos, in vobis varl^um Dei c^n^dtti^, ot jrfjis

iitaiem. Pro^r ^o<i, id est quia, in tanta humlMtsKe

et pati^tia Deoobedivit, ipse se merlto suo ei D^s

secnm exaliatpit^ id est In magna altltndlne posuit,

209 il/«m, scilieet ad dexteram 'snam. Et ilH e^-

altato tfonoiril nonieit, id est bonorifioentlam, quod

nomen est super omne nomen^ k) est superius onml

nominablIi,llasoper, ut in nomine^ Id estadho-

norem, Jesu omne genu fiectatur^ Id esl omnia ipsi

plene Bubjiciantar, sicut ille qni genuOeetit, subji-

citor. Omne fsnu dieo, quia coUesfium^ id est an-

gdorvmt 01 terresirium^ id eat homlnum , 01 tn/ltr-

nonim, id«8t dmmoinum et ammarora ^ qiue ibi aunt,

fectaiuwffen^^ et omms lin^ eonjlilealttr/Hooerit

indiejiidieii, qnando, yeiintuoluit, Cfaristum con-

ftlebinitur impii.

Cocfiteatur dico , quia, id est quod, Domivns Je-
sus CkristMs e$t in gloria , id est in sequalitate Dei
Patris I $ecandu|n deilatem , et post Patrem primus,
quantum ad humanilatem super omnem crcaturam ;
quod Chnstus adeo patiens et humms fdtl, ef pcr
HtniBMine sie exaltatns: tlo^, cAartMimt mei^
operamini testram salutem , id est ▼ostri cxaltatio-
nem , coiijnigmiles in vobis palieolise humiliutem.
Vos, inquam, sieui semper obedistis mihi,quaudiu
apud vos eram , tla modo cum metu animi et tremore
corporis, timendam enim semper esl stanli ne ca-
dat. Operamini vestrara sabiCem , ni nonin.pra^sen-
lin mei Unium dicamini pbedisse, sed malio magis

ministratis. Continont^s diico adc gtfuritm nmm;
quod ai ego gloriam hal^itttrus sum.de boc quia vev-
bnm vitae oontinet,is, muito imigi6,vo9 qui promero-
mini. Gioriam dico, mibi hid)Qi|dam in die V^risii,
qnmido Christus suoa remunei^ibit Habobo ^tiqae
gloriam meam, ^ia ego fiofi /cu^urri M..v^^m,
neque iaboravi in vacuom. ... -/ , «

Cucorrit secundum iUos q^^ iacUe c^mverlftt LdS-
lioravii secundi^m difficlUorea in accessu fidei. C«-
cicrri quidem el laboravi in v^is , nec me peeniiei ;
o^ etiam, si oporteat me immolari pro vobls , in
hoc con4]rratf(/or vobis. Quod sic ait : Etlam si e§o
immoior supra sacrificium fidei vestre^ et supra o4-
le^lamfidei vestrae, id est, ego fidemvestram obliili
C Deo, quasi sncrificium iix odorem auavitatis. Et e/b-
seqmum^ id est boiiaoper^i vestra in quUMtis postil-
Anu bw oliseeuti estis. $ed si ^buc post hos ia-
bores oporteat me iiqmolari pro yobi^,, gaudeo inde
et congratulor^ id est gratias reWo. Vel oongaudoo
cum omni^tM 0061«, qui gaudere ^debetis, si voluntas
Dei fuerit ut ego immoler pro vobis. VM^autom id-
ipsum recompensando mihi, ut prp pe simiUler
immoleipiiii , gaudeie fit congratulamni mihi, qoi
vos ad 'rem um dignam, ariiiavii.«icat..eiit pro
203 Christo in^Qif^lari. Iterum : Seio, vos ad palien-
tiam et hcAQiUuiem per EpistoIaiH ledifico. i^wro
autem in Dominp Jesu cito me mittere TivMthmn
ad vos. Ideo ut ego, tognitis quce circa vos sunt^ sim

naao in aboentia mea probetor vestra nbedlenlsa. |. bono animC ct secoro d^ vobis ; qu03 propter Instan

Ideoque nynqaam socnri, sed «Qmper^ cvm nieia.ct
tremore, quia Deus est qui operatur. in»abis f ut nihil
vohis f^nquam) etiam oel/er-el.4>Ofitquam pear gva-
tlamdederil veIie,simUiter in voliiaoperalur perfkere.
Nec bocpro vestro praecedentimerito, sedsolummodo
pro bonei voiuMote iito, Deus omnia operatur in vo-
bis; vos autem, cooperanies,Deo^ faoite omnia sine
.mmrmuratiombus f ne si diu vos paU necesse sit,^
cootra Deum impatienter marmuretis, quasi vos
iniiiole^permittal affiigi. Omnia etiam facite «Jte km-
sit^ombuSf id esl nd dicalis : Cras vigiiabo, jeju-
nabo araSf pro Cbristopali inc^Mam sic. Ideo facile
al Mitf sine qmereia , id est ut non sit in vobis de
000 msii vos boino juste possit conqneri. Et ut sitis
Pathol. CUIL

teoi utrlnque pugnam vereor perturbari. Ideo Ti-
motheum magis mitUm ad vos,. n#minem enim ha-
beo tam unanimem vobis, et q¥i U«i sincera affe--
cUone^sotlicitus sit pro vobi^ Yere neminem; omnes
emm qiii modo mecum sunt, ^iio^rmtf quctjma itcni,
nofi ea ^ftia; sunl Jesu Christi. lUum pro vobis soUi--
eiiom mltum ad vos. Vos autem honorlfice eain suo-
dpiendo cognoscile, ■ ' 1

Non dicit eum simpUclter, sed «rperiMenitim e;a«,
id e^lenmmibibene expertom* In multts enim ox-
perimentum babni, Experimemum bene dico,.v^7ao-
fiimn iU servivit meeum m i^vmt^io, «ieiil/i/iae
obtedieoa p^trii £t qttia.sioeera afiectione voardiljfpl»
3SI sici^; pairi mihi servivit; igttur ^KiX>,itawt m$

Digitized by VjOOQIC

BttLNQNlS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARi} U. ^

riKi s.

>Ht(lf re ad vm, modc tti vtifero flnem eoruin <fua circa a

ifi€ f niU. IJeo sic ait. Nero enim disposuerat ae ia .

'Piotimo datunim de eo sententiam, an eum oedde-

ret, -an resemret. Sperabat autera se eyasurum,

quia plures de domo Csesaris instruxerat ad iidem,

qtti de sua lll>eratione laborabaiit. Propterea subdi-

-^dit : Confido uulem in Domino, quoniam ipse ego

•xito veniam ad vo$. Et licet me venturum dicam, et

Timotheum missurus sim, tamen interim neceua-

' ritim edPtilf mavt mitiere ad vo$ Epapkroditum fratrem

meum e^ cooperatorem in pnedicaiione, et commilito-

nemfin tribu)atione.'V«s2ffim autemapdstokim^ id est

yel legatum, quia hunc legaverant ad Paulum, <vel

apostolum, id est praedicatorem eorum,-vel episco-

pum eorum, et mtnafncm neccieitatie me^e^ 4d est

^^i quae misistis mihl , ministravit in iempore ^

«iieoesaitatis. Ideo existimavi huncmittendum ad vosi

eisi necessarius esset mihi, ^tumtam ^fuidem de$id&'

rabat onum vot, et erat mmtus^ non pro se verbe*

'^to, 'sed propterea quod audieratis illum in^rma^

tiim, et nolebair vos contristari pro eo. Hic Epaphro-

dittts, dum Paulo mmistraret, interceptus a custo-

dibus, vehementer afflixerunt enm verberibus. In-

4lmnia(um dico ideo; nam utique in/frmaf its eH-usque

<4uf mortem^ sed Deu$ misertue eju$y non $0lumautem

-eju^f verumetiam in eo miifrltts e$t mei. Et quia vos

dolebatis de eo, ergo fe$tinantiu$ quam facerem (ne-

'oessarius enim mihi erai) mi$i illum^ ideo ut vi$o .

ao^gaudeati$ iurum, Olim enim cum apud vos erat,

^audebatis. Et ideo misl ut ego $im $ine Irtiitlla,

fuia de vobis contristatis pro eo tristitiam habeo. ^

£t quia adoo diligit vos, et vos eum, mittimtts «d

: ^os. Itaque excipite eum eum omni gaudio, noiv in

■ ^tharls et tibiis, sed gaudio habito tn J^omtRO, et

'hominem ejusmodi qui Unta passus est pro vobis,

¥l ^deo vos diligit , habetote cum omni Aoiior^, et ju-

^tum est, ^ttoittam ipse acce$$U u$que ad mortem pro-

pter opu$ Christi^ quod operabatnr ia me, traden$

HOdmam ^uam^ et til impleret ergu meum obsequium

: ' id quod durat ex vobis; vos quidem pecuniam mit-

lebatls. sed prseter eum nemo erat qui auderet mi-

nistrare mihi. Per hunc Epaphroditum Paulus hanc

illis Epistolam misit.

CAPUT HI

c trtmenta. Yerumtamenexistimo omniadetniueii-
c tum esse, propter eminentem scientiam Jctu
c Christi Domini mei, propter quem omnia deui-
c meiitum feci» et arbitror ut stercora, iit ChrisUiB
c Ittcrifaciam, et inveniar in illo non habens meaB
t justitiam, quae ex lege est, sed illam qux ex fide
c est Christi Jesu, qu« ex Deo est justitia ia lide
c ad cognoscendum illum, et virtutem resorrectio-
c nis ejus, et societatem passioDis illitts, coDfigv-
c ratus morti ejus, si quomodo occurram ad resir-
c rectioiiem qu« est ex mortuis ; non quod jam >c-
c ceperim, autjamperfectus sim. Sequor a«teni,«i
c quo modo comprehendam, in.quo et compreha-
c sus sum a Christo Jesu. Fratres, ego me non ar-
c bitror eomprehendisse. Unum autem, qiue qaiiim
t retro sunt obliviscen», ad ea vcro quae sunt priora
c cxtendens meipsttm. nd destinatum per8equor,ad
c braviura SQpenue vocationis Del in Christo Jesi.
c Quicunque ergo perfccti sumus boc sentiainHs;et
A si quld aliter sapitis, et hoc vobis Deus tvffk-
c vit jrevdabit]. Yerumtamen ad quodperveniDiu,
c ut idem «apiamus, et in eadem permaneamus r^
c gula.lmiiatores meiestoto, fratrea, et obsefraic
t eos qui ambulant, sicut habetis formam nosttiiD.
c Multi enim ambiiiani quos saepe dicebain vobis
«• {Rom. XVI, i7), nunc autem et flens dico,iQioiic<s
4 crucis Christi, qttorum ilnis interlius, qnonMi
t Dens venter esl, et gloria in confusione ipsonai,
c q«i terrena stpiunt. Nostra.autemeonversatioiA
c coelis est. Unde etiam salvatorem exspecuiws
c Dominum nostriim Jesum Christum, qui refoma-
c bit corpus humilitatis nostrae^ confignratum cor-
c pori daritatis su»>« seoundum operationcfli rir-
c tutis suie, qua possit etiatn subjicere sili omLiit

EXPOSITIO.

Postquam eos sufilcienter instruxit in pugna per-
secutorum, commendando sempcr cum patieota bu-
militatens instruit eos in alia pugnn, qoam infere-
bant illis pseudodoctores^ deprhnendoeis legenet
extollendo fidem. Quasi diccret : Sicutvos docni,
patientes et humiles estote ad persecutores; d( ^^'
teroy id est de alia pugna quam vobis inferuot |r^u-
do, ita vos instruo, fratres ma, gaudete in Domwo,
id est ne quseratis gaudium alibi, sicut iUi v^^

c De cstero, fratres mei, gaudete in Domino. Ea- ^ docent in camalib«s. Sed omne gattdium vestniD

A>.^ ..^wt sw ru! -_•.! ! ponltc in Domino. Ipse enim sokis |uslifical, et

. «ihil eorum ad hoc prodest quse praedicant pseaJo.
Propterea non in camalibus> sed gaudele in ^
mino. Et ut gaudere sciatis in Domino, miln q^^^
qui promptus sum et diligens ad institiciioneai fi-
lioram, non est pigrum ; quod foriassis repetere pi-
geret alios non loqqi, Yerba enim cito a meniorii
daberentur ; sed ocribere vobis^ ut maneiite script»ri
perduret in vobls traditionum mearum memorii,
mihi non pigram. \obi$ autem erat necissaTtnm me
non pigere, sed scribere. Ut autem gaudeiiii i»
Domino, videte canei, id est providele vobis s^^
|>seudo, qi i congrue canes dicuntar. Quia sirniei-
nis ei, quem videre consnevit, applaudil etiam si^

c dem vobis scribere mihi quidem non pigrum, vo-
c bis auiem neeessariura. Videte canes, videte ma-
c los operarios, videle cencisionem. Nos enim su-
c mus circumclsio, qui spiritu servimus DeOi, et
c gloriamiir in Christo ieso, et non in carne fiJu-

< dam hahentes, quanquam et ego habeam confi-
4 dentiain in carne. Si quis alius videtur confidere
c in came, eg > magis circumcisusoctavo dic ex gc-
€ Jiere^lsrael, de tribu Beiijaiuin, Ilebraus ex lle-
« briaeis, secundum legem Pharisaeus (Aet, xxiii, 6),
csecnndum semulationem persequens- Ecclesiam
c Dei, seciinduni justUiam quac in lege est convcr-

< satus sine. 264 «fuerela. Sed qusB mihi fuerunt
i lucra, hiec arbilraius sum propter Christum de-

Digitizecl by

Google

965

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULl. ~ IN EPIST. AD PiilUPP.

m

^eiufl ad deslnicikniem domus, vel ad Interfectio- a pafentem de Israel, secundum altSrum de gentilius

jiem sui ; UUs avtem quos non consuevit oblalrat,
eiiam si illi veniant ut paacant eumt yel ad utilita-
tena domns r aic isti pseudo carnalibus quos consue-
▼erunl, applaudunt, licet sit in lioc et mors eorum
et destruclio domus, id est Ecclesiae ; praedicatoribus
autem veritatis oblatrant, solummodo, quia non
GOBSiievenini in istis qni tamen vaiiunt ad vivifi-
cftndum eos, et ad aedificationem domus Dei. Et de
hujusmodi pseudo ait : Yidele canes applaudentes
consueiae camaliiati, oblatrantes insolitac spirituali-
tati ! quibus non sufficit contradicere veritati, sed
eliam sunl mali operarii supcrseminantes sizania,
et bos malot operarios videU^ ne falsa doclrina se-
dncanl vos. YideU etiam vos eosdem coneUionem,

ut David, qui secundum alleram pariem fuit de ge-

nere Ruth. Gentilis ideo addit natus de tribu Bet^a--

mtitt;quia ilerum qnidam de Benjamin ad idola

lapsi sunt,apposuil Hebr€eu$ nalus sum ex EehriBis^

. Fui etiam Phariswui^ idestegregiui» ieeundumlegem^

. et per inlellectum, et per completionem legis. Pha-

res dimio ; inde Phari^aeus divisus^ quia separati

eranl a populo, egregii in lcge, inteUedu et contem-

platione. Fui eliam persequeni Ecciesiam Dei sectin-

dimt emulationem^ id eslpropter zelum el diledio-

nem defendendas legis. Ut omnibus illis in lege prae-

. latus esse videar, conversatus sum in iege sine que^

rela; sic enim me servavi quod nemo de me potuil

conqueri. Sine querela dico secundum justitiam^ non

qui sicul concisa pdlicula caesum habenl corpus, B quae vera esl, sed eam qum est in lege^ quam homo

sic omnem inlellectum caesum el separatum habenl
a IxMio. Qui non.solum concisi sunt, sed eliam sunt
concisio aliorum quos seducunt. Yere ilU camales
sunl Gondsio, nam nos spirituales soli sunms ctr-
cutncisio^ id esl, purificatio 965« ^ ^^ nonsolum
purificati» sed etiam doclrina el exemplo sumus
aliorum purificalio. Abscisio enim illius superfluae
pelliealas signum eraiomnia superflua circumci-
denda esse a corde. lUi vero concisa pellicula cor
habenl incircumcisum : nos vero rem lenenles» id
esi circumcisionem cordis, umbram eorumn^Ii'
gimus.

NoSf inquam, sumuseircumeisioy qui servimusDeOy
non in cameqnae vile quid est , scdin dignioriparte.

saUs potest operari per se. Abscindcre enim pcUicu-
lam illam, maclare hircum, et hujusmodi, faclle
quiUbet potesl operari. Et quia tantus inlege fui, si
qua in came gloria essa, nuUi major quani uiihi,
lam praseminens in lege fui ; sed tamen ea ^iuBante
graliam fuerunl mihi lucra ; lucrum enim eral ope-
rari figuras, dum adhuc exspectaretur veritas,

Hmc utique prius lucra, modo arbiiratus sum de^
trimenta^ id est vcrum bonum deslraentia propter
Chrisium amplexandum. Quandiu enim in umbra
essem, corpus, id esl Ghrislum, non comprehende-
rem. Sed Ueel dicam propler Ghrislum haec velera
me dimisisse, «entnilsiiien uthanccausam, id esi
Ghrislom, sUeam, ejcifittno ego omnta esMdecentia

scUicel in sptrtlit ; quantum enim spiritaUtas pne- V verum bonum solummodo propter enunentem sden-

cminel camalitati» tanlum servitus noslra eoram
servitnli : servimus I>eo in spirito, et gloriamur in
Christo JetUf id esl, Ghrislus Jesus est glorianostra
et gaudium nostram, el nulla gloria nobis in aUo. Ita
gloriamur in Ghrislo Jesu, non dicam ul non glo-
rierour in carae, sed eliam non habentes vel minl-
mam fiduciam in canie, id est in caroalibiis quaesua-
dent. Dicerenl flU : Fortassis nec tibi essel unae con-
fideres in came : Nam se, etc Ad haec Ule : Non
erubesco vel confido in carne, ^iMiii^icamesro habeam^
id esl habere possem, confidentiam si qua essel in
eame. Ego uttque haberem confidentiam,si qua esset
in came ; nam st quis ridetur confidere in came :

tiam quam modoUi Scripturi» assf culus sum. Piius
enlm dum eram iif I^e, videbar habere scieniiam

. legis, quam in veritate non habebam ; sed veniens
ad Ghristum, lunc primum babui veram scientiam
Scripluraram longe eminenlem Uii quam prius.ha-
bere pulabar. Sctenltam dico Jesu Christi Domini

. inei, id est quam Jesus Gbristus venientibus ad se
distriboit. Secuudum Ambrosiumt amore molos Do •
minum suum dixil. Propler ^«emGhrtstiim compre-
hendendum uon solum arbilralus sum, sed etiam feci
videri aUis, haec omnta carnalia ilelrtmeitlitm. 286
Nec solum ea arbiiror detrimentum, sed etiam ut
stercora. Omiiem enim adhaereniem siln coinqm-

(hic dico aliusy Id est longe diversusa me, qui in ^ nanl, haec ideo arbilror stercora, ut sic CArtsltcm

Christo tantum confido) egoutique mo^w Uio in eame
possem confidere. Magis ideo, quia ego circnmdsns
octata die secundum legem ; ille fortassis jam adultus
tnmsiens ad Judaismum, fuit circumcisus. Circum-
cisio quae fiebat oclava die, signiflcabat quod per
jttsliliam cujus forma erat circumcisio-, reversuri
eramus ad iUam oclavam, quam per eulpam Adae
perdidimus. In signum cuyus octavae diem Domini-
cam cdebramus. Hic enim mundus perseptem dies
volTitur; finilo autem. mundo, incipiet haac octava
non halutura finem in aelernum. Quia drcumcide-
biBlnroclava die etiam quinoneiant de Israel, ut
liUi prosdytoram ; ideo addit : Ego etiam sum de
genere /sroei, quia iteramquidam secundum alterum

factam /tfemmmeum, quia deserens itta; lucror milrii
Ghrislum in futuro plraius habendum.; ideo etiain
sic arbilror ut interim dum nondum plene accipio
Ghrislum, tm>entar membrum til il/o, id est in cor-
pore ejus. Ego dico jam non habens meam justitiam ;
meam ulique, quia quw justUia etl ex iege. Opera
. autem legis quilibet potest operari, scUicel habens
illam justiliam qum est ex fide Jesu €hristi, id est
quam habemus per hoc qiiod in Cfaristtftm Jesum
credimus. Diceret ille: Justittami legis dicis esse
luam ; Ulam auiem quae esl ex flde Christi, opponis
quasi tua non sit. Ita ail Paulus : Mea non esl. sed
qu€B justitia est ex Deo. Jusitlia dtco sicol habetur
per fidem iu perdurans ii| flde. Qula oplnaretur

Digitized by

Google

til S. BRUNONI» CAnTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PAR8 H. Ha

«lk(ifir: Veriim'^idem est qiiAd ex 0e6 fides, et A non gHHtimr me- MimpreftoMNMe ClirfetaA, tmiper

l^

iHslp^fltdeiii noit potest haberi jvstitia; sedjain
l)abUa^'}ustttni, lioii est nllira neeessaria fkies, ideo

''iiit,* quia sicut per tldem ovtrnn habet jnstitiai sic

'^^-dtrr^iSftlrtibet iii fide, etnon sine illa.

r inVll supm» perChi^^um habebatur emi-

nens scientSa, etiam in hoc mundo. Nunc autem

'«libditquod pereum habeatur longe major cogni-

"tio; sedhaec in fnturo, quando DonMnum Tisuri su-
mus sicnt est. Qu9& justitia est m pde, Justitia dtco

Valens ad a(jno9cend«m Hlnm in gloria, sicut est,
non sicut ^edo per spccutunf^.^ ad virMenl reatif-
reethms v;iis, id est ad resorgeudum in immortaU*
tate ; q«ae nostra resurrectio Yirtus est resurrectio-
tiisejus. Resurrectio enim ejus hoc ei&cU, ut nos
similiter resorgiBmus. Justitia itcrum vaicns ad lia-
bendMtt eocietateni fHu$ionum iUiiu ut) quemodmo-
dum iUe pro nobis^ sic nos pro eo piatiAmor^ Pas-
«ioBes Gliristi vocat^ quas ante cracem toto tempore
jcorpeM] to&ei«v»lw ¥iiiens etiam ad habendam con^
^igunlionem morlfi ejw^ «t nos onwi mfodo tonll-
gnrcnifir morti ejus. tJt sicot ille ei sola dilectione
mortuus est pro nobis, sic et nos uidileetlone e|iis
mofi gaudeamus. Id quod dixinNis sigaiAcant verba
^tfs^Jquae tamen sic construuntuc ' Inuniar in itto

* egos dieOf eonfiifuralne morii ejue. DlkeretMailiqtiis :
OffM^ ifei¥ts«onfigurari morti ejts,.ettm|ustitia tua
sinemorle ad hnbendam gtoriam sirfBdat? Ad ht»c

' Fanlus : Ideo configtirarivoldinorti^ns, fl quom&do
ego noir enraroM quocnmjue geiioro passioliio vd
mortis h«c baberem. Si 4«o fnodor^ inquam, oow-

' r«ni. Servus et dominus sibi invicem occornaH; hlc
Itone serviendo, IQe bene remunerando. SiePaulus
occttrril<;hHslO) dum moritnr proeo, sicutChri-
•ttts norknus estpro Paulo. Occurram dico tendeiis
ttd i€Ottifeclimiemv Vel ita : Si qno modo oc6«rram
md rieeurreetionom^ ut in oecurrere deaderiom san-
«tenim notemos^ qm resunrectio c «« >;r Niorfiiis%
Nos «nte eitra sodetalem mortttorum resui^mui,
«ed Impil mm resttrgont ex mortuis, quia de die In
Mm morlentttr. Ideo dico «t* ^ modo ; quia non In-

. leUigo quod fam eteeeperim aliqttid de gtoria illa ad
qi^nitendo;.Ml qoodjam ferfeaut iim in cogid-
ttooe Giipisti, td oiijtts eogniliOHem sie modo utimnr

specttlum fldei. Non arbitfor nio comprciKiHBsse,
6ed pereequor unum^ id est rem S07 unamy de qio
ttno ille damabat : « Unam petii a Domine, linnc it-
quiram (Psai. xxvi> 4). » Unnm seqvitQr, qtu in
eadem operationebbnl semper est« Dno seqttUnr, «{si
modo bomim, modo malum operatur. PerseqMr
ttnum ego quidem o^Utnecem ea quig retro mh, iJ
est lemporaKa et qusecunque camalia. Yd ita : OMi-
tiecene ques retro stiftl, id est praeterita merlu ; od
ea vero qua eunt priora, iJ est potiora, qata aetema,
vel ad ea meriia quae sunt priora militate, et si po-
steriora praecedenUltus tempore. Ideo ullma prion,
quia praecedentla inrita essent, nlsi seqtterentor isu
• quae faciunt vim illa habere. Ad llla quae siinf prion
0> omni desiderio extendene meipsnm et cnme et spi-
ritu, eundo sic atf (/esttnof irm, Id est admnmtfii
destinatam, scilicet ad 6ravmm, id est ad praemiDm
' laboris. Bravinm dico vocatiefidi Dei ad quod acti-
piendum vocat rae De^s.

' Vo<^tiOuiis dico ^upemte^ id est in sopmiis coeio-

' rum habendafe, jto Christo Jeeu, dislribttioire bojtts

bravii stiis certatoribus. In his verbisct certiftkfi-

' nem et ^oihmendatiotiem rei qtiam exspedaf, ii^sc^

rit. Per ^fi(tnar«m et rocalfDiits ocrliludincm, pfr

' sup^ma^ et' 1^*, et til Christo Jesu, digiJtatem ejns

Vei digeificaft.'Quia'ego Paulus nondum accepi aV

quid, nec adhuc perfectus sum : sed sequor «f rom-

. preA^ni^am^ exteodens me ad desiinatum braviuni

, SQpernft"v6cationlSi ergo vos qutcUnque perfirti

estis hoe idem sentite, scilicet, vos nondnm Cbris-

num eo-modo acceplsse, aot in cogniUone ejusadbuc

pcrf^ctos esse. Nec faoc pet secnndam personam dt-

cit^ sed moresuo, ut eos ineliosiHdttoat seie inier-

' serit, diceos •

' Quieunque perfeett^ sumu9^ Abe ^rramiw. Qoo4
supra' liit^:'iVon qikbdjHM petfettue sim^ videlar op-
posHnm tt# hoc quod hio oU, feirfeeti fmmtf, sed
fion impedit. Ibi enim ait de perfeetione eogn'tior.is
Dei, in quo nenio in hoe mundo peiilectas M. Hk
. aU de perfectlone virtutumi qnam habere possu-
nMis in hoc ihundo, in qua pef^edione miM gradns
' sunt. Paultts eiiim perfectior aiio, et quilibet sim-
naevo>crimlnftlivitauiduceh6,poKfeetttsdicitnr. fitqnb

fide^ sieut aiiqttia ttCilur speculo ad cognitionem cu^ p dixU sentiaraus nos sic imperfectos, ae ideo de so-

josUbet reL NoDdinn accepi, sed «e^fvor sicut rem

non bnbitam» et qttom desidero. Sequor^ inquam, <t

• quo modo {fMSiA Sttpra dietum est) eomprekendam

eum. Ex abundantla alfectionis ait, comprehendam.

Ac si dkeret : Sieum coRsequipossem, in ampleios

> meOB .ittclttdemn.s Homprehefidmm dieo in eo modo

-in quo emmprekeMmt emn a Chrkto Je$u, quando Bt

JiftttaRatttsmeperfecte cognoseit sicotsum, Ua

.000 «oi^tfiscam eam sicttt est. Yel ita : ;€oiiBpfv6«ift-

>4iNr Ghristttm in eo modo claritaiis. tn ^ ego

temprehfuius tum a Chrnto Jfiu^ quando me voca-

vU io via,:tit in qttanta. clariute tunc erat, pessem

eum amplex«rL Ueo dieo comprehendam^ qnta ego,

froima» et si raptus aum ad tertimp coelomr umcn

lemni, qitia ei qmd aliler^ id est otfntts perfede, m^-
tt>, Ihus qui quod jam sapUis vohie retfelaeUj hoc
.tiam qttod sapiendum resiat vobis revdabiu Vd
>ta : St quid alHer sapHis, id est quod jam ad aM-
quem gradom cognitionis pertiilgitis, i^Mrs hoe re-
velabit eohiSf etsic faciet illud quod reslai. Vel it^:
Sentianm nos imperfectos, ei ei vosoitfttM oHter
saptits, quam sapieodnm sil, a caraaiaws decepli,
l>eu$revetabit vobie hoo qnomodo sentire debeatis,
qui jom aliquid fecitin v<^s. DieereBt llli : El quiAt
sieut dieis, Sttmus tmperfocta,;ideo stare noi» possu-
;iMUSi nec mirandum si labimur. Ad hoe Panhis: U-
oel aondttm perfecti simuft. verumtameu opatrtel ut
$apiamH$f id esr Inlelligamtts ti^em onmes^ fktc m

Digitized by

Google

m EXPOSITM» IN EFiSTQUB PAUU. -- IN EPtST. A0 PIRLlf» SIIK»

earoalilms idein» sed iUi^d idem.ad quod iiU^lige»- A « depre<w„ idipsiuii sspere m DsMmu^ Ctiasur^g»;
dum iide perveittmtM,' et opertel ui pernwuamui i»,
eadem regula^ id esl ia eadem rectitadioetivendip
Ut autem in eodem pemaneatis,.» ▼os,/raCre<, Mial^ ,
m\ imitaloreSj quia, si opponitis me, quem noa \i

detis non posse imi.tari, ad lioc respondeo : Obser- ]
ra<e/id est djligenter coosiderateY eo$ qui ila secnn- .
dum fidem annb^lani^ $icu( adhuc h(^beti$^ credo, in j
niemoria formam nQ$tri, quemadmodmn docebamus
et tivebamns diim apud V03 essemns. Sicut enim ,
faciem homiuis olim visi qu» reeoUigit, sic et vos
formam nostrae doctfin» et morum. Ideodico, qui
iu secundum formam nostram ambulant; multi ,
enim ambulant in genere mali, quo$ multos $wpe
cuiu apud vos eram, dicebam voHis esse i/timi<<tf

c et ta^ Gerraane cempart Ml|ttyft iU^s qiue meeum>.
f* laboray«runtin Evapgeliociim Clemeikl^eiettleriB
c. ^djiilorilHis meis, qnoriMn. HOdiina sunt itt Ubcav
f vitaB^ Gaudele iir Bomiiio semper, ilerum dieo :
c Gaudete. Modesiiai vestra iiot;i sit omuU>us ho- .
c ^ninibus. Domiim enim propeest. Mibil soUicili .
c sitis, sed in omuioratione ct obseoratioiie, eum/
c.gratiaruin aetioflie petiliones. «e9ll<m> inaolescaiit^;:
c apud Deam.:£tpftx Dei, qu^ etstperat .omn^in
c seosiim, oustodiat corda vcsira et intetligenlias
c veslras in Chi^isto Jesu. De cxtero, fratres, quse-
c cunque sunt vera, quaecimque piidic^ qiuiecunque
c jusUy qujBcunque san<^, qujBCunque amabUia,.
c qumcunque bonse famm, si qask vtrtos, si qua laus

crtiriCAm(t^do^CnrmaUundequampercru.cillxum ^ 4 discipUnas^h»cc<^i^te^Qitteetdidicistis, etteee-

Christum dioanl hominem jnstiflcari, pro certo inir
micantur cmci ChrisU. Tunc si dicebam vobis,
mmc autem idem iftVo dolenser flen$f et de damna-
lione eorum^et de sedu.ctlone xcstrlL

Vt ab hujiismodi consensu Phnippenses retrahat,
iniprobat illis j^eudo ; partem vero su^m approbat,
diecDS : Fini$ quorum inimicoriND Christi est iii^^r-
i/iti, id est aetern\damnatio„et/)eiii quorum e$t venter^
idquod eontinet ^GSP^^oeo quod contineiur, id
est esca. Deun^ enim per escam se purificari credunt ;
qood Dei est, escse altribuunt. Vel ita : Quorum Deu$
te»ier'm ; non enim amore Dei praedicant, sed ut
\eQtreQi unptev^t» et gtprifi ip$orum qulterl*ena sa-

c pistis «t audistis^et vidislis.io me, haee cogHatr el^

c .agite^elDeas paciserUvirfiiscom. Gavisus siima««

c teminDomino yehementer, quoniam tandem ali-
Ct qQando refloruisijs promesentire, slcol«isentieba^

c tis. Occupati aolemeratis. Nonqimfiipropterpeau^

c riamdico.EgoemmdidiciijnquibussttfiicienssaBi.
c^oetliomiUart, sdo et abundare. Ubiqveetin

c Qipftibus iaatitattts sum, el satiari, eteaarire, H

i abondare, et peaariam paii. Omnia pofsuii iu eo.

c qtti me coofortat [eonlpnavit). Vierumiamea bene

c fecisti^» communiciiites tribolationi neaa. Seltis <

c aotem, et vos Philippeiises » qood in prtuch'.

c pio Evangelii, quaiidQ profeetus. som a Macedo^

pnint, id est qui camalia sectantur et docent, est Itt ^ c aia, nulia mibi Ccdesia commonicavit in ratioae

eonfiuione. Dicuntur enim tmncati. Enibescere et-
m possont, dum iUi rationales credont, se jusUfi-
cdri per immolationem irrationaUs* hirci. Finis
eorum est interitus, sed no$tra^ non solom vohmtas,
ted etiam (or^er$atio qu! cracem Christi dUigimus,
$ttkicmii$; lerrenis enim postposilis, anhelamus
»d ccelestia. Vnde, id estqula, conversaUo nostra esl^
itt codis, hac fidoda securi e:^pectamu$ ad judicium
Mkatorem Bominufn tfo$trum Je$um CAnsftim, qui
cdtpus humUitati$^ \d est abjectioni» no$tr0, (nos
<^nimperpeccalum nosmeUpsos abjecimus a g)6ria
iQqiia conditl eramus) : corpus, inqaam, hoc refoir-
mallt, qoando enim primum hominem creavit, in
nulu eom dan^ie form^iV tn resurrectione ao-
tem mtjori adboc daritate lefbrmabit corpu$ no- f) < vestro, Aioea
ttrum configuratum corpori^lA est in eadeni flgura
positum In qiia soum corpus erit, nec cprpori mor-
laUuiis, qood prius habuii, sed eorpori c/itrtf afts
<«^; qoam d^tatem immoWaUuUs accepit in re-
&nrrettione,.el in hac eadeiil cUriutelmmortaUtaUs
<^^tfpus nosMm reformablt. St hoc ndlAndom quod
^n hividStas ejus foit chiritas. Quia ^utem po-
iens8itreformare,,&ubditdicens: Reformabit agens
<<»iufKmoperaltoi|em; in q^a operatione non so
iuiQ boc facere, sed eUampossfl $ibi omnia $ubjrcere
CAPOT IV.
< Itaque, fratres met charissimi et desideraUss!
* (ni> gaodhim^meom et corona mea, sic statein

dati et a<^p|i, oisi vos spli, qoia et TbesaokH^
c. nieam semel eibis In asom KDibl misisliSvNon
c qoia quasro datum^ sed requiro froctum abundanr
c ^m in ratione vestra. Ilabeo autem pmnia, et^
c abundo. Itepletus suni^ acceptisab Epaphrodito
c -quae misistis in adorem suavitatis ho^tiam acce-
c ptam, placehtem Deo. Deos aotem meus imple:>t,
• «mne desiderium vestmm secundum diviiias suas,
c In gloria in Chrisle Jesu. Deo autem el Patri
c, nostro gloria in saecula sa^lpmm. Amen. Salu-.
c tate omnem sancium in Christo iesu. Salutani
c vos qui meciim sunt fratres. Salutant vos omnes
c sancU, maxime autem qiii de C^esaris domo sunt.^
i Gra|i:| Domi.iii nostri ieso ChrlsU cum spiritu,
1

exrosim;

9MB0£tquia re/brma6f(nosqui convcrsamurfttra!*

U$^ itaqMe^ /raf rei. met , sic nobiscum conversamiui^.

Eratres dico ehari$$imi^ pro j^ bene gestis, et de^

' $iderantit$imi^ idestqui memultum desideraUs. VeL

' desideratis$imu Id est plurimum a me desideraU.

Yos dico sfatuftttio. oi^ttm ip pncseoU; bonum enin^

mihi est gaodere de vestra perfectione ; vos et coronA

mea in futuro, pro vobis enim coronari confldo. Vos,,

frsitres, $taU in Domino stV, id est vel sicot vos do-

' cui, vel slcut usque modo stetistls, sicot cAartist mt

' de pneterito, ha eAarlMtmt pro fyitoro bono. Vos lU

in commonhadmoiieo; sed Evodiak, quHsl quae Cila

^^roino^ {harissirtr.- CvoMm rofo,»et S)<fif yrfafn consfntiat, rogtt/et Stjrrtvrhfhi ohjc inftiuJ tiic(,gjt

;•».'■. •-»

Digitized by

Google

571 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM LNSTITDTORIS OPP. PARS H. 571

exorabUls, deprtcor, tapere mrasque tdt>i«m, id est A Demn innotescit petitio, si qui petit jastosest, et si

unitatem fidei. Idipsum dico non in lege, sed in Do-
mtno. H» du» matronas erant, quae mtnistraverant
Apostoloet disoipulis in praedicatione ; sed per mu-*
licbrero levitatem quod fecerant Apostolo, idem fa-
ciebant illis pseudo, putantes se bene agere, et super
hoc redai^uuntur a Paulo. Rogo etiam te^ o Gemtaii^,
qui roihi compar es in pnedicatione Evangeiii, ad^'
juta illas docendo, ne sic errent ulterius, (etdignum '
est,) quia qwB labormferunl mecum in Evangelio, de
suis mihi ministrando ; quse etiam laboraverunt eum
Cletnente et cceleris adjutoribui meiSy similiter mini-
strando. iVomfita,id est merita, quorum^ per quae co-
ram Oeo noininabiles sunt, nomina, iiiquam, sunt
iu libro vitije. Liber viue mens divina dicitur, in qua

quod petit, idoneum est. Petitiones dicuntur de re-
busquae modo opportunae sunt, modo transeont, ai
piuvia in siccitate, aestus in messe. -Quod ex vobis
potestis, facite, et in quo vos deficitis Deus ex pie-
tate suppleat. Quod sic ait : Pax Deij id est Deus
pacis, et congrue 270 (<iui^ pugnam patiebantnr)
nominat hic Deum pacis : pax^ inquam, Dei ^«ex-
superat omnem sensum : inteUectus enim boaiiius
eam capere non sufficit ; pax, inquam, haec custodkt
cordoy id est voiuntates vestras, et inteltigentias n*
stras in Christo Jesu^ qui totius bont custodiaeiL
Quidam idem intelligunt, sed non idem volunt. Qgi-
dam idem volunt, qui tameu idem non inteUigoDt
Be pneteritis sic vos instruxi; de ce^tero^id estde

boni ab aeteriio memonter scripti sunt. Hic Germa- n r....,./ r - -. .

„ . ^ A' * n r - Vi. .. «* futuro, fratreSf cogttate qutecunque sunt Yera, mm-

nus etal coadjutor Pauh in pr^icatione. Has per- » » . y -^ »7

$onas ex nomine sic admoneo, in commune autem

faoc prascipio : Gaudete non in lege, non in camali-
bus^sed f» />omtno(sicutadmonui in princtpio);
nec ad horam, sed semper gaudete in Domino, et
iterum idero dico : Gaudete in Domino. Si semel di-
cerct gaiidete» non videretur hoc velle quam aliud;
sed quia hoc magis suadere intendit, nunquam ni-
mis dicit quod nunquam nimis fit. Ita autem gau-
dete in Domino ut mo<^ifia vesira nota sit omnibus
homimbusr^ ad exemplum boui. Modesiiam didt quasi
mensuram, ut sic mensurati smt, ne ultra Dominum
gaudium quaerant, nec infira gaudere praesumant. '
Uitra Dominum gaudium quaerit, qui fidei ad|ungit -
carnalta. Infra subsistit, quiin propriis viribus gau- C
dium quaerit.

Dicerent illi : Bonum esset ad cultum Dei legem ,
adjuugere fidei. Ad hoc Paulus : Sic estote modestj,
^ttta Dominus prope est, id est paratus semper est ,
auxiliari modestis. Iterum illi : si teneremus disci- \
plinam lcgis, ad corrigendum inquietos esset utilis^
Ad boc iterum^aulus : Nihii sitis soUiciti^ id est ne
sitis diibii dc auxilio Dei, quod vobis accelerat di-
inissio legis. Yel latius accipiamus boc ita ut ad ,
utra:uquc pugnam respondeant haec verba. Quasi .
diceret : Vos utrinque impugnamiiii, sed gaudete in
Domino semper,quia digni eslis a persecutoribus, et
a pseudo pro nomine ejus pati. Iterum dico : Gau-
deu. Duplex est pugna, duplex exhortalio. Sic au-
icm gaudete, ut molestia, id est temperantia, patien-
Uae vestrae iiota sit omnibus hominibus. Ut autero
modesti sitis, scitote quia Dominus prope cst, qui
non dcsei-it sperantes in sc. £t quia prope est, nihil
ergo solliciti sitis, id est ne persecutores dubitctis,
Ne sitis dubii, sed pelite trt omnt oratione^ et obse-
cratione, et cum gratiarum actione. Oi*atio dicitur,
quando res impetrabilis petitur et deprccalive. Ob-
secratio dicitur, qiiaiido per adjuramenla et quod ad
impctrandum difficile videtur postulamus. Redditio
etiam gratiarum ad impetranda futura utilis est,
sicut ingratum csse nocuum est. Sic autem petite
ut petitiones vestrc^ innotescant apud Deum^ id est
<io;i;nitae et approbatae sint apud Deum. Tunc apud

cunque pudiea, Haec duo, veta et pudica, circa Odem
accipiuntur, quorum alterum sine allero licet n^
queat esse in fide. Si enim veritas est in fide et pa-
dicitia, quia si falsa fides est, est etiam adultera,
tamen non sunt superflua, quia verum et pudicviD,
diversas laudes signapt ui lide. Cogitate etiam, qtui-
cunque justa ad proximum, queecunque sanctaia to-
bis, qucscunque etiam sunt ama6t7ta* tii esl pro (pi-
buscunque amatur rdigio vestra, et ^irctm^ siut
borue famas, id est de quibuscunque bona loquontsr
homines. Ita tamen dico bonae famae si qua virtmtA
in eis. Yei si non est tanta virtus, sit ibi saltemo/ifN
laus disciplina; suificit enim solummodo disdpbBi
Christiana, ut appareat laudabiiis. CogitaUy in»
quam, hcec omnia, qum et didicistis a me, et eiisM
accepistis a me; et turpe est ut deseratis quae beiM
incfl^istis, qum etiam audistis esse in me, et cum
apud vos essem vidistis in me. Htec non soIudi co-
gitate, sed etiam agite^ et tune Deus pads erit oo-

, operando vobiscum. Sic vos de futurts admoneo, de
praeteiitis autem gavisus sum vehementer in DomiM,
scilicet, quod tandem multo tempore praeterito, et
tunc aliquando, idest semel non amplius reHonMtit.

, Gum enim apud vos eram, tunc circa me floruistis,

. nunc autem refloruistis non solum ministrare, sed
etiam sentire pro me. Sic enim gravis fuit vobis mes
egestas, ac si vcs eisdem indigeretis. Sentire dico,
sicut olim cum apud vos eram^ pro me sentiebe^

0 Refloruistis conveuienter ait. Sicut enim de flore,
ila fructus ex^>ectatur de hac administratione. Nuoc
tandem refloriustisy sed prius o<;cttpait eraiis^ etideo
excusabiles estis, si aliunde impedittnonmuustn-
«tis. Gaotstti swn utique, et noit hoc dico quasi pro-
pter penuriam, quae mihi gravis esset; ego emmdi-
dici esse sufficiens in quibuscunque sum. Scto eninK^
humiliari, id cst pauperari. Scio etiam abwtdsre,
lUe scit humiliari, qui non frangitur egestate; ^^
abuadare, si cum anctoritate novit subditis ioip^
rare, non tamen sibi ad gloriam, sed ad utilitatem
Ecclesiae. Scio hwniiiari et abundare; e|so eoim wb
institutusy id est assuetus ubique, id est in omai loco,
si ve sint ibi panci ,seu plures,seu pauperes, seu divites.
£t in omnibus rebus sum ego institutusy et sattfvt^^

'Digitized by

Google

S^3 EXMSITIO IN EPISTOLAS

N eturtre: ei (ut Utias dicam) scio abnndare et pe-
nuriam paiL Et licet dieam $eio pati, etc., tamen
feec ojmittf poesum, nao in Tiribus meis, sed in eo
adJQvante ^t me per gratiam suam eonfortavit. Et
iioet dixerim me non propter penuriam gavisum
esae, vemmiamen non sum ingratus l)enefic*is, sed
hena ficiitig oommumeantes tributationi mete, id est
oiihirtrtlralato. Dicoxcto abundareet penuriampati;
vos autem, o PkilippeMes, luec scf(t«, qnia quando
prefeciui sum a Maeedoma, tn prineipio Evangelii,
nuiia. Eecieeia communicavit mibi in ratidnt,.iil est
in consideratione datiet acceptp, ut consideraret me
dare sibi 8piritualia> et me debere ab eis aocipere
camalia. Yel eeon^verso quod acciperet a- me spiri-
toalia, etdeberetidare lemporalia.

Nulla^ uiquam, comfnvittdiivtt, m$i vo* soli^ qui
misietie mihi Th^tealomcam et temel et bis, non ta-
mcn in eongregandum theBaurum, sed in ttitim, id
est quod usui meq soffiGeret. Dicerent illi : Ideo nos
laudat, ut sic nos ad dandum inducau Ad hoc Pau-
lus ; Non ideo-vos.laado, ^itta ^iuirro daiumy id est ut
detis mihiy sed requiro abundantem fructum in rationey
id est in administratione vestra ex ratione facta.
Quasi diceret . Non amore accipiendi' quaero a vo-
bis, sed ut eihibeam me capaeem materiam vestr»
271 benigniuti, ufcsic frnctificare possit. Ideo non
qtuero datum» quiaego liabeo omttta, quaeeportet, et
abundam illis. Abundo atique, ^ta repietus sum acce-
plis ab Epapkrodiio fum misistis in odorem stuvitatis

PAULI. — LN EPKT. AD €61' ZTit

A Deo, Per inccnsum (qui dicinjr odor suavis Dco) si-
gnificatnr oratio. Haec autcm elcemosyiia non minus.
grala fuit Dco quam devoca oraiio. Misislis ct haiic
eamdem^s<iamffrc{;p/am Deo^ ncc quoquomodo ac--
ceptam, sed bene placentem Dco. Hostia vocabatur^
quod pro deviciis vel devincendis hostibus offere*
batur. Hi auteni, si se vel verL>eribus, vel jejuniis
mactartint, ut invisibilis hosiis teutationes supera-
renty non magis placerent Deo quam haec admini-
stratio. Reptetas sum a vobis, Deus autem meus
impieat omne deihierium vestrum^ Non secundum-
hoc qaod meruistis, sed secundumdivitias suas. 1m-
pleat dico in gioria et hoc tn Ciiristo Jesu^ distribu-
tore gloriae. Quia me replevistis sic oro pro vobis;
Deo autem et Patri nostro pro his et pro omnibus
qaae bene gerimus, sit gtoria in swcuia horum s«-
cuiorum consecutiva. Amen, Saiutate omnem san-
ctumin Christo Jesu. Hoc ait de discipulis suis, si
forte pertranseuntes viderent illos. Salutant vos ^
fratres qui mecum sunt, Hoc iterum de discipolis
suis qui secum erant ait. Saiutant vos omnes sancti-,
haec ait de conversis. Maxime autem salntant vos
hi ^ut sunt de domo Ccnaris. yxAnA sigiiificare eia^
de familia Neronis quosdam per eum conversos
esse, quorum ope existimabat se evasurum ut visi-
taret eos. Signum Epistolae. Gratia Domini nostri
Jesu Christi cum spiritu vestro slt, ut in spiritalibus
Deo serviatis, in quo et semper gaudatis. Amen.

ARGUMENTUM IN EPISTOLAM PAULl AD COLOSSENSES.

Colossenses,. sicut et Laedicenses,^sunt Asiani; etipsi.pReventi erant a pseudoa^stoUs. Nec ad hos ac^
cessit Apostolus, sed et hos per Epistolam corrigit. Audierat enim verbitm ab Arcbippo, qui el ministeriunt
in eos accepit. Ergo Apostoins jam ligatus, scriiut eis ab Epheso, per Tycbicum diacouum, et Onesimuia.
acolythum»

PROLOGUS B. BRUNONIS IN EAHDEM.

Hi Colossenses i^sian eraiit, afiines Laodicensi- C secuudum doctrinam Archippi et Epaphrae, super-

btts, quibus in Apocalypsi Jbannes scribit cum cae-
teris Ecclesiis, quibus similiter Paulus Epistolam
scripsit, quia tentabantur sCmititer ai pseudoaposto-
tis, et praecepit ut Epistola Colossensium legeretur in
Ecclesia Labdicensium; ete converso.His autemCo-
lossensibus non praedicaverat Paulus, nec ad eos
veiierat, sed Archippus discipulus Pauli, filius for-
tassc Philemonis, cui Paulus pro Onesimo recon-
ciliando scribit, praedicaverat illis, etad fidem eos
eonverterat. Quibus jam sic in fide promotis, Epa«
phras quiJam, ex eodem populo natus, inslructus
eti m a Paulo in fide, superveuit, afiirmaiis quod
Arcbippos praedicayerat.iliis. Quem libenter audie-
runi coiicives sui, et per eum incremenium aceepe-

venerunt pseudo, praddicantes illis legem. Populus;.
autem adhuc rudis, eiqistimans eos esse audiendos
non minus quam iitos priores,.f)&re iiicipiebat con-
sentireeiis. Sed Epaphras, audiens Apostolum propo
esse Ephesiy pertransiit ad illum, nuntians illi ordi-
nem rei, tt postqlans ^ eo ut praedicatibnem suam»
27S et Archippi confirmaret per Epistolam illis
missam, eorum vero partem qui contradicehant,
improbaret. Hac occasione Paulus scribit cis hanc
Epistolam, in qiia materiam habet Christum et le-
gem ; hi enim Christtim, illi legem praedicabaot. De
his sic agit approbaado fidem Christi, multidetevi-
deiitibus causis^et improbando legem non ultra|am
esse tenendam. Ea inlentionedeutroque sicagitut

runt fidei. Dtim autein florerent in fide ambtitantes D coiifirmet eos in puritate fidci qui est Christus.

EPISTOL\ AD CQ^OSSENS^ES

CAPUT PRIMUM.
c Paulus apostoius Jesu Christi per voiuntatcm

i

< Dei, et Timotheus fralcr,.hisq!ii s«!nt Colossii^» .

< ittKlto, et fidelibus fratribus in Christo Jesa.

Digitized by V^OOQIC

m 1S. BRIJNONIS CiyflTHI}SIAN9Jl|lllt lMST43;UTOiUS( OtP. ?AR9 R. 17«

«Gratia TQbiset pax a Deo patre noslro.' Gratias ^ c incmi^sairieotiarHl^HbeamuserarMbahmiiii^
% agiiDiisDeQ etPatri Oomiiii uostri Jesu Gliristii
i seniper pro vobis orantes, audientes.ftdem ve-
i. stram» iu Gbristo lesu» et dilectionem f[uam ba-*
< l)etis in sanctos omnes, propterspem qua&repo^,

<* sita est vobis in coelis, quam audisiis in verbo
<. veritatis Evangelii, qupd pervenit ad vps, sicu^et

< in nmverso mundo est, et fnictificat et crescit

< sicutin vobis, ex ea die qua audistis etcogno-,

< vistis gratiam Dei in veritate, sicut didicistis.

< ab Epaphra-,; charissimo conservo nostro , qui

< est Hdelispro vobts minister Gbristi iesu; qui;

< etiam manifestavit nobifr dilectionem vestram in
t 9|Mritu« Ideo et no^ ex <](ua die audivimusi non
<, cessamus pro vpbis orantes et pestulantes, ut im-

c perfectum in Ghrino Xesu, iu q^o etlaboro, eer-
^ taodp secttudum opeis^tioiieia ^«s quemoperauif
^ in me in virtute* >

EXPOSITIO*

Pttulust ete, Qniabie auctorila&necessariaerav
dpgnitati» nomeo non intermisit, dioens i Pauln
upo$iolu$f S7S Don legis, sedGArJslt Jo$u. Aposto^
his dieo per vQluntatm XM- Seitote qula.qui mlhi
cpnsradidt, contradieit e^ voluoftati. Dei : qui suCem
Archippo etEpapkr^discfpuiia lco9djiitoribQs]niei8«
similiter et miht el Dep^ Pauiiis» inqnam, 4i Timo-
fAens fraUr SjCribuBt kis tfui iuf^ Co/osstf. His dioo
$aneti$^idi est qui sandli sunt et cenficmati in ju-
stitia fidei. 5anctt>, ioqoam; €t fidelibus ftatrilnu^'

< pleamlni agnitione voluntatis ejus in omni sa* ^ id est minus perfectis. Sanelis et Adclibus^dieo in

C/iKi$to fe$Uf q)am si Ghrisiua lcistts vobis ad sancii-
fipandum sttfficit,,frufltra legem apprehenden vallis.
T^mptheiim idoo secum.in; salulatioiie ponit, qah
npui» eral illi v el lialiebant eum raaiinteattctoritstis.
Hic antem aucloritaiesola opus erat. Nen enimcoB-
ti^adieebant Pelr« ^el Pa^lo,. veL cui^ipi Ghridtura.
prasdicantif sed 8im'pliciteropinabantur illos pMds.
sic. esse ex Paiilo, ol ittos vms. Patdus; inqttain.M
Timotiieus sio scribnnt. Gfatim wH$.e$pax a Deo'>
pu$re froslro, sieuft saepe ei^Misilum ^t^ Nane ia pri-
mis Govmendat Wtartomm,, qvam tradiderant illis
Afchipptts et Ejpaidarag» dioens : Audkute$ fidem t»-
$tram groH» M^mm$ Jkp : pro i^ua nliq«e non age-

<. pieatia et,inteUecttt spiritaii, ut amlmlelis digne
<:Deo per omni^ placenles, in omni opere bono

< f^ctificant$s, et crescentes in scientia Dei| in:
c , pmni yirtute .^mfortati secundum potentiara da«
t ritatis ejus^in pmni patientia et Ipnganimitate,

< Gum gaudip gratias agentes Deo et Patri, qui di-

< gnos nos fecit in partem sortis sanctorura in iu?

< miup. Qui eripuH nos de potestate lenebrarum, el .
4. traHi.stulit ui regnum Filij dilecUpnis su». In quo

c ; liabf^mus redempiioiiem et remissionem peceaUH ;
c.nim^qiii^esl im^go: Dei invisibilis» primogenitus

< onuiia ereatttrm^ qttoniam.in tpso condita sttnjl.
^ universa in ceelis et in terra, visibilia et invisi-

< bilia, sive thrpni, sive dominationes, sive princi- p rem gratias^ si essetJmpqf fecta» Sed agimwft giaiia^
f patus, sive polestaites^ omnia per ipsum et in ip^ Deo, et Patri Domifii no$tri Je$u Chri$ti, cujus fides

< creau sunl. Et ipse est ante omhes, et omnia ia . tradita est vobis. Cui s.icut egoconsentio^ sicChrir

< Ipso consunt : et ipse est capui corppris Eccle- stus et Pater ejus Deva. 'Vldete ne vos negligenies

< slae, qui est principimn priraogenitus ex mor- discipuloscon^mnatismema|^i8lrum,.quu

c tuis (/ Cor. XV, 20), ut sit in omnibus ipse Ghristum ei Patrem ejusDeura'con^mnitis.GrttiJi8'

agioMia n^s^ oraiiles 9ra vqhie^ uiht llfie^qiiam aees*
pistis proflciatis, quoi utiqtte inpn orarem ni^sifideni
l^^c approbarem. Orante$ djconon raro^ sedMiper.
Videle ne lal)brem oraiioiHS meae irritum faciatis.

Vnde gratias agat, proxime s^ubdi.t^ cpmmendaiido
fidem, sicut tradi4erant illls Archippus ,et Epapliras,
dii^ns i Grati(t$ agimus^ audifi^te$ fidem ve$tram esse <
iti Chri$to Je$Ux et audient^s bonum efiectura vestne
fidci, scilicet dileclionera, quara habeiis in omnes

< )iu fide fundati, et stabiles, et immpbiles a spe j) sanctos quibus, ex cbaritate vestra* communicatis. .

< ^ya^ngeiii, quod audistis, quod praedicatum est in ; I>f /«c/tpnem c/tco habitam prppfer spem, id est propter
c j^pversa creatqra, quae sub coelo est, cujus faclus rem spcratam ; qpae spes est postm, id est abscondiu

c primalum tenena, quia iu ipse complaeiiit otmnei^
c plenitudiitem divinitatis inhat>itare, et per eum
c recpnciliari omnia in ipsum, pacificans per s^n-

< guinem crucis ejus, sive quae in ceelis, slve quae
1 in terris sunt. Et vos^ cum essetis aliqu^ndo aUe-;
c nati et inimicisensu, in operibus malis, nunc aii-
« tem reconcilia.vit in corpore cariiis ejus, per mor-
« teni,'exhil)ere vos saiictos, et immaculaitbs, et ir-

< i;ejife%ensil>iies coiram Jpso, si tamen permauetis

c suia. ego Paulus miuistcr ; qui uunc gaudco in

< j^sslanibus pro vobis, et adimpleo ea quae dcsunt
c passionum Ghristi, in carne mea, pro corpore

< gp^^quDd est Ecclesia, cujus faetus sum ego mi-

< jnjisW secundum dispensationem Dei, quae data

< est inihi in vobis, ut impleam verbum Dei. My-

< steriura quod absconditum fuit a saeculis et gene-

< rationibus ; nunc autem manifestatum est saneiis

< ejus, quibus voluit Deus not^s faoere divitias
c gloriae sacramenti hujus in gentibus, quod est

c Clnridtfi^, In vobiispes glbriae, quem nos fthnan- ^
c tiiiMKtscorripiomesomnemhomiiiem, etdoi^ntes '

VQbi$f et reservatai in tam digno loco sicut incaliu
Per hoc quod dicit, speratam positam. esse et abscoo^
sam, commehdat meritum eorum, qui^ sperant a Deo ^
quod nec viderunt nec audlervnt. Ubi att in cotlis,^
di|;nitatem speratae rei ex loco iu ^uo futura es(,
ostendit. Dicerent ilii : Spes isla ex iege habetur. .
Ad hoc Paulus : Quam rem speratain et audisiii et
Ihlellexistis f» »er*o «eHlttfti.Neque h3e£"v@rilas ih
legeftiit, sed verilatis Evansgelii. Lex enim falsiutis
est verbum, sed Evaugeiiura verbttm est veritaiis.
Iterum iili : Maluraus non obe^iitiiibi, qoani nm
inaudiVaim siisf iperef A4 hoc Pa«lus^ (^odtisiih^

Digitized by

Google

ros. Quod aulm omifA9 £Gel^».lOB^I» voMe re*
fcliere xvMisf Itenim JHi v Penr^it utiqiie ad w^i
ped DM sie iDtegruin uit ed a)io9., Ad hoe ^t : Per?
veoit Htiiitte ad voe^ $knt pervenit iit uni^$im
wmdum. ki hac ^mm eqydem fide qufuni mtideKont
yobis, U)t06 ipundu» poet GliristKni abiL PervmtU
dico fi esf, id est sic pennanet in ufiiTerso muQdo^
et frucUfic^t beue operando» et cretcU tan Banem
^uain cogoitiooe l)ei. Noo per aliiid quam traditum;
est Yobia, sed mcut isti posuerunt an vo^ti. Dicereiit
lUi : Gresdt quiiiem in nobig, et quo cicpimus au-
dird lios qui ooTiter imrayerunt. Miniine, aii PauiuB».
led creseit ex ea die qum mudktU fidem ok ArehJKppOi^
ei ee^nmttU per le^tinHHiit SeriptunHrum, approba<

Min cognilioue divin» e«BeBiiifr, quam nemo.ha^^
bere potest oi&i prii^s (eperetur quft sunt Dei ; umkv
enw.porcognition^m.adoper^, aed per opera pnen
jni«8a ad cefcniiiopiem ^sceodi^ur.. Ikee aeieniia Dei;
el.agpiUo voiuvtatia «jus qaam praeroisii k>pgea j»
differunt : iiii enim ait* quid veljt Deus» quid non
TeUt;.quod (^ciie patet quibuslibet : hic autem d«
^ognitione divina easenii^ quam aperit puritaa vi-^
ISy convenieDter asceodit^ Prius enuo intelligenda.
eslvoiunlas Dei; qu^inteiiecta, ambulandum est in
ea^ nec ibi subaislendum» aed in meiiu» firucti(ican»
dum. Tum demum p:i|je| introitini. sid cogBi^ionom<
^ivin» essentiae. Quo postquam venitur^ restat so:-
Inmmodo peri everare. Vnde ail :: Postquam fmcti*

luii vobift^iMtoiii IM qa« est in flde.. Qraiia ^lm.^ iicaverilis ^t creveritis in «cieniia Dei» esMe fon/oi

legis inmanu abscindeniis peUicuiam veml» oomi-*!
Itil. t . )

Gratiam Det dico •« «#ft|Mf credite mtht, qaial
liaeceslveni gnHia Dei. Gratia legis umbn eral«>
AeditiU dico^ el sioul vos dtdttfistis, ct utiqne torpe,
est didieisset quod derdinquerolis» el e eonverso s
IHdkutie dko a^ Epafkira xk^meume ftoitrs, qui iiaj
servE Ghrislo in Evangdlo, ul Pelrus vei egou Kei
ergo minus audiatis ema. Dieereniilli : Yodi&eum;
coAservnm ; sed alia ■unislraviinobiey q«3a te non -
didieit. m^ ifimme» ail Paulus, quia ^i «l»
^e/t« mmtsfipr,. nU addens, nU dimittuens. Ni-.
ttisler dko Ckrieti Je$u, id est vel quia Ghri*

tatit id esi roborati etperseverantes*. tii tfirmi tirtuUf..
id ^s^humiUtalet temperanti^ el quiMunque sunt.:

Gonfortati dico iecuadum polenliam ejm^ id esl ita
conforlati sicul ipse poiens esl vos coBfortaire. Po^
tentiam dico dariialts ejus^ id esl qu» vosclarifica"
viu Qui euiin cum essetis in ienebris peecatorum^
vos ciarificavit JuslUicalos» faciUus poleriiel debei^
cousummare jamiustosJn omni virlule dico, Acilice^*
i» amni patieulia et longanimitate confoHali cunir,
gaudip., Quia has duas virtutes vidii n^agittJMcessa*,
rias ad perseverandum, ideo subjungiiin, omiii par t
tuntUa^iA est ut sicui acerbit^tein malociup, 910 el'
opprplH*ia paiiamur.Qui enim pati x^ vuiiC0P'>

stum mhiislrai, vd quia Gbrislus instiluit eom mi-c ^^^^dii, reperculit , et sic dilecUo peril* ,A44idil 1

lustrum, vei minisler ad honorem Ghristi. Et quod .
niaisler esl» hoc oerte pro vakie^ qui popuHis ejua;
esiis» qnia iiiai pro dikelioBe Tuslnt essely eredoi non >
miRistrarsli ftui 0liM>iBMfMMiinaHi:BOB«diUBfc^i
iminun, Beo ^diasensiOBemv s^ ^tiertioBsm teiiraffsi
tm in epMtu^ Id esl eehteBwerecanmUa, diUgere :
l|Mritoaya«

Ostenso BBde grsilaa agai cum approhatioBe ae* *
eepls fldet, SBbdii quod orsl«pro eisinserendo im-
pnbationem legis, iiceBs : Et quia naBifesUvil no-
bis dileeliopem vestram in spiriiu,. iiieo oroatiis pro :
«olii el nah eeeeamue orantee^ ex ea die gua audiW'
fltti fidim et diiaftianem mtram. Oraniee dico «1 pe» .
iisiaalei, id esl quasi rem JBSlite veslnedebium.

etiam in longanimitate. Qui eoim lopganimis .
itt ^ustiuendo iion est» si differtur remuaeralio,
projieit onus Dei| el sic omnis virtu^ iii; ilto pe«> ,
rk, Itenim, patienies ei loiiganiyies esse maljom t
est, nisi ex voluntale, e| ideo addil ciim..9a|idipv «I .
n,en trisleniur ; sed gaudeant pali el. diu ^c^xepeDtaie. ,
Vuit iiUs modo improbare iegem, dicens ji^ ei atiosc
aposlohis qui in lege naii fuerunti ^ia iii ^ieneliris .
tune erani, iegem desemisset et graiias ager^ Peo^
CK eo quod aJ fidem vocavil eos ; et si nmurBies ie^> ,
giSviUa negiecta, adh^reni fidei. SiuiieiB /^ leos .
qui nunquam in lege fi^eruni, ei fidem aceeperiintft^i
cfnfundere puritatem idei admislione leg is.; Unde
sio ail : JHob cessamus orantes pro vobiSt et gratiaa^^^

cm fiducia pelenles ut impbamMaffnUieneuofm^ Pagentes ^ Patri » qui no$ feeii dignt^ inparUtn^^

(i/ti ^u$y id esl uiplenarie eognoscalis vohmtBlem
Bei. Uapleamhii dico. in omni eapienHa, Sapieiiliaaa .
liic ponit quasi sdentiam, et quod ail in oouii sa-' .
pieDUa idem vaiel quod m omiii cognilioBe activm .
y'i\flt. hnpleamiBi etiam in amni epiritaiiinUidoetUf t
«tysieoiin. corporalihBs, sie vohiBUtem Dei iiileli? >
SstisinspirilaUbBa. Vt mleiiigeBles vohioteleBi.ciiBa !
ambnletie per onuUai i4 esl bOBO operemiBi, Ambuio- /
f u dice, digne Deo^ id est ui silis digui habeie Beum. .
Vel digne Deo ui Deos dignum judicel habitare in
vobis. ..VoB.difio sie amlmiando placentee. Yei aBdw-.
letis placentes per omnia, quod idem vaiei. Neo iu /
aiibttiandasBb^teievdilis/.sed iti omiti o|ifra bono
iruciifiatitet^ id esl ittcreaientum habenies. Yos •

$orti$^ id esi participationem b»redi|aiis ian«f onuuK^ t
id esl, quam hahitnri suat sancii» Nos dico pesiloac ,
iit iumiMs, id esl in venccoguiiione. Yel 1« («miee^ id^ ;
275 Mlio Ghristo iUumiBanle nos. Patrem Bii* se- .
cuBdnm diverso!sposaessores,non quia ibi sinl^egre^ :
galm parlest quio omnihus una bealiludo. Uisredi^ ,
talon saBoiorum vocal sonom, quia nqi^ per. nperjw. .
tnm liominis dalur» sed ^orle, id esl divini^eleGlione. •
Quomodo dignos hac sorie focerit subdit, dicens :
Posuil, inquam, in iumine^ fat primam eripwitstoe .
de poteetata tonebrarum^ id ^i.vel d«t»onum vei .
peocalorum, vel ignomuiia^ PotesUlem ideo di<it, «
quia vis humana per se noq poteral^adere< El:
nos ereptos:ir«ttilttiif; id «si traiMfcnnatilr tn rc^ >

Digitized by

Google

S79

S. BRIJNORIS CARTHVSIANORIIll INSTITOTOUS (»P. PARS IL

m

fnumFilH^ id est «t Filins suas regnune» in nobis. A ideo prinuMnm tenemr, i/uiaftamptMit Deo Patri

Fiiii dico diUetiottii nur. Omnes enim praeter istam
iilii fuerunt ine. Omnes enim i» peocato nati ; sed
hic solas Filtus dilectionis, qtila a peccato immnnis.
De quo Pater ait : c Hic est Filius mens dilec«
lus, » etc. (Mattk. iii, 7.) Hodttmereptloiiissabdit : Jn
quo Filto habemutredemptionem; pretium enim san-
guinis in cruce datum est omnibus stifficiens. Per
quem etiam babemus remistionem peccatorum in
bapttsmo; ^t Fitius secundum divinam naiuram e$t
imago Dei invisibiiii, id est plena reprsesentatio Pa-
tris, quia quidquid in Patre, totum est tn FiKo, non
Umen imago , quod aliud sit, nis» qnantum ad di-
sttnctionein personarum, sed plena identitas in
substantia. Possumus construere, invisibilii imago

kabitare in ipno Fllio ptenitudinem omnium booo-
mm, sicatJoannes ait : « De plenitudine ejus omnes
accepimus {Joan. i, 16). Et placult Deoper eum Filiain
feeondtiare 9ibi omnia, tam gentiles quam Judxos.
Omnia tamen dioo manentia iji ipio. Uai ^im in
ipso non manseric, eipers erit feconciliatlouis. Pb-
cttit reconclliare paeiftcane mundum sibi, vel J'a-
daeos et gentiles inter se per sanguinem iion fasmir
aliquo genere bonestae mortis; sod per sangumem
crucis eju* ; qood genus raortis contemptibillssimQn
276 ^^- Pacificans dico DeOf $ive qum jn eidit
•imi, id est sanctos qaorum animae jam regnant ia
coelis, $ive quee in terrie sunt, id est eoa qai adhuc
peregrinantur in terra. Yel ita : Sive quee in cedH

Beiy vel iiiiii^ Dei invisibiH». Et ex his veii»is ha- ^ funt^ Id est angelos, eive qum in terrie sunt, id est

bemus Filium eonsubstantialem Patri, quia, si om-
uia de sttbstantia Filii quae de substantia Patris di-
cuntur, profecto consubstantialis est ei.

Fliius dico primogenitui omitts creaturofy id est
ante omnem creaturam genitus ex Patre; ipse solas
genltus, caetera creata non modo ilHus genlta; nec
ipse creatus, et in his verbis habemas eum coeter-
iHim Patri. Yere geoitus est ante omnem creaturam,
quia univerea $unt condita in ip$o, id est per ipsum,
jaxta illud : f Omnia in sapicntia fedsti ( Psa/.
Giif, 24), >*hoc est in Fiiio. inii^^ersa dico, quia
vleibiiia et invieibilia in ccelii, ut angeli, sol et luna,
et visibilia ei invtsibilia in terra, ut spirltus anima-

homioesi. Ante Cbristum inter an^elos et homiaes
dissidium erat : sed justiflcatus homo, mox pacem
hdiiuit eum angelo. P^nc tandem descendit ad illQd
qaod intendebat ex praemissis, dieens : Nos Judcos»
pacificavit, et vos gentiles similiter recoaciHavit.
Vos dico, ciim, id est qaamvls, e$$eti$ aliquando, id-
est tempore inftdeliutis, alienati a Deo pei ignora&-
tiam : et essetis intintd, id est inimlcaremini Deo,
$en$Uy id est ex volantate. Inimici etiam iit operibu
malie. Yel, quamvis essetis inUnici sensu, tamen it-
conciliavit vos, itniic autem reconciliavit in corpon,
nondum immortali, sed corpore camk eju$, id est>
adhuc mortaiis. Et si in corpore mortali iioc fecil*,

lium, et omnia t«na^£orpora. /n cali$ hpne dico, g^ quid faciet in iimnortali? Longe amplius. Recooci-

quia $ive throni, $ite dominatione$, sive principatus,
$ive pote$tate$y omma creata $unt per tpsum^ et ita
per ipsum qaod creata contlncantur tn fpio, id est
intra amplitudinem ^fUH ipse enim in omnibos et
jam extra. Et ipse e$t ante omne$ dlgnitate secun-
dum utramque naturam, et omnla creata constont
in tpso, Id est existere babent per ip$um. Sicut
enim ^se non poterant , ntsi per ipsum, sic nec
creata consistere, nisl per ipsum, et ip$e Ghristos
e$t caput, Id est pi*incipium et regimen Ecclesiw.
Quod Ita ait : Caput corporie Ecclesise , qiila sicut
corpus hominis omnes eensas babet in capite, sic
Ecclesia omnes vires suas habet inChristo, capite,
principlo suo et rectore. Opponeret ille : Quare dicis

liavit in corpore per inorann ; ut enim vos recoad-
liaret, pati volult mortem, id est ut exhlbeaA aoi m»*
ctot positione virtutum, et immaeulato$y reaotiOBe^
malorum, et irreprehen$ibite$ coram ip$o Deo. Qood
nec subtilitas ejus (cujus ocolis omnia nuda puny
inveniat in eis quid reprehendat. Ita taoMn dioa
eihibeat, si vos permanetis fundati et flrmi in ftde.
Et-si permanetis stabilee quantum ex v<^s est. £(
immobilee si immineat persecutot a $pct id est a
sperata re. Spe dico EvangeHk, id est quam spera-
tam beatitudinem |M*omittit Evangelium ; quad EraD-
gelium audistis9i didKpulis uostris. Necdelietisillol
refellere, quia sic acdpiunt omnes Justi. £t hoc ita
ait : Qwod Evangeiium psEfidicatum e$t umverim creor

Ghristilm caput Ecdesiae , cum Abel et multi justt D turm, et permanet sic in universa creaturarCreato-

fuei^int prius illo, tempore? Hoc ita removet : Yere
caput Bcclesiae, quia, ^t e$t prificipium E<clesiie.
Llcet enlm multi sancti camem Ghristi praecessis-
sent tempore, nunquam tamen salvarentur, nisi per
iidem membra essent capitis Ghristi. Potuit iUque
caput esse Ecclesiae, quia ^iHmo^oRttiM est ex mar'
tui$. Primus enim omnium surrexit ex mortuis. Et
primogenitus, quia ipse habet omiiem haereditatem
Patris. Et quicunque inde aliquid habet, oportet ot
ab ilk) habeat. Sicut primogenitus filius habet om-
nem haereditatem patris, et nemo quidquam nisi ab
eo. Nec primogenitus repudiandus, ut Esau ; sed ita
pribiogenitus ut ip$e $it tenene primatum in omnibue
croaturis. Princeps enim constitatus est omnium.

ram vocat justos per exceUentiam, quia licet omoes
sint creaturae Bei» justi tamen privilegio quodam
creatune dicuntur in quibus prior generatio quK
fuit in delicio camis per baptismum deleta est, et
novitas idei generavit eos novos fiiios in Ghritto.
Unde sic alt : In univena ereatura, id est in omni-
bus Justis in fide Ghristi nova creatura factls. Dni-
versa dico, non aniuaregionis, sed qumeunqve m*
ceUo e$t. Yel ita : Greatora quae sub ccela est, id es^
quae adhuc peregrinatur in magdo , post modicnni,
merito fidei transferenda super coeios*. £t in Ikic
verbo saiis commendat Odem illis.

Modo poiiit auctoriutem suam, qus neoessaria
erat illis ad confirmationem dicens:CitiiM Evangetii

Digitized by

yGoogle

38«

EXP0SI1I0 IN EPISTOLAS PAULI, - IN EPIST. AD COL.

m

tg^ Poh/m (cttjus auctoritati contraire non licet) A Petrura, quia recepisset gentilem Comelium, non-

factiu tmm a Deo, non uliqne dator, sed mtiilfter;
fict etiam ut magnificem Evaugeliuro , fittttc paf ior
positos in vinculis, et in pauiombus iliis gaudeopro
9obU inscruendis. Si enim viderent Paulum rdTu-
gientem pro fide patl, vituperarent fkdan ex ipso
Paulo qui ottenderet in se non esse patiendum pro
ea. Gaudeo, inqiiam, et gandens adimpteo ea pas-
sioaum Ghristi quof adhue desunt, et implenda mlhl
restant. Passiones suas diclt esse Christi, et quia
Christus sic eum pati instituit, et quia patitur pro
nomine Christi. Adimplere se dicit, quia ad mortem
vadit, in qua esc consummatio passionum. Yel ita :
Adimpleo ea pauionum Chritti^ quae adhnc desunt
Cbristtts multas passiones hahuit, patiendo oppro-
briay vexationes, et flagella, ad ultimum , mortem.
Sic Paulus opprobria, Yeri)era; multas aflHctiones
passQS erat, et ad raortem festinabat, ut sicut Chri-
stos pro eo, slc ipse moreretur pro Christo. Adim-
pleo passiones Christi : non In damno rei, non in
opprobriis solum, sed in eame mea, Ipsam enim
camem exhibeo ad poenam, et boc pro corpore eju$^
scilicet Christi multiplicando. Non corpore quod re-
ceptum est supcr coelos, sed pro corpore quod e$t
Eccietia, Potuisset dixisse simpliciter pro Ecdesia;
sed ubi ait : Pro eorpore ejut quod eet Ecclesia^ plu-
rimum commendavit fldem, qnae facit hominem
membrum hujus eorporis , cujns caput est Chri-
stus. Cujue Iterum Ecdesiae ego factut eum mini-
$ler secundum di$pen$ationem^ quia scio dispensare
unicuiqoe pro modo suo; huic majorem, illi
277 minofem gratiam. Dlspensationem dico Dei^
Id est quia vel Deum Ipsum dtspenso, vel quia Devs
me dispensatorem instituit, secundum dispensatio-
nna guw data e$t mihi in vo$. Yidetur hoc super-
flnere, quof data e$t mihi in fot, quia dixerat,
feoifitficiii di$pen$ationem : sed quibusdam tradita
est dispensatio, qui tamen praeventi martyrio, non
habuerunt tempus dlspensandl ; sed Paulus et offi-
cinm dispensationis accepit, et data est ei focultas
dispeBsandi.

Lket ad illos non fuerit, dldt tamen sibl datam
esse dispensationem in eos, quia de apostolatu ejus
sunt, et per disclpulos ejus edocti. Data est mihi

dnm plene cognoscentes mysterium Dei de salute
gentium ; quibus Dcus voluit nota$ facere dltilia$
gtorim. Divitia$ ideo, quia iuflnila sunt dona Del ;
Gloride, quia gloria est in omnibus illis. Ditntiae dico
$acramenti /itijiex, cujus mlnisler factus sum. Sacra"
menii dico in geniibu$; salus enim gentium fere
omnibus occulta erat, sed de salute Judaeorum non
dicitur mysterium, quia iUis aperte Christus pro-
missus erat in lege, cum in gentibus non esset
Deus, quod sacramentum e$t Chri$tu9^ qui In lege
sub mysterio fiiit promissus. Chri$tu$ dico $pe$ gto^
rite in vfibie, id est in quo vobis sperare licet omnem
gloriam et remissionem peccatorum, et justitiam
vitae, et futunm gloriam. Quem talefn scilicet spem

^ totius glorise (futnrae) no$ annuntiamu^^ omni fiducla
corripiente$ omnem hominem et docente$^ corrlpientei
errantem a veritate, vd fidel coniradicentem. Docen-
tes et eum qui nihil sdt, vel adhuc simplicitcr sapit,
oorripientes et doccntes in omni ^apientia^ id est
tam de corporeis rebus quam de spiritalibus, ideo,
ut exhibeamu$ non Jiidsum tantum, sed omnevt
hominem^ nec gentilem minus, ludaeum perfectius;
sed omuem hominem aeque perfectumin Chri$toJe$u^
qul solus ad perfectionem sulficiL /n qno^ id est itf
qua re, ut omnem hominem perfectum exhibeam,
noQ solum corripio et doceo, sed eli am taborv, ce%r
tando. Laborat jejunando, vigilando, et per bujns-
modi certat contra persecutores sustinendo, eontra

^ pseudo fidem confirmando. Laboro et certo ageiis
$ecundum operationem eju$ quam operatur in me ih
virtute rairaculorum, id (Bst,sic Deus cooperatur
nihi in labore et certamine, sicut in operatione
miraculorum, in quo etiam infiddes vlrtutem Del
confitentur in me esse.

CAPUT n.
< Volo enim vos sclre qualem soUidtudlnem

< habeam pro vobis, et pro his qui sunt Laodldae,
4 et qnicunqoe non viderunt fadem meam In carne,

< ttt consolentur corda ipsorum, instructl in cha-
<
<
<

ritate, et In omnes divitias plenitudinis intellectus
in agnitione mysterii Dei Patris et Christi iesu,
in quo sunt omnes tbesauri sapientiae et sdentia
absconditi. Hoc autem dico, ut nemo vos decipiat

ideo, ui impleam verbum Dei, quod et locutus ab ]) < ii^ sublimitate sermonnm. Nam et si corpore

«tenio, et in tempore vatidnatns est per prophetas
SU.18. Magnae auctoritatis apud Deum Paulus se
asserit, cum dlcat per se compleri qnod tot ante
tempora praedlctum fuit, et donec ad Ipsam inex-
pMum remansit, sdlicet salvationem gentium. Yer-
bttm Dei (fico, id est my$terium quod abeeonditum
fuit a prioribus $efcuH$, et iia a sneculis quod etiam
a generaiionibue, id est quod quicunque in priori
genitara erat, faoc secretum ignoraret. Licet paud
lunc cognovissent, et hi Justific&ti per fldem venturi
nt Abrahara. Olim fuit absconditum, sed nunc in
diebus gratiae, manifeetatum e$t $aneti$ ejue^ sciliee^
Chri8ti,nec omnibus, sed Hlis quibu$ Deu$ voiuit.
Ut tbi apparuit, quando dlscipoli reprehenderunt^

absens sum (/ Cor. v, 5), sed spiritu voblscum
snm, gaudens et videns ordinem vestrura, et fir*
mamentum ejus quae in Christo est fidei vestrae.
Sicut ergo accepistis Jesnm Cfaristum Domlnum
nostmm, in ipso ambulate, radicati et superaedifl-
cati in flde, sicut et didicistis,abundantes278"i
illo in gratiarum actione. Yidete ne quis vos
deciplat per philosophiam et in^nem faliaciam,
secundum traditionem hominum, secundum de-
menta mundi, et non secundnm Christum, quia
in ipso inhabiUt omnis plenitudo divinitatis cor-
poraliter, et estis in illo repleti, qui esi caput
omnis prindpatas et potestatis. In qno et drcon^
cisl estis, drcumcisione non mauufacta in ex-

Digitized by

Google

s»

S. BRUKOfAb' GAKTHIKSIANORUM INSTlT^miS OlrF: FARS41.

»1

c (p<^tati<me corpons carnia, sed in circiMDcisipDe A nos qoABidonirecoffiMNrea, ^ qoae sufaja^m ocalit;

dehioc ii^corpopea in iiobis,, iA jest aBinias. t^cr
aniinias, itemm incorporea in coeHs, «i angdos, ei
a)> angelis conaceiMlinius ad Oeam, tmeUigeBtes «om.
ex piiritale ereatararoBi ms^gis punuB, oiagls spiri*'
t^ein et ipcoiqpreliensii>ileni. Im f«« lesB Gluristo
SK»t jQmne$ ihwuri §apientiw el$eientw^ idettin
quo omnis aapieoiia de spiriialtbus, et sctentia de
corporeis recondita est, sicut in tliesauro ; ipseentn
est tli.esaurus. Oe j^enitudine omnes aiae dimiou-
tiooe ditaniur. Thesauri dico «^Moiufilt, id e$t
paucia rerelati.

. Oicerent illi : Thesauros istos non Tidimus, ut
in ulroque saplentiam et seientiam haijeamus.
Ad hoc Paulus : Ei si in Ghristo 279 (^os hosi

c^. Jo&u Ghristi, consepulli ei ia haplismo, in quo et
f rc6urrexistisl[>er fidem operationis Dei, qui susci- .
c. tavit. illHm a mortuis. Et vos cum mortui essetis,
c' in ddictis et pneputio carnis vestrae, convivifica- ,
c, Tit cuia iUo, donans vohis onmia delicta, delens
c. quod adversus nos erat cbirographum aecreti.
c quod erat coutrarium nobis, et ipsum tulit de
c medio, affigens iilud cruci, et exspolians princi-
% paiius et potestates, traduxit coufidenter paiam,
c iriumphaiis illos in seipso. Neiao ergo vos judicet.
c, io cU>o^ aut in potu, aut in parte diei festi, aut
c. neomeniae, . aut S«bbalorum^ quse sunt umbra .
c fuiurorum ; eiorpus autem Ghristi. Nemo tos
1 seducat volens la bumilitate et retigione angeio-*

c rum, quae noU: vidit amhulans frustra inflatus,^ thesauriun inveniti^, frustra legem lidei ad|jungm

c sensu carnis suse, et nom tcnens caput, .ex quo.
c totum corpus per nexusct eonjunctiones submi*^
c nistratum et constructum, crescit in augmentum;
5 Dei. Si ergo mortui estis cum Ghristo ab elemeiitis,
c huju&mundE, quid adhuc tanquam viventes mundo:
c discerniiis? Ne tetigeritis , neque gustaveriti».,:
« neque contractaveritis ; quse sunt pnmia in.
c .inleritu^ipsousu, secundum praeceplaet doctri*^
c nas hominumv quae suntrationem quidem habep"*>
c tia sapienii9, in superstitione et humilitate . etj
i non. ad pascendum corpori, noji io honore aiiquoi
i ad satoriuteni carnis. \

EXPOSITIO^

Ideo {aboro, et oerto, quia toUUitwihKm habeo pro q per spiritunH quid Epolaaia^ suae

vultis. InGhristo suntthesa<iri.sapie%tiiBet aeieiitis..
Boc oniem ideo. dico iii Ghrislo, acllicet obbbcs esse
thesauros, tit nano deeipiat vo$ in eubiin^itmie^ qina
i)lip&evdo plurimum studeiit In suMimilMts verbis.
SublimUate dico $ermoni$, quia h$ec sublimiias ia
flf»:roone tantujB. est, oon ui sententia, sed fidefes>
simpUcitatem habqnt, in.verbis» sidiiliinitalem in sen»
i^ijs. Idep dicQ ; Nemo vq$ ' da futuro.' deeipiet ;
^am Bondufn deeepti esMs. £i iv id . esi ficeif taim
obeBMmm a vobis corpore^$edi id eslTaovsn, tebi$4
4UII itfift pr»seri& cp«rt|M, Manc gratiaBa Bi&lli san»
ctonim.babMeruntj^ui M^rtiDBS et Nieolans^, qnaia
oredilur^ prsecipue habuisse Faulu», «1 absoBs. «cife^

fiioeveDt, fd ad

vabi$f ^ hanc volo vo$ $cirequalem^ id est quam.
iofinitam, soiUcitudinem habeam pro vobi$ Qonlir-^
ipsandis, el pro- hi$ quitunt Laodiciw. {ijao& contr%
^aipdem ren^ ^rinavit per Epistolaip lUis misjBtaro»:
Sollicitus etiam snm pro his , alfinibus vestris^
fieiciui^ noii videnmt fadem meam in ^rne.
Fama enim vijdeniBl Bie,:ide<> spUicilBdinem habeo^
«1 ipd cpt^olentur corda ipeorum^ id est sua. Ipsi
dico iu$tructi pec roe iii charUaiet id est in dileetiofle
Dei, ut memoresGhFistumpfO sqla dUectioue pas-*
f^um esse pro.eiS|. aecensi diieplioiie.ejus patiendo
festinent occurrere iUi. Instrvieti 4lco in.oharitatei
et instructi in agnilioiie mysteru Dei, Mt cpgnoscant
^Uqua mysteria (secceta) Dei. Vel quomodo Trinita^

qoid se disponerent. Spifitu vobi$oum $mm ffaadem.'
In hoc verbo innuit eos nondura iapooo. Geatde^
dico de vestrapei-fectione, el videue ordimm veetrumf.
Id est quam.qoi)gruo Qrdipe ad ainguk tos conlenH
peretis; parum est enim bona agere, ti ianl siaa
ordine , ul iUe qui. Kjuiiat incomfipsita tosDs, tfK
intemperato sermone, in jejunio suo se jodicsb
Yidens etiaro firmamentum fidei vei Irce* id est con-
firmatam lidem vesiram queeeei in. Chri^t Bon i^
(^e» et quia coufirmati estis in fide«.oi ego cqb«
gaudeo ordini vestro. Ergo^ $icut accepltiie Bon l^
fem, sed D«miii«>B J\e$um Ct^riuum^ $ie4UubulMU
Wn in l^e, sed tn ipso. Posseni enifla ^lirifiMini ae-
^pisse, e|.ip lege ambulare. Ambutate^ radieati\

in Onit^te sit^et e conyerso, vel aliquid b^iu^modit D cundum fructum pias uperatipnis, et sedificati, ot

Si quis enim cognoverit quodlibet mysleriMm Dei,
pro oerto per boe aBgmeptabiior in dilectione cjus,
Et quia ad invisibUia huinanus sensns penetrar^
pcquit nisi per visi^ilia, praemittii instmcii in chaT
rUate et in omne$, id esi transeundo por omoes
^ivitia$ plenitudinis i^leUeotue : omnes divitias, ui
de oronibus rebus aVquid seiant, licei non perfede s
plenitudinis , ui de, singulis pleoariam habeaut
(^iiiofteni. Vel plenitudinis, ut de tribus vel qua?
|uor ad piemim omnes divitia^ ui de omnibiia
pleha sii iiUs cogiiiiio..£t per omnes diviiias pieiiir
(udinis- inteUec^us instructi in agnitiouem nigsierii
Pei Patris Chrieti Je$u. Ul euioi pcrveuiamus^ad
.altitudinem cpgnitionis divinjBf priuiuux .opoi,tei

^itis dorous Deo ad inhabitandunK Hflec bene |mI pr»*
latos, in qi^bus Dcos sedens distribnebal gra^as
pBas subdilis, per manus praelalonimi aedilicatt ho*
die et cras eupermdificati ^ ei sic semper in iocrem
mevtp boui operis. Sadieaii dico ei eupueedifieaii iu
ip$o,ei eonfirmaii in fidfif ut io bfgio porseverelis-
lu fide dico non alia, aed $icut vos dididetk (boa
enun aliam irado). Ei conftrmail tn aetioue g/r<Ui^z
nim, quae plurimum Talet ad impetrajidum de fo^
.iuro. Eijustum est ut eonfirmati gratias %g^
^quia jam es.ti& abundautee mullis boBis ia iUo Qhrin
Bio acceptis. .

Dicp ambulate^ Ui frofisip Ubere ambuleUSf isM^
n^quie 4€dpi€t uoi|.JB$bq 4iice«^,. ad<.iUi|d fnpm

Digitized by

Google

SS5

EXPOSltlO IN EPISmAS FAiU. - IN EPlSf . AD COL

TM

re^ell nemo m rfe ri>(/tl. Deciplat dico perpMhsa- A darnis. Nihil eiltm aliud Ri ibl/uisi quod alsichidi-

pkiAm» sicut Dli reputant, et quam ego dico inane)n
failaeiam. F»Uaeia, quia Tiiilla Teritas ibi, ifiatais,
id esf sine utilitale. Sunt enim multa mendacia, ut
poetaram qu» sunt tnutiliii. Philoiopkiam el tnanem
fullaeiam dico , eiistentem teeundum traditionem
/lomlitvm, id trst humantter sapientium, scfiicet s6-
i:undum legem ; quae lex aiite Ghristum quidem fuit
tradftioDei. Sedubi Veritas venit, et Defus eam ces-

tnr cuttcula carnis, sed estis circumcisi in circum'
cisione ChHstiy qua vos Ghristus purificavit. Vel ila
C0ni$tniamus : Circufncisi Htis circumcisione hon
mdnufacta, Circutncisione dico faeta in exspotiatinne
corporis; quod coi^us erat carniSy id est superabatiir
' a sensualitate. Exuistls enim corpus secundum car*
nalitatem, Ut jam obediat spiritbi, circumcisione non
manufacta, sed in circumcisione Chrisli, qua Chri-

sare tduit- jam non^Dei, sed trddltio hominum lex fitus omnla superflua ; et dependentia viiia a vobis

fuit. ^ejcundum traditionem iiominum et fattaciam
dico, exercitatam secundum etementa. Eamdem 16-
H^ elf^menta voc^t^ qiiiji, sicut pueriper elementa
pritis addiscunt, ut sic transeant ad perfectionem
tltterarum, sieilla legalia dementa dicta sunt, quia

'amputavil; in hac circnnicisi et purificati estis.

' Exspoliamur ' corpore carnis in baptismo, in quo
peccata deponuntiir, et lil>erum dirbitHum homiuis
accepta justitia conrortatu»» ut jam» si velii, bene
agere possit. Non solum sumds circumcisi deposi-

populus carnalis impotens capere spiritalia iiistrue- H tione peccatoiruro, sed etiam conseputii Christo in

batnr per carnalia, ut in his assuetus in cultu Dei
trafidiret, postmodum ad servlendum in sjiirituali-
bits. Elemenfa dico mundi^ quia et pnecepta carniilla
erant, et eamales qni accipiebant. Hsec pliilosophia
eat seeuiidum elementa mundi, et non secundum
ChrUlum y quem aecepisiis et didicistis. Yere qui
legem tradunt, non sunt sccundum Ghristum, guia
in ip90 Ghristo est omnis ptenitudo; quod ilii non
cretentquiextra Gbristum, scilicetin lege aliquam
Jusfltiam quaemnt. In ipso Gbiisto habitat omnis
pleoilu4o dhinitaiis^ Habitat bene ait. Quia sic cst
dirlnitas in Gfiristo ut in seternum permaneat in
iilo. Pienitudo divinitatis^ id est plenaria et perfecta
diriniias^ qu« nullateuus est hnperfecta. Omnis in
ChriaCby quia oihnes gratise quxcunque in omnibus
luervBl, lA Ghristo sunt, et abundantior adhuc gra-
tia, qoia in eo dicitur humanata drvtnitas, quia, sic-
ut ttiima unitnr corpori, sic ipsa dfvinitas perso-
naliter unita est homini ilK. Divinitas diverSis mo-
dis est ubique. Est eniiti 280 ^^ o^^i^i creatura,
seeaudum qnod nec esse habet sine divinitate, nec
permanere. Hoc et alio niodo est in sanctis, quia,
per fraUam ; et hoc utroque modo f^iit in Christo^
et adfauc abundantius , quia (sicut dictum est) ad
quen modum anima in carne hominis humanalur,
eic divinitas humanata est in Ghristo. Plenitudo di-
Tihitatis habitat in Ghristo corporatiter, id est im-
pletive, non quod divinitas facta sit corpus, sed
qvi^ umbrae pnecesserant , ct in Ghristo veritas
urobrarum fuit , quia, impletio omnium qua^ prae-
dicfa vel praeilgurata erant.'
- Probat iterum idem. Yere tradentes legeai non
ftunt secundum Christum. Nam vos estis reptett om-
nilms bonis In t7/o, id est per Christum, qood dicunt
Bon posse fieri sine lege. Qui Ghristus e$t caput^ id
eat prlaeipium et regimen omiis principatus et po-
iettaHi. Per hoa duos feliquos ordines accipiamus.
In his verbfs ostendit posse Ghristunr omnia re-
plere, qnla, si angelos, hauid de hominibus dubium
eat. Yutt verit^m omniiim quae lex pnecipit in
Cfaristo ostendere, dicens : Tn quo Ghristo non s6-
faiin repleti, sed etikm circumcisi estis, circumcisione
non fnanu faetUy sicut iu lege, in exspoHatione ouTl*

baptismo^ ubi confortandum est arbitrium noslrun).
* Conseputti itaque, quia Ghristus sepultus ad actus
veteris hominis ultra non rediit ; sic no^, si velimu^s
uti ratione, confortali in baptismo hon rev^rtcmur
ultra ad actum vetustatis peccati. Jn quo eliam
Ghristo resurrexistis , quantum ad justiiicatiojiem
animse. Resurrexistis dico per fidem operationis Vei^
id est quam fidem Deus operatur in vobis.. Rcsurre-
ctio Ghrisli duplicem rcsurreclionem operaiur io
nobis : primam quam jani adepti sumus, secundura
animam ; alteram quam exspcctamus iu immortali-
tate corporis reparata. Et quod futuram. QorpQruin
resurrectionem habituri simus, probat pzr resurrc-
ctionem Ghristi, quae et caos^ est et fignra nosir;»

^ resurrcctionis , dicens : Sicut resurrexisUs prima
resurrectione aiiimae, sic ctiam vos conyivificabit in
iiBttortalltate corporum. I^ed hnius rei prohatlor
ncm praemittit, dicens : Qui Dcus sicut suscitavii
Ghristum a mortuis, ita et vos, cuntf id est quamvis,
essetis mortui , ita ut viribus vestris ad justitiam
huUomodo respirare possctis. Jtforttii dico in d$ti*
etis, Id est in pr^varicatlone naturalis legfs. Dell-
Ctum enim jdicitur, quando quod debetur, negligiturw
Mortui etiam in prceputio carnis veslrw, id est in ori-
ginali peccato, quod cohgrue per pra^utium .signiT
ficat,inquosedesestgcnerationis.llocaut«morigiiia!c
contrahimus, quia in concupiseentia parentum ge-
hiti siimus.

0 Licet ita essetis mortui, tamen convivificavit. Quod
futuruni cst, per praeteritum dicit, ostendeiis se adcd
certnm de hoc futuro sicut de praeterito. Convivifica-:
-vit ponendos cum itlo in eadem dignitateloci; possct
enim reddila immortalitate conviviflcare, etalibi quam
tum Ghristo ponere. Convivificavit , inqiiam , donani
vobis gentibus omnia deticta^ et originalia et actualia.
Etsicvos aboriginaliper fidemtiberavit; sicuteliam
nos Judaeos, quifalsoputabamur per circumcisionem
inde libernri. Quod ita ait : Detens similiter chirogra-
phum deeretif id cstlegis, in qiia Deusquid vellet fiert
281 decreverat. Qtio(/ chirographuin ^rat advcr-
sum nos ludaeos. GhirogTapbum dicitur manuscrip-|
tio, quod in duo partitur ut utrinque mempiia
factac m tenealur. Hujusa«item chii ographi partem

Digitized by

Google

587 . S. BRUIHONB CARTIRJSIANORllM INSTlTqTORIS OPP, PARS IL sgg

kabebat diabolus, qiia ludaeos accusaljat ajHtd a quam ^Qlpbrare signum erat iinmatloni^ corporis

exspecutwis

Deum de transgressione legis; alleram(kaitcm ha-
bebat ludsRus, qucm similiter propria accusatiat
conscientia. Unde sic ait : Chirographumj id esl
memoriam peccati, quod de decreto, id est de legQ
vcniebat, et advcrsabatur nokkf, illud delevit; ncc
solum cbirograplium, sed etiam ipsum decretum,
id est ipsam legem, qu(e erat cpntraria nobis, quia
elmagis nos instimulabat diabolus, et majori ar^
dore in velilum tendebamus, et peccatum prxvari-
calioais lex adjungebat. Ipsum, inquam, decretum
tuUt de medio, id est de communitate, ut nec Judso
relin^ueret nec jgentili tenendam. Posset enim au-
ferre peccaVum legis, et dimittere legem. Ipsum
tu!it de medio, alfigens iUud cruci, id est ipsam le-

nostri, qijt^m Tuturam exspecuaws i» iBeom-
ptione. Qbae neomeuiaet sabba|umjam nan debe&t
celebrari, quia sunt umbra ful^roTum^ id est pr»-
figurantiafuturam veritatem, si<ait umbra visa pro|tt
corpus esse designat. Futurorum ait, secundnm
tempus iegis, quando pr^sens (xrat umbra, futura
veriUs. Hjbc sunt umbra fulur^m. Sed Ckriilm
est corpus, id est veritas et impletio omnium lio-
rum ; vei corpus est Christus^ id est impletio perti-
net ad Cbristum ; ipsius enim est implere quae flgu-
rata fuerant.

Quia dixerat : Nemo vos judicet^ subdit modos
illos in quibus timendum erat ne seductos iiloseoih
dcmnarent dicens : Ut aulem non judicemini, vi-

gem confixit, ut ultra non teneretur, quando expi- ^ dcte : Nemo vos seducat^gij^itt humlitate sermo-

uis, id est oocultorum foris ostensa, et \n reli^ou
habitus barbarum vel jejuniorum simulata kumiH-
laie et religio$^ dico angeiorum; non enira magis
humiles aut leligiosos se exhiberent angeli Dd,
apparentes bominibus, quam isti pseudo ad ocuIqid.
Vel, attgelorum^ \d est verorum praedicatorom, qvi
nuntii Dei sunt ad populumi quonim auctoriuteni
isti pseudo simulatorie sibi usurpant. Nemo, m-
quam, vei hoc vel illo modo seducat- vos^ toiens, id
est amans, e t facere in se et.vobis persuadere ca,
quie non vidit^ id est qu» nunquara intellexit, quia
figuras videt et veritatem nesciU Ille dico mnMttia
ct in sacrameutis Ecclesiae qu« rece^t et hoc /ri-

rans ait : f Consummatum est (Joan, xix, 30); »
oate.ndens finem esse et completionem omnium eorum
quae in iege praecesserant, et ulterius umbram non
esse tenendam, poslquam veriUs orta est. Affigens
dico ittud cnicf . In cruce enim (sicut diximus) finem
legi posuit, omnibus consummatis, sicut prauIicU
foerant.

Opponerent illi : Quomodo dlcis nos non posse,
nisi per Christumjustificari, cumAbraham et cxteri
sanctl qui prxcesserunt, sine eo justificati sint?
Probat Paulus eosdem similiter liberatos per Chri-
stum, dieens : Sicot nos contemporaneos sibi li-
beravit a lege et a peccato legis, sic ipse exspoiians

principatus et potestates apud inferos. Non ait dc ^ sira, Nibil enim iin proderit baptismns qui deCrabit

'quibus exspoliavlt, sed per exspolians sigiiificat
Christum spolia sua ab inferis revexissc. Exspo-
tiatts, inquam, traduxit^ ceu victor prsedain per me-
dios raptores, ipse dico triumplians illos principatus
inferorum confi.!enter, id est non dubius de trium-
pho. Triumphans dico, tit semetipsOj non per an-
gelum, vel quemlibet ministrum, sed per seipsum.
Quod (eum scilicet triumphasse) palam cst angelis
et hominibus. Quia Christus donavit omnia delicta.
Peccatum legis et legem' tulit de medio. Yidctc ergo
nemo vos ulterius inducat in legem. Et ut magis
deterreat, ait : Nemp vosjudicet, id esl faciat jiidi-
cabiies, id est damuabiles. Judicet dico, si non re-
ductos in toU lege, saltem in aliquo, quia pro minima

fidei. Qui licet humiliutem forisostendat, t«/bfKf
tatnen est intus <mu, qiiia giorisitiir subtiliter se
scntire, quod simpiiciUs aliorum capere non suf-
ficiat ; et hic morbus eiationis maxime regnat in hx-
relicis. Setuu dico camis suas; hic enim seGandnro
sensus carnis judicat de singulis, non aliter ioletli-
gens quam subministraut ei oculi et aures camis;
in quo non diflerunt a mutis animalibusV qoK
etiam sensum habent de rebus secundum quod tI-
dcnt et audiunt. Inftatus utique et non tenems cepKt,
id est non concordans capiU suo Christo. Ille pon
tenet caput Christiim qui aliund^ quam a capitc,
unde vigeat , requirit, et sicut mcmbriim iion est
capitis, si aliunde vigorem capit, quud fieri neqnit;

traditione damnaremini. Quod iu ait : Nemo vos p sic qui fidei uniutem relinquit, 1 hristo non valet
]ttdicet in cibo, vel.vilato propter immunditiam, vel conjungi.

sumptp propter munditiam, aut in potu, sumpto si
rotUter vel Vitato, aut in parte diei festi observaU.
Dies fesius quiddam totum apud illos erat, partes
habens, neomeniam, sabbatum, exitum de iEgypto,
introitum terne repromissionis^ etc. Unde suiMlii
aut in parte neomenice, id est innovationis lunx,
aitl in participatione sabb(itorttmj quse Judaei cele-
brare consueverunt. Ideo, per aut, unamquamqce
partcm disjungit, ut ostendat vel minimam partem
sufficere ad damnationem observantis. Si autem co-
pulasset per et, viderctur pro omnibus simul , et
lion pro uno Untum observantem judicari. Neos
n<)pii, mene /ima ; inde n^omenia, innovatio tunm;

Ex quo capile totum corpus Ecdesiai constructem
per conjuttctiones fidei et caeterarum virtutmn, et
subtttinistratum quod alteri subministretur ab aiiero
per nexusj id est per charitatem, qiue clavus est ec
nervus connectens membrum membro. Sicut enim
in humanocorporemembrapriuscQnstmcU, id est
simul congregaU, si non conjungerentur, id est
imumquodque loco suo apUretur, sine nervis adhnc
alteriim membrum non sequeretur alterum; et ideo
oportet ut conjuncu membra nervis conuectantor,
et tunc Undem alterum alteri subministrat ; sicin
corpopc Ecclesiae nos diversa membra in unum
construimur, et congregaVi secundum discretionem

Digitized by

Google

•SK9

tnLPOSmO IN EHSTOLAS PAiLI. — IN EnST. AD COL.

m

>tiiuium« coftittiigiiuttr per ideoiy eie. Sed quia A crem. Vel aliter, tit non «if pareendum corpori^ eie.

«eadiim allenira oottigatum eat alleri, neeessaria
esi dilectio, qno dam coimeKa nfembrorum direr-
sitas siln iavicem cotereado subaenriat. Corfnu^ in-
-quamt aic eotuiruc$$m ei «^mJMtslniliim cretdl et
Bomero membrorum, et,inGremento virtntum» do- -
' oec Teniat tii au^meniuin Dei^ id est usqnequo au- :
f eatur In mcDauram quam Deus propotuil, id ttt
denec implealnr numerus fralnim, uUimo justo ap-
. ipeftito. Nunc aliquantuliira aspere infehitur in quos- .
dam eorum qui jam incipiebaiity et si non operari,
saltem animo consentire et discemere dicentes :
ttoaremelius sequeremor illosquam istosTetbu-
josmodi. Undosic ait : Quia per Christum tola Ee^
desia cmeU «n mifiMfii«m M, qoare igitur dkeer--
-tdtis qoasi dubii cui adhaerere debealis, Ghrislo an ^
legi? Sed prmmiuil quare non debeoni discernere,
dicens : Si \oa e$tii morlm eum ChrUto^ quia mors
Christi operala eal in vobls morlem peccati ; morlid
dico §b elementis^ quia prius elementa, soiemy lu-
naDi, et caetera colebalis, quod idem faciiis, si le-
gem accepla gratia lenelis ;^leinenta dico ihijiM
mwdi, quia et mundani qni coluul, et mundana -
suDt quae coluntur : <i, inquam^ morfnt e$ti$ uk eie-
wUm, quod nec respirare ad horum culturam de-
betis, quidf id est quare, adkuc tanqnam tritentee in
fmmdo^ id csl carnaliter sicut prius in cuUura
mmdi diieemitit^ dicentes ne l^i^*fts cadaver?
vel bujusmodi, quidquid lex probibet ne tangatur.
Seque guitatferitit porcum?V€l aliquid hujusmodl.
ifeque eontrectareritisqn^ scilicet tangere noii licei?
utsunt pudenda coutrectare, quee omnia sunt in in-
im/«ni, id est operautur damnaiionem. Non tamen
«emel (acU, sed ip$o ueu^ id est, si quis negligens
traditiones legis, bsec in usu 283 habueril.
Quod dico ea esse tn interitum^ hoc non sccun-
dom me, sed eecundum prwcepta et doclrinat homi-
avm, id est huroaniter sapienlium dico. Pneccpta
Tocal, quod solo imperio auctoritatis suae compcUe-
baat hoc facere. Doctrinas, qnando aliquas rationes
ad probandum quod suadebani videbantur adduce-
re. Hxc sunt praecepta homiuum, qum etiam suiit
}iaheniia^ id est videntur habere, rationem quUem
tttpkntim^ a qua longe <liscrela sunt. Rationem dico
lialientia tii tuperttitione. Superstitio dicitur, veree q
religioni superaddita lalsa religio. Hi autem qni ac-
ceptae ttdei legem superaddebant, merito supersti-
tiosi dicuiitur. In tuperttiliotte dico et humilitate fo-
ris simulata, videntur rationem babere. Quae etiam
8unt secundum verba eorum ad non parcendum cor^
T^, Dicunl enim nos uon tenere legem, ut Uberius
indalgeamus nobis in his quae jucuuda sunt corpori,
le aoiem more legis Dei nolle parcere corpori. Quae
etism non sunt iilis tn honore aliquo, Dicunt enim
M ideo secundum legem humiliari quia non quae-
runt hnnorari a populo sicul nos; quae etiam non
tunt illis ad taturitatem camit. Dicunt enim se, ut
lenem observent, velle macerare carnem, el no^ de-
itruer^ legem ut de omnibus liceat ingurgttare ven-

aerio dicantur a Paulo, sic : Quae dicunl rationem

videnlur babere, sed uUque non habenl. Q laeetiam

aunt ud non pareendum t^rpori^ et sUilttam est ut iii

quo damnanl aninam, corpori saltem non parcanl.

Quae eiiam hmi sunt tn hmwre aiiquo, Dum enim 11-

dei Chrisli legem quaal neeessariam apponunt, in

hoc dehonorant Deum. Datid etiam et alios sanctos

qui in lege iiullam dixerant eaae juslitiam, inhono-

ranl, dum legem. apponeates fidei, conU^dicunt

eonim testiraoaiis. Qnm eliam non sunt md tatmita-

lemeamit. Extremseaulem estamentiae, uldamne-

mus animamt camem aflligere.

CAPUT UI«

f Igilnr si ooDfesorrexistiscttmChrtslo, quae sur-

sum aunt qoisrUe, ubi Christus esl In dexiera Dei

ledens; qum aursum sunl sapUte, non quae super

terram. Mortui enim eslis, el vin vestra abscon-

dita est cum Cbrislo in Deo. Cuin autem Cbri-

stus apparuerit,vita vestra, tunc et to8 apparebi-

tis curo ipso Ui glorin*. Mortificate ergQ meml ra

vestra, quae sunt super lerram. Fomioationem ,

immunditiam, libidineoa» concupiscenti%m ma-

lam, et avaritiam (Ephet. ▼, 3.) qu» esl simuki-

crorum [ idolorum ] servilua; propter quae veoit

ira Dei super filios diOlidentiae [increduliutis] in

quibus et vos ambulastis aliquando , cum vivere-

tis in illis. Nunc autem deponito et voe omnia,

iram, indignationem,, maliiiam, Uaapbemiam,

turpero sermonem de ore vestro. Nolite menUri

invicem, exspoliantes vos veterem homtnem cum

aciibus suis, et induentce novum (Ephet. iv,23)

eum qui renovatur in agnllionem Dei secundiim

imaginem ejus, qui creavit eum ubi non est gen-

Ulis et Judxus, circumcisio et praepuUum [ma-

sculus et femina], barbarus et Scytha, servns et

liber, sed orania et in omnibus Chrislu«. Induile

vos ergo sicut electi Dei (Ephet. vi, ii), sancli,

et dilecti viscera misericordiai, benignitatem, bo-

militatein, modestiam, paUentiam, supporUntes

invicem et donantes vobismelipsis ; si quis adver-

sus aliquem babet querelam, sicut et Dominus

donavit vobis, Ita et vos. Super oinnia autem baec,

cbaritatem [a/. add. conUnuam] habetc, quod est

vincuium perfectionis. Et pax ChrisU exsnltet in

cordibus vestris; in qua et vocaU estis in uco

corpore, et graU esloie. Yerbum ChrisU habitet

in vobis abundanter, in omni sapienUa docentes

et commonentes vosmetipsos, in psalmis et bym-

nis et canUcis spiritualibus, in gratia cantantes

in cordibus vestris Deo. Omne quodcunque faci-

Us in verbo aut in opere, omnia in nomine Do-

mini noslri Jesti Cbristi, gralias agentes Deo et

Patri per ipsum (/ Cor, x, 31). Mulieres, subditae

estote viris, sicul oportet, in Domino (Ephet, v,

2i; / Petr. iii, f). Yiri, diligite uxores vestras, it

nolite amari esse ad illas. j|84 Pi^"» obediie

parentibus per omnia ; hoc enim pladlum est in

Uoiuino. Pams, noiite ad itidigiiationem (iracuu-

Oigitized by

Google

m S. BMJNONIS GARTinJSIANORliM lNSTIT«XORia Off. mS n. te

.« i\}vaa\ i^rfrvmire lUtos yft9im,, ut nofl pu&iUq A bi qoi lldem no^ aefiepevaDlrdaiBDaa siipi pie bn.

< [pMBillanimes] aoimo fi^nt (£pit«i. vi, 4). Serfi,
.< obedil0 ,per omnia dominis ea^aUhds, non ad
.< ooulttm .8ervieole3» ^asi hominibus plaeentes,
.i< sed in aimplickate qordi^ timentes Dominiim {(
c P€ir. 11« 48). QttOdcnBif ne lacitis, ex animo opera-
4 pninr sjeut fiomiiio, eC non^hominibQs, scientes

jusmodi» quid palatis.de vohisqulfidottaecipiendo,
h»e omnia abdicasilis ? In qmUfU» membiis corpsris
pepcatiy vo$ edam sieat alii ktmdmli MmhMMutis 4^
qwmd»^ cum vineretu fn iUk^ scilieet tempore infi-
delitatis.
Oiim ambttlastis in ilMs. 6ed mciM, Jam fideies

:c quod a.DotninoaccipietisretributionemhsBredita- : iKtti, depomU yoBf et pvaedieta, et emnla qmse-

.< tis. IVHmno Cluristo servite* Qui enim injuriam

:< facit, reeipiot id quod imque gessit {R<m. 11, ii).

< £t n6n esl personarum acceptio apud Deum

< (£p/ie«. yi, 9; A^t. x, 54). >

BXPOSITIO.

Et quia mortui cum ChristOj jam ultra non vivitis
• nundo. l<^l<iir qusrite quiOR sursum suni, id est^cce-,
loramjucuiiditatem, etomnemjoslitiam, ad idqubd
Bursum estducentem. De sursum dieilur quidqiiid
de mundo non est. Qtimrite dico, si consurrexisUs
cnni GhrisiOy id est quia resurrectionein animae pfer
€bristum adepti estis, qu» sursum sunt, etpotestis
et quaerere d^tis. S»rsttmdico, scilicet ubi Chri"
. stus in dextera Dei sedens, id est in aeqnalitate Pa-
tris quiesceiis et judicans. Christus autem, in dex-
tera Patris sedeus, causa, signum et certitudo est
nos cum Christo surrecturos. Nec solum qucBrite^
aed sapite^ id est dulcedinem pnelihate eorum quas
surswn sunti Sapite, inquaro, qute sursum sunt, et
. non ea quas sunt super terram. Non debetis sapere
quse sunt stiper terram ; vos enim mortui estis terre-

quuntnr, scilieet iniM, id eststtl)ltan commotioDem'

animiy indignationBm, id est ne de aliqua presperi-

, tateiitferioribiisvobis indignemihi. Deponife etiam

: malitiam et animi el corporis, ^t bta9phemam is

' Deum el proximum. Deponite etiam onnero nir-

pem sermo9»etn de ore vestro. Et mHte nientiri u-

- vjcem, ut alter altentm decipiat. UUqtie brerittr

i omnia ho)usmodi interdicam, sltls «rtpo/tfra(e» foi

, veurem homiisemy id est babitiim peccatomm 285

. cum aciibus suis. Quidam enlm habitainr deponcDl

'■ peccati, qui quandoque cogenle fragilitait8 in aetam

peecati labuntar. Nontamen resamentes babitiin

peecati, lieet aetam, quia post casam festfnaRt ad

^ poenitentiam. Exsj^iantes tos veterem homioeffl,

et induentes novum, id est babitum Tirlutum) fim

seilicel qui renovatur quotldie crescens in novilaie

justlUae. Renovatur dico, tendens inagnitianem Dti,

qaiasemper crescit in cognltione delutls qoaxlum

in vlrtQtibus ascendit.- i^enovafttr, liiqaam, secundnm

'■' imaginem, id est puritatem ejus qui creavit eum pro

' modo sud ei se conformando, uki, td est Inquo noro

nis. Debetis sapere qu» sursum sunt. Nam vita ve» r* homine non est maseutus et fentina,\d est nemo re-

tira est in Deo, et In tanta dignitate quod cum Chri-
sto. Vita dico abscondita^ id est non omnibus, sed
p:«ucis revelau. In hoc verbo roulli erraverunt, di-
eentes stuUum esse hominem pit> eo laborare qudd
homitti revelatum non sit. Nnnc illa vita vestra est
abscondiU; sed cum apparuerH Christus, veniensad
judielum, Chrlstus, dico, vitavestra, in cujus a^tcr-
hitale vobls paratur a>femitas, tunc, apparente
Christo, vos etiam apparebitis cum ipso ponendi in
gloria. Lege satis iroprobaU et fide sufilcienter coih-
mendaU, siciit in Epistola ad Ephesios, snbjungit
•rooralem Instmctionero, prius docens In publico
lEccIesiam, deinde sexos, aeutes, et condltiones, di-
cens : Quia viu vestrain 'l>eo est, apparituri esiis

clpltorTel abjleltur propter sexum. Ubi eiiam «0«
est gentilis vet Judmus, id est dilnocet esse genii-
lem, nilprodest fuisse Judaeam ; fehinis et JadxoS
dlco generatione. Et quia qiiidam lile. Judaei^ in geo-
illlutero, etqiMdam de gehtibus'transiemnt in cir-
cumcislonem, Ideo addit ubi non es( circumdiiQ ft
pr(pputium, quia non plus prodest fulsse circnmci
siim quam esse prseputlatom. Ubl iten: rJon ettBsT'
baruset Scytha, qulbarbarlor est barbaris. Ubinni
est servus et liber; sic enim in ^orpore virlvtuni,
servus suscipitur ut dominas. Substantiaeenlmnec
nocent, nec prdsunt In novo horoine, quia omaii
snbsUntia creatttra bona Dei est, sed oiralitatcs, nt
' justitia, vel Iiiju6titla» quse a nohissuj^fradduiit(!r,

eum Christo in gloria, ergo mortificate membra quaf t% bae vel prosunt vel Impediunt. Gentills et judaeus ibi

Vestra 9unt super terram, id est in terrenls baerentia,
Haec membra vocat p^ccata, quae membra sunt cdv-
poris peccati, sicut In sequentibus innult. Membta
inorti/icate vestra, scilieet forhicationem, utestha-
berc rem curo uxore proximl. Aliod roerobrum im"
muttditiam et libidinem, id est libidlnosam voIunU-
tcm, et concupiscentiam, Et quia de bonis ooncupi-
scentia dicitur, addidit malam^ ut est concupiscere
rem alicnaih. Morllficjite etiam in vobis avaritiam^
qum est i^lileiU congregando et retentando, quae ava-
ritia dst servitus idoloruM. Qui enim Deiim postpo-
nit ut pecuniam augere possit, spreto Deo, peco-
niam cblit. Propf^r ^if^r supradicta oeninVa, id est
Titidicu /)d etiam suiper /i/tos incredulitatis, Qiiod sl

non sunt, sed Christus, \d est virtus veniens n
Christo, est om/ita, id est omnis perfectio. Et iu
quod In omnibus, id est In singulis, sit omnia.

El quando quidem novus homo induendus est, eij^
indmte vos membra novl homlnjs. Induite dx\i ti
secundum' decorem, quia nudiute peccati detorpati
eramus et secundiim depulslonem frigoris iniqaita-
tis, Induite^ inquam, vos, sicut electi (M, i^ ^>
quosDeus ab aeterno et in temjmreper ministros )d
fidem vocaiido efegit. EUcti dicoel sanciis i'* ^
positione virtutttm in bono sanciU,.^ io utroque,
Id estii) electione et , saiictificatione duecti indnite
vos miserlcordiam. El ad majorfm incitalionem
expressius alt : TisWra misencoraimy wtih [jpsii^

Digitized by

Google

395 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD COL. 31) i

sceribus reduudetpia afieGlio. Induite vos etiam cum A cite in nomitie,\d est ad honoreni, Domtm noslri Jem

misericordia animi hoc membrum novi hominis,
scilicet benignitatem largiendi, et humilitatem in
verbo et ineessu, et modestiam^ id est temperantiam
in omnibus, et palientiam^ si adversa incumbunt.
Suj^rtante$ vos invicem^idje&t alternis orationibus
et jejuuiis alter alterius onera portando. Ei $i quis
vestrum kabet querelam^ id est justam repetitionem
cujuslibet rei, adver$u$ aliquem fratrem, donanie$
vobi$metip$i$ invicem, nec ut pretium relaxelis, et
minus solito diligatis, sed $icut Dominu$ donavit
vobiSy debitum dimittendo, et dilectionem superad-
deodo, ita et V9$ condonate vobis invicem. Patien-
tiam^ etc, induite; $uper hosc autem omnia, id est
superiorem et digniorem his omnibus, habete chari-

Christi, Vel aliter : Omne quodcunque facitis in ver-
bo, aut in operCy ita quod sit omne, ideslpcrfeclum,
non pro laude hominum factum, facite in nomine
Domini nostri Je$u Christi. Yos dico, $emper agente$
gratia$ Deo et Patri, per ipsum Christunn, per quem
omnia bona vobis contulit. Actio enim graliarum
plurimum valet ad impetrandum.

Postquam in communi Ecclesiam admoniiit, se-
paratim instruit sexus, aetates, conditiones, dicens :
Invicem vos supportale, sed vos, muliere$, amplius
quam cadieri e$totesubditas viri$ve$iri$y sicut oportet,
Opportunum eiiim est mulierem subditam esse viro.
Subditae tamen in DominOy id est secundum Domi-
num. Sienim volunt vos suppohere adulleris, in

tate^n. Vel ita : Super hcsc^ id est magis laborate ad JI hoc nolite subdi. Vos>utem, viri, diligite uxore$ ve-

habendara cbaritatem quam ad praemissa. Quod^
sciiicet, habere charitatem e$t vinculum^ id est col-
ligameutum perfectioni$, id est oeterarum virtutum
quae perfectum faciunt. Omnes enim virtutes con-
I2;regatde siue charitate, sunt quasi pulvis dissolutus,
n<ii facile ad impulsionem venti (quia sihe csmento
fuit) dispergitur. Sic enim virtutes sine csemento
charitatis cougregatae facile cedunt cuilibet tenta-
tioni. Et ut in charitate perfecti sitis, pax, id est ex-
terior concordia, pax dico Chri$ti, id est qnam Chri-
stus in mundo habuit, et habeudam docuit, sit in vo-
bis, ita quod in cordibu$ ve$tri$, non coactione, sed
ex voluntate pacem halieatis ad omnes, et ita sit in
cordibus quod ibi ex$uitety id est de quotidianogau-

$tra$^ et notite amari e$$e ad iita$. Nimia enim au-
steritas quandoque peccatUm generat. Et vos, /Sift,
obedite parentibu$ per omnia, ita tamen quod in
Domino, non in cultura idoli vel homicidio. Obedirc
dico, quia hoCy scilicet obedire parenti, placitum e$t
Deo, Et vos, patre$, nolite provocare ad iracundiam
filios ve$tro$f ut non fiant pu$illo, id est modico, ani-
mo, in patiendo, et percussi a vobis, repercutiant
vos. Et vos, $ervi, obedite per omnia domini$y etiam
carnatibu$y non $erviente$ illis adoculumy id est
quandiu estis in ocufis eorum , qua$i per hanc ser-
vitutem placeati$ homimbvi$ tantum, $ed in simpli-
citate cordi$ servite iUis, timente$ in hoc Dominum
Deum qui pro peccato vestro vel parentum, vos ser-

deat iDcremento. In qua, id est ad quam, pacem ha- ^ vos constiluit, ut de (iliis Cham legimus (Gen. ix,

bcndam vocati e$ti$ a Deo in uno corpore, id est non
tautum ut ad unitatem corporis veniatis, sed ut in
illa uuitate permaneatis. Pax sitin cordibus vestris.
Et vos e$tote gratiy id est gralias 286 semper
agentes Deo de collalis vobis beneficiis. Grati dico,
docente$ et commonenie$ vo$metip$o$.

Sed in quo docere et commonere se debeant prae-
mittit, dicens : Ut possitis vos docere et commo-
nere, verbum, id est doctrina, Chri$ti, id est vel de
ChrJsto, vel quam Christus docuit , habitet contiuue
in vobis. Et ita quod abundanter, id est abundan- .
tiam bdi)eatis in omni $apientia, id est in omni ge-
pere intellectus historici, moralis et allegorici , do-
e«ntes vo$metip$o$f studendo ui Scripiuris, et bene
docti commonente$ alter altcrum. Plurimum enim ^
valet exhortatio, etiam in Vebus quas bene scimus.
DocenU$ el commoi9ente$ dico in p$almi$, in quibus
bona moralitas continetur ; et in hymni$^ in quibus
laus Dei, vel sanctorum ad gloriam Dei refertur;
et in cantici$ $piritualibu$y id est de spiritualium
bonorum gaudio agentibus. Nec solum docente$ et
commonente$, sed etiam cantante$ Deo, id est ad glo-
riam Dei, non solum in labiis, sed etiam in cordibu$
ve$tris. Cantante$ dico in gratia, id est in considera-
tione gratiae Dei, qua peccata condonans vos justi-
ficayil. Ut paucis absolvam quid vobis facieudum
sit : Omne quodcunque faci\i$ in verbo, aut in opere,
haecet omma seu in habitu, seu in cogitatione, //i-
Patrol. CLIII.

25).'Necobjiciatisquod domini male reiribuuntvobis,
$cientes quod vos accipieti$ a Domino Deo retributio-
nem hcereditati$, id est haereditatem retributam vo^
bis, quia jugum imposilum vobis a Deo patienter
sustinuistis. Et cum dicam mulieres subdilas esse,
viros diligere, iilios obedire, servos servire, in om-
nibus his $ervite Domino Chri$to^ ne, propter obse-
quium horainis, contemnatis Deum: Vos, servi, sic
operamini, quia quicunque facit injuriam, sive sit
servus, sive sitdomiitus, recipiel idquod inique ge$'
$it, id est mercedem iniquitatis in futuro. Ideo dico
qnicnnque tnjuriam facit, qiiia apud Deum non e$t
acceptio per$onarum, ut hic acceptus sit , quia liber ;
ille projectus, quia servus.

CAPUT IV.
4 Bomini , quod justuro est et aequum servis pra^
c state, scientes quoniam et vos Dominum ha-
c betis in coelo. Orationi instate [instantesj, vigilao-
4 tes in ea in gratianimactione, orantes simuletpro
« 287 nobis, ut Deus aperiat nobis ostium sermo-
4 nis, ad loqucndum mysterium Christi (propter
4 quod etiam vinctus sum), ut manifestem iiiud, ita
4 ut oportet me loqui. In sapientia ambulate
4 {Ephe$. V, 15) ad eos qui foris sunt, tenipus
4 redimentes. Sermo vester semper in gratia sa!e
4 sit conditus, ut sciatis quomodo oporteat vos un;-
4 cuique respondere. Quse circa uie sunt omnia vo-
4 bis nota faciel Tychicus, chaVissimus frater cl fi-

13

Digitized by

Google

^9S

S. BUUNOMS CAttTHLSUNORUM LNSTITUTORIS OPP. PAUS II.

5^

c delis miuiftter, et conserviis in Bomino, qucm mi- A tlt in sapientia ambulelis, sermo vester temper sti tn

gratia^ id est gratiosus auditoribus, et ex eo, qaod
sit eonditui iate^ id est contemperatns sapienti dis-
creiione. Yel ita : Sermo vester sit conditut saU,
ita quod semper sit in gratia^ id est in commenda-
tione graiiae Dei, et nunquam in lege. Ita conditus
sale, ut sciatis quomodo oporteat vo$ retpondere nni-
cuique interroganti, pro simplicitate ejus yd pru-
dentia. Sic vos de prxmissis instruo ; omnia autem
qu£e circa me sunt^ et vincula et caeiera, nota faciei
vobis TychicuSf charissimus frater et fidelis mUnster,
Gredite illi quia nibil pneter fidem ministrabii, ei
conservus in Domino^ quia, sicut ego, sic 288^^^^^
Domino in Evangelio, et patitur pro eo. Quesn
Tycbicum misi ad vos, ad hoc manifestandom, et ad

c si ad vos ad boc ipsum ut cognoscat qusB circa
c vos sunt, et consoletur corda vestra, cum One-
c slmo cbarissimo, et lideli fralre, qui est ei vobis.
c Omnia quae bic aguntur nota faciet vobis. Salu-
c tat vos Arisiarcbus concaptivus meus, et Marc;is
consobrinus Barnabae, de quo accepistis mandaia.
Si venerit ad vos, cxcipite illum. Et Jesus, qui
dicitur Justus, qui suni ex circumcisione. Hi soli
sunt adjutores mei in regno Dci, qui mibi fuerunt
solatio. Salutat vos Epapbras, qui ex vobis est,
servus Jesu Cbristi, semper sollicitus pro vobis
in orationibus, ut steiis pcrfecti et pleni in omni
voluntate Dei. Testimonium enim illi perbibeo,
c quod babet multum laborem pro vobis, et pro bis
c
I

••€
-I

C
4

C
-4

qui sunt Laodicise, et qui Hierapoli. Salutat vos ^ tpsiim, ul cognoscat quas circa vos sunt^ et ego per

Lucas (// Tim. iv, 11), medicus cbarissimus, et
Demas. Salutate fratres qui sunt Laodiciae et
Nynipbam, et quae in domo ejus est ecclesiaM.
Eiciun lecta fuerit apud vos Epistola baec, facile
uS et in Laodicensium Ecclesia legaiur. Et dicite
Arcbippo : Vide ministerium quod accepisti ia
Domino, ut illud impleas. Saluiatio mea manu
c Pauli. Mcmores e«lote vinculorum meorum. Gra-
4 tia Domini nostri Jcsu Chrisli vobiscum. Auicn.»

£XPOSIT10.

Scrvi, obedite dominis, et vos, domini^ proastate
servis quod justum est^ et secundum quod mercn-

eum, et consotetur corda vestra^ desolata pro vin-
cuUs meis. Nota faciet Tycbicus, cum Onesimo chm-
rissimo ot fideli fratre; audite eum, quia natus ett
ex vobis, Ili duo facient vobis nota omnia quee hic
aguntur. Ideo commendavit eos, ul crederenl illis,
sicut et sibi. Saiutat vos Aristarchus concaptirus
meus^ qui, sicut ego, pro Evangelio in vunculis
captivatur. Salutat vos etiam Marcus^ consobrinus
Barnabas, De quo utroque non recipiendo aecepistis
mandata a me. Sed si uterque modo venerit ad «ot,
excipite itlum^ utrumquc recondliatos mihi. Hic
Marcus nolens obedire Paulo in quadam legatione
divisus est ab illo ; Bamabas autem, amore camaJi

lur, et quod est osquum^ id esl ut pensetis eos aeque

homines esse sicut vos, scientes quontam servi et ^ nimium ductus, abiit cum Marco {Act. xv, 39). Pau-

vos domini habetis eumdem Dominum in coelo. Ad* lus vero ne quid extra fidem praedicarent segregai

monitis bis personis, iterum ad publicam instruc»
iioneniEcclesiae reverlitur, dicens: Vos, servi etdo-
uiini, sic vicissim aglte ; Universa auiem ecclesia,
instale orationi vigitantes^ vel nocturnis vigiliis, vei
studiosi in ea vigilantes semper in actione gratiarum,
orantes, simut etiam pro nobis, quando oraiis pro
vobis. Vel simut , id est tota ecclesia pro me com-
TOunem oraiionem faciat, iil Deus aperiat nobis
ostium sermonisj id esi labia per quae egrediiur ser-
rao. Aperiat dico ad loquendum mysterium Christi,
Id est salutem gentium, qu« usque ad Cbristum sub
mysterio laiuit. Aperiret Deus sibi os, si sermo
«jus auditoribus fuerii gratiosus. Quia propier

segregati

ab illo, scripsii Ecclesiis ne audirent eos qui modo
correcii, erant cum Paulo ; et ideo de eis exc'piendis
iterum scripsii. Salutat vos etiam Jesus^ qui dicittir
Justus, iestimonium juslitiae balens ab omnibus.
Qui Marcus, Barnabas, Jcsus, sunt ex circumcisione^
et hi soli ex circumcisione sunt adjutores mei, in
prae.^icando rif^^no Dei. Qui etiam fuerunt mihi soiatio
in vinciilis. Salutat vos Epaphras, qui est natus ex
vobis, Ilie dico servus Christi Jesu^ et sotticitut pre
vobis in oraiionibus^ semper babitis. Pro robis^ in-
quara, ut sietis perfcctt in eo quod accepistis, non
ut aliud accipiatis. £t ui sietis pleni in omni ro*
tuntate, id est plenarie cognoscentes omnem volun

compositiones verborum, propter subtilitates sen- {) idtem Dei. Yere solticitus pro voLis; uam ego per-

4eniiarum, nunquani os erit aperium, nisi Spiritus
operctur in cordibus auditorum, propter qnod^ id
«st quia, loquor mysterium Cbristi, p )st niulias af-
ilicliones, etiam nunc vinctus sum ad loquendum,
ita ut ego manifestem illud mystcrium, ita sicut
oportet mc toqui pro loco, teinpore ac capacitate au-
ditorum. Et sicut ego loquor verbum Cbristi, ita
et vos praedicate. Ambulate ad eos qui foris sunt, id
est ad infideles. Ambulate dico in sapientia^ id est in
omiii discreiio|ie pi-aedicando. Vos dico redimenies
tempuSf id e^ comparantes vobis opportuniialeni
ambuUindi in sapienlia. Hoc essct redimcre tcmpus,
81 vocarcnt ad ccenam, et captarent ibi bencvoicn-
tiam^ ut sic adjid quod velbnt, facilius inducercnt.

hibeo illi teitimomumy qilod habct mutium taborew^
vigilando, oiando pio vobis,^( pro his qui sunt Llo-
dicia*^ et qui sunt Hierapoli, Vkino; Ecclesia; eranl
Colossensibus. SuLutat vos Lucas^ niedicus charis-
simus. Hic fuit evangelista. Et Demas vos salnkii.
SaLutate fratres qui sufU Laodicice. Salutaie etiam,
Nympham illam nialronam, et ecclesiam qua est in
domo ejus. Ilxc solita erat ministrare prsedicatori-
bus, et ianeLal Paulus ne sediicta ministrarel iJis
pseudo. Et cum fuerit lecta apud vos heec Epislota^
facile ut ctiam legutur in Ecclcsia Laodicemsium^ et
ut vos legatis eum quce est Laodicensium. Et dicite
Archipio, episcopo vcslro, qui, quia coiitemptus esl
a voLis, nb oflicio cessavit, dicitc illi : Mide, id est

Digitized by

Google

397 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI.-IN EPIST. 1 AD THESS. 59S

pMvye» age ministerium quod accepitti in Domino^ A Salutatio scripta mea manu; meii«dico non noiarii,

sed mea Pauli, Praemiuit qaiddam saluutioni.
E$tote memores vinculorwn meortim, ut vel mihl
ministretis in vincitlis. Vel, ut exemplo meo pro
Chrbto patiamini. SaluUtio h»c est : Gratia Dp^
mim nostriJew Chri$ti vobi$cum. Amen.

«r fwytiM iUmd^ quia modo correcti parati sumus
obedire tibi. IKgnvm est enim ut quem contemptus
vester deposuit, obodimilia yestra restituat. Hic
Archippus, iratus quia andierant contra se illos
pseudo, dixerat sc non amplius episcopaturum eis.

ARGUMENTUM IN EPISTOLAM PRUiAM AD THESSALONIGENSES.

TiMsoalonicenses siint Macedones. Hl in Ghristo iesu acc^to verbo veriutis perstiterunt in flde, etiam
\n persecutione civium suomm. Pneterea nec recepemnt falsos apostolos, nec ea qu» a falsis apostolis dl-
cebiaiitur. Hos collaudat Apostolus, scribens eis ab Athenis per Tychlcum diaconem , et Onesimum aco-^
lytbum.

PROLO<];US B. BRUNONIS IN EAHDEM.

Thessalonioeoses suDt In Macedonia. Hl, au-
dito Yerbo ftdei a Paolo, credideruut, accepu
mulu gratia in ipso exordio fideL Sed Panlo
reverso ab eis, quidam (slcut ab eo accq>erant)
Imiutores Pauli perstiterunt in bono; quidam
autem eorum paulatim corrupti sunt, labentes in
289 foveam fornicationis. Gceperunt etiam esse
otiosi, laborare nolentes, et curiosi ,rumores urbis
multo stttdioperquirentes. Errantes etiam dubiundo
de resurrectione mortuorum. Quare etiam se supra
modum afDigebant in morte amicorum, poUntes
eos non amplius resurrecturos. Gum auiem duae
partes eorum essent, altera directo itinere Pauli
incedens ; altera, sicut dictam est, a via veriutis

B aberrans , Paulus ab Athenis Tirootheum ad eoi
direiit. Quo reverso, ubi Panlus quorumdam lldem,
aliorum errorem per Timotheum certus cognovit»
scribit iliis hanc Epistolam, in ({ua utramque par-
tem eorum, perfectos scilicet et errantes, habet ma*
teriam : bonos de perfectione fidei coUaudando , et
ad incrementum bonorum, quas coeperunt adhor*
Undo; errantes a curiosiute, otio, fomicatione, et
a dubiutione habiu de fntura resurrectione con-
grais rationibus retrahendo. In qua re aperu satis
est ejus inientio , scilioet ut boni de incremento la-
borent; alii, dimisso errore, bonoram perfectionl
fide et opere se conforment.

EPISTOLA I AD THESSALONICENSES.

GAPUT PRIMUM. G

c Paulus, et Silvanus et Timotheus, Ecclesiae
: Thessalonicensium , in Deo Patre nostro et Do-
( m>no Jesu Ghristo. Gratia voLis et pax. Gratias
( agim^s Deo semper pro omnibus vobis , memo-
« riam vestri facientes in orationibus nostris sine
( intemiissione , memores operis fidel vestrae , et
( laboris, et chariUtls et sustinentiae spei Dominl
( nostri Jesu Christi, anU Deum et Patrem no-
( stram, sclentes, fratres dilecti a Deo, electionem
f vestram , quia Evangelium nostrum non fuit ad
( vos in sermone Untum, sed et in virtute, ct in
( Spiritu sancto, et in plenitudine mulu, sicut sci-
« tls qaales fuerimus In vobis propter vos. £t vos
I imiutores nostri factl estis, et Domini, excipien-
« tes verilram in tribulatione mulu cnm gaudio ^
t Spiritos sancti, iu ut facti sills forma omnibus
« credentibus in Macedonia et in Achaia. A vobis
« enim diffamatus est sermo Domini , non solum
I in Macedonla et in Achala, sed In omnl loco
« fides vestra, qusest ad Deuro, profecu est, iu
( ot non sit nobls necesse quidquam loqul. Ipsi
« enira de nobis annuntiant qoalem Introitum ha-
f bnerimus ad vos, et q^tomodo conversi estls ad

< Deum a simulacris servlre Deo vivo et vero, et

« exspecure Filium ejus de ccelis (quem susciUvit

( cx roorluis) Jesum, qui eripoit nos ab Ira ven-'

« tura. f

BXPOSITIO.

Paului, etc. Sicnt moris ejos est, saluUtionem
pr8emittit,dlcens : Pauiu$^et Sihanu$^ et Timotheut;
Sylvanum s(!cum in saluutione ponlt, quia In con*
versione eoram secum coUaboravit , auctoriUUra
habensapud Ipsos. Timotheum Ideo, qoiaexcon*
slUo Timothei qol ab els reversos fuerat, hanc m
Panlus scribit Eplstolam. Ideo etiam Timotheum
ponltj ot noverlnt nihil eoram que fiunt apud eos
latere Paulum. Paolos et Silvanos et Timotheos
scribont EceU$itB The$$alonicen$ium. Ecclesl» dlco
existenti in Deo Paire^ et Domino Jetm Chrieto^
id est hoc quod est Ecdesia, habet a Deo Patre et
Jesu Ghristo. Perseveret iuque in fide ipsius, a quo
jam nomen acceplt electionis. Hoc, inquam, scri-
bunt, gratia vohie et pax. In primis partem eorum
quae fidei integriUtem servaverat, alloquitur; fidem
eoram magnlflcans, et gratias illis In prindplo fidel ,
concessas, ot per laudem Apostoli, anlmentur la
melios, dicens : Audlentes fructom Adel "vestrae^

•Digitized by

Google

BRUNONIS CARTfiUSlANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS IL

400

^ «^ .^m«^r Pi««i om- A doma et Achaia, sed ettam tn omnt toco adjacewe

• T*ui vestm, q«i in eo quod vobi, iradidi. perseve-

mlis. Agimus graiias, tactemes memonam, id est

Deum mSmoremvesiri in orationibtu no.tm. habiUs

une Intermmion,. quia et jugis est oralio, et in

nullovos pr.termitto. Unde 290 ,graUas J^^

subdit : Gralias agimus memores operts fidet vestroi.

Cum multa sint opera tidei, hoc pREcipuum Lprinci^

piuml fides babet coniilcri quod credit. Hi autcm in

^xonspectu persecutorum non formidabant Christum

.confiteri. Memoresetiam lahoris veslri. Hi enim

.nauperati ab infidelibus , laborabant unde viverent.

Memores eliam chantMs vestKE. Adeo enim proii-

mos diiigebant ul illis otiosis fructum laborum suo-

rum communicarent. Memores etiam smttnentxm

iJUs. Nec solum sermo Domini, sed etiam ^des w-
stra plurimum profecU ^st, qum fides^esl ad Ikim,
id estgloria mundi spreta, Deum solum desiderat.
Ita est profecta ut non sit nobis necesse loqui gwd-
quam de introitu nostro ad vos, vel de conversionc
veslra. Ideo non est necesse quidquam loqui, quia
ipsi eldem annuntiant de vobis, id est ad gloriam ve-
strae fidei, qualem, id est quam difficilem, introilm
habuerimus ad vos. Multa enim passi sumusinTc-
niendo et apud vos, propter qua tamen non spre-
vistis verbum ex me. Annuntiant etiam de vobii, id
est quam perfecte conversi estis ad Deum a siwh
lacris. In quibus, simulatio lantum, nuUa vcrius.
Conversi dico non Untum credere, sed eliam servire

.__. . «:»»4:nm nrkaratiir in vobis. Socl

speratis, tantam. patientiam operatur m vobis. Spcl
dico Domini nostri Jesu Chnsti. Ad Christum enim^
pertinet impletio hujus spei, habiue ante Deumel
Patrem nostrum.Sic enim confidenter sperabant,ac
si jam Deum prae ocuUs haberent.

Commendata fide et charitate eorom, dicit magis
miras gratias Deum contuUsse ilUs in initio fidei
quam aliis Ecdesiis. Ethaec dicit ad incitationem
eorum, facieiues memoriam vestri in oratiombus
nostris, scientes, fratres dilecti a Deo, eiecttonet^
vestram, id est quos quia dilcxlt, degic. Et iterum
post electionem ampUus dilexit, idco dilecti prae-
posuit electioni', ul ostenderet bona eorum esse
« dilectione Dei. Scienies dico electionem vestram; ^
hanc, sciUcet, quod Evangelium nostrum non futt
^d vos tantwnmodo in sermone, ut sciUcet sola verba
fierent in vestra conversione; sed fuit in virtute
miraculorum, et in Spiritu sancto. l|i ipsa enim
' acceptione fidei rauitas gratias habuislis; et ita in
virtute et in Sjwritu, ut ih multa plenitudine et mw
raculorum etgraliarum spirituaUum. Sicisia, scili-
ricet et virtutes miraculorum et gratias Spiritus san-
rti fuisse in.vobis scimus, sicut vos scitis lioc visi-
bile de nobis quales, id est quam vehemenier Uibu-
hU (uerimusin vobis; et lioc propter vosipsosXn-
crandos, noa propter aliud commodum. Sic fuii
ad vos EvangeUum nostrum, et vos statim facti estis
nostri imitatores, et quia nostri, idco imitalores Dei, ^
^ucm gloriosum esl imStari. /miiatorc* dico t» multa
tribulatione tolerata, excipienies, idest iii excipien-
do, V0rbum;^i primum enim accepisti&verbum fidei,
statim cum fide incGepistis pati. Tribulatione dico
acceptanon invita, sed ciim gaudio Spirilus sancti,
quia aBluentia gratiarum, qua erat in vobis, facie-
bat vos gaudere in tribulalionibus.- Fuistis nostri
imltatores , itajut facti sitis forma putientiis omni-
bus credientibus in Macedonia et in Achaia, qui prius
vobis crediderunt. Videntescnim vos pr«ccdere Ulos
ad coronam , iaudabant fidei vestra velocilatem,
accusando suam tardilalem. lUis uiiquc facti estis
forma? sermo enim Domim diffamatus est a vobis, id
esl notificatus exemplo veslro, non solum in Mare-

sicutiii idolo simulatk). Nec qnoquomodo wm>e,

sed etiam conversi esds ettspeetare Filinm ejus, Ten-

turum de ciBlis ad fudicium. Adeo enim bene jgendo

securi sunt, ut gaudeant occurrerejudici, nonfor-

midantes poinam, sed de pramio securi. Quem Fi-

Uum Deus suscitavit ex mortuis factirm nobis Jesnm,

id est Salvatorem, 291 cujus susciutio nostwm

operatur resurreclionem ; qui Filius eripuit nos ab

ira, id est ab ullionc, ventura impiis. Eripuit atique

in baptisino dimiltens peccata.

CAPUT H.

€ Nam ipsi scitis, fratres, introitum nostrom ad

vus, quia non inanis fuit, scd ante passi niulla,et

contumeliis affeeli (sicut scilis) in PhiUppis, fidu-

ciam liabuimus in Dco nostro, loqui ad yos Ewn-

geliumDeiin multa solKcitudine. Exhortalio enim

nostra nondc errore, neque de immundilia, dc*

que in dolo, scd sicut probati sumus a Deo,ul

crederetur nobis EvangeUum ; ila loquimur, non

quasi hominibus piacenles, scd Deo, q«i prolai

corda nostra. Neque enim aliquando ftiimus m

, sermone adulationis, sicut scitis ; neque in occa-

€ sione avarilise, DeUs testis est ; nec quaerenies ab

€ liominibus gloriam, ncque a voWs, nequeab al«Si

t cum possemus vobis oiieri esse, utChristiap

€ stoli. Sed facti sumus parvuli in medio tcsww.

€ tanquam si nutrix foveat filios suos* !u desid^

f rantes vos cupide, volebamus iradere voWs flon

€ solum Evangelium Dei, sed eiiam animas nostras,

c quoniam charissimi nobis facti estis. ^^^'^

I enim estis, fratres, laboris nosiri et faHgalionis '

f uocle et die operantes, ne quem vestrum gravar^

i mus, pradicavimus vobis EtangeUum De»- ^^

testesestis et Dcusquam sancie et jHSteeis»ne

querela vobis qui credidistis, affuimus, sical sc^

tis, quatiter unumquemque vestrum (lanquaiM p»-

ter fiUos suos) deprecantes vos, et consolanies

tesiificati snmus, ni ambularetis digne Deo.q"|

vocavit vos in suum regnum et gloriaw. W<*

. liosgratias agimus Dco sine intermlssione, qu^

€ niam, cum accepissetis a nobis verbum a«^» '

• Dei, accepisUs Ulud, non ut vcrburo hominu' ,

Digitized by V:iOOQIC

401 EXPOSITIO IN EPISIIOLAS PAULI, — IN EPIST. 1 AD THESS 40r

sed, fticut esl vere, verlwin Dei, qui bperalur in A Vere non qiiasi placentes hominibirs, neque enim

vobts qui credidistis [«/. add, in ipsum]. Vos enim
imitaiores facti estis, fratres, Ecclesiarum 'Dei,
quae sunl in Judaea, in Ghrigto Jesu, quia eadeih
passi estis et vos a contribulibus vestris, stcut et
ipsi a Judaeis, qui et Dominum occiderunt Jesum
et prophetas, et nos persecuti sunt, et Deo non
placent, et onmibus bominibus adversanlur, pro-
hibentes nos gentibus loqui ut saKi fiant, ut im-
pleaut peccata sua seniper. Pervenit enim irk
Dei super illos usque in llnem. Nos autem, fra-
tresy desolati a vobis ad tempus hor», aspectu,
non corde, abuiidantius festinavimus faciem ve-
straim videre cummulti desiderio, quoniam vo-
luimus venire ad vos. Ego quidem Paulus et semei
et iterum, sed impedivit nos Satanas. Quae esl
enim nostra spes aut gaudium, aut corona glo-
riae ? Noune vos ante Dominum nostrum Jesum
Christum estis in adventu ejus ? Vos enim estis
gloiia nostra et gaudium. -»

EXPOSITIO.

Dicendo superiut qualem introitum et quales fra-
tres, bis significaverat vobis difiicultatem introitus
sui ; quam, quia exsecutus non Tuerat, roodo satis
caliide inserit, dicens : Non oportet me dicere qua-
leni iutroitnm habuimus ad vos : nam, vos ipsi fra'-
trtfs,6aiis sctfis introitum nostrum ad ros, quia, idest
^quod, non fuit inanis, id est inutilis. Inaiiis esset si
pro rebus mundi pateretur, vel si pati resurgeret,

aliquando fuimus in sermone adulaliQnis, sicut vos
seitis, et vos in tcstes appello. Neque fuimus jnser •
mone avaritia ; iiec etiam in oecasione ut saltem
suspicari posset de nobis ; et Deus inde testis esi.
Et non fuimus qua:rentes gloriam ab hominibus, qmat
neque a vobis, neque ab aliis, Non fuimus in occa-
sione avaritiae, cum, id est quamvis, possimus vobis
esse oneri, accipiendo temporalia a vobis ut apostoli
Christi. Non quxrentes gloriam, sed facti sumus par-
vttli iu m«(/to,idest humiles in communitale vestrum,
Nullus enim ftiit cui non condescenderim. Parvuli
dico, tanquam nutrix condescer.dens parvulo, et
multa sustinens ab illo. Nec nutrix conducta pretio,
sed si foveat proprios fHios, quibus ex dilcciioiM
sola parvula sit; liihil ibi quxrens praster rilios
Tanquam nutrix filios ita desiderantcs vos, non rcs
vestras cupide, volebamus tradere vobis non sotum
Evangelium Dei, sed etiam, si oporterel, animas ve-
stras, Ideo qnoniam facti estis nobis charisstmi, farti
sumus ulique parvuli tanqnam nutrix. Vos enim^.
fralres, memores estis laboris nostri et fatigationis :
posset enim laborare non usque ad fatigationem,
sed plerunique a Deo laborabat ut magis defessus
desistei*et quam voluntarius. Bene dico laboris e%
fatigationis ; nos enim pradicavimus in vobis Evan-
gelium Dei, operantes nocte ac die, quantum diei re-
siduum erat a praedicatione et oratione. Ideo sic
operantes, ne quem vestrum gravaremus; et quod ita.

vel, si in eis fructum fidei non faceret. Non fuit q fecerim, vos estis testes et Deus quam sancte in me.

iuanis, sed ante, id est in veniendo, passi sumus in
Phiiippis acerbitatem tribulatlonis, et etiam affecti
eontumetiis, id est affiicti opprobriosis verbis. Passi
et affecti dico sicut vos ipii scitis, Nos, inquam, ita
passi et aflecti fuimus apud vos in multa soUicitu-
dine, id est curiosi de domesticis rebus. In multa
ei:im penuria eramus, et curiosi ne vos, videntes
contemplum nostnim, contemueretis in nobis ver-
Ljum Dei. Et licet in tanta sollicitudinu essemus, ta-
men habuimus fiduciam loqui ad vos Evangelium
Dei. Habnimus dico iit Domino nostro ; pne nimia
eiiim dilBcuItate vis humana in nobis deflciens com-
pfilebat nos Deum consulere. Ideo fiduciam habai-
iiuis quia exhortatio nostra facta ad vos non erat

et quam juste ad proximuni, et sine querela, id est
innocenter, sihe omni malo, fuhnus vobis qui credi-
distis. Qnia sancte etjuste fuimus vobis, sic notum
habetis sicut scttis hoc, qualiter testificati sumus
unumquemqne vestrum, depreoantes vos et consotan-
tes tribulatos tanquampater consolaretur fiiiossuos.
Testilicatt sumus ut ambutaretis digne Deo, id est
ut essctis digni habere Deuro. Vel, ut dignum sit
Deum habitare in vdbis: ^t Deus vocavit vos irt
suum regnum, id est ad hoc ut modo regnaret in vo-
bis, qui prius eratis regnum diaboli, et in habendam
gloriam in futuro. Et quia in regnum , Dei vocati
estis , ideo nos graiias agimus Deo sine intermiS"
sione,quoniam, cum a nobis accepissetis verbum au-

292 ^^ errore, id est de suasione erroris, ut doce- ^ ditus, id est ex solo auditu excipcrelis verbum Dei,

accepistis itlud, non ut verbum hominum, sed sicut
verbum Dei (quod vefum est), qui Deus operatur in
vobis quofidie qui credidistis, Et vere operatur in
vobis. Nam vos, fratres, facti estis imitatores Eccie-
siarum Dei, quce sunt in Judeea; quae sunt dico
in Christo Jesu, Imitatores iri boc, ^tita passi estis
hadem et vos a contribulibus vestris, sicut et ipsi
passi suttt a Judms. Qui JudaBi non mirum si perse-
quuntur eos, quia occiderunt Dominum Jesum et pro-
phetas. Nos etiam persecuti sunt, in quo Hfeique ndn
ptaceni Deo, licet persequendo nos, arbitrentur ob-
seqtiium se praeslarc Dco. Qui etiam Judaci adver'
santur omnibus hominibus, id est utiiitati omnium
honiiDum, prohibentes nos toqm grndbnn, ut salva

rcin vos errare in fide, neque de immunditia, sicut
iUi Nicolaitae qui suadent mulieres omnibus essc
commuues. Neque exhortatio nostra est iit dolo, id
est in deceptioue. Posset enim esse neque de errore,
n que de immunditia, et tamen in dolo, si intenderet
a cipcre ab eis. Non fuit in dolo, sed sicut probatiy
i \ t*si probabiliter sumus inspectl a .Deo, ut ab illo
f cderetnr nobis Evangelium, Siciil probati sumus,
ii'i toquimur, id est non minus in iiobis Deus invc-
nii quam se inventurum praevidit. Loquimur dico,
non solum non ptacentes, sed nec ctiam facti quasi
placentes hominibus, sed quaerentes placere Deo,
qui probat carda nostra, id cst rui etiam aperta est
iioslia Yolunlas

Digitized by

Google

m S. BRUNONIS CARTIIUSIANORUM

/Eiml. Probibentes ideo ut $tmper impleant peccata A
•lea, donec jaste et sufiicienter probattsint, et
293 ^^P^ ^^ cumulum damnationis veniunt. Ideo
sic prohibent quia tra, id est excaecatio, Dei vetiit
9uper illos usque in finem^ quando Deus auferet Tcla-
men de con)ibus eorum, et tunc reliqui» salv»
fient ( Rom. ix, 27; xi, 5 ). Yel, usque in finem,
id est ad mortem, quando tradentur perpetuo igni.
Et quia vos eadem passi estis, ideo, fratrety not de-
tolati a vobi$, causa enim desolationis nostr» \e-
niebat a nobis, non quia plangcremus casum, sed
quia timebamus : desolati dico ad tempus^ id est ei
quo Ximotheum ad vos misimus, donec per eumdem
constantiam vestram audivimus ; ubi ait ad temput^
Snnuit eos non peccasse : desolati dico remoto ore,
id e&t sermone nostro a vobis, et aspectu remoto : ^
non tamen remoto corde abundantiut^ quam prius
festinavimus videre faciem vestram cum multo desi-
derio. Bcne dico cum desiderio^ quoniam voluimus
venire ad vos^ et jn ipso itinere jam eramus. Ego
quidem Paulus^ quidquid alii formidarent, et semel
et ilerum venire volui ; sed Satanas impedivit nos.
Satanas ideo, ut, remota consolatione magistri, fa-
cilius vos pervertere posset. Deus ideo hoc consen-
sit, ut vos de tentatione superaia gloriosiores habe-
ret; ideo Satanas impedivit, quia vos estis spes
Dostra, etc. Yel ita : Ideo venire voluimus, quia quw
est nostra spes habenda in futuro, aut quod est
§audium tunc iterum mibi paratum, aut corona
gtprim^ id est gaudium iUud non erit mediocre, sed q
corona gloriee^ id est, corona gloriosa : dice quod
est gatfi/tiiiii et corona mea? Sed nonne vos estis per
puritatem vitx positi nunc aute Dominum uostrum
Jesum? EstisfiXcQcorona praeparata mihitn adventu
ejn$, Yere tunc eritis gaudium mihi et corona, quia
etiam jam, ubi came pressus, minas inteiligo, estis
,ros gloria nostra et gaudium,

CAPUT III.
c Propter quod non sustinentes aroplius, placuit
c nobis remanere Athenis, solis [a/. , solos] ; et misi-
c nus Timotheum fratrem nostrum, et ministrum
« Dd in Evangelium Ghristi, ad conftrmandos vos
« et exhortandos pro fide vestra, ut nemo moveatur
« iu tribulationibus istis. Ipsi enim sdtis quod in
f hoc positi sumus. Nam et cam apud vos essemus, j)
« prsedicebamus vobis passaros nos tribuiationes,
c sicut et factum est et scitis. Propterea et ego
t ampUus nou sustinens, misi ad oognoscendam
c fidem vestram, ne forte tentaverit vos is quis
c tentat, et inanis fiat iabor noster. Nunc autem
« veniente Timotbeo ad nos a vobis, et annuntianle
fl nobis fidem et charitatem vestram, et quia me-
« moriam nostri habetis bonam semper, deside-
« rantes nos videre, sicut nos quoque vos; ideo
« consolati sumus, fratres, in vobis in omni neces-
c sitate et tribaiatione nostra per fidem vestram,
« quouiam nunc vivimus, si vos statis in Domino.
« Quam enim gratiarum actionem possimus Deo
i retribuere pro vobis in omni gaudio quo gaude-

INSTITUTORIS OPP. PARS II. 401

< mus propter vos ante Dominum Deum nostniBi,
1 nocte ac die abundantius orantes, atTideaoas
« faciem Tcstraro, et compiearaus ea quae desant
( fidei vestrae? Ipse autem Deus et Pater nosler, el
( Domiuus Jesus Cbristus [ai, deest Christus] dirigat
( viam nostram ad vos. Yos aulem Domiaas mul-
( tiplicet, et abundare faciat charitatem vestram io
I invicero, et in omnes, quemadmodum et nos in
« vobis ad oonfirmanda corda vestra aine quereb,
f in sanctitate ante Deum et Patrem nostrum, io
« adventu Domini nostri Jesu Christi cum omnibos
« sanctisejus. Amen. >

EXPOSITIO.

Propter quod ^uta eadem passi estis^ et quia ms
desoiati sumus a vobis^ et quia vos estis gaudium^
et corona nostra, propter hoc non sustinentes amplius,
sustinentes ideo ait quia, donec per Timothenoi
294 consolatus eos est, et per eumdem quomodo
in fide starent accepit, quasi grave pondus timens
casum eorum sustinuit. Non .sustinentes amplias,
placuit nobis, mihi et Silvano, remanere Athenit^
solis, id est ita ut soU essemus a solatio Timotbei,
qui necessarius erat nobis. Hic significat ab Atheuis
hanc se direxisse Epistolam. Remansimus Athenis,
et misimus Timotheum fratrem nostrum^ et nii-
nistrum Dei in Evangelium C/iriilt. Conunendo eum
vobis, ipsum audile. Misimus^ inquam, ad confir-
mandos vos, ut in melius proficeretis. Confirmandos
et exJiortandos dieo pro fide vestra custodienda, ne
erret vel deficiat. Confirmandas dico, utnemQvestrum
movtatur in tribulationibus istis^ quas et vos paUmini
et nos patimur. Ubi ait : Nemo moveatur^ innuit
eos nondum motos, et se noUe saltem unum a fide
moveri. Nee debetis moveri ; ipsi enim bene sdtis,
quod nos et vos postii t«miM in hec ut adversa pa-
tiamur. Scitis utiqne. Nam eum apud vos etsemus^
prmdieabamus vobis nos esu passuros tribuiationes^
sicut utique pro dicto meo facliiiii est^ et tos bene
scitis esse factum. Propterea^ id est quia, passus
sum tribulationes, ne tribukitio magistri causa esset
defectus vestri, ego non amplius sustineus^ misi ed
cognoscendum fidem vestram^ ut per legaUim fidem
vestram cognoscerem. Misi ideo, ne forte tetU4sterU
vos is qui tentat, id est,*cujus officium est lenUre :
et ne sic labor noster fiat inanis vobis, succumbenti-
bus tenlationi. Olim misi : nunc autem Timotheo a
vobis veniente ad tios , el eo aitittcitriante nobit
fidem qoam firmiter tenetis , et charitatem vestram,
qua omnes nos diUgere probatis : anuuntiante etiam
quia^ id est quod, habetis memoriam nostri bonam,
sicut debetis : desiderantes semper videre nos , sieut
nos quoque desideramus videre vos : iUo hoc annuo-
tiante, consolati sumus, fratres^ in vobis, IdeOy id est
pro eo qnod sic annuntiante de vobis, et non
propter aliud . posset enim hoc ipsi annuutiari, e(
pro alio consolari : consolati sumus in vobis per
fiimy id est propter fidem vestram firmiter sun-
tem. Vel, pcr fidem vestiam juro me consolaium
esse, quam dUigehs non pejcrarem. Consolati dicu

Digitized by

Google

403 EXPOSmO IN EPISTOLAS PA1JLI. — IN EPIST. I AD THESS. AQ&

in amm neceuitate^ id est penuria : et in omni A c placere Deo, sic et ambuletis «t abuudetis magis»

tribulatione nostray quam a persecutoribus patior :
quia nec etiam afflictio mea potest gaudium pertur-
bare quod babeo de vestra firmitate. Ideo dico nos
consolatos : quoniam nunc etiam in tribulatione et
penuria vtvimiis, id est in gaudio nos vivere credir
mus : st vp$ stati$ in Domino, quod utique verum
est, quia st:Uis. Illud $i approbativum est»

Merito ideo vivimus : quia quam actionem gratia-
rum poisumui retribuere Deo pro vobis : in fide et
cbaritate manentibiis. Possumus dico nos positi
in omni gaudio, qno gaudemus propter vos^ existenles
aitl^ Detim nostrum. Yel, gaudemus ante Deum
nostrum propter vos : placet enim in conspectn
Det , quod oblitus meae tribulalionis, congaudeo

€ Scitis enim quae praecepta dederim vobis per Do-
f minum J^um. Haec est enim voluntas Dei san-
f ciiflcatio vestra {Rom. xii, 2; Ephes. %iy 17), ut
c abstineatis vosa fornicatione, ut sciat unusquisque
c vestrum vas suum possidere in sanctificatione et

< bonore, non in passione desiderii,.sicutetgentes
c^ quae ignorant Deum. Et iie quis snpergrediiatur,

< neque circumveniat in negotio fratrem suum,

< quoniam vindex. est Domihus de bis omnibus,

< sicut praediximus vobis, et testificati sumus. Non

< enim vocavit nos Deus ih immunditiam, sed ih
f sandificationem. Itaque qui haee spernit, non

< bominem spcrnit, sed Deum, qni etiam dedit Spi-

< rilum suuro sanctum in nobis. De charitate au-

bonis vestris. Relribuere ideo dicit, quia bona quse B < tein fraternitatis non necesse habuimus scribere

Deus tribuit Ecclesiis Pauli, Paulus annumerat col-
lata esse sibi. Gaudemus non solum gratias agen-
te3 : sed etiam orantes nocte et die abundantius,
quam prius nondum audita perfectioue vestra :
orantes hoc, ut videamus faciem vestram : et prse-
sentes ea compleamus in vobis quas adhuc desunt
pdei vestra, Paulus cum primum tradidit illis fidem,
quia adhuc siinplices erant, non sufficientes capere
mysteria Dei , secundum ea quae fidei necessaria
erant, eos initiavit : sed quia modo peifecti suut,
si roodo esset apud eos, aperiret Scripturas et
mysteria Dei : quae sicut prius superflua essent
eorum simplicitati, sic modo deerant eorum per-
fectioni. Oramus videre faciem vestram : ipse au-

< vobis. Ipsi enim vos a Deo didicislis ut diiigatis

< invicem (Joan, xiii, 3i). Etenim illud facitis ih

< ontnes fratres, in universa Macedonia. Rogamus

< autem vos, fratres, ut abundelis magis, et ope^

< ram detis ut quieti sitis, et vestrum negotium

< agatis; et operemini manibus vestris, sicutprae-

< cepimus vobis, et ut boneste ambuletis ad eos qui

< foris sunt, et nuilius aliquid desideretis. Nolumus

< autem vos ignorare, fratres, de dormientibus, ut

< non contristemini, sicut et ca^teri qui'spem non

< habent. Si enim credimus quod Jesus mortuus est

< et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per

< Jesum adducet cum eo. Hoc enim vobis dicimus

< in verbo Domini,quia nos qui vivimus,qni residui

tem Deus et pater noster^ et Dominus Christus diri-^ ^ < sumns, in adventu Domini non praeveniemus eos

gatviam nostram, id est faciat directum iter nostrum
ad vos. Siveautem veniam, sive nonveniam, Dotntnus
semper multipHcetvos secundum augmentum membro-
rum : et faeiatabundarecharitatem vestramininvicem :
quod omnes vidssim diligatis vos in Ecclesia : et in om -
nesy Id estetiam ad infideles, transcat charitasvestra.
295 Faciat abundare, quemadmodum et nos abun-
daiDus charitate in vobis. Abundare dico, ad confir-
manda corda vestra, ut voluntas vestra in omni bono
sit confirmata. Confirmanda dico, sine quereta, ut
nulla sit ilu injustitia, et conflrmanda in sanctitate,
ut in bonis sanciti sitis et conflnnati. Sanctitate
dico, babita ante Deum et Patrem nostrum, id est in

< qui dorroierunt. Quoniam ipse Dominus in jussu
c et in voce archangeli, et in luba Dei descendet do

< ccelo, et mortui qui in Ghristo sunt, resurgent

< primi.^Deinde nos qui vivimus, qui relinquimur,
c simul rapiemur cum illis in nubibus obviam
c Gbristo [a/., Domino] in aera, etsic semper cum

< Domino erimus* Itaque consolamini invicem ^.n

< verbis istis. »

EXPOSITIO.

Hucusque partem perfectoruro collaudavit, et ad
incrementum perfeciionis adhortatus est. Nunc ili-
cipit instruere partem illam, quae videbatur cor-
rumpi fornicalione, curiositate, otio, et de resurr

beneplacito Dei Patris. Corda dico sic confirmanda ^ rcctionc dubitaudo, dicens : Tos perfectos sie laudo,

jR adventu, id est in consideratione adventus DomiNi
nostri Jesu Christi. Qui enim bene semper memor
erit adventas Ghristi ad judicium, timebit peccando
provocare eum. Vel ita : Conftrmanda in adventu, id
est usque in adventum Domini nostri Jesu Ghristi.
Christi dico venturi ctim omnibus sanctii suis, qui
cum eo judicaturi snnt mundum. Vel, confirmanda
cum omnibus sanctis ejus, ut sic confirmet et vos
quemadmodum confirmavit sanctos suos. Amefi,
id est ita fiat, ut vos sic confirmemini.
GAPUT IV.
< De caetero ergo, fratres, rogamus vos et obse-
« cramus in Dojnino Jesu, ut quemadinodum acce-
t pistis a nobis quomodo oportcat vos arobulare ct

et ad incrementum invito. De caitero ergo, fratres^
id ost ad alteram inartem agens, rogamus vos quasi
rem dcbitam, et obsecramus mitius agentes» dum
precamur quod iraperai^e licet : obsecramus, in-
quam, in Domino Jesu, si de illo gaudere vultis,
ut quemadmodum accepistis a nobis \quomodo opor-
tent vos ambutare etptacere Deo ; ambutare diciiw^
in his quae ex dilectione sine-qnibus homo nequit
salvari; ptacere in his quae ex dilectione honio
supcraddit, ut servare 296 virginitatem, nihil pos-
sidere in mundo; quae si non faceret, posset Umvn
salvari : oporteat ambulare, sicut <jredo, quod am-
bulatis, licet sic vos admoneam r rogamus et obse-
orainus, ut abundetis magis^ ambulando et placcndo

Digitized by

Google

w

S. BRUNONIS CARTHUSIANORVM

admoniti a me, quara prius. Et oebetis abundare ; A
tcitis inim qua:, id est qugm digna, prcccepta dede-
rim vobis per DominumJesumf sic institnentem mibi.
Digna utique prsecepta dedivobis. Nam hcec est vo-
tuntas Dei vestra sdnctificatio, id est ut vos sancti-
ficati siiis, remoto omni vitio a vobis. Haec est,
]nquam,vestra sanctificatio, ut vos abstineatis a for-
nicaftone, ne corrumpatis uxorem proximi. Et ut
sciat unusquii^ue vestrum vas suum possidere^ id est
suum corpus. Sicut enim miles in tabernaculo, sic
spiritus in corpore militare debct Deo : manibus,
ministrando pauperibus ; pedibus, visitando infir-
mos, et similia, in cseteris membris. Possidere ideo
dicit, quia corpus ita debet domari a spiritu ut pos- •
sideatur quasi servus rationis, portans quodcunque
unus imponilur sibi. Possidere dico in sanctifica-
tione^ ut fiat sanctum iu babilatione virtulum, et
possidere in honore^ ut non incliiietur ad actum
turpiludinis, et nan in desideno, ut saltem deside-
rt^t turpcm actum, nedum operetur. Desiderio dico
quod est esse in passione. Gravis enim passio est
animi vivere in desiderio carnis. Ytvere in passione
dcsiderii, sicut falsi Cbristiani, et gentes qum ii^no-
ra}\t JDeum, faciunt. Abstinete a fornicalione, et ab
aduUeri). Quod sicait : Ne quis supergrediatur fra-
trem suum in uUo privato negotio cum u].ore ejus
babito, neque circunweniat in eodem. Supergredi
esset, si violentei* raperet alterius uxorem. Cir-
cumvenire, si seductione pretii vel precis subver-
teret uxorom pro^imi consentire sibi. Hanc sen- q
tentiam non satis aperte innuunt verba libri, sed
priora et sequentia hanc velle videntur. Vei illa
priora mutantur. Abstincte a fornicatione cum me-
retricibus, ut sciat uimsquisque vestrum possidere
suum vas, id e^t siiam uxorem quae corpus est viri
in sauctific^tione, id est, in munditia et in honore.
Non iu turpitudine, et non in passione desiderii^ id
est ne nimis carnaliter afliciatur circa uxorcm,
sicut gentes faciunt qu(B Deum ignorant, lliud quod
sequitur non mutatur, ideo nemo circumveniat fra-
trem^ etc., quoniam Dominus vindex est de his omni-
6u$,.tam de fornicattone, quam de adulterio, sicut
prwdiximus vobis cum essemus apud vos, et testifi-
cati sumus testimoniis Scripturarum.

Vere Dominus vindex est de his ; nam Dcus non D
rocavit nos in immunditiam operandam, sed in san-
ctificationem habendam, et quia nou in immundi-
tiam, sed vocavit nos Deus in sanciificationem.
Itaque qui spernit hoc cavere, sciiicet a fornicalione
et adulterio, non spernit hominem^ sed Deum, qui
vocal in sanctifieationem : spernit etiam hospitem
suum Spiritum sanctum. Quod sic ait : Qui Deus
dedit Spiritum suum sanctum in nobis, quem si
Dcum spernitis, cura Deo spretum perditis. De for-
nicatioiie et adulterio sic vos instruimus; sed de
charitaie fraternitatis non habemus necesse scribcre
vobis,qma vosipsi didicistis a Deo vei intcrius inspi-
laiite, vei in Evangeiio hoc docente, ut ditigaiis
invicem^ ubi ait : t Hoc est pru;ceplum meum

INSTITUTORIS 0PP. PARS H. 4<»

{Joan. XV, l^), I etc. Ideo iterum non est necesse
scribere vobis, quia vos faciiis illud praeceptam
dilectionis in omnes fratres existentes in universa
Macedonia. Sed licet non sit necesse ideo scribere
vobis, tamen rogamus vos omnes» fratres^ ut magis
solito abundetis in charitate, et detis operam ut sitis
quieti, nou ita per urbem curiosi rumoribus ioqui-
rendis; et tU sitis quieti, agatis pestrum negotiumy ne,
contemptis propriis, aliena negotia curetis. In his
verbis Vitium curiositatis interdicit. Et ut sitis
quieti, operemini manibus vestris, unde vobis ha-
beatis, ne oliosi alienos labores illicite co su-
malis. *Hic otipsitatem prohibuit. Operemim dico,
297 ^icut^pzTeniesprcecepimus vobis. Opercmini, quia
pra^cepimus vobis, et ut honeste qmbuletis ad eos, qui
foris sunt, id est in conspectu iufidelium, ne babeant
in quo possint detrahere vobis. Ideo etiam opere-
niini, ut nullias aliquid desideretis, id est ut faabeu-
tes de proprio labore res alterius non concupiscatis,
quod egestas veniens ex otio desiderare eoBipellit.

Nunc dubielatem quam de resnrrectione habe-
bant, congruis rationibus absoivit, dicens: De cba-
ritate non est neccsse scribere vobis ; sed de dor-
mientibus noiumus vos ignorare, fratres. DorraieuCes
vocat mortuos, ut ostendat tam facile Deum resos-
cilare mortuos quam facile est dormientem susci-
tari e somno. Ideo nolumus vos ignorare de dor-
mientibus, ut non contristemini immoderate super
mortes propinquorum, sicut gentiles et etiaro falsi
Christiani, qui non habent spem resurrectionis fute-
ne. Et de resurrectione desperantes sic contristari
non debetis, quia, si credimus quod Jesus re*urrexit,
ct ut verara ejus resurrectioncm probet, praemiltit :
Jesus vere mortuus est et resurrexit; si boc, inquaoi,
credimus, ita et credere debemus quod eos qui, vi-
vendo perJesum, dormierunt per Jesum, id est vita
quorum et mors in Jesu fuit, eos, inquaro, adducet
Deus cum eo, id est cum Jesu impassibiles, immor*
tales in gloria. Falsam quorumdam opinionem, qot
dicebant corpora in die illo adhuc integra posse
resurgere, ea vero quae essent dissoluta in cineres,
nunquam resurgere, destruit, dicens : Yere qui dor-
mieruntadducentur cam Jesu; nam hoc dicimus
vobis in verbo Domini, Deus enim lioc nobis revda-
vit, quiay id est quod, nos qui vivimus in adreniu
Domini, et qui residui sunius tot malis. Ponit se
quasi futurum in die ullimo, ideo quia persecutio
apostolorum et fidelium sub Antichristo futurorum,
simili difficultate comparabiiur* Unde idcm alibi.
Nos sumus c in quos fines saeculi devenerunt
(/ Cor. X, ii). > Nos, inquam, qui residui sumus
in adventu Domini, non prceveniemus eos qui domdt'
runt in resurrectione qui ante nos dormierunt, ut
Abraham et cseteros. In hoc verso utrumque fecit,
et veritatem resurrcctionis omnium approbavit, et
dc quibus diibitabant, eorum resurrectionem prius
fiitiiram esse ostendit.

Hic tainen notandum quod justorum rcsurroctio-
nem solununodo approbat. Vei*e nos rcsidui non

Digitized by

Google

:|U9

EXPOSITIO IN EWSTOLAS PAULI. — iS EPIST. 1 AD THESS;

ifb

^rxveDiemus priores, qttoniatn ipse Dominus Ch!i- A t Orania autem probate, quod bonnm est tenete, ab

sias desceniet de cielo injussu et cum imperio, qui

olim descendit In obedientia et humilitate; descen-

det efiam m voce archangeti. Sive hic, archangelus

significet Christum propria voce insonaturum, sive

allum angdam determinatum, non habemus quis

illam vocem datunis sit ad quam resurgent mortui.

lu voce archangeli el in tuba Dei; vox enim illa erit

quasi tuba, qu£ suos excitat, adversarios terret,

sic vox nia invitabit sanctos ad palmam, impios de-

terrebit ad poenam. Sic, inquam, Jesus descendet,

et lunc mortui qui jara diu sunt in Christo, ut Abra-

hara ei cateri , surgent primi. Et deinde post illos

nos qui vtvimus, in terapore illo, et qui retinquimur

i omni specic mala abstinete vos. Ipse auteroDeus

f pacis sancciflcet vos per omnia, ut Integer sptritus

f vester et aniroa et corpus sine querela in adventn

f Domininostri Jesu Christi servetur. rideliseslqui

€ vocavit vos, qui eliam faciet. Fralres, orate pro

€ nobis. Salutate fratres omnes in osculo sancl6.

i Adjuro vosper Dominum, ut legatur Epistola hjec

c omnibus sanctis fratribus. Gratia Domini nostri

f Jesu Christi vobiscum. Amen. >

EXPOSITlO.

Poslquam resurrectionem corporum.satis dilucide
approbavit, subdit de illa ultima die, quae justis ad
gloriam, impiis fulura estad poenam, ut terrore

tot persecutionibus Antichristi, simul rapiemurcum . iiUus diei hi qui in peccato fornicationis, curiosi
iilis prioribus in nubibus. Nuhes enim portabunt » j^iis et otii erant, resipiscant; desiderio futurae

nos obviam Domino in aera^ ubi de omnibus judi-
cabil, et exinde ertmiM cum Domino semper nos
electi. Eriwwi, inquam, sic, id est cum corporibus
resomptis in incorrupiione. Et quia ex his verbis
approbata esl vobis veritas resurrectionis , itaque
consolamim invicem in verbis istis , id est alter alle-
rum, dicenles : Vere resurgemus impassibiles, cum
Domino erimus, etc.

CAPUT V.

I De temporibus autem et momentis non indigetis

( at scribamus vobis. Ipsi enim diligenter scilis,

( quia dies Domiui sicnt fur in nocte , ita veniet

( {Apoc. III, 5). Cum enim dixerint 298 ' ^^^ ^^

gloriae conformitati bonorum se inserant. Littera sic
jungitur : De resurrectione mortuorum quia ignora-
batis, scripsimus vobis; sed de temporibus futuris
usque ad diem judicii, id est quot tempora, seu
centum, seu mille anni futuri sint usque ad diem
judicii: vel, de temporibuSf id est, an aestale an hieme,
an die, an nocte futurum sit judicium, et de momen-
Its, id est qua hora diei vel noclis, aestatis an hie-
mis. De his utique, (rsLires^nonindigetis utscribamus
robis. Ideo non indigetis, quia vosipsi diligenter, id
est diligenti investigaiione Scripturarum, scitis hoc
quod nos inde scimus, id scilicet, q'ia dies Domint
ita veniet sicut fur venit in nocle. Diem non ideo
I securiUs, lunc repentinus eis superveniet interi- q dicit, quod determinate sciat in die futurum judi-

( tus,sicut dolorin utero habentis, et non effiigient.
I Yos autem, fratres, non estis in tenebris, ut vos
( (lies illa tanquam fur comprehendat. Omnes
< enim vos filii lucis estis, et filii diei : non sumus
( noctis neque tenebrarum. Igitur non dormiamus
( sicot et caeteri, sed vigilemus et sobrii simus.
( Qui enim dormiunt, nocte dormiunt, et qui ebrii
( sunt, nocte ebrii sunt. Nos aulem qui diei sumus,
( sobrii simus, induti loricam fidei et charitaiis, et
( galeam spcm satutis {Ephet. vi« 17). Quoniam non
( posuit nos Deus in iram, sed in acquisilionem
« salutjs per Dominum nostrum Jcsum Christum,
( qui mortuus est pro nobis, ut sivevigilemus, sive
( dormiamus, simul cum illo vivamus : propter

cium, sed ideo, quia tunc in illo judicio onmia
erunt quasi in die, id est in aperta manifestatione
qu^e prius fuerant occulta, domini dicit hunc esse
dicm, quia tunc incipicnt omnia fieri ex voluntnio
et imperio Domini, sed nunc fiunt in hoc mundo
non ex volunlate Dei multa, sed fiunt ex permissir'-
ne. Di«, inquam, Domini veniet ita sicui fur, ul
raagis occultus sit veniens in nocte. Fur quiilem si
in die veniat, facilius providere nobis possumus ab
eo; sed si in nocle, nox ipsa opportunilDlem nii-
nistrans a.ijuvat furis iniquitatem. Ideo dies iii«-
venire dicitur sicut fur in nocle, quia, sifut quili-
bet dives, sero mulla circumdatus opulentia, nocte
interceplus a fure, in crastina se nudum inveuit, sic

( quodconsolaminiinvIcem,etaedificaleaIterutrum, D illi qui in peccatis ncgligunt a die ilio providcre

sicut et facitis. Rogamus autem vos, fratres, ut

< noveritis eos qui laborant inter vos , et prsesunt
( vobis in Domioo, et monent vos, ut habeatis
( illos abundantius in charilate, et propter opus
( illorum pacem habete cum eis. Rogamus autem
( vos, fratres, corripite inquietos , consolamini pu-

< sillanimes, siiscipite infirmos, patientes estote ad
( omnes. Videte ne quis malura pro malo alicui
( rcddat, sed seroper quod bonum est sectamini in

invicem et in oranes. Semper gaudete, sine inter-
missione orate (Ecc/t. xviii, 22; Ltic. xviii, 1),
in omnibus gratias agite. Haec est enim voluntas
Dei in Christo Jesu, tn omnibus vobis. Spiritum
nolite exstinguere, prophetias nolite spernere.

sibi, sero divites in niundanis, in crastino sullati
de mundo invcnientur nudi, perdilis temporaliluis,
et aeternis mancipali inccndiis. Dies Domiiii Iiic
maxime intelligitur dies judicii ; quse tamen dics
Domini iii morte uniuscujusque incipU.

299 Notandum etiam quod dies illa impiis qni •
dem, nolentibus providere sibi, sicut fur in nocte
veniet; sed justls semper vigilantibus, quacunque
bora veniat, non venit sicut fur, quia potius tunc
augebuniur quam iii aliquo diminuantur. Vere ita
veniet sicut fur, quia cum illi amatores mundi dixe
rint : Pax est nobis in praesentibus et securitas dc
fuluro, tutic superveniet eis repentinus iuteriius^ id
esl improvisa damnatio. Repentinus dico, sicta dotor

Digitized lay

Google

411 S, ERUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS U. 411

kabenti in utero rq^tinus supervenit. Non deterini- A $imul eum illo in setema glorla. Sive vigUemms^ id

uat quid in utero habeat, sed boc esse dictum de
praBgnante muliere satis intelligitur. Et propter
tttrumquey praegnantis dolori comparavit, et qiiia
ille dol<M> subitus est, nec scit praegnans delermi-
nare sibi horam certam, sed ubicunque intercepla
fuerit) parit; et propter majorcm angustiam hujus
doloris, sic in illo dle et iroprovisus veniet interitus
et omni plenus angustia. Ne videretur hic interilus
csse transitorius, sicut dolor praegnantis, subjungit :
Superveniet quidem interitus, el non effuqient impii
iilum interitum semper in eo perdurantes. Quia
modo tanta asperitate verborum eos deterruil , in
scquentibus demulcet eos dicens eos noii esse quibus
dcbeat hic interitus supervenire. Impii quidem non

est sive vivi in adventu Ghrisli inventi fuerimiis,
itve dormxamwy id est sive mortui invaiiainiir.
Propter quod^ id est quia fidem, charitatcte et spem
dedit nobis in acquisitionem salutis, ideo eomM^im-
mini invicem eos qui noverunt haec, et mdificaie ed-
terutrum eos qui ignorant sicut credo quod vos eiimm
facitis,

Postquam partem perfectorum de 6de ei bono £-
dei satis coliaudavit, alteram vero partem de cor-
reclione admonuit, 300 subditos et pradalos ab-
hinc aiternatim xdificat quomodo se contemperare
debeant subdili praelatis, et e converso, dioens:
Bonos de incremcnto laborare, errantes a peccatts
declinare admoneo. Vo$ autem^ fratres^ qui sabdiii

^ — ^_. ^ , , , ,

cffugient repentinum interitum, sed vo$, fratres^ non estis, rogamu$ ut noveritis eo$ qui laborant inier

e$ti$ in tenebris, id est in ignorantia et obscuritate
peccati, ut iila die$ comprehendat vo$, tanquam fur.
Comprebendcret eos si in peccatis impoenitentes in-
veniret. Vcre non estis in tenebri^. Nam vo$ omnes
eslis fHii luciSy id est geniti in luce tldei, et estis filii
dici^ id est in bonis opcribus generati, quia sicut
lux praecedit, dies sequitiir; sic fides prior est, opera
bona sequuntur. Filii lucis et non estis filii tenebra'
rttftt, id est ignorantiae, et non filii nocti$, \d est
densitatis peccatorum. Sicut enim tenebrae noctem
praecedunt, sic prius ignorantia veriutis, et per
ignorantiam venitor in densilatem peccali. Et quia
filii lucis et diei sumus, non noctis et tenebrarum.

id est, praelatos, qui jejunando, orando et docendo,
de salute vestra laborant : noveriti$ dicit, ut in his
quibus indigent, ministrent illis : qui laborant dico,
et pra:sunt vobi$ in Domino sic disponente, et qui
moncnt ro$ ad meliora ; non solum ut noveritis^ sed
etiam ut abundantiu$ habeati$ illos in charitate qaani
soliti sitis. Et habete pacem, id esl concordiam, eum
m,si vos acriusreprebendunt, propter opus iUorum^
id est scientes quia sic exigit opus ministeril iUo-
rum, ut vos aberrantes ad viam justitiae compdlant.
Subditos sic rogamiis;vos aulemy /rarre^, qui pradati
eslis, rogamus hoc , corripite asperiori corredione
inquietos, id est curiosos vagantes per urltem, cou-

igitur non dormiamus, id est non torpentes simus p $olamitti pusitlanime$y pusillum animum in passione

fii/»iif iwtn.lAlAA A» AiZnmA Tnin: HA.A^^ . f ..i-ii ^ A_:i...i^«!^ t._i. «^_ TT^i :ii : tj» «.

sicut infideles, et etiam falsi fideles ; $ed vigilemm,
id est in bono operando studiosi simus et sobrii, id
est non amore temporalium inebriati simus.

Debeinus vigilare et sobrii esse, quia ^tct dormiunt,
id est torpescunt, illi dormiunt nocte^ id est propter
noctem,. id est densitatem peccatorum in quibus
«unt, et qui sunt ebrii, amore temporalium, obliti
coelestiom, bi $unt ebrii nocte^ id est propter noctem,
id est (sicut dictum est) densitatem peccatorum. Qui
ebrii sunt, nocte sunt ebrii, sed no$ qui sumus non
noctis sed diei, simus sobrii, id est non amore tein-
poraliura excaecati. Simu$, inquam, «o^rit, induti lo-
rieam fidei, Etbene fidem ioricae comparavit, quia
sicut in lorica multi hami sunt concatenati in unum.

tribulationum habentes. Vel pusillanimes, id est pu-
sillam confidentiam de misericordia Dei hal)endo,
pro immanitale scelerum desperantcs; suscipite in-
firmos, id est eos qui inflrmae sunt fidei, de resur-
rcctione desperantes, suscipite ad sanandam infir-
mitatem fidei, sicut medicus suscipit aegrotum. El
estote patientes ad omne$j et ad inquietos, et ad po-
sillanimes, et ad infirmos, ne, si contradicnot, coa-
feratis ideo manus ad litigium. Dicereni illi : Pati-
rour quidem illos, sed non ultra docebimos eos. Ad
haec Paulus : E$tote patienteSy et in paUendo videte me
quis reddat alicui malum pro ma/o, subticeates ver-
bum instructionis, licet prius impatienter aoditom,
sed semper sectamini id quod bonum esl, id est olile

sic in fide multa sunt ad credendum necessaria, d ^^ instruciionem Ecclesiae. SecUmini dico et t

concatenata Umen ineamdem unitatem. Induti etiam

loricam charitatis qua Deum diligamus et proximum,

securi simus : et beue protecti flde et charitate ad

omnem impetum hostium. Et Induti galeam hane,

scilicet $pem futurae $aluti$, ut sicut galea protegit

caput, ita mens nostra spe futurae beatitudinis ob-

volvatur. Debcmus sperarc salutem, quoniam Deu$

non fwsuit nos in iram^ id est in perditionem, sed po-

suit nos in pra^missis, fide, charitate et spe, in ac-

quisttio7iem salutis. id est ut pcr hoc acquiramus

peri)eiuam saluiem. Saluiis dico habenda, per Do-

minum nostrum Jesum Christum. Ponit meritum

Chr!sti,quoistam salutcm nobis promeruit, dicens:

Qut Cbrislus mortuu$ est pro nobi$, ut nos vivamu$

cem^ Id est inter vos in Ecclesia, et etiam traas-
eundo in omne$, docendo etiam infldeles. Et semper^
sive pati oporteat, sive non, gaudetey et orate $ime
intermi$$ione determiiiatarum horarum, ut certa
tempora orationis non negligatis. Yel, ttrate $ine tn-
termi$$ione, ut, sive dormiatis, sivevigiletis, semper
orctis. Et, juxta hanc 'sententiam, dicnnt sancti il-
lum semper esse in oratione qui in nullo offendit,
sed, sive vigilet, sive dormtat, semper ad Ghristum
anhelat. Et in omnibus quaecunque facitis, veldidtis,
agite gratias Deo, sive incumbant adversa, sire de-
mulceantvos prospera. Orate et agite gratias, qvia
voluntas Dei hcec e$t in omnibtu vobi$ : ut omncs
oreiis et agatis gratias. Est dico in Christo iesi, id

Digitized by

Google .

413 EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — LN EPIST. II AD THESS. " 414

est ia instilutione Cbristi Jesu» cumque sit institutio A potestig; ip$e auum Deus pacis periiciat iii voliif

iilud in quo deflcitis, sdiicet sanctificet vo$ per ovor

Hel ei volunUSy oportet orare, gratias agere. Quod
ibi ait : Semper gaudeUj elc.y ad praelatos speclat;
el ad suhditos, omnes gaudete et orate. Vos autem,
praelati, nolite exstinguere Spiritum^ ut ea qu» Spi-
riius sanctus ministraverit subditis, occulietis. Et
vos, suhditi; nolile spemere prophetias^ id est reveia-
tloDes Scripturarum, factas vobis a praelatis. Et licet
dicam nolite spernere^ tamen omnia probate^ id est
probabiliier' prius considerate^ ne adroistione falsi-
talis decipiamini. Et postquam probaveritis , tenete
illud quod bonum^ id est uliie est^ et abstinete vos
non solum ab eo quod malum est, sed etiam ab omni
speeie mala^ id est ab eo quod aliquam imaginem
mali retinet, etiamsi malum sit. Ideo maxime dixit
a specie mala^ quia ilii baeretici mutuabant voces
fidei, ut per aequipollentias vucum, simplices trahe-
rent iu errorem. Yos, praelati et subditi, facite quod

nia, et iu sanctificatione ab eo data vos conservet
perseveranter. Quod ita ait : Sanctifieet vos, et ser-
vetur integer^ id est uon comiptus aliqua tabe mali,
spiritus vester^ id est ratio vestra, ne veiit consen-
tire sensuaiitati, et anima, id est sensualiias, ne
male suadeat rationi, et corpus servetur sine querela^
ne poUuatur opere cujuslibet turpitudinis. Servetur
dicoi)i,'id est usque, adventum, vel in adventu^
id est in consideratione adventus Domini nostri Jesu
Christi. 301 OraU et caetera quae sequuntur facite,
quia fidelis est Deus qui vos per gratiam vocavit, qut
etiam faciet^ id est in vobis consummabit, id ad
quod vocati estis. Nos ita laboramus pro vobis, et,
vos, fratres, orate pro nobis\et salutate omnes fratres
ex dilectione nostra in osculo sancto, ut alter oscu-
letur alterum.

ARGUMENTUH IN EPISTOLAM SEGUNDAM AD THESSALONIGENSES.

Ad Thessalonicenses secundam scribit Epistolara Apostolus, et notum facit eis de temporibus novissimis,
et de adversarii dejectione. Scribit hanc Epistolam ab Athenis per Titum diaconum et Onesimum acoly-
thum.

PROLOGUS B. BRUNONIS IN EAMDEM.

Hanc itemm Epistolam scribitThessalonicensibus,
ideo quia in praecedenti epistola ex verbis Pauli, ubi
dixerat : nos qui vivimus rapiemur obviam Domino
in aera, etc, sumpserant hanc suspicionem ut ipsis
vivenlibus fulurum putarent Antichristum diemque
jadieii. Unde et pluriraum erant perterriti. Sed quia
■lalum erat eos de falsitate terreri, judicavit Paulus
sdeo iterura scribere eis, ne si non determinaretur
basc ambiguitas, dum post dies Pauli invenirent non
eontigbse quod Paulum putabant sic praedixisse, et
in hoc et in omnibus quae docuerat, arguerent Pau-
lam de roendacio, et sic a via veritatis, quam iilis
tradiderat, recederent. Praeterea aliud malum ex
hac dahietate posset conttngere ut si Satanas, vi-
dens illos credentes iii proximo futunim jodicium,
oslenderei se in aere insignitum diademate, seque
Christam venieutem ad judicium asserens, falleret
Thessaloniceases, de quibus pervertendis tanto am-
plius lahorabat quanto eos perfectiores esse sciebat,
vel, in somniis apparendo, eos in eodem ludificarct.

G Ideo etiam hanc iterum scripsit, qnia illi curiosi et
otiosi non ad imperium Pauli fuerant correcti. Scri*
psit iterum ideo, quia persecutiones ad patientiam
quarum eos in priori arraaverat, nondum defece-
rant; sed forlassis augmentatae fuerant. Haec tria,
persecutiones, diem judicii, et illos incorrectos,
materiam habuit, armando eos ad patienda omnia,
oslendens justis gloriam qui tribulantor, eosque tri-
bulantibusfuturamdamnationem. Determinans etiam
certis et evidentibus signis futuram diero judicii. II-
losque incorrectos pnecipiens a coromunione Eccle-
siae sequestrari, non umeii jam eis, sed scribens
Ecclesiae de illis. Ea utique intentione sic agit ul
qui patiuntur pro Ghristo perseverantes sint in pa •
tiehdo, et qui territi erant propinquitatem putantea

^ judicii, non terreantur de falsitate : et qui adhuc in-
correcti fuerant, saitem erubescendo, se a commu-
nione aliorum projeaos resipiscant. Saiutationem
praemittens ait:

EPISTOLA II AD THESSALONICENSES.

GAPUT PRIMUM. i

I Paulus et Silvanus et Timotheus, Ecclesiae c

c Tiiessalonicensium in Deo Patre nostro et Domino c

c iesu Ghristo. Gratia vobis et pax a Deo Patre no- c

c btro et Domino Jesu Ghristo. Gratias agere de- c

« Itemus semper Dco p:o vobis, fratres, Jta nt di- c

gnum est, quoniam supercrescit lldes vestra, et
abundat charilas uninscujusque vestrum in invi-
cera, ita ut et nos ipsi in vobis gloriemur in Eccle-
siis Dei pro patientia vestra et fide, et tn omnibus
persecutionibus vestris et tribulationibus , quaa
sustinetis in cxcmplum justi judicii Dei, ut digni

Digitized by

Google

415 S. BUUNOMS CAIlTHliSLiNORUM INSTITUTORIS OPP. PARS f 416

< habeaniini in reguo Dei, pro quo et patimini, si A mini. Qiiod judiciani Dei iusluin slf., qao jusu ad

< tamen jnstum est apud Deum retribuere $02 1«'-

< bulationem [retributionem] bis, qni ^os tribulant,
c et vobis qui tribulamini requiem nobiscum iii re-

< Telatione t)omini Jesu de coelo cum angelis virtu-

< tis ejus, in flamma ignis dantis Tjudictam iis, qul

< non novenint Deum, et qui non obediunt Evan-

< gelio Domini nostri Jesn Christi. Qui pocnas da-

< bunt in interitu xtemas a facie Domini, et a glo-

< ria viilutis ejus, cum venerit glorificari in sauctis

< suis, et admirabilis fleri in omnibus qni credide-

< runt, quia creditnm est testimonium nostrum su-

< per vos in die illo. In qno etiam oramus semper

< pro vobis, nt dignetur vos vocatione sua Deus no-

< ster, ct impleat omnem voluntatem bonitatis sux

puriflcationem afflignntur, impil ad consummatto-
nem iniquitatis hic prospei^ntur, probat per aflecius,
et finem utriusqiie jnsti et impii. Ideo' per finem;
quia per ista qux videntur non posset dare idoneas
causas quare justus affligeretttr, impius prosperare-
tur; juxu iHud quod ait Davtd in eo psalmo
Quam bonus {P$a(. lxiii, 16) : Existimavi ut co*
gnoscerem, quare hic poena jnsio, prosperitas iri-
buatur impio; sedhoc cognoseere labor est, idfst,
si attendo tantum esi quae snnt aute me, id est
prxsentia, judicium Dei justum est, qno justi ad
purificandum in praesenti afflignntur, impii ad ati-
gmentnm impietatis prosperantur.
Hac tamen conditione jnstnm esse dico, tijuHKth

< [non hab, suae], jet opus fldei in virtute, ut clarifi- B e4t apud Deum. Apnd homines enim qui secoDdum

< cetur nomen Domini nostri Jesu Christi in vobis,

< et vos in ilk>, secundum gratiam Dei nostri et

< Domini Jesu Christi. i

EXPOSITIO.

Paulu$^ et Silvattu$^ et Timotheu$ scribuut Eccle-
$la: The$$aldnicen$ium existenti in Deo Patie M$tro
et Domino Je$u Chri$to. Sicut totum in priori Epi-
stola exposuimus, in primis coUaudat eos de passio-
ntbus suis, supponendo gloriara eorum qui patiun-
tur, et paenam eorum qui passiones inferunt, sic
eos armando ad patientiam, dicens : Cratia$ agere
debemu$ Deo^ id est non solum gratias agimus, sed
temper debitores gratiarum suraus Deo pro vo6is,
quia fratre$ esiis. Agere dico, ita ut dignum e$i :
quia magna sunt dona Dei, et multa, oportet et ma-
gnas et niullipljces agere gratias, ideo quoniam fi-
dc8 vestra 8npercre$cit, Vel super hoc quod prius
iM-at tnajorata. Yel sui^er tribulationes crescit, quas
omnps supeiat, et ideo agere gratias, quoniam abutt-
tlurit chnrit s, id est dllectio uniu$cuju$que ve$trum
f f iuvicnu. Hoc tantuni ad perfectos speclare intol-
I cr •it *:!m psl. Ita supcrcrescit fides, abundat cbari-
' ♦•. ui nfinm no$'ip$i qui non ploriareinur de parva re
'•'siis Dei, gloriemur in vobi$^ id cst in osten*
>■■ fiMlionis veslne. Glorior apud alias Eccie-
'f utin ve$tra, qua pro Cbristo patimini
P > .' rfg vostra in integritate, servata fide
. i)i(0 iinbita in omnibu$ per$eculionibu$

f.

visum judicant, sanctos affligi, malos prosperariin-
justum est. Si, inquam, jwtum ett apud Deum rt-
tribuere In futnro tribnlatianem, qui vo$ modo Irt-
bulant, et vobi$ qui modo tributamini in futaro
retribuere requiem^ tunc est justum vos justos
hic per tribuhitiones pnrilicari, et impios con-
cessione prosperitatis ad futuram tribulationem pra;
parari : Vobi$ utique retribnere requism nobiscum
303 haliendam, iu eadem enim gloria eritis in qua
et nos apostoli. Nunc determinat modum glorise
justorum, et damnadones impiorum, ut justos Ixti-
ficet, impios deterreat, dicens : Retribuet impiis tri-
bulationem, nobis requiem , in revelatione Domim
, /€s«, id est quando Dominus Jesus, qni nunc infide-
' libus occuUus est, omnibus in judicio reveiabitar.
Je$u dico, venturi ad judicium de ccbIo. Ubi ait dt
ccelo, potentiam venientis indicat. Venturi dicorfe
ceeto cum angeli$ virtuti$ eju$. In illo adventu an-
geli virtuti$ esse dicuntur, quia tunc omnia poten-
tialiter, et bonos in reqniem, et malos porrigentin
ignera; sed in praesenti quandoqne eos etiam qnibus
praesunt ab impiis patiuntur affligi, tanc autein non
sic. In his verbis a;que et Isetificatjustos, quibus vc-
niet ad salutem, ct deterret malos, quibus veniet ad
poenam. Modo subdit quse tantum snnt ad detenrn-
dum malos, dicehs : Veniet Jesus de coelo in/liimma
igni$, id est in ignita flamma. Illa flamma pra^^i-
pue ignis csse dicitur, qnia flamma praesentis ignis
«|uanc!o dc ioco ad locum fugamini, et in d conteroperatur admistione aquae, et caeterorum ele-

mentorum, sed futura flarama adeo terrens et aspera
erit quod nullius elementi admistione videbitur con-
teinperari. In ftamma igni$ Christus didtur Tcnire,
non quod flamma circa eum sit, sed quia eo adw-
niente consurget illa, sicut quilibet princeps dicilnr
venire in igne et occisione, quia eo adveniente t^
inulti occiduntur, et multa comburunttir. Ignis 'h-^
danti$ vindictam, id est poenara his qui non nonn . :
Deum, id esl qui fidem non habuerunt, non taiHo<
solum, sed etiam hi$ qui si fidera habuerunl, wn
taraeu obedierunt Evangelio Domini no$tri Jesu Chri-
sii; qui utriquc, ct non cognoscentes Deuro, el noii
obedientcs Evangelio dabunt aeternas pc^nas in inter
itum, id est in locttm pojiiarum, projecti a [acie Do-

fytfutationibuSy quando verberibus et opprobriis t: i-
liilamini, qua^ persecutiones et Iribulaliones vos
surAiiietis in ejempluni ju$ti judicii Dei, id est ex
] i^to judicio Dei. Justum enim estsanctostribulari,
ut 1» iiificentur; impios potestatem habere in jusios,
!it iinpielas corum consumraelur. Et ita sustinetis
(X >M^io judicio, ut sitis in cxemplum justi juJiciL
Jn vohis enim exemplificarc possumus aliis quara
jiistum sit juilicium Dei. Su$lineti$ ideo iif digni ha-
Ledmitti in regno Dei, id est in quibus Deus regnet iii
pra;se:iti. Yel digni sitis recipi in futuro regno Dei.
Vos, kicut intelligo, sustinetis ut digui habeamini
pro eo,quo eod;2ra utdigni habeaniiiii in vos, ctiani
sccfindum intellectuni ct voluutatcm vcstram pati-

Digitized by

Google

^n EXPOSITIO IN EPISTOLAS PALl

fnini , ne uUra videant*eum : et projecti a gloria \
virtutis ejus,, }uxlA illud : i Tollatur impius ne vi-
deat gloriam Dei (/«a. xxVi, iO). » Dabunt ea simili-
tndme dtcit, quia non majoris donum gaadii pos-
sunt dare sanctis quos afllixenint quam poenas quas
patientur.

In his verbis impios perterruit. In sequentibus
lietiGcat justos, dicens : Impii dabunt poenas cum
Christus venerit glorificari, id est ut gloriosus ap-
pareat in $ancti$ $ui$ remunerandis, quia et si in
hoc mundo per miracula et quaedam alia gloriosus
▼idetur in sanctis, tunc longe amplius gloriiicabitur
in illis, quando illos ab omni inquietudine ereptos,
gloria indeficienti circumvallabit. Nec solum glori-
ficari, sed etiam (quod majus est) admirabilis venerit
fieri in omnibu$ qui crediderunt, id est qui per solam B
fidem salvabuntur, si ^etatem operandi non habue-
riut. Idco retribuet vobis requiem , quia testimo-
nium nostrum in die iltOy id est hoc, quod testiflcati
sumus vobis de die illo quo sanctis requiem, impiis
retribuet tribulationem : hoc, inquam, creditum est a
▼obis, quia bene credidistis huic testimonio nostro,
quod testimonium fuit super vos, quia bene suppo-
suistis dorsum oneri quodcunque imponebamus,
credentes et operantes quod docebamus, in quo die
ul Dominus dignetur, id est faciat vos dignos sua
vocatione , nos etiam semper oramus pro vobis, ut in
fataro dignetur vos, et ut in praesenti impieat omnem
voiunlatem bonitatis , Id est in omnibus ad plen.um
bonam voluntatem babeatis, et ut impleat In vobis
apus fidei. Confiteri Christum tn oculis persequen- ^
lium, hoc est opus quod fldes exigit.Opus fidci dico,
tn virtuie : cum enim confltetur quls fidem coram
persequente, tunc necessaria est virtus constantiae.
Oramus etiam^uf nomen Domini nostri Jesu Christi
in hoc mundo clarificetur in vobis, secundum fidem
agentibus, et ut vos in futuro clariflcemini in illo
remunerante vobis, non secundum meritum vcstrum,
sed secundum abundantem graliam Domini nostri
Jesu Christi,

' 304 CAPUT n.

c Rogamus autem vos, fratres, per adveiitum Do-

< mini nostri Jesu Cliristi et nostrse congregationis

< in ipsum, ut non cite moveamini a vestro sensu.

< Neque terreamini, neque per spiritum, neque per d

< sermonem, neque per Epistolam tanquam per nos

< missam, quasi instet difes Domini. Ne quis vos se-

< ducat ullo modo. Quoniam nisi venerit discessio
c [dissensio] primum, et revelatus fuerit homo pec-
I cati, filius perditionis, qui adversatur et extolli-
f tur supra omne quod dicitur Deus, aut quod co-
I litur, ita ut in templo Dei sedeat , ostendens se

< tanquam sit Deus. Nonne retinetis quod , cum

< adhuc essem apud vos , haec dicebam vobis ? Et

< nunc quid detineat scitis, ut reveletur in suo tem-

< pore. Nam mysterium jam operatur iniquitatis,

< tantam at qui tenet nunc, t«neat donec de medio

< fiat. Et tunc revelabitur ille iniquus, quem Domi-

< nas lesus interficiet spiritu oris sui, et destruet

I. — IN EPIST. 11 AD THESS. 4(8 '

< ilhistraiionc advenUis sui eum , cujus est adven-
t tus secuudura operationem Satana^, in omni vir-

< tute, et signis, et prodigiis mendacibus, et in omni
€ scductione iniquitalis his qui percunt, eo quod
€ charitatec» veritatis non receperunt, ut salvi Oe-

< rent Ideo mittet illis Deus operationem erroris, ui

< credant mendacio, ut judicentur omnes qui non

< crediderunt veritaui , sed consenserunt inlquitati.

< Nos autem debemus gralias agere Deo semper pro

< vobis, fratres dilectia Deo,quod elegerit nos Deus

< primitias in salutcm in sanctificatione spiritus, et

< in fide veritaCis , in qua et vocavit vos per Evan-
i gelium nostrum, in acquisitionem gloriae Domini

< nostri Jesu Christi. Itaque, fratres, state, et tenete

< traditiones quas didicistis , sive per sermonem, '

< sive per Epistolam nostram. Ipse autem Dominus
c noster Jesus Christus, et Deus et Pater noster, qui
c dilexit nos, et dedit consolationem aeternam et '
c spem bonam in gratia, exhortetur corda vestra et

< confirmet in omni opere et sermone bono. »

EXPOSITIO.

Postquam ad patientiam suiBcienter eos armavit,
determinat certa et evidentia signa dando futurum
diem, pro quo illi territi erant, putantes prope in-
stare iltum diem. Quasi dix^eret : Spe futurae retri-
butionis ad patientiam sic vos armamus : ne autem
cito moveamini, rogamus vos quia fratres:rogamus^
inquam, per adventum Domini nostri Jesu Christi,
id est, si in ipso adventu Christum salutarem habere
vultis, et per adventum nostrm congregationis in
ipsum, id est, si cum congregatione fidelium obviam
Cbristo advenire vultis, vel congregationis venturae
in idipsum quod Christus est , scilicet in incorru-
ptionem : hoc, inquam, rogamusvos, ut non citomo-
V£f«mfm. Cito esset, si toto tempore vitao moveren-
tur. Moveamini dico a vestro sensu, id est ab eo quod
sensistis, ct per me docentem intellexistis. Ncque
terreamiui quasi inslet dies Domini, quia revera non
instat. Terreamini dico neque perspiritum malignum,
quocunque modo significantem haec vobis ; neque
per sermonem, id est per doctrinam illorum pseodo;
neque per epistolam missam a deceptoribus, tan-
quam per nos, Signabant enim epistolas nomine
Panli, ut hoc genere fraudis seducerent Ecclesias
Pauii. Rogamus, ne terreamini, eilnealiquis unquam
seducat vos praemissis modis, vel uilo alio modo, ul
credatis instare diem Domini, quoniam nou in^tabil
hic dies, nisi primum venerit (fiscessio» Disccssio-
nem vocat Ambrosius, quoniain Romanum , id est
Christianum imperium, quocunque mutetur , sive
Constantinopoli , sive alibi , niliil impedit sohim-
modo Christianum duret imperium. Quoniam, in
quam, hoc Christianum imperium dissolvetiir, q!:o !
nec reges eruntqui haereticos puniant, per^aao-
res ecclesiarum destruant , nec Romano pohtifu i,
qui spiritale imperium habet , mundus in tinitatc
fidei sttbjectus erit, sed sic ab utroque Christ anc
imperio, et saeculari, sicut sunt reges, etspiritali. ut
305 P^P^ f mundus discedet ; tunc primum pafa-

Digitized by

Google

M S, BRtJ240NIS CARTHUSIANORllM INSTITUTORIS OPP- PARS II. HO

tum erli jumeittttia quod asceiidet AntichristttS, id A tas fidei et GbristiaDum imperium fiai de medio^ id
eat infldeles, qui membra Anticliristi certatim in de- "' " ' ^ ''^'~

strucaone lidei cooperentur toli capiti, et facta. hac
discessione veniet Antichristus in sua opportunitate.
Sed si modo veniret mundo, obediente e& majori
parte Romano pontiHci in unitate fidei, et regibus
Christianis adhuc lidem tuentibus, imparatum ha-
beret jumentum, quod ascenderet, et non suo modo
proficere posset. Quando tamen fulura est iila dis-
oesslo in sede beati Petri, etsi in paucis, fides ta-
men perdurabit. Quod dicuut sancti obtinuisse iUam
orationem Ghristi, de qua Petro alt : i Ego pro te
rogavi, Petre, ut non deficiat fldes tua(LMc. xxii, 32).
Alii vocant discessionem (ut de sseculari imperio
taceant) quando homines ab unitate fldei discedent.

est sublatum auferatur de communitate. Ab ea si-
militudine dictum est, qua dicimus : Uic homo
mortuus factus est de medio, id est sublattts de
oommunitate hominum. Tel iu : Tantummodo boc
moratur Antichristum ut qui nune tenet Christianum
Iroperium etunitatemfldei,<eneaf hoc tandia, donec^
iniquitas, quae modo est sub mysterio, fiai de medie^
id est de communitate, ut sicut modo fldes in com-
muni est, iniquitas in occulto, sic in lempore An-
tichristi fides sit in occulto, iniquitas in commoni,
quia membra ejus non plus enibescent acUim im-
pietatis quam pietatis, et qui fidem habeant, paucls-
simi erunt. Et tunc postquam hic qul nuDC detioet
eum, auferetur de medio, velpostquam iniqnitas

et diversas erroris vias iugredientur, tuuc veniet as- ^ flet de medio, licn^;, inquam, revelabitur ilie iniqwit,

censor Antichristus strato jumento quod ascendat.
Nisi, inqnam, primum venerit discessio^ et facta dis-
cessione revelalus fuerit^ qui modo occultus est
homo. Gontra boc quod dicturus est, Deum vocat
eum hominem, ab omni deilale alienam. EomOy in-
quam, peccati^ quia sicut Christus homo justitiae, sic
Iste totius peccati; et filius perditionis^ id est geni-
tus ad perditionem suorum, sicut Ghristus ad sal-
vationem justorum ; qui etiam et nomine et opere
adversatur Ghristo. Uude et Antichristus vocabilur ;
et qui extoilitur supra omne quod didtur Deus^ id
est quod nuncupative Deus dicitur, et non est sub-
suntialiter, ut sunt sancti, secundum iliud : i Ego

quem Dominus Jesus interficiet Spiritu oris eui. Dicit
beatus Ambrosius Jesum se ostensurum Antichristo,
et clamante 806 ^^^> interflcietur hlcimpius; sed
quid clamabit, nescimus. Dicuut alii quod Micbael
solo terrore suo interfecturus sit hunc Antichri-
stum. Jesus quidem interficiet eum, et postea de-
struet eum damnatum et in corpore et in anima.
Destruet dico illustratione adventus sui^ id est. eo
adveniente ad judicium in magna claritatls lUustra'
tione. Eum d\co. adventus, cujus est ucundumopero'
tionem Satanm; quia sicut Ghristus operatione Spi-
ritus sancti, sic iste secundum operationem Satanae
adveniet. Operationem dico quam facturus est iji

dixi : Dii estis {PsaL xxxi, 6) : i Qui etiam extoUi- q omni virtute^ scUicet in signis etprodigiis. Signami-

tur supra omne quod eolitur Deus, et vere Deus est.
ExtoUitur, ita ut udeat in templo Dei (ad litteram in
Hierusalem) in quo Ghristus docuit, asserens se
esse verum Deum, Ghristum autem fuisse decepto-
rem et magum. Sedeat dico in templo Dei, osten-
dens se sicut sit Deus. Nisi, inquam, haec signa prae-
cesserint, non prius instabit dies Domini. Et cre-
dere etiam debetis non aliter instare diem Domini,
quia non retinetis memoriter, quod cum adhuc essem
apud vos dicebam vobis hxc praecessura esse diera
Domini. In eo quod ait, cum adhuc essem^ sigoificat
se circa horam discessus sui haec tradidisse iUis. Mos
enim erat Pauli in primis simplicitatemEcclesiarum
simpUcibus foverc documentis ; sed, iUis jam perfe-

nora, prodigia vocat ; majora, muracula. Signis ei
prodigiis dico mendacibusy vel quia non erunt io
rei veritate, sed ita, per magicam, videbuntiir esse,
Yel mendacibus, quia, etsi miracula vera sint, ideo
tamen meudacia, quia quod probare inteodunt, eii-
tus rei falsum probabit, Aniicbristum scilicet non
esse Deum ; ad quod probandum miracula pneces-
serant. Erit etiam advcntus ejus in omni seductiotu
iniquitatiSf quia omni genere impietatis seduceL
Seductione dico facta his qui pereunt, quia justi doo
seducentur. Pereunt merito, eo quod non receperuta
charitatem veritatis^ Id est Ghristum qui est pon
verilas, et in quo tanta charitas ut iii raoriem tra-
derel se pro nobis. Non receperunt, ut salvi fiertnl

tis, eoque volente recedere, tunc primum revelabat D per eum, ex quo omnis salus. Et ideo quia nolue-

ilUs occulta mysteriorum Dei.

Facta discessione veniet Antichristus, et quid hoc
alt quo*<l nmc detineal eum, ne ad praesens veniat,
vos bene scitis^ hocs^ilicet detinet eum, ut revetetur
iu <«o, id est in sibi opportuno tempore; sed si,
durante uniute fidei et Ghristiano iniperto, veniret,
in suo non tempore revelaretur. Vere in suo tem-
pore revelabitur, nam eliam jam non suo ^tem-
pore operatur mysterium iniquitatis^ id est mysticam
et velatam iniquitatem, per membra praecedentia
hoc nefandum caput. Tantummodo hoc residuum
est ad revelationem ejus, ut qui nunc tenet^ id e^t
detinet eum, ne veniat, sciUcet Ghristiaiiuin impe-
riuiaet unitas fidei. detineat eumtandiu, don^r, ui.i-

runt salvari mittef illis Deus operatioaem errorit, id
est erroneum operatorem Antichrlstum, ui eredent
mendacio, et ut judicentur/xd est damnentar» emm
qui non credunt veritati, id est Ghristo ; jted conseit'
serunt iniquitati^ id est Antichristo
' Quia dixerat superius venturnm Antichristom in
omni virtute signorum et prodigiorum,€l in onmu-
ductione^ ut damnentur omnes non credentcs veri-
tati, sed consentientes iniquitati, >ne in his veiiis
deterrerentur iUi, timentes hunc esse venturum in
diebus suis, super hoc consolatur eos Paulus, ^
oens non eos visuros diem Antichristi. Litlera sic
jongitur : Yeniente quidem Antichristo judlcaban
tur consentietites iniquitati ; nos autem debemM^

C^itized by

Google

4ii EKPOSITIO IN EPISTOLAS PALLI. ^ LN EPIST. II AD THESS. itS

Memper agere Deo gratias Deo (sicut supra exposuU A * DeL ti [al. add. in] patientia Christi. Denuntia-

iDOs) pro Tobis, quia fratret e%ti$ dilecti a Deo^ id
esl quos Deus dilexit. Ideo praecipue gratias agere
quod ex dilectione etegerit nos, me et vos Deus, non
6iiem Ecclesiae, in quos veniat Antichristus, ventu-
rns in novissimis. Sed eiegit nos primitiae^ id est
primitivos in flde; elegit, inquam, in habendam
;eternam salutem per hoc quod posuit nos in sancti-
fcationem Sffiritui. Per Spiritum enim sanctum ju-
stiflcavil nos in baptismo, quae sanctificatio via est
in illam salutem. Et ut sanctificaret. posuit nos in
Me veritatit, ut confileremur Christum, qui est
pnra veritas, sicut Antichrislus errur et mendacium.
In qna fide habenda, sicut elegit nos, ita et vocavit vos
per EvangeHum nostrum^ut totum vobis esset ez gratia.

Tocavit, iuquam, non in otium, sed %n acquisi^ ^
tionem fftorite, Id est nt, operando quomodo fides
exigit, gloriam vobis cum dignis operibus acquira-
tis. Glorite dico, Domini nostri Jesu Chfisti^ id est
eamdem quam habet Dominus Jesus Christus, ad
inam acqnirendam vos vocavit. Considerandum est
quoroodo praepostero ordine omnia posuerit. Prius
enim vocantur; deinde in fide confitentur; fidem
Gonfitentes per baptismum sanctificantnr ; sanctifi-
catis (si perseverant) salus aetema reservatur.
Quandoquidem, fratres, voeati estis in sanctificatio-
ne Spiritus, et in acquisitione gloriae. Itaque state^
Id est fortes estote in bono opere, quod coepistis :
ei leneu perseveranter traditiones vitae fidei et ha-
bitas, quas a me didieistiSj sive per «ermoitem, dum
praedlcaverim vobis, stM per Epistolam nostram, ad ^
vos directam. Moneo, state et tenete. Ut autem
tenere possitls, ipse Dominus noster Jesus Ckristus,
et Deus, et Pater noster v(4untatera jungit semper
cum potentia. Pater, nomen piae volunUtis; Deus,
est potentiae. Qui dilexit nos et dedit nobis teternam
eenoolationem, in 307 praesenti enim tribulatione
incipit nos consolari, continuans consolationem
usque iu aetemam requiem. Qui etiam dedit nobis
spem bonam singulariter dicendam. Spes enim de
coelesti gloria super omnia qoae sperantur, dicenda
est bona. Hanc utique spem dedit nobis in gratia,
quando nobis remtsit peccata ; in baptismo solvere,
sdlicei nos a peccatis, tribuit nobis spem babendae
glorlae. Ipse, inquam, Deus, qni per gratiam tot

I mus autem vobis, fratres, in nomine Domini no- .
c stri Jesu Christi, ut subtrahatis vos ab omni fratre
c ambulante inordinate, et non secundum traditio-
c nem quam acceperunt a nobis. Ipsi enim scitis
« qucmadmodum oporleat imitari nos, quoniam
c non inqnieti fuimus inter vos, neque gratis panem
c manducavimus ab aliquo, sed in labore et fatiga-
c tione nocte et die operantes, ne quem vestrum
c gravaremus. Non quasi non haboerimus potesta-
« tem, sed ut nosmetipsos formam daremus vobis
c ad imitandum nos. Nam et cum essemus apudvos,
c hoc (haec) denuntiabamus vobis, quoniam si quis
c non vult operari, nec manducet. Audivimus enim
c intervosquosdam ambulare inquiete, nihil ope-
c rantes, sed curiose agentes. His autem qui ejus-
c modl sunt, denuntiamus, et obsecramus in Do-
c mino Jesu Christo, ut, eum silentio operantes,
c suum panem manducent. Yos autem,.fratres, no-
c lite deficere benefacieutes. Quod si quis non obe-
c dierit verbo nostro per Epistolam, hunc noute,
c et non [ne] commisceamini cum illo, ut confun-
c datur. Et nolite quasi inimicum existimare, sed
c corripite ut fratrem. Ipse autem Deus [Dominus]
c pacis det vobis pacem sempitemam in omni loco.
c Dominus [Deus] sit cum omnibus vobis. Salutatio
c mea manu Pauli, quod est signum in omni Epi-
c stola. Ita scribo : Gratia Domini nostri Jesu
c Christi cum omnibus vobis. Amen. i

EXPOSITIO.

De patientla conservanda, de cognitione ultimae
diei et adventu Antichristi vos instruxi. Nunc, /ro-
im, de ceetero, id estjde alia re, vos adhortor, scili-
cet hoc : Orate pr^tlwbiSy ut sermo Domini currat, id
est multos in fide per nos comprehendat, et ita ut in
omnibus clarificetur sermo Domilii inlegritate fi^
et exsecutione pii operis. In quibusdam enim currit
sermo Domini, qui satis cito credurt, sed quia in
vitiis remanent, uon clarificatur in iUis. Ciarifice-
tur dico, sicut in aliis Ecclesiis clariflcatus est, et
apud vos. Orate etiam ut ego, et qui mecum praedi-
cant, liberemur ab hominibus importuniSy qui quem
anipiuut multa importunitate afliciunt et malis. Du-
plex maium notat, importunitatem, scilicet de sua-
sioue mali esse importunum. Ideo dico orate ut li-

bona jam tribuit exhortetur corda, id est voluntates bererour, quia fides non est omnittm, id est, quia

vestras stare inquo eslis, et de incremento laborare,
et canfirmet, id est fortes et perseverantes faciat in
emni opere bono^ et in omni sermone bono, ut nulla
vobis desit perfectio.

CAPUT m.
c De caetero, fratres, oratepro nobis, utsermo Dei
c currat et clarificetur, sicut et apud vos, et ut li-
c beremur ab importunis et malis hominibus. Non
c enim omnium est fides. Fidelis autem Deus est,
c qui firmalNt vos, et custodiet a malo. Confidimus
c autem de vobis, fratres, in Domino, quoniam quae
c [qaaBcunque] praeeepimus, et facitis, et facietis.
< Domiptts auiem dirigat eorda vestra in cbaritate

nondum omnes fideles sunt, sed multi fidem perse-
quuntur. Vel ita : Orate ut iiberemur ab importu^
nis et matiSf quia fides fwn est omnium illorum, id
est , in omnibus iliis non est qui fidem habeat. Ne-
4uequia dixerat oraie ut liberemur, dicerent iiii Quid
sperandum est de nobis, cum magister noster adeo
sibi timeat? ad hoc aif : Licet dixerim, orate ut /t-
beremur, tamen confido quia Dominus fidelisest, qui
pro se patientibus ait : i Ecee ego vobiscum sum,
usque ad consummationem saeculi {Matth. xxviii,
iO) : I Deus, inquam, est fidel s, ^t (ut de me si-
leam) confirmabit vos in bono quo estis, et eustodiet
a mahf ne cadatis. Volens quiddam novum suadere

Digitized by

Google

m S. BRUNONIS CARTIIUSIANORUM DiSTITUTORIS OPP. PARS 11.

306 itt»s> scilicet ut subtrahant se ab illis oliosis cl A quem vestrum gravaremus ; Uinen

curiosis, qui pc» priorem Epislolam noluerunt cor- ' ' •

rigi, captat eos coUaudando de prsemissis, dicens :

Dc observationepatienti«,dediejudicii, de oratione

facieDda pro nobis nos quidem sumus vos adtior-

Uli, sed bene confidimMs de vobis iii DominOj quo-

niam quacunque prascepimus et modo faeitis, et in

futuro /acie^t^. Ut autem benefaciatis, Dominus di-

rigat corda vestra^ id est faciat directas volonUte&

vestras in ckaritate Dei^ ut sicut Deus vos dilexit, et

vos eum diligatis, et in patientia ChrisU , sicut

Ghristus passus est pro vobis, ita et vos pro Christo

patiamtoi. Nos autem dico, scientes vos facturos

quaecunque ex Deo praecipimus, denuntiamus vobis,

Scitote hec prseceptum Dei esse, non nostrum, nisi

421
non ideo auati
non habuerimus potestatem accipiendi a vobis si tcI-.
lemus, sed ut daremus vobis nosmelipsos (ormam ad
imitandum nos^ ut deserentes otiura, exemplo mco
de lab^re viveretis. Intendebamus utique dare vo-
bis forroam operandi. Nam etiam cum essemus prx-
sentes apud vos^ denuntiabamus hoc vobis quod ti
quis vacans otio, non vutt operari^ nec manducet de
laboribus alienis. Ideo prascipio nolentem operari
non manducare, quia audivimus quosdam inter m
ambulare inquiete^ nilUl operantes, sed agentes cu-
riose^ rumorcs uri>is solliclte perquirendo. His au-
tem qui sunt ejusmodi^ id est nihil operantes et cu-
fiosij denuntiamus ex auctorilate Dei, et obsecra-
mus in Domino Jesu Christo^ id esl praecipinius et

UiHum. qxiod vobis, fratres, nuntiamus in nomine B precamur, si in Christo salvari voiunt, ut ipsi ope-

DominittostriJ-esuChristi, idest, si curatid nomen.

et honorificehtiam Pomini Christi. Hoc ex eo de-

nuntiamus, ut subtrahatis vos ab omni fratre ambu-

lante inordinate^ id est naturalem ordinem dese-

rente.Hoc enim etiam gentiles iuordinatum asserunt

negligere propria, curare aiiena, ut quidam curiosi

inter vos faciunt. Fratre etiam dico, non ambukute

secundum iraditionem quam acceperunt a nobis, id

est c|UO modo tradidimus iUis, et poUicenies se sic

SfSrvaturos sicut acceperunt. Ideo simpliciter dico,

sicut /tcc^perunt a nobi^ tradentibu^ iUi&^ et non

expono hanc tradilionem, quia vos ipsi bene scitis

quemadmodum oporteat vos itnitari nas.

Ne iiU aberrando dicerent : |n oratione, jejunio,
vigUiis scimus te imiUndum , deterroinat quid
intendat dicens : Imilamini in hoc quod fiioii fut-
mus inttr vosinqm^i^ id est curiose discurrentes per
urbem ; neque manducavimus apnd vos panem otio-
9ura sumptum ab ait^uo;nec nostrum panem gratis,
id est sine lal>ore otiosi, sed fuimus operantes nocte
et die^ et in labore et faUgatibne^ id est iaborantes
usque ad fatigatiouem. Nocte ideo prseponit, quia
nocte maxime vacabat operU^us, orationi et praedi*
eationi ppaecipue vacans in die. Operantes ideo, ne
gravaremus aliquem vestrum, accipientes a vobis
necessaria. Paulus non ab istis, sicut nec a Coriu-
thiis quidquam acciperevoluit,diversa tamen inten-
tione. A Corinthiis enim noluit, quia erant avari.
Ab istis noluit, sed magis operari, ut in se daret eis
exemplum depulso otio laborandi. Operabamur, ne

rantes pulso otio et cum silentio, uon de rumoribus
curiosi, manducent panem suum, id est non alieiium,
sedpropriolaborelucratum. Ne autem quiadixerai:
Unusquisque manducet suum pauem, puUrent illi
qui solebant ministrare paupcribus, non uitra esse
rainiatrandum UUs, ait ; Licet dixerim manduceni
suum panem^ wos tamen« fratres, bene facientes fra-
tribus qui iadjgent, noiite deficere bene facieiHio,
quia non omnUi^us potest€ufficere suus labor.Denun-
tiamus ilUs ut operentur, etc. Si vero aliq;uis eoruni
non obedierit huic nostro verbo mandato per episi(h
lanij hunc^ notate^ id est signiiicate mibi quis ilie sit,
et interim non eommisceamini cum illo^ «l, vobis
, non communicantibus Uli, confundatur^ id est eru-
' bescat de peccato suo. Et iicet non commisceamiai
cum iUo, lamen nolite eum existimare, quasi tmmt-
cum^vA eum4)dio habeatis,<ei< exdilectione corripiu
eum ui fratrem.JjQl^lji auiem inonuiibus qux pne-
cepi vobis perfecti sitis, ipse Dominne pacis det vo-
bis pacem sempiternam^ id est hic et in futuro, et in
onmi locoy id cst apud domesticos et apud extra-
neos. £t ut veram pacem habeatis, Dominus sii cum
omnibus vobis, Salutatio scripta mea manu» Mea
dico Pau/t, quod signum ita scribo in omni Epistola,
quani mitio^ Hoc signo disceniite nc firanduieoter
sub r.omtne meo inferant vobis suara epistoiam lUi
pscudo qui dicebant vobis me iuteUigere propin-
quum csse diem judicii. lisec, inquam, est saluia-
. tio- : Cralia Domini nostri Jesu Chiisti cum ommus
vobia. Amcn.

ARGUMENTUM IN EPISTOLAM PRIMAM AD TIMOTHEUH.

Timolheum instruit et docet de ordinatione cpiscopatus, et diaconii, et omnis ecclesiaslicae disciplina; :
scribens ei a Laodieia per Tychicum diaconum.

PROLOGUS B. BRUNONIS IN EAMDEM.

Consuetudo erat apostolorura ut cujuslibet civi-
tatis pdpuio, doctrina eovum converso ad fidem,
non ihi suhsisterent, sed (consecrato ibi episcopo,
qui fideles factos instrueret de his qiiod post fidem
tenenda sunt,) transirent ad aUos populos congre-
gaudos ad fidem. Cujus rei formam Paulus tenens

conversis Ephesiis, consecravit iUis in episcopnm
Timotheum, coUaboratorem Evangelii, ut , Pauio
praetereunte ad Macedonas convertendos, baberent
Ephesiani Timotheum, qui eos de singuLis instruc-
ret, ne forte, iUis sine doctore dimissis, periret
labor Pauli in eis. Quos Ephesios Paulus primus

Digitized by

Google

428 EXPOSITIO IN EPISTOLaS PAULI. - IN EPIST. 1 AD TIMv O»

ad iidem coDvertlt ; quibus Joannes evangeKsta A sit et reverentiae, Ephesianis audientibus a Timo^

postmodum in episcopum prsefuit, TimoUieo in opus
Evangelii a Paulo revocato. Hanc autem Epistolam
cum tribusaliis quae sequuntur, scribil ad personas :
deas ad Timotheum ; tertiam ad Titum ; quartam
ad Pbitemonem ; oetersis scribit ad Ecclesias^ Con-
secrato (sicut dictum est) Timotheo Ephesiis iu
Gpiscopum, coiifiurgunt contra eum pseudodoctores»
dicentes, Ucet nova lex inducta sit, cum ea tamen
ienendam esse tircumcisionem et veterum rilus sa-
crinciorum.. QuO intelleclo, Paulus Epistolam hanc
dirigit ad Timotheum, non quod de eo ambigat
quod in aliquo consensurus sit pseudodoctoribus^
sed ut doctrina ejusi reborata auctorittite Pauli,
Idem cum Timotheo docentis, msgoris auctorilatis

theo idem doceri quod a Paulo, cui tradita est h«
doctrina a ChristOk In bac autem Epistola Pauliis
agit de ecciesiastico ordine> docenfe ab Ecclesia
repellendos pseudodoctores, illisque denuntiandum
ne perverse doceant ; quod si ideo non desistunt)
populis denuntiandum est) ne eos audiant. Docet hic
etiam PquIhs Timotheum de ordine saoerdotali et
levitico, quomodo eligendi sintet probandi. Dotet
etiam de ordine viduarum, quomodo ministrare
deceat illas in Ecclesia. Docere autero, etiamsi «a^
pientissimae sint> nunquam mulieribtts permitteft»'
dum» Sic docendo de ecclesiastico ordine iniendl
Paulus ut, pro modo doarinse suae, teneat EpU^^
siana, omnisque cum ea Ecclesia.

EPISTOLA I AD TIMOTHEUM.

tTAPlJT PRIMOM.
c Paulus apostolus Jesu Ghristii secundum im-
1 periam Dei Salvatoris nostri, et Christi Jesu spei
f iiostrae. Timotheo dilecto filio in fide gratia, mi-
c sericordiai et pax a Deo Patre et Christo Jesu
t ftomino nostro. Sicut rogavi te^ ut remaneres
c Ephesi, cum irein in Macedoniam» ut denuntiares
c quibusdam ne aliter docerent, neque inteuderent
1 310^^^^!^^ et genealogiis interminatis, quae quses*
c tiones preestant magis quam sedifieationem Dei, quae
« est in fide. Finis autem praecepti est charitas, de
c corde puro, et conscientia bona» et flde non ficta»
c A quibus quidam aberrantes , conversi sunt in
c vaniloquium, volenles esse legis doctores^ non
c intelligentes neque quae loquuntur, neque de qui-
c bus afllrmant» Scimus autem quia bona est lex,
« si quis ea legitime utatuTi scientes [scieos] boc
I quia justo lex non est posita, sed injustis, et non
c subditis, impiis et peccatoribus, sceleratis et con-
c taminatis, parricidts et matricidiSt homicidis»
c fornicariiS) masculorum concubitoribus, plagia-
c riis [plagariis], mendacibus, et perjuris» et si
€ qnid aliud sanee doctrinffi adversatury qux est
c secundum Evangelium gloriae beati Dei, quod
c creditum est mihi. Gratias ago ei qui me confor*>
c tavit in Christo Jesu Dommo nostrO) quia fide-
c lem me existimavit» ponens in ministerio. Qui
c prius fui blasphemus, et persecutor» et cootume-
c liosus ; sed misericordiam Dei consecutus sum^
c quia ignorans feci in incredulitat^. Superabun-
c davit autein gratia Domini nostri cum fide et di^
I lectione, qu» est in Christo Jesu. Fidelis sermo
I et omni acceptiooe dignus, quia Christus Jesus
I venit in bunq mundum peccatores salvos facere^
c quorom primus ego sum. Sed ideo misericordiam
c consecutus sum ut in me primo ostenderet Cbri-
c stus Jesus omnem patientiam ad informationem
c eorum, qui credituri sunt illi in vitam «temam^
c Regi autem saecnlorum immortali, invisibilii soli

Patrol« CUIU

II c Deo honor et gloria in saecula «secuiolTum. Attien»
c Hoc praeceptum commendo tibi, fili Timotheei
c secundum praecedentes in te prophetias, ut milites
c in illis boiiam militiam, habens fidjem et bonam
c conscientiam, quam quidam repelleBtes^ circa
c fidem naufragaverunt ; ex quibus est Ilymenieus
c et Alexander, quos tradidi Satanaev ut discant non
c blasphemare. ^

EXPDSlTIOi

PauIoS) etc. Scripturus discipulo» sahitem pm^
mittit dicens t Paulus ; quod quidem nomen est hu-
militatis. Paulus euim quasi modieus dicitur. Hic
autem ubi auctoritate opus est| auctoritatis oomeil
est ; Paulus enim nomen multum notum erat. Und^
utmagis refelleret pseudodoctores.ait : Pmulu$ apo-^

C $tolu8, id est iegatui vel mi9$u$. Cum autem omnea
sancti, legati Dei sint| praecipue apostoli ste vocan*
tor, sub quibus omne genus sanctorum) snpra quos
vero solus Christus, invenitur. Apo$lolu$t inquam^
Christi Jesu^ quia a Christo solum apostoU missi
sunt. Ab apostolis Siutem caeteri sancti^ ut a Paulo
Timotheus. Quia si Paulus appstolus Christi sit|
constat quod qui Paulo contrndicit» contradicit el
Christo, qui Paulum misit ; qui vero Timotheo a
Paulo missO| et in Paulom et in Christum offendit<
Paulus, inquam, apostolus Cbristi Jesu secundum
imperium, Ponit in aliis Epistolis secundum vo/iiji/a-
Usmi sed ut mi^orem dislrictionem signarei^ posuit
hic imperiumk Volumus eoim quaedam, quae non

D imperamus ; quae autem fieri imperamus; etvolu-i
mus, eti ne non fiant, prohiberc videmur. Unde ail
secnndum imperium Dei Patris» Deus ^im Pater lm->
peravit me apostolum fieri. Bei dico Saltaioris
ft^slrti id est qui imperio suo obedientes satvat ; non
obedientes vero a salute alienat. Unde timeifdum
est, Hon parentibns in^erio Timothei, quia^ ne6
JB^Mi necDeo^ qoi imperavit me Apostolum esse#
obediunt^ et sic a salvatione Dei alieni sunt. Secun^
dum imperium Dei Patris dico ; et secnndum imp^

14^

Digitized by

Google

M7 !^. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP, PARS If. 4iS

riam Chri$ti regis et sacerdotis. Secundum homi- A sc habere jactareC, et sic miiiistri Ecde&ise» etiam
nem dico qui et immolaYJt seipsum in ara crucis,
ut nos mundaret a delictis, seque immolandum nOi-

bis quotidie in altari dedit. Regis etiam, quia et
bona dat, et in bonis regit. Chri$ti dico Jesu, id est
Salvatorh^ qui et in praesenti salvat a malis, et in
futuro salutem jeternam daturus est suis. Ghristi
Jesu dico, auctoris spei nostrm^ id est recuperandae
impassibilitatis et iuimortalitatis, qnas per eum iios
recuperaturos speramus, qui camem nostram in se
Ycrbo Dei unitam extulit supra omnem creaturam,
nihil supra eam relinquens praeter divinitatem sibi
cohaerentem. Spes enim dicitur, non de his quas
habemus, ut justificationem 31 1 ^ peccalis in baptis-
moy sed de his quae nos habituros credimus, utimmor-

qui justi essent, in contemptum Ycnirent. Cujus rei
Christus formam relinquens» auscitato Lazaro,
dixitdiscipulis : c Solvite eumetsiniteabire(/oaii.ii,
2i), » ostendens neminem posse solvi nisi per mi-
nistros, quibus hsec ministeria credita suot. Craiia
utique mitericordiay et pax^ sit tibi a Deo qui, ettm
Deus sity haec et omnia potest. Deo dico Patre^ qai,
ex eo quod Pater est, voluntatem et piam affeetio-
nem circa te ei omnem filium habet. Sit etiam tiU
faoc idem a Christo Je$u, qui cum sit rex, et salTare
venerit, voluntatem simiiiter habet. A Christo dico
Domino nostro, qucm, quia Dominus est, boc ct
omiiia posse apparet.
Finita salutationeiucipitEpistoiam dicens : O.Tiido*

talitatem et impassibilitatem per Christum. Spes ** thee, iu fac subaudi, sicut rogamte^ ubl ait sicul.

enim est exspectatio futurae bonae rei cum desi-
derio.

Paulus, inquam,apostolu&sic et sic optat, mandat,
^el aliquid taie Timotheo filio bene imitanti sc, quem
genuii m fide, quia, cuminfidelis esset,fidelem eum
fecit Fitio dico dilecto peculiari et speciali modo,
quia, cum omnis utique fidelis diligendus sit,
quidam tamen in eis sunt qui privilegio ainoris di-
ligendi sunt. Paulus, inquam, mandat Timotheo
hoc, sibi, vei tibi , Timothee, gratia^ misericordia,
et pax. In aliis ponere solet ^raita (antum et pax,
significans ibi per gratiam, quod hic per miseri-
cordiam, rt^missionem scilicet peccatorum; quae
gratia dicitur, quia gratis sine pretio vel merito
nostro dimittuntur. Misericordiai remissio dicitury
quia per misericordiam Dei peccata dimittuntnr.
Misericordia itaque, id est remissio peccatorum, et
pax, id est tranquiUitas animi quam hic habent
sancti praelibantes per hoc dulcedinem setemae j>a<-
cis. flaeCy inquam, misericordia et pax sint* perse-
Yerantia tibi. Non ideo hoc optat, cum bene sciat
remissionem peccalorum factam esse Timotheo,
sibique partem sanctorum esse, sed ut in fais per-
maneat. Haec duo, misericordia et pax, omni fideli
optanda sunt, et provenire possunt; hoc auiem ter-
lium, id est gratia^ praelatis tantum optandum est
et provenire potest. Accipit enim per gratiam do-
nationem ^ritus sancti, qui utique , non a prae-
latis, sed per ministerium eorum, sine differentia
meritorum, sive justi, sive injusti sint praelati (so-
lummodo pura sit consecratio eorum), datur his
quos sanetificant, si idonei sint in quibus habitare
debeat Spiritus; c non enim habitabil in corpore
subdito peccatis (Sap. i, 4). » Quia si quaeritiir cur
subditi, propter peccata, Spiritum sanctum acci-
pere non mereantur, cum per ministerium praelato-
rum qui peccatores sunt (solummodo justa sit sa-
cratio eorum) detur? Ad hocrespondendum est quia
a Deo, et non a praelato, qui quod non habuit dare
non potuit ; datur tamenper ministerium praelati.
Nec sine eausa Dens per ministerium hoc dare vo-
. |tiit, cum, si dne ministris Spiritus sanctos dare-
tur, unusquisque, praesumendo Spiritum sanctum

D

notat quanlitatem. Quasi diceret : £go mnliis modis
frequenti repetitione monui te, ut docendo insisle-
resy et sicut monui te omnibus motiis, omni assi*
duitate fac. Ubi ait : Rogavi, cum gui praclatus
erat, dicere posset ut discipulo praecepii salis coid-
mendat Timotheum, insinuans eum talem quinoB
ex imperio coercendus esset, sed ex quadam pariia-
tis dignitate cohortandus. Sicut, inquam, rogavi te
ut remaneres Ephesi ad ordinandum ibi ecdesiasii
cum ordinem, eum ego, conversis Ephesianis, irem
in Macedoniamy ut Macedonas verbo praedjcatiouis
converterem, in quo et tu mihi necessarius esses,
teque mecum iturum ex voluntate obtulisti ; videus
tamen quod major necessitas incumberet, dimisi te,
utEphesianos instroeres, Hic primum incipit de
pseudodoctoribus repellendis, dicens : Remaneres,
inquam, ideo ut denuntiares. -Nontiare dicimus in
ter pares; denuntiare autem, ut a praelato sabdiUs.
Denuntiares utique quibusdam, id est doctoribus
iliis qui singularem doctrinam indocunt a conuDa-
nione Ecclesiae declinantes. Hoc, inquam, dennn-
tiares 312 ^ docerent aliterj id est quidquam alie-
num adoctrina mea quaEphesiosdocui,el loadbne
doces.Outs s^ doctores te denuntianteillis noUeut de-
sistere, denuntiares subditis ne intenderent doctri-
nis eorum, vel audirent eos. Cujus rei forma adbuc
servatur in Ecdesia. Prius enim perversus pradatus
ab Ecclesia prohibetur. Qnia si inobedicns lion ees-
sat, subditis dehinc interdicitur obedire illi. Non in-
tenderent, dico fabulis pseudopraedicatonun, qui
dicuot circumcisionem et vetera sacrificia tenenda
esse in nova lege. Fabnla dicitur iiiud nbi verba
tantum sunt, res antem non est; sic in doctrina
eorum. Verl)a quidem erant nuda a rd Yeritale,
quia circumcisio et illa quae docebant, salvare non
poterant. Intenderent, inquam, fabulis et genealo^iit
id est sermonibus de generatione sua facfis. DiaiRt
enim quod sibi, natis de came Abraham et David, .
salus solum repromissa sit, et non aliis. Genealo-
giis, dico, interminatis, id est prohibitis ne aliqois
confidat in illis. Vel interminalis, id est nuUum ter-
minum, nuliumqne finem habentibus ubi snbsistant
probata sicut dicunt. Si quis enim considerat, vide-

Digitized by

Google

l» fiXPOSITIO IN EPlSTOfAS PAULI. — IN EPIST. 1 AD TIM, 430

bic mullos fllios Abrabae secundum carnem repro- A 313 ^^ P^r l^o^ errautes. Separatio enim a veritaio

error est. Aberrantes ntique conveni snni, non ad

balos, ut Esau; iiTcaiet etiam multos, non de
carae Abrabam genitos, quos tamen Deus elegit, ut
Job.

Qum genealogiae fNrmtani qumitiones^^ id est l!ii-
gia, et niillas soluiiones. Hoc, inquam , praestant
nuigis (fuam mdificationeni^ quam nullo modo prais-
slant. llic euim magis electivum est de non partici-
pantibus agens^ i£di(icaXionem utique virtutum non
praestant ; qu» sedificatio est non per circuiticisio-
nem, sed qnm est in fide^ id est per fidem. Omnis
enim justificatio est ex fide, quae ut fundamentum
Jacitur; etsuper banc quasi fundamentum caeterae
virtutes aedificantnr. Probat quod in fide sit sedifi-
catioDei, dicens : Si ex fide procedit bona conscien^-

fidem, sed in vaniloquium^ loqiientes quae vana et
inutilia sunt, circumcisionem scilicet tenendam
esse dicentes. Quibus non sufficit haec vana apud se
loquiy ^ed, quod deterius est, volentes esse doctores
legis^ idest docentes tenendasesse camalcs obser-
vantias legis. Et boc satis impudenter, non intelli-
gentes neque ea queB loquuntuTy id est circumcisio*
nero, quam docent, ideo sub veteri lege in carne
tenuisse, ut figuraret circumcisionem cordis tenen-
dam esse in tenipore gratiae, et non carnis. Neque
etiam intelligentes Scripturas prophetarum de qui-
bus^ id est per quas affirmant circumcisionem et
vetera sacrificia, quae loquuntur, tenenda esse in

tia, id esl spes : ex spe autem puriim cor, et de B tempore gratiae, vel e converso. Non intelligentes ea

puro corde cbaritas. Charitas vero sit finis, id est
impletio totius pr^Bcepti, seu novae seu veteris legis^
Quia si hoc modo ex fide sequitur omiiis praecepli
implctio, tnnc in fide esl omnis aedificatio Dei, et
uon alibi. Sed in fide est impletio totius mandati,
igitur ei aedificalio Dei. Quia transverso ordine sic
ponit : Yere in fide est aedificatio Dei ; finis cnim,
id est quia impletio totius praecepti veteris seu
Dovac legis est charitaSf id est dilectio Dei et pro-
ximi , in quo mandalo universa lex pendet et
proplietae (MaUh. xxii, 40). Qui enim boc manda-
tum, id est charilalem implevcrit, novam et veterem
legem procul dubio implevit. Yel autem legatnr ibi
sic eontinuatim. Ubi ait superius, ne docerent et ne

quae K>quuntur de proplietis ad probandum quod
tenenda sint ea qua3 docent. Nequc intelligentes cir-
cumcisionein et sacrificia, cujus rei mysteria es-
sent, cum fierent, de quibus ipsi afibrmant quod ad-
huc tenenda sint. Quia improbavit partem adversa-
riorum, dicens non intelligentes^ etc. Hoc utique non
sttfificeret, nisi et partem suam commendarel, ct
causam commendationis insereret. Posset enim ali-
ter sic ipsi objict. Si doctrina pseudododorum per-
versa est, tua vero non melius approband;^ , unde
melius adbaerendum tibi judicas quam Mlis ? Ad boc
refellendum, improbata parte adversariorum, subdit
et approbat suam, dicens : Pseudo utique doctores
non intelligunt legem, nos autem scimus, id est iii-

intenderent^ innuit quosdam perverse et docentcs et C telligimus legem. Et quidam amplius addit quod

intcndentes. Unde sic ait : Licet illi pseudo aliter
doceant quam ego, tamen finis^ id edt omnis imple-
tio legis eharitas est^ sicut ego doceo. Unde quod
ipsi docent vetera non sunt reducenda. Gbarilas
procedit de puro corde^ id est de munda intelligen-
lia ; quod aliquis purum iuteliectum habeat conser^
vans se in puritate qua Dcus purifieavit enm in
baptismo. Intelligens diligei|dum sibi esse creato-
rem suum, nec in aliquo oflendendum. Cbaritas
etiam procedens de eonscientia bona^ id est de spe.
Non quia conscientia sit idem quod spes, sed ea
affiuilate qua illi cui malae conscientiae scrupuius
abest, et ubique in animo se circumspectans, nihil*

vaiet ad tausam, dicens : Scimus uttque non solum
legcm, sed etiam hoc de lege scimus quia lex est
bona, id est utilis et justificans spiritualiter intel-
lecta, secundum quod nos intelligimus. Sedj secun-
dum ciirnaiem intellectum eorum potius non bona,
quia neminem justificat, et crudelis est. Unde quod
ipsi de lege intelligunt, non est reducendum. Lex
utique bona est, si quis utatur ea, id est intelligen-
tia ejus legitime, id est secundum quod lex ipsa
docet et praecipit, scilicet, ut spiritualiter intelliga-
tor. Scimus utique de lege quod bona est, scientes
hoc etiam, de eadem lege, quia tex vetus non est po-
siia justo, id est sub nova lege justificato. Nec

que quod eum mordeat inveniens ; sic tandem spc- ^ etiam sub ipsa veteri lege posita esl alicui justo. Lex

rare licet : qui enim se peccalorem conspicit, ti-
mendum illi est de peccato, non sperandum. €ha^
ritas etiam procedens de fide non ficta. Nos enim
credimus Christum verum Deum et verum hominem,
iion fingentes ilium vel hominem sine Deo , vel
Deum sine homine. Et ut quidam pseudo dicunt
habuisse Christum non verum, sed aereum corpus.
Vel ita : Fide dico nostra robusta et inviolabili non
licta, id est npn fragili ad modum fictilis vasis, sicut
est doctrina pseudodoctorum.

Commendala parte sua, improbat partem adver-
sariorum dicens : A quibus charitate, scilicet, con-
tcientia bona, et fide : quidam aberrantes^ id est
illi singvlarem doctrinam inducentes separati

enim data est ut vel puniret reum, vel peccare vo-
lentem coerceret ne delinqueret. Sed qui justus est,
non est coercendus ; non enim voluntatem habet
peccandi, nec est per legem puniendns. Macula enim
in illo nuHa est qui Justificatus est. Unde et justis
illis qui sub veteri lege fuerunt, quantum ad se, non
esset necessarium tenere legem, qua tamen con-
grue usi sunt, ne, illis respuentibus legem, contem«
ptui fieret lex, utque auctoritate eorum devotius
tenerent eam hi quibus propter peccata necessaria
erat. Ideo etiam justi tenuerunt veterem legem ut
quod ipsa pnefigurabat de Cbristo et dc temporo
gratiae, ipsi attestarentur implendo legem. iuslo
utique non est posiu lex, sed injustis id est Judaeii

Digitized by

Google

431

S. BRUNONIS CARTIIUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. P.VRS 11.

452

quibu3 ante legem datam Moyses moralia prascepla A Deus credidit miiii Evangelfiim, gratia$ ago ei, ^

dedit, quae non observando injusti facli sunt. Inju-
ifttis ulique, et non subditu, id est Judaeis, qui Deo,
danti per Moysem legem, noluerunt s^abdi ut ab in-
justitiis reeederent. Quos vocet injnstos et non sub-
ditos exponit, dicens : Lex utique posita est tmptts,
id esl irreligiosis animocontra Deum, et pectatori^
bu9f id est quod irreligiose cogitant, irreligiose ope-
fantibus, et iceleratis^ id est eis qui videnles sa-
crificare idolis Vcl hujusmodi, placuit illis ut simi-
liter prsevaricarent. Lex etiam positaest contamina"
tis, id est illis qui violentiatormentorum'compulsi
sunl sacrificare idolis. Haec qualuor contra Deum
principaliter fiunt. Caetera qua^ sequuntur contra se
et conlra proximum fiunt, non quod omnia peccala

non legi, pro hoc beneficio, et pro his qu» sequun-
lur, qui Deus existimavit me fidelem. Hic aiunt qui-
dam insidiosa esse verba Pauli, quasi dieeret * Iiide
gralias ago Deo quia, cum infidelis essem, fecit me
fidelem. Quodque diguus essem qui fldelis fierem
existimavit, id est providentia Dei quae falli nescit
ab initio praeordinavit, meque factum fidelem coii-
fortav^t, id est fortem fecit, quod neque mors, ne-
que gladius potcrit me separare a charitaCe ejus. Et
postquam mihi credidit Evangelium pacis, ponens
me in ministerio, id est in ipso opere praedicandi;
multis enim pra^latis ci*editur Evangeliuro ; qui ta
men torpentes non ministrant subditis quod cre-
ditum est illis. Positus sum in ministerio Cknsti

contra Deum non sint, sed quia quatuor prsedicla B Jesu, id est ad honorem et gloriam Christi Jesu Do^

Deum specialiier sine aliquo niedio videntur oflen-
dere. Posila est etiani lex parricidis, idest inierfe-
ctoribus patrum < qnibus, cum multum deberent,
ex eo quod homlnes e^sent, longe ideo magis pa-
4rcserant; matricidis etiam similiter 314 <^^ homi-
•cidiif et fornicariis^ id est maculantibus se adultc*
rio, \'el quoUbet genere fornicalionis, et concubiio-
ribusmascuiorHm, quod deleriusest, quibus non suf-
ficit se maculare, ni^i etiam corrumpant alios ; et
ptagiarHSf id est plagas proximo inferentibus; vel,
plagiariis quasi plagiosipis, id est plagam de re
viva inferentibus, ut si quis furaretur patri fiiium
suum, vel hujusmodi. Mendacibus etiam qui falla-
ciis incumbunt, quodquc mendacio Pauli deterius

mini nostri. Vel confortavit me in Christo Jesu Do-
mino no^tro, qui mihi csedes anbelanti, in via appa-
ruit. Egb utlque fidelis factus sum, etc, postqoain
d^sorens legem subdidi me gratiae Dei. Qui prtut c&n
essem sub lege in omnia mala praecipitabau Fui
enim tunc blaspkemanSy Christum dioens eum ho-
minem sine Deo, filium fabri et similia. Fui etiam
persecutor quorumlibet justorum (Actor. ix, i). Foi
etiam contumeliosus^ quia si quos compreheQdere
poteram contumeliis et verberibus afficidiMma; sed
qui adeo perversus sub lege eram, statim ut hanc
dimisi consecutus sum misericordiamj id est remis-
sionem peccatorum. De hoc autem coasecutos som
misericordiam, quia, id est quod ignoraiu feci, id

est perjurisj his et hujusmodi posita esl lex. Praeter ^ est ignoranter peccavi, 'et quia Christnm ignora-

hi£C eliara imposita est illi si quid aliud a praedictis
quod adversatur sanw doctrina!^ id est naturali et
morali legi. Moralia enim praerepia sicut in veteri,
sic in liova lege pei^durant. Uude ait : Qum sana
docirina est secundum Evangelium^ id est sequitur
novam legein. EvangeHum dico gloriWf id est quod
praedicat gloriosum Deum. Vel Evangelium gloriae,
id est quod sequentibus se dat aeternam gloriam.
Gloriae dico Dei beati. Qualem enim beatitudinem
Deus habet, taiem ab eo habituri sunt sancti. fiea-
tusenim dicitur cui nihil deficit; sanctis autem,
cum Christo nihii defutnrum est. Hoc nomen Deus
nullo adjectivo indiget, ut dicatur beatos, vel ali-

bam, ideo in increduiitate manebam. Sic quia pto
quod legimus ; non enim suificeret ad causam, ut
quia ignoranter peccaverit, ideo misericordiam con-
secutus sit. Alio modo tamen quia legitur ad cau-
sam. Quasi diceret aliquis : Tu oiim sub lege, lc-
i;em praedicabas tenendam. Tu vero, relicta eadem
lege, legem praedicas relinquendam. Cui ergo credi
debeat, vel tibi sub lege, vei tibi non sub lege am-
bigimus.

Contra hoc ait: Mihi sublege non fuitcredendum,
quia ignorans feci, etquia ignoravi, ideo in Increduli-
tate 315 niansi. Nec solum misericordiani, id est
remissionem peccatorum consecutus sum, sed etiam

quid horum, sed ut innueret cujusmodi gloriam ha- q gratia Domini nostri abundavit in me super miseri

biturus sit Deus et daturus suis apposuit beati,
^uasi diceret : Gloria quam Deus habet et dat, et
sibi et quibuscqnque dat, sufiicit. Et quia sana do-
ctrina et Evangelium se invicem sequuntur, ideo
haec tantum tenenda sunt et non reinducenda cir-.
cumcisio et vetera. Hic iugreditur ostendere quod^
quia recessit a veteri lege, omnia bona sibi coliata
sint; cui legi quandiu adhaesit, semper in praecipi-
tium malorum ruit.

Unde sic ait : Quod Evangelium creditum est miAt,
id est praevidit misericordia Dei me idoneum, coi
icrederet Evangelium. Evangelium autem bonum
nuntium dicitur, eu enim bonum; angelium vero
nuntium. Unde augeius nuntius dicitur. Et ideo quia

cordiam : quia et peccata remisit, et multas alias
cratias dedit, ut cognitionem divinae essentiae, etc.
Vei aliter. Dum persecutor eram Ecclesiae Cbristi,
inultum zelum legis habui , sed tamen nunc super-
abundavit gratia Dei in me,quia si tanta oportuisset
me pati pro veteri lege quauta pro Cliristo patior,
utique defecissem. Caetera sicut dicta suut. Super*
abundavit , inquam, gratia tum fide et diUaum :
quia fides et dilectio Dei semper creverunt in me;
qum fides et dilectio esi in Christo Jesu, id est habe-
tur per Christum Jesum, et nou per legem. Hanc
autem misericordiam quam ego consecntus sum, fa*
cileest et vos consequi. Ut eniin peccatores salvi
tierent, Christus Jesiis in hunc venit' monduoi. Sed

Digitized by

Google

435

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. - IN EPIST. I AD TIM.

454

anleqoani hoe dicat, praeponit commendationem rei A nem, milltes utique bonam milUiam. Si semcl yd in

quam dlciurus est sic : Sermo iste quem vobis ma-
nifesto, est fidelis^ id est talis cui fides adhibenda
sit, et qui bene sit credibilis. Nec solum fidelis est,
sed eiiam di^u» acceptione, id est qui acceptabilis
esse debeat. Snnt enim muiti sermones credibiles,
non tamen acceptione digni, quia inutiles. Hic au«
tem sermo, et cre^ibilis, et acceptus» quia^tilis.
DignuiS utique acceptione non una vel in uno solo
tempore ut vetus iex» sed omni^ id est et in praesenii
et in iuturo^ et sccundum corpus et secundum anl-
mam» quia in omni tempore, et secundum utrum-
que salvat. Hie, inquam, est iiie sermo, ^ichi, id est
quod Chrisiui Jesus venit in mundum huncy id est
adeo despicabilem, et iu quo tot miserias eum pati

uno militaret, implessct quod dixerat, milites^ sed
ut seraper et in omnibus se velle eum militare oslcn-
deret : 316 siddidit militiam bonamy id est utilem.
Utile enim erit sic te militare. Commendo^ inquani,
ut milites in illis prophetiis, id e$t in omni vision&
et intellectu quem habes de Deo. Prophetia enim
visio ; propheta videns dicilur. M.lites rooneo secun*
dum prophetias prcscedentes in te^ id est secundum
quod tempore prxcedenti edoctqs es in sacris Sixi-
pturis. Timoiheus cnim patre gentiiis, matre vero
Christiana editus (Act. xvi, i), ab ipsa pueritia tra-
ditus est sacris litterls imfouendus. Undeaitieriin-
dum propketias in te prmcedentes. Vcl aliter : Com-
mendo tibi ut milites secundum prophetias praece*

oportuii. Venit, inquam, salvos facere peccatores , ^ dentes in tc , id est de te. Spiritu enim propheti»

qui 81 per legem salvari possent, frustra Deus Chri-
stum suum in miserias hujus mundi deponeret.
Quorum peocatorum ego etquicunque legalis primus^
id est pnecipuus et deterrimus sum, Deteriores enim
invenit Deus Judseos, legi adhaerentes, quam quos-
cunque exleges.

Quod supra posuit absolute, hic ponit cum causa,
diceus : Licet deterrimus in peccatoribusessem, ta-
roen consecutus sum misericordiam, ideo, ut Christus
Jesus in me prtmo, id est maxime (M^ccalore, vcl
primum, id est maxime ostenderet patientiam; non
iu quaiibet una re, sed omnimodam. Pertulit enim
me blasphemantem , persequentem, et contume-

edoctus, assumpsi te in opus Evangelii. Vide auteio
ne degeuerando a fide mendacem facias Spiritum,
qui ut te eligerem docuit me. Militare debes, tuin
quia bonum et utile est : tum quia bene potes, ha-
bens fidem per quam plene justificatus es, habens
etiam conscientiam bonam; non enim tibi pnedicanti
objici potest quod bene doceas et male vivas. Modo
paulisper revertitur ad pseudodoctores , dicens :
quam bonam conscientiam quidam repulerunt a se.
Qui enim perverse agit et docet, noji habet unde sibi
bene -conscius sit : et quia repulerunt hanc, ideo
naufragaverunt circa fidem, id est fregerunt navem
suam, circuroeuntes fidem, et non ingredientes ad

lias sanctis uiferentem. Omnem utique palicnliam q eam. Ex quibus pseudodoctoribus naufi*agantibus

ostendit in me, ad informationem eorum qui credi
turi sunt t7/t, id est nt per me doceret ncmini despe-
raudum, propter immanitatem scelcrum, quiu cre-
dal in eum. Gfedituri sunt enim illi in vitam mter ■
Ram, id est ut per fidem hanc habeant vitam aeter-
nam. Et quandoquidem Christus salvare peccatores
venit, ad quod lex insufficlens fuit, Cbristo igitur
regi seeculorum inde sit honor et gioria : quia nec
^i, nec alii prapter Chrisium debetur inde gratia.

Aut sic continualur. Christus in me ostendit om-
ncm patientiam; illi autem Christo Regi sacculorum
immortali^ id est imnmtabili, qui semper in eodem
est, ei invisibilif id est cujus deitatem nulla creatura
suflicit inteUigere; hulc Deo Creatori soli (salvare

est Hymenwus et A/exam^er principes eornm qui cii-
cumcisionera reducere volebant, quos ego tradidi
Satanw (/ Cor, v, 5), id est separavi excommuniea-
tos ab Ecclesia. Nec ideo ut in «ternum pereant :
sed ut sic discani non blasphemare^ id est ut boc
modo correcti ct poBuitentes, quiescant a pervcrsi*
tate sua, et jam nou blasphemantes auferantur ite^
rum Satanae, recepti in sinum Ecclesiae. Nota quod
excommuuicare est tradere Satanae« quia cum ex«
communicatur quis, Satanae traditur, cujus erat
priusquam per baptismum justificareiui*.L
CAPUT II,
I Obsecro igitur primum omnium fleri obsecra-
tiones, orationes, postulaliones» gratiarum actio<-

onim solus potest), huic tanto et tali sit honor et ^ f nes, pro omnibus hominibus, pro reglbus, et pro

gloria. Ilonor dicitur, ut de virtutibus, humilitate,
pnidentia, et hujusmodi,. quae homo potest habere.
Gloria dicitur de his quae Dei solum suniet non ho-
minis, ut resurgere iertia die, ei higusmodi. Ilonor,
inquam, illi sit ct gloria tit sacula praeseiltium sw-
culorum consecutiva, et hoc quod precoram«;i, id
est certe ita erit. Quandoquidem ex Christo Jesu
omnis salvatio, et ex lege nulla, ideo, o Timothee ft-
lif commendo tibi hoc praseeptum^ ut in omnibus
palam sii te nulli posse parcere vel tolerare in hac
re. Hoc enim praeceptum esi quod iransgredi non
iicct, summaque tibi obedientia commendatum, ut
milites excludendo ab Ecclesia pseudodoctores ; mi-
iites, ctiam disponcndo almm ecclesiasticum ordi-

f omnibus qui in sublimiiate suni constitutl, ut
i quietam et tranquiliam vitam agamus, in omni
I, pietate et casiiiate. Hoc enim bonum est ei acce-
( ptum coramSalvatore nostro Deo, qui omnes ho<
c. mines vult salvos fieri, ei ad agniiionem vcrilatts
( venire. Unus enim Deus, unus ei Mediaior Dei et
( hominum homo Christus Jesus^ qui dedit redeni-
4 ptionem semetipsiun pro omnibus. Cujus testi-
f monium temporibus suis confirmatum esl, iu quo
• .positus sum ego prapdicator ct apostoius (II Ttm.
( I, ii). Veriiatem dico, non mentior; doaor geu<
( tium in fide et veriiate. Volo ergo viros orarc in
f omni loco, levantes puras manus sine ira et dis-
( ceptationc. Similitcr et («/., aulem) muUeres iii.

Digitized by

Google

455 S. BRUNONIS CARTIIUSIANORCM

c habitu ornato cum Tcrecundia et sobrietate ornan- A
i tes 8C, non in tortis crinibus, aul auro, aut mar-
€ garitis, vel veste pretiosa (/ Petr. iii. 3) : sed, quod
€ decet muneres, promitlentes pietatem per opera
c bona. Mulicr in silcnlio discat cum omni subje-
c ctione. Docere autem mulieri non permitto (/ Cor,
i XIV, 54), neque dominari in virum, scd esse in si-
f lentio. Adam enim primus formatus est (Gen, i,
c 27), deinde Eva, et Adam non est seductus, mu-
c Iierautem seducta in praevaricatione fuit. Salva-
fl bitur autem per filiorum generationem si perman-
f serit (permanserint) in fide, et dileclione, et san-
t etificatione cimi sobrietate.»

EXPOSlTlOv

Postquam PauTus admonuitTimothenm ut milita- "
ret, conseqnenter insinuat in quibus eum militare
praecipiat, dicens : Quandoquidem Christus salvare
peccatores venit in hnnc mundum, in cujus rei
prsedicandae mhiisterio me conslituit , ut et per
eum salvcmini, et praedicalio niea in vobis fru-
ctificet. Igiiur , id cst propter haec praemissa , o6-
secro ut oretis. Nisi enim Deus per Spiritum san-
clum operetur in cordibus vestris, sermo meus
317 i>)u^^^s^r^'- Obsecro igitnr primmn omnium ,
id est potissimum ante omnia fieri ob$ecratione$f ctc.
Quia vidit Apostolus in omni genere oratiofiis prae-
valere celcbrationem missae, in qua memoria fit
passionis Christi , per quam omne hominum genus
redcmptum est, idco cum et aliis modis oraiidunf q
sit, hpc genus orationis, quia praevalere vidit , prae-
posuit, dicens : Primum omnium , id est ante omnia
obsecro fleri obsecrationes. Orationes illas quae ob-
secrationes , id est juxta et anlequam corpus Douii-
nicunr sacretur, praecedunt (ut in principio mtssae)
Tucat obsecrationes, quasi juxta sacrationem dictas.
Oirationes ^ni&m et postulationes ^ et gratianm ao-
Hones fieri obsecro. Orationes vocat preces illas, in
^ibtts , cnm dicuntur, substantia illa panis et vini,
in altari apposita , transit in corpus et sanguinem
Christi. Postulationes vocat preces quae fiunt post
communionem, ut illud : c Perflce in nobis,Domine,
qttod tiia sancta conttnent , > id est postquam nos
pavisti hoc corpore et sanguine tuo , restat hoc qua-
si ex debito , ut quod pie coepisti perficias, pascens D
nos indeficienti cibo gloriae tuae in coe1is\ quod hic
in altari praeiibamus Postulatio enim dicitur , quasi
oratio facta derequsejam misericordia vel merito
debetar. Gratiarum actiones vocat, ut illud quod in
fine missae dicitur Benedicamus Domino , Deo gra-
t§3s, Ut hoc dicentes timnamus toturo referendum
esse gratiae Dcl quod dedit , ct quod in xternmn da ■
turus cst. Haec autem obsccro fieri pro omnibus homi -
nibus , ut salvi fiant ex voluntate Dei. Quod si quae-
ritur cur pro omnibus jnbeat orare Apostolus, cum
quidam aDeoreprobati sint, pro quibus qui orat
videlur offendere [Deum , qtii eos reprobat. Contra
baec dicitur quod Deus quidem ex benignitafe et cle-
ai^asua velit omnem hominem salvum fieri, quia.

INSTITUTORIS OPP. PARS U. m

quantum in se est, in Deo non remanet, sedbeai-
gnitatemDef injustitia impiorum avertit.

Unde in Deo duplex voluntas consideratur. Alten
benigitatis et clementiae , qua omnes vult salvos fie-
ri ; allera est voluntas justitiae Dei , qua malos itj-
probat , bonos eligit. Secundum autem volunutein
benignitatis Doi, praecipit Apostolus orare proora-
nibu!^, ut quod Deus pie vult , et nos , sequendo
pietatem ejns , velimus , utque voluntas Dei fiat ore-
mus , quod si non fieret , a clementia Dei dtssen*ire
videremur. Yel aliter praecedentia legamus.utdff-
missa mentio in his non sit. Obsecro fieri obsecra-
tiones , id est adjurationes iRas, ut fh laetatnia, nbi
adjuratur per passionem , per resnrrectioneni etsf-
railiter , quasi si quis adjuraret Deum pro cooTer-
sione cujuslibet sceteratissimi , quod vix a Deo iia-
petrari posse videretur ; impio autem iHo per preces
justi converso faceret, justus orationes pro eo, m
Deus cum fide darct ilR virtutes qme sequuntnr. Quh
bus acceptis jam restarent iiostulaitones ( sieiK di-
ftum est) pro coelesti gloria quae jam habenti virtutes
debetur. Pro his autem omnibus , id est conversione,
possessione virtutum, concessione coeleslis glorix,
sequuntur gratiarum actiones ; quod fecit Justinus
presbyter, qui, suscepto spiritu Lanrcntii incoelis,
in actionem gratiarum sacriflcium laudis Dco obui-
ri(. Ofosecro autem hoc fferi prp omnibns bominibus
(sicut dictum'est).

Quia fortassis pntarent quidam iion esse onm-
dum pro principibus et tyrannis , qui premunt Ec-
clesiam Dei , adjungit : Sic dico orandum pro om-
nibus, ut nec etiam persecntores £cclesiae exclu-
dam , sed orate etiam pro regibus , et pro onint6i»
^ifttii Stt6/imtrai€ saeculari sunt^ seu.ducibos, seu
consulibus. Et pro eis vos orare non solum proficiel
Hlis , sed etiam vobis. Ad hasc «/, illis a tyrannide
sua cessantibus^ agamus vitam quietam a persecutio-
ne, nec in una re , sed etiam tran^iuitiam , id est io
omni re quietam. TranquilUtas Ecclesiae plnrinum
prodest quibusdam tenerioribus , qui in pace Eccle-
siae juslificationem Buam conservant; quos si tor-
Bienta comprehenderent , fortassis a fide recederet
318 ^t ^^^^ orandum esse dtcit pro regibus et
principibus. Agamus dico vitam tranquiiram in omm
pietate j \d e%i religione, et in omai eastiliate/\i
est in integritale fidei ; quae sl persecutio ingrueret,
non sic in omnibus integra perduraret , ideo moneo
orare pro omnibus. Hoe enim ut oretur pro omni-
bus*6om(m , id est utile est ad profectum Ecclesi.T,
et tale bonum quod sit acceptum et gratum Doo. Nec
gicut in tempore placeat, etin tempore displiceat,
sed sic acccptum ut sit coram Deo y !d est ut semper
maneat in oculis beneplacitt ejus. Deo dico Sa/ra-
tore nostroj qui quomodo nos salva*it, i^tt/( omnei
homines satvos fieri , secundum voluntatem lienigni-
tatis suae , sicut supra dictum est. Et «it salvi fiant»
vult omnes venire ad agnitionem veritalis , id esl vc-
rae fidei per quam iter est ad salutem. Probat quod
dixit. Vcre Deus vult omnes salvos fieri; quod pa-

Digitized by

Google

457

EXrOSiTIO IN EPISTOLAS PAULI. ^ IN EPIST. I AD TIM

i58

tei ex 60, quia unus est Deui, id cst creator om- A dieanL Quia si discipuli mei veri sunl, consUlrac

niuro. Cumqiie Deus omnium crcator sit, non est
rausa quare benignitatem suam neget uni , et det
alleri creaturae, quam impius utique sibi negat,
quia Impie agit, salva et integra perdurante ad om-
ncs beiiignitate Dei. Inde etiam palam est quod Deus
velit omnes salvos fieri, quia unus est medialor Dei
el komtttum , et non plures mediatores. Unde con-
stat qttia omnibus SBque velit proflcere , factns est
eninium mediator. Gbristus mediator dicilur , quia
dtto extrema et a seprorsus divisa, Deum scilicet;
iii quo omnis justiUa et nibil injustilue, et bomi-
i.efn, in quo omnis injnslitia et nihil justiliae, con-
rordes fecil per assumptam sibi humanitatem, justi-

doctoremeorum non esse mendacem . Quia praedicalo-
rem ct Apostolum se nominat, non elationis verba
sunt , sed ut per banc aucloriutem dictorum suo-
rum iidem corroboret.

319 Quoniam quiden. suflicienter probatum est
orandum esse pro omnibus bominibus, ergo volo
omnes viros, et mulieres orare, ut secundum volun-
tatem Dei salventur. Yolo utique viros orare nou
tantum in ecclesia, sed etiam in omni loco, liabentes
puras manuSf etc. Ilic docet quales se prseparare
del)eant ad orandum. Puras manus vocat niundas
affectiones, ut nibil velintdari sibia Deo, quod
Deum dare nefas sit, sed maxime omnium salva-

ficans hominem. Probat adhuc Deum velle omues tionem postulent. Piiras dico levanies per incre

aalvari diceus : Ilic autem mediator, cum in deilate
gloriosus esset, bomo factus est, tam vilis res et tam
contumeliosa quod nunquam ficret , nisi vellet sal-
vare homlnes. Hic autem mediator est Ghristus ,
iinmolans sacrificium pro nobis semetipsum Deo,
et- rex dirigens nos ad salvationem. Hic autem cst
iesus salvator quem hoc nomen degignat Salvatorem
omnium , qui Gbristus Jesus dedit redemptionem ,
nrc aurum vel argentum , sed semetipsum pretium
dedit pro omnibus redimendis.

Sed licet non omnibus pretiam illud profuerit,
quia in impietate perduraverunt, Cbristus tamen
pretium dedit, quod sufficieus esset saluti omnium,
fti omnes boni esse vellent. Et quia pro omnibus

meula boni operis et piae orationisi et boc sine tra,
id est sine odio proximi. Qui enim odit proximum,
ab unitate Ecclesise se discerpit. Etsmedisceptatione^
id est siuediffideulia, orate, facti talesquales limorc
peccati non oporteatdisceptare an Deus daturus sil
vobis quod pelitis, necne. Quasi diceret : Orate
cum dilecttonc Dei et proximi. Mulieres etiam cum
viris volo orare, similiter sinc ira et disceptatione
existcntes in habitu, non qui ornet illas, sed omato^
id est qui ornetur ab illis, quod tanta sit reverentia
inulierum ut etiam earum vcstimenta videantur or-
nata, quia sanctae mulieres illis uUnlur. Manentes
cum verecundia, ut pudibundae omnia faciant,e( cum
sobrietate clhif potus et verborum. Gnm aliisvirtu-

redempttonem dedit , omnes aeque salvare voluit , Q tibus has duas maxime coromendat mulieribuSf quia

cujus rei (scilicel, quod omnes vult salvos fieri) te-
slimcnium confirmatum est, quia quod prophetae te-
s!ati sunt ante Christum de eo Salvatore, confirma-
vit Cliristus , implendo omnia quae de se prophetae
pnedixerant. Haec autemper implctioncm confirmata
sunt iemporibus suis , id est congruis , ut nativitas
Chrisli quodam tempore in alio , passio et caetera
de Christo diversis temporibus. Nisi enim Christum
tesiimonia prophetarum praecessissent, parum vel
nihil crederetur ei , quod idem innuit , cum duobiis
discipulb post resurrectionem apparens ait : c 0
stulti et tardi corde ad credendum in his quatlocuti
sunt prophelae {Luc, xxiv, 25),» etc.Quod etiam ipsc
alibi in Evangelio ait : In hoc est verbiim verum

viditeas inaxime laborare morbo impudicitiae et
intemperantiae. MuUeres dico ornantes se non in tor-
tis crinibus, aut auro, aut margaritis, vel vesU pre-
tiosa, id est non studentes cullui corporum, sed per
bona opera quae foris operantur, promtllejttos pieta
l«m, id esl in propatulo mittentes religionem men-
tis per bonam operationem exbibilam foris. In oran-
dovolo virosel mulieres similesesse ; sed in docen-
do, vel interrogando volo dissimiles csse. Mulier
enim discat, audiat sermonem in ecdesia, nou m-
tcrrogando, neque respondendo, sed sit iit silentio^
et si in aliquo haesitat, cum venerit domuni, virum
intcrroget. Discat aulem in silenlio cum omui su^-
jectione, post viros stando capitc velalo, aspcctu in

quod alius est qui seminat, el alius qui mctit {Joan, D lerram fixo. Cum eniro in ecclesia coiivcnimus, ibi

Judici repraesentamur, quem per seduciionem mu -
lieris in iram provocavimus ; cujus rci mcmor mu-
tier, quod totius perditionis auctor fuerit, in prae-
sentia Judicis multum debet verecundari. IJt discai,
concedo muUeri. Docere autem virum doctrina spi-
ritaUiUud nuUo modo permitto mulieri, neque domi-
nari aliquo spiritali domiuio in virum^ sed sempcr
eue non solum in sitentio inlerrogandi vel respon-
denSfi» sed etiam in silentio confabulandi cum aH-
quo in ecclesia

Ideo mulier non debet dominari in virum, quia
Adam priMus fortnatus est, delnde Eva. Ordo autem
creationis eorum signat virum dcbcre dominari in
muUcrem, non muUcrem iuvirum.Cum cnimanto

IV, 57). » Prophctae quidem,scmiiiaverunt, Cliri*
stus autem cnm apostolis suis scminis fructus col-
icgit. Ad idem probandum , quod Dcus vuU omnes
salvos fieri , auctoritatem suam adducil, diceiis : In
quo, id est in qua repraedicanda, scilicetquod Deiis
pro salute omniom pretium dederit semetipsuin et
cxtera quae praemissa sunt , ego positus sum pra;di'
cator a Deo» ut hoc praedicem omnibus , et magnae
dignitatis praedicator, quia' etiam Apostotus ad boc
praedicandum constitutus , et ego procul dubio dico
tertlalem, nec in qualibet una parte sed ila quod
uon alicabi mentiw , et ego jam constitutus sum
doctor gentium in fide et veritate, id cs^ jam multos
discipulos docni, qui fideles suut ct veritatcm prcC-

Digitized by

Google

m S. BRUNONIS €ARTHDS1AN0RDM IMSTITUTOaiS OPP. PARS n.

lloiDiiiem» vel eodem momento ciun homine, Deus, A
si Ydief, creare posset mulierem, non sitie re tem-
pore p09terk>rem wo fccit» ideo adhuc mulier non
idebet in yirum dominari ; etenim Adam non esi se-
(hK4?fvsinomodo quo mulier, utcrederet se guslci
pomi fteri Deum, sed in hoc quidetn seductus futi
((uia, suadente sfbi rauKere quam Deus in adjuto-
rium sibi dederat, utrumqne existimavit posse fieri,
elttxorise roorem gerere, et patrati sccleris acta
pcenit ntia a Deo se posse veniam obtinere. Adam
Hfkn est sedoetus, mutier autem$eductafuit^ credens
•e ileri Deos ut serpens suaserat, in pmvaricatione,
id esl in actn peccati, scilicet in comestione pomi.
Et propter tot causas muliersemper subjict debet
tiro» non prseferri; spiritali praelatione dico, si enim |.
senros habet, licet bene dominari in illis soeculari
dominio. Potest eliam rnBlier mulieribns spiritali
■lodo prseesse, sed viro nunquam. Ne antem alicui
videretttr mulierem non posse salvari, quia causa
fiierit totius perditionis , et quia idem Paulus adeo
detestatus sit mulierem, subdit de salute ejos di-
eehs : Licet mulier seducta sit non sedacto viro ^
ianien mulier sahabitnr. Non sohim virgo vel con •
tinens, sed etiam vadens per generationem /Hiorum^
iJ est etiam nupta. Hac conditione dico 320 << P^^'
mimeri$ in fide^ quoA sanam fidem habeat, et in
iK/ef^foneDei etproximi,el in »anctificatione qu2tm
accepit in baptismo. Permanserit dico in his cum
sobrktate, quam ideo repetit quod in hac plurimnm

«1«

primum , et sic mmistrent, nulinm crimeD ba-
l>entes. Muiieres similiter pudicas, iion detnben-
tes, sobrias, iideles in omnilHis. Diacoiies Sfai
unitts oxoris viri, qui fifiis suls bene prasiBt, el
suis domibus. Qui enim bene ministraverint, gra-
dum sibi bonum acqmirent, et mnitum ftdttdan
in fide quse est in Cljristo Jesu. Hsec tibi scribo^
fili Tlmodiee, sperans me venire ad te cito. Si
autem tardavero, ut scias quomodo oporteat te in
domo Dei conversari,. ^uae est Ecclesia Dd vivi»
columna et firmameulum veritatis. Et manifieste
magnum est inetatis sacramentum, qaod maniiiB-
statum est in came» et jttstificatum cstin spirCv,
aj^aruit angelis, pnedicatvm est gentibas» credi-
tum est in mnndo, assumptum est in gloruk >

EXPOSITIO.

Postquam commonitatem Ecclesiae admonultora-
re, et ex lioo pnblicnm prsecqitum in omniiNis de«
dit, sttbdit quaedam divisa praecepta, qnaa non de
omnibus agant, scilicet de sacerdotio ei diaeanato»
insinuans quaies» et qiiomodo ad is^ ordines sint
promovendi.Quodjpraeeeptum quia vidit onerosumet
diflicile quibusdam, antequam proponat eommendaty
dicens:Hic «ermo quem dicturus sunt /Ide/ls est»
id est eredi debet, el nemini est onerosus. Hie uti-«
que est sermo quem cnmmendo : op^riei episcapm
esse irreprehensibilem. Hic aotem perepiscopum si-
gnificat sacerdotem. Superfiue enim Timotbeom»
qui Ephesiorum episcopus erat, de ordinamdo epi-

«oteant peccare muiieres, ideo conjugatas salvari Q scopo Epliesiis instrueret, cum eo ibi efusoopante.

posse dixit, qnia, side virginibus vel.vidnis solum
dixisset, putaretur intellexisse salvari non posse
eonjugatas, quae cum salvaudae sint, constat per hoc
de salute virginum et viduarum. Vel contiuuemus
alHer :■ Licet mutieri non permittam doeere in Eccle-
sta^tamensa/vtf^frtir, id estpoterit salvationem me-
icri per generationem fiUorum, id est spiritoaliter
instruendo domi filios suos, sahrabitur hac lege si
(quantnm in illacrit) iWil ciu&permanserint in fide,
et dileciione, el saneiificationey ctm sobrietate, sicut
dictum esu

CAPUT IH.
c Fidelis sermo. Si quis episcopatum desidcral,
t bonum opus desiderat. Oportet enim episcopum
t irreprehensibilem esse unius uxoris virum» so- '
1 brium, omalum, prudentem, pudicum, liospita-
t lem, doctorem, non vinolentum, non percusso-
t rem, sed modestum, noo litigiosum, non cupi-
t dum» sed suae domui bene praepositom , filios ha-
c l)entem subditos cum omni castitate. Si. quis
c autem domui- snae praeesse nescit, quomod<» Ec- ,
c clesiae Dei diligentiam habebit? Non neophytum,
c ne in superbiam clatas, in judicium in^idat dia-
c boli. Oportet autem et iUum teskimonium habere
c bonum ab hisquiforissunt, ut non in opprobrium
t incidat,et in laqueum diaboli. Diaconos similUer
c pudicos, non bifingues, non multo vino dedifos,,
t non turpe lucrum sectautes, habentes myslerium
« iidel iii couscientia pura. £t hi auicm probentur

alium ibidem episcopari absurdum essel» nec ere-
dendum est. Pr»teret ^i de dtaeomim jii fffffipUini
daret (praetermisso sacerdotali ordine qui praeoedit)
absonum viderelur et inordinabiliter faduipi. Nee
mirum si per episcopum signat pre^yieram, cuu
in bac eadem Epistola, per presbyterum significet
episcopum. Et quia vcrfentem episco|iari irrepreben-
sibilem esse necesse est, ideo si quis desiderat epi-
scepatum, id est super-sibi commissos intendere»
bic desiderat non aurum, non divitift3» non jucufi-
ditaiem saecali, sed opus^ id est laborem bih
num, id est utilem sibi et his SMpra quos in-
tendit. Episcopus enim superintendem dicitor,
scopos enim intentio^ epi super interprelatur. [Et
^quoniam qui desiderat episcopatum , operari
321 bonum desiderat» ergo oportet episcopain,
id esl necesse est volentem episcopari esse irrepre-
hensibilem, quia si sit reprehensibilis quandiu in eo
cst, bonum operari nequit.. Irreprehensibiiem vocai
nullius criminalis reum, qui, etiam. iicel crimen
non habeat, custodit se sic quod neo iu eo aliqua
criminis occasio videatur, unde criminosus. suspi-
cetur. Hunc autem episcopum, id esl yolenlera sa*
cerdotio fangi, oportet fuisse virum unius uxoris»
quod uiiam tantum uxorem (dum sibi uxorari iicuit)
habuerit. Non quod in episcopatu eam habeat» vei
quod si nuUam habuit, repudiari dcbeat, sed magis
accipi. Idco viro multarum uxorura negat sacer-
dolium, (^uia, illo soluto a priorc uxorci cum iie-

Digitized by

Google

1^1 £XPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU. ^ IN EPIST. I AD TiH. 44)

cnndas nopUas coniraut, iDdicavU se continere non A oportet e$te pudicoet id est ciistodes castitalis, ei
posse, incontinentem antem episcopari non licet. Et non bilingue$f id esi non inl^er fratres discordias
ui'm^Tehcasmhsii,oportetepi$copumem9obrium --•-• — •-- — ^-^-•«-. — h^ «-•«.. «..« ^-;j™
et veilx), et opere. Prudentem etiam qui aciat de
tbesauro pectoris sui nova^i et veterem legem pro-
ferre.

Oportet etiam eum esse non vtnolentum, jugi po-
tatiooe dissdutum. Non eiiam percusiorem corporali
percussione, liabet enim spiritalia arma, quihus ut}
debet contra adversarios, verburo scilicet Dei, quaro
DOD oportet eum uti corporalibus armis. Non per*
cassorem, $ed modestum^ id est totius moderaiiouis
caslodem. Oportet eum esse non litigiosum^ id est
Don convicium pro couvicio reddentem, sed a<j|
omnia patientem. Non etiam cupidum^ ne cupidita^

seminantes, non deiitos multo vinto^ quo qnidem
sobrie licet uti ; non $ectanie$ turpe ittcmm, ut nec
fcnerent, nec negotientur; habente$ etiam mp$te^
rium, id est secretum fidei^ ut cognoscant iUa se-
creta fidei nostrae, quae simplicitas vulgi capere
non sufflcit. Diaconorum enim offidum est evange-
lizare verbum Dei populo: 3S2 ^^ cujos rei
signum traditur eis Evangelium ad legendnm. Quare
oportet eis nota esse arcana fldei qui de fide sunt
docturi. Et licet haec omnia habeant, tamen ante-
quam ordinentur, probentur primum interrogationi*
lius illis, quibus aute ordines solent iuterrogari, ut
iilud. Vis servare castitatem et simiiia? Hi utique

prohibeat eum l)ona Ecclesiae erogare in pauperes, ''probentur, et similiter sacerdotes de quibus hoo

quonim patrimonia suutf non propria episcoporum..
Oportet eiiam cum fuisse bene pr€epo$itum domui
sux, quod privatam familiam suam bene coercuerit
$ qoibusque vitiis; nec solum reliquam familiam^
sed etiam filio$ habcntem $ubdito$^ id est qui nec in
filiis coercendis paterna affcctione dcceptus sit. Nec
ita dico ut post patratum vitium correxerit eos ; sed
cam emni ca$titate^ id est omni integritate servata,
quia adeo districtus fuit in custodia iiliorum quod
ad actum sceieris eis pervenire non licuit. Sic
scientem praeesse domui suae, bonum est ia sacer*.
dotium promoveri. Sed $i qui$ neecit prme$$e privalx
domui Maf, in qua pauca disponeuda sunt, 4juomodo

non praemiserat. Et $ie demum ordinati mimetrem^
id est res Ecdesiae in necessariis usibus dislribuant,
ut in cibis pauperum et similibus.

Stalutum enini fuit etiam in primitiva Eeclesia,
ut illi septem diaconi resecelesiasticaset domf^slieas
disponerent, pauperibus ministrarent (Aci. ti, i),
etc., ut apostoli hujusmodi curis soluti, liberius
vacarent praedicalioni. Unde adhue si jure fit, per
manus diaconorum ministeria distribuuntur Eccle*
siarum. Ministrent dico non habenu$ uUum erimen
actu, ncc etiam suspicione, tanta enim vigilantia
debent se circumspicere, quod occasionem non ha>
l)eat hostis, vel susptcari criminale quid de ilits.

hic habebit diligentiam^ id est diligentem custodiam r Non halientes crimcn, idem est quod supra ait trre*

Eccle$ite Det, in qua tot ettanta procuranda sunt?
Praster praedicta oportet eum non esse neophytum,
\A est noviter conversnm, n^, si adhuc rudis in fide
promoveatur in sacerdotium, elatue in euperbiam
cogitaudo seeum, Si modo non essem conversus,
Don esset praeter me qui sciret praeesse Ecciesiae,
sic superbiendo incidat in judicium, id est damna-
tionem dial)oIi, qui per superbiam damnatus fuit,
utethic neophytus similitcr per superbiam damne-
tor. Neque haec solum necessaria sunt ilii , sed
etiam oportet, id est necesse est illum habere bonum
lestimonium, non solum a fidelibus, sed etiam ab
ki$ qui $unt fori^^ id est exlra fidem, sciiicet ab infi-
deiibus, «I non incidat in opprobrium, quia si modo

prehen$ibHem, Hic inserit prxceptum de mulieribus
ante et post agens de diaconilms, quod inicrscrtum
nisi ad diaconos aliquomodo pertineat, inconveniens
hic ordo videtur. Ut autero quod ait de mulieribus
convenienter insertum Judicetur , sic ezponimus :
Muiiere$ quae nuptae fuerint his qui in diacoiiatum
promoventur, $imiliter oportet esse pudica$j id esl
necrsse est profiteri castitatem, sicut viros earum.
Melius cnim, csset ut cum viris in castitate conjugii
manerent, quam separatjie a viris impudicc vi-
vercnt.

Et ideo viri earom non recipiantur in Ecclesia.
nisi ct mulieres eorum profiteantur castitalem, qnaa
non aoiuro pudicas esse oporlet, sed etlam non de^

hUideles videant illum sacerdotem factum, pnndi- D trahcnte$, qUia si detractioni vacant, melius fuissel

cantem verbum Dei, convicientur ei dicentes : Tu
qni pattlo ante fural)aris, aduiterabas^ etc., jactas te
modo magistrum nostnim, in cujus ore etiam bona
contemptibilia sunt. Uic autem hoc audiens, ^cocn-
sos ira altema reddat opprobria, et hoc modo in-.
eidat in laqttcuro diaboli, qui iis dolis laborat illa*^
queare eum. Quare oportet eum qui promovelur
in sacerdotium, etiam cum infidelis fuit, sine que^
rela conversatum fuisse inter suos,

Quaies prcsbyteros oportere esse diximus, oportet
esse diaconos sobrios, et cxtera quae non reponit.
Per hoc quod ait similiter intelligenda esse iu ordi-
natione diaconorum significavit, qiil ordo parum
dignJtale discrcpat a saccrdotio. H)iacono$, inquan^

esse cum viris, qui corrigerent eas. Oportei eliaro
eas esse $obria$ in eibo, in potu ei in vestitu. Sini
etiam fidele$ in cmnibu$^ id estjustificationeui ft
peccatis, quam per fidem acceperunt, salvam pcr
omnia custodientes. Vel ita : Fideles sint in omnibus,
quod si quid de ecclesiasticis commillitur iilis (ul
roinistrare pauperibus) fideliter exsequantitr. Di^i-
cone$ eUam $int^ id est fuerint viri uniu$ uxori$, qui
filii$ $ui$ bene pr(e$unl^ et $ui$ dontt^t», sicut de
episcopo fuit expositum. Vel si piaool miilieres di&-
conissae, scilicet moniales, similtler oporlet esse
pudicas, ctc., sicut dicta sunt. Nc autem cuiiibct
difltcile esse yideretur sic se prxparare pro babemia
diaconalUi ait : Non sit vubis oncrosiun lalca et.

Digitized by

Google

443 S. BnUNONIS CARTUUSIANORUM INSTITUTOfilS OPP. PARS II. 444

tales fien ot bunc ordlnem conscendatis, qnia tfui A mysleria revelaU fuerant illis. Iloc etiam sacra*

bene et religiose ministraverint in diaconatu, acqHl
rent per hoc sibi majorem gradum; bonnm, id est
utilem sibi, presbyteratum scilicet seu episcopatum.
Et si forte non accepto majori gradu moriantur,
quia bene miuistraverunt in diaconatu, acquirent
mullam^ id est roultipl-cis boni fiduciam^ scilicet
coelcstis : in fide, id est justificari per fidem qua eU
in Chriuo Jesu. Yel ita, ut quamdam privatam fidem
inielligamus. Sic acquirent fiduciam in fide, quae csl
in Cliristo Jesu, id est in persona Filii. Licf^t non
h\ una persona plena fides sit, sed in tribus. Fidem
privatam in Christo dicit, quod per redemptioncm et
csetera, quae propria personse Filiisuni : confidit se
salvari. Hoc de ordine saeerdotali etlevitico etc^tera

mentum prwdicatum est gentibus ab apostolis, cre-
ditum e$t etiam in mundo^ mundus enim jam credit
in Christum. Auumptum e$t etiam in gloria^ ulri
sedet in dextera Patris, occurrentibus ilU angetis ia
die ascensionis suae.

CAPUT IV.
€ Spiritus autem manifesle dicit, quia in novis-
simis temporibus discedent quidam a fide, aiten-
dentes spiritibus erroris, et doctrinisdaemonionim,
in hypocrisi loquentium mendacium, et cauteria-
tam habentium suam conscienliam, prokibentium
uubere, abstinere a cibis quos Deus creavit, ad
percipiendum cum gratiarum aciione fidelibus» d
his qui cognoverunt veritatem. Quia omnis cra-

scribo tibif fili Timothee, sperans me tamen (licet ° « tura Dei bona est, et nihil rejiciendum qiiod
niodo tibi scribam) cito venire ad te,

Ubi ait se scribere cum cito sit vcnturus, muUam
necessitatem (ut.observentur ea quae scribcns im-
perat) per hoc innuit. Cito quidem spero me vcn-
turum ad te ; $ed n forte tardavero^ scribo, ut per
hoc scias quomodo oporteat te eonversariin domo Dei^
id est quanta vigilantia custodire debeas fidelcs, in
quibtts Deus ut in domo habilat. Et quia domus de
paucis dici possit, addit : Quw dorous est Ecclesia,
id est in qua Deus multos ad fidem convocavit. £c-
dcsia dioo Dei viviy id est qui vitam aeternam, quam
babet, dat suae Ecclesise. Quae Ecclesia est colunina
secundum quosdaro firmos et directos in fide, ^ut
coiumna dicuntur quantum ad se. Firmamentum
etiam veritatis dicuntur, quantum ad alios debiles
in fide, qui, nisi finnarentnr excmplo et eihorta-
tione istorum, titubarent in fiJe; in qua Ecdesia
323 ^t sacramenturo, id est Christus : et hoc
sacramentum pietatis, id est lotius religionis magnum
est, quia magnitudinis ejus non est finis. Est utiquc
hoc sacramenturo in ea roanifestuni, id est apparens
per multa miracula quse operatur Deus pcr membra
Ecdesiae. Christus ab ca similitudine sacramentum
didtur, sicuti sub veteri lege qusedam sacramcnta
in teroplo recondebantur quae non liccbat viderc
populo, sic in Christo licct niulta vidcantur, tanicn
multa in co absconsa sunt quae nulla creatura coin-
prchendere suflicit. Sacraroenluro autcm res mystc-
riis involnta dicilur. Quod sacrarocntum, id csl D pcr hoc sacrainentum suflicientcr custodielur. Con-

c cum gratiarum actione percipitur. Sanctiflcatur
f enim per verbum Dd et orationem. Haec pro-
c ponens fratribus , bonus eris minister Gliristi
i Jcsu, enulritus verbis fidei et bonae doctrioae*
f quam asseculus es. Inepus autero et inanes
I [aniles.y t. e. infructuosas] fabulas deviu (/' Tim.
f 11, 23). Exerce aulero teipsuro ad pictatem. Nam
f corporaliscxercitatio ad modicuro utilis est. Pielas
I autcro ad oronia utilis est, proroissionem babens
I vila;, quae nunc est, etfuturae. Fidelis scrrao, ei

< omni acceptione dignus. In hoc enim lalM^ramns
€ et roaledicirour, quia spcrarous in Deum vivuro,
i qtii est salvator oronium hominum , maxime
c tidelium. Praecipe haec et doce. Nemo adolescentiam

< tuam contemnat; sed exemplum eslo fidelium
c i!i verbo, in conversationc, in charitate, in fide,
c in castitate. Dum venio attende lcctioni, pxhorta-

< tioni et doctrinae. Noli negUgere gratiam, qus in

< te est ; quae data est tibi per prophetiam com
c iropositionc manuuro presbyteri [presbyterii].
c Ilaec meditare, in his esto, ut prof<*ctus tuus
c manifcstus sit omnibus. Attende enim tili «t
c doctrinae, insla in illis. IIoc enim facicns cl tei-
( psum salvum faoies, et eos qui te audiunt. 1

EXrOSITIO.

Ne modo Timothcus objicerct Paulo : quoniam
lantuin sacramcnturo (ut ais) in Ecclesia cst, non
ronltum me vigilarC oportet pro custodia ejus, quia

Christus, manifestatum est in carne , quia pcr ver-
buro Dci incarualuro , dcitas quodaroroodo per car-
nem visibllis facta est ; quae, nisi in carne, penitus
invisibilis erat. Hoc idco sacramcnturo , id est
Christus justificatum est, non quod peccaturo habuc-
rit, sed homo ille quem Deus assumpsit jnslus
factus est in spiritu^ id est per spiritum, scilicet pcr
deitalem counitam sibi, quia cum alii horoines cx
concupiscentia carnis concipiantur , Christus ex
dilectione patris conceptus est. Hoc iterum sacra-
roentum apparuit angelis, id est fecit se Christus
cognosci ab angolis, pcr haec quae bomo factus opera-
tiis est in tcri is. His cnini visis , multum profecc-
nint angeli de cogni*ionc Dei , non enim omnia

Ira hoc Paulus ait : Scias omni vigilantia conser-
vandaro esse Ecdesiam Christi, qula in novistimii
temporibus discedent quidam a pde, Hoc autem non
Icvitcr a quolibet acccpi, sed Spiritus sanctus diiil
mihi non sub aliquibus figuris, serl manifeste, quia
in novissimis temporibus discedenfr quidam haerelici
a flde Christi, attendentes spirilibus erroris, id est
daemonibus loquentibus per ora seductorum, atien-
dentes non tantum rationibus eorum, sed etiam
doctrintSy id est assertiimibus doctrinarum eorumdem
dasmoniorumf loquentium mendacium in hypocrisi,
id cst in simulatione boni, cum vere mali s\n\, tt
habeiUium suam conscientiam, id cst 324 ''''^"^^"'
s\iam tolius roali consciam, cauteriatam^ id cst foris

Digitized by

Google

us

EXFOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPlST I. AD TIM.

ue

manifesla aduslione signatam. Gauteriare a caveo^ A in fide, sciens quod in Christum credere (^rteau

aim, ^icitur, canterium enim adustio illa dicilur,
qaae fit depreheusis furibus, ut qui Tiderint illos,
per boc signum caveant sibi ab illis, scientes quod
fares sunt. Ab ea similitudine dicit habentium con-
scleniiam cauteriatam , quia doloss mentis suse
quxdam signa foris emittunt, per hoc quia prohi-
bent Dubere. Haec est enim coctura illa quae nobis
aperit malum conseientiae eorum, quod prohibent
nubere, id est quod prsecipiunt non nubere : et prae*
cipienlium adhuc abstinere a cibit quos Deus creavit
ed percipiendum pdelibuSy et hoc cum actione gra^
tiarum, quia de hoc agendae sunt gratise creatori
Deo, ne forte si sine benedicUone perciperemus
(quod sspe audiuim est) diabolus cum iis ingrede

Enutritum etiam bona doctrina, id est instructione
morum. Talia propone fratribus ; sed fabulas ineptas
quae nullam veritatem habeni, ut de prohibitiona
ciborum et nuptiarum ; fabulas ineptas etiam inanes^
id est inutiles, quae, licet veritalis siniilitudinem'
teneant, ut reducere circumcisionem, sine omro
utilitate tamen sunt; illas non solum sicut praemonui
interdicas, scd d&nta^ si quis inde tecnm sccreMi
yelit discutere ; nec ctiam solus sluJeas in illis,
sed potius exerce te, nec partim, sed teipsum totum
et corpore, et animo ad pietatem, id cst ad doctrinam
et custodiam religionis, utque totus fortiter vacare
possis pietati, ne supra modum carnem tuam aflli-
gere velis. Nam hsec corporalis exercitatio pcr jejuni»

retur. Creavit utique ad percipiendun fidelibus, et " utilis quidem » sed respectu pietatis ad modicutn

^, id est etiam eisdem talibus ^ut cognoverunt

KTitaUmj hanc scilicet quia omnis creatura Dei, in

eo quod a Deo crcata est, bona et utilis est omni

hoccredenti ; si autem nociva est alicul, ut colubcr,-

propterea fit quia non credidit bonam esse sibi hanc

creaturam Dei, ut, si modo crederet quis non esse

bonum se comedere carnem etiam licitam, et tamen

comederet, peccaret, quia uteretur eo quod bonum

esse dubitaret. Cognoverunt etiam fldeles nihil esse

rejiciendum. Determinat quod dicit non rejiciendum.

lUud scilicet quod percipitur, id est quod perclpien-

dom est cum actione gratiarum, non enim omnis

caro comedenda est. Percipere, inquam, ct agere

gratias bonum est, quia creatura iUa quae in cibum

valet. Qnid enim prodest praelatum sic se afili-
gere, ut prae debilHate camis instructioni subdi-
torum 395 nequeat vacare? Afilictio corporis
panim est utilis : pietas autem, id est ex pietate mi-
serationis intcndere filiorum instructioni : haec, in-
quam, pietas utilis est ; non ad quaedam, sed ad
omnia. Ideo de afllictione corporis Timotheum sic
quodam modo redarguit : quia noverat eum adeo
jejunare, et a potu vini se cohibere, quod stomachus
ejus ideo debilitaretur : quare praccipit illiin sequen-
tibus uti vino. Quae pietas est habens promissionem
vitce qua: nunc est, id est vitationem maliet augmen-
tiim justitiae, quae in hac vita licet habere. Habet
etiam promissionem futuras et perpetu» vitae. Hic

sumitur, sanctificalur per verbum^ id est per Filium ^ autem sermo, quem dixi intendere pietati, nec ita

Dei. Per Fiiium euim et omnia creavit, et omnia
creata sanctificavit. Sanctificatur^rtnmperora/toNem,
id est et per benedictionem quae praecedit, et per
fratiarum aetionem quae sequitur.

Nota, aim de tempore Antichristi Timotheum
Paulus inslruat, innuit membra Anlichristi per
ioDga tempora caput suum praecedere. Innuit etiam
qaod haec instnictio omni Ecclesiae, et secundum
omnia futura tempora facta sit. Uwc quae superius
dicta sunt, nuptiis nop detrahere, cibos, quos Deus
ad percipiendum fldelibus creavit, non derogare, et
cxtera praemissa tu proponens^^id est in propatulo
ponens /ralri^Kf , licet sie proponendo quibusdam

corpus afiligere, ut impediatur pietas, fidelis est, et
esl dignus omni acceptione : quia confortato corpore
fovetur pietas utilis ad omnia. Quodque acccptum
esse debeat exercere ad pietatem apparet inde : quia
in hocj id est in pietate laboramus nos, cibos de la-
bore manuum quaerenies. Maledicimur etiam ab
infidelibus : ideo quia speramus intendentcs in Deum
vtrum, qui vitam aeternam quam habet dabit spe-
rantibus in se. In eo mcrito sperandum est ^t est
Salvator omnium hominum^ bonorum et malorum
salvatione temporali : quia c solem suum facit orirt
soper justos ct injustos (Matth, v, ^5). » Cumque
sit omnium Salvator, maxime tamen et praecipne

Tidearis nimis remissus.et indulgens carnalitati, sic d fidelium esU quibus vitam aeternam dabit, quam nc-

tamen eris mimster Christi Jesu bonus^ id est utilior
illis qui modum nimia districtione excedentes prohi-
bent nubere, et uti carnalibus. Sic debes proponere,
tum quia sic bonus, id est utilis eris, praelerea quia
potes ; tu enim enutritus^ id cst extra nidimenta et
nutrituram puerilem positus doctus es verbis fidei.
Nosti enim in quem, et quomodo te oporteat cre-
dere. Enutrilus etiam es verbis bonm doctrina:^ id est
utilem morum instructionem didicisti, quam doctri-
nam plenarie assecutus es pcr me, qui et te baptizavi,
ei qux adhuc docenda crant sufiicienter doccl. Hic
enim Timotheus a malre fideli litteris sacris addi-
scendis puer traditus est, non tamcn donec a Paulo
bapiizatus esl ; et idco dicit eum enutrltum csse

gabit inipiis : quos tamen in hoc mundo salvat in
tcmporalibus bonis. Quoniam quidem exercere te ad
pietatem bonum est, et nos in eodem laboramus :
quos tamen in hoc mundo imilari debes.

Tu igitur vacando pietati preecipe his qui sciunt,
sed pigri sunt ad operandum : hmc scilicet pracccpta
quae pramdissa sunt. Si qui etiam sunt nesdentes,
doce eos et hoc utrumque cum tanta scveritate c(
munditia, ut itemo contemnat tuam adolescentiam ;
ut honestas vitae et habitus xtatem tuam annis ju-
venilcm moribus faciant maturam. Nemo, inquam,
te contcmnat ; sed esto exemplum quorumque fide-
lium in verbo : in humilitate alioquens omnes in con-
versatione. omnjbus omnia factus in charitate, id est

Digitized by

Google

447

S. BRUNONIS CARTHIJSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS U.

448

Id dilectione proxiini tn fiidey id est in jusiificatione A
permaDens. Et tn cas(f7a/e, qa« virtus geroma vir-
tutum est in juvene. Ideo de castitate juvenem iii-
struit, adolescenlia enim a^tas es( magis lascivire
appetens quam alia. Et ut sis exemplum fidelium
attende lectioni^ id est assidue revolve sacram pagi-
nam, dum^ id est donec. ego venio, Postquam enim
ad tevenero sufBcienter monebo te : viva enim vox
magis anitnat quemcunque quam iectio : sed tamen
multi satis sciunt, qui, nisi lectione incitarentur,
torperent dum monitor eorum abesset ; et ideo ait :
Attende lectioni,etattendeex/rorla<iont, idestexlior-
tare eos qui docti sunt, et tamen ad operandum pi-
gri. Attende etiam doctrinm^ id est doce eos qui ne •
sciuut : et ut in liis attentior sis, noli negtigere gra-
liam Spiritus sancti qutB estin le coliata. Gratiam
dico ponliflcalcm» quw data est libiper prophetiam,
id est psr praevisionem ; spiritu enim prophetiae
praedoctus,'vidi te idoneum pontificali gratise : et liaec
data est tibi cum itnpositione manuum presbyterii, id
cst episcopi qui consecrahdo teepiscopum, manus.
libi imposiiit. Vel presbyterii, id est presb} teratus :
(piia licet udus specialitcr manus imponat et con-
Re<Tet,tamen c^eteri episcopi qui astant eumJemcum
iilo coDsecrant.

Nola quod per imposilionem roanus Spiritus san-
ctus dalur : non Ideo fitj quiii sine boc posset dari ;
sed ideo manus imponitnr, ul plenam subjectionem
per hoc discal exhibere Deo et consecratori suo ille
qui sacratur. Unde sacrator ille hanc praeialionem q
habet super eum quem consecrat, quod nunquam
ab eo ultra judicabitur. Prophetia ctiam illa quam
dixit, quia non ita modo potest fieri, non enim sic
modo spiritaies sunt episcopi, fit tamen secundum
quod potest fieri : nbi qui consecrandus esC praesen-
tatur cansecratori, et requiritur de fide et caeteris
lit hafoel Ordo. Et (ut conserves graliam quaj in te
cst) mediiare h(Bc qune moneo : et esto in his per
operationem 326 ^^ ^ic meditando et operando
profectus tuus matiifestus sit omnibus, etexemplo
tuoproficiant. Utque sic proficere possis, attende tibi
subtiliter, corrige vitam tuam, et te undique cir-
cumspecto attende doctrinas, id est doce alios. Vita
enim tua si sit laudabilis praxiicationem tuam com-

Nam quae in deliciis cst vivens, mortoa esl. Ei
hoc prajcipe, ut irrcprehensibiles sint. Si quisau-
tcm suorum (ct maxime domesticoruiu) curam
non habet, fidem negavit, et est infideii deterior.
Vidua eligatur non minus sexaginta annoruiD,
quae fuerit unius viri uxor, in operibus bonis
testimonium hal)ens : si fillos educavit, si hospiiio
recepit, si sanctorum pedes lavit, si tribulaiionem
patientibus subministravit, si omne opus bonom
subsecuta est. Adolescentiores autem vidoas de-
vita. €um enim luiuriatx fueriut, in Christo nu-
bere volunt : habentes damnationem, quia pri-
mam fidem irritam fecerunt. Simul autcm ei
otiosae discunt circuire domos : non solum otiosae,
sed et verfoosae el curiosae, ioquenles quae non
oportet. Voio ergo juniores nubere, filios pro-
creare, matresfamilias esse, nullam occasioucm
dare adversario maledicti gratia. iam euihi quas
dam conversae sunt retro post Satanam. Si quis
fidelis habet viduas, subminisiret illis ut non gra-
vetur ecclesia : ut his quae vere viduae sunt suffi-
ciat. Qui bene praesunt presbyteri, duplici hunorc
digni habeantur, maxime qui laborant in vcrlH)
et doctrina. Dicit enim Scriptura : Non alligabis
[in frenaj os bovi trituranti (Deut. xxv, 4 ; !Cor.
IX, 9). Et: Dignus est operarius mercede siia.
Adversuspresbyterum accusationem noli rccipero,
nisi sub duobus aut tribus testibus (Deut, xii, {5,
43). Peccantes coram omnibus argue, ut et ca^leri
timbrcm habeant. Testor coram Deo et Chrislu
Jesu, et electis angelis ejus, ut hacc ciistoJiaj>
sine pnBJutlicio, nihil facicns in alteram parteni
dedinando. Manus cito nemini imposueris, ncqutt
communicaveris peccatis alienis. Teipsum castuoi
custodi. Noli adhuc aquam bibere, sed vino mo-
dico utere propter stomachum tuum et frequen-
tes tuas infirmitates. Quorumdam hominum pcc-
cata manifesta sunt , prsecedcnlia ad judicium,
quorumdam autem et subsequuntur. Simiiiterau-
tem et facta bona manilesta sunt, et quae aliter
se habent, abscondi non possunt, i

EXPQSITIO^

Et nc Timotheus (quem sic admonuit, prwcipe,
doce^ etc, indiscret# docerel, non attendens diver-

mendabit, et ideo insta in iHis, id est in directione D sitates aetatum et sexuum, subjuugit Paulus quo-

vitae et doctrina subditorum. Hoc enim faciens, id
est instando in illis teipsum salvum facies, Atten
dendo tibi, eos etiam salvos facies per doctriiiam
qui te audiunt.

CAPUT V.
€ Seiiiorem iie increpaveris, sed obsecra nt pa-
c trem, juvenes ut fratres, aiius ut malres, juven-
c culasut sororcs in omni castitate. Viduas honora,
< qu2B verc viduae sunt. Si qua autem vidua filios
I aut nepotes babet, discat primum domum suam
t pie regbre et mutuam vicem reddere parentibus.
€ lloc enim acceptum est coram Dco. Quae autem
i vcre vidua est et dcsolata, spcrct in Deum : et in- '
I stet obsecraiionibvs ct oi ationibus nocte ac dic.

modo singula aetas docenda sk, dicens : Licet dicam
pra^cipe, doce, vide tamen ne cum austeritate incrt-
paveris seniorem aetate, sed obsecra cum tanta dili-
gentia, ut patrem; juvenes autem obsecra, nr fra-
tres ; anus vero, ut malres ; juveneulas, ut sorores.
£lt quia Timotheus juvenis erat, ideo cuni de juven-
culis diceret, in omni castitate apposuit ; rectissime
enim in alloquio juvencularum juvcnis de omni caa
stitate admonetur, ne saltem minima carnis tiiilla-
tione circa eas moveatur. Timotheo instnicto qua
discretione docerc deberct subdit praeceptam. de
viduis, detcrminans quae! de bonis Ecelesia; do-
beant sustcutari, et quae non, dicens : iuvenculas
sic obsccra ; Viduas vcro confugientcs ad Ec-

Digitized by

Google

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — LN EPIST. I AD TIM. 450

eo modo quo honorandac sunl : A bus exbibuil; non formidans minas persecutorum

m

clesias honora
J27 <iando scilicct victum et vestimcntum illis so-
hifli quwsunt veri mdues^ nolentes ulterius reverli ad
ea qnae mundl sunt, ut amplius nubere velint ; illis
cliam qu» snnt desolat», quod subdit inferius. De-
solatas vocat quae filios vel parentes non habcnt qui
eas sustentare queant, vel cum quibus ips» rebus
suis, si quas habent, possint uti et instruere eos.
Honora, inquam, eas quse vere sunt viduie, sed si
pa vidua hdbet filioi aut nepotes, han; utique quia
desolata uon est, discat (primum quain sumptus Ec-
desiie accipiat) specialiter regere domum suam, id
estfilios ac ni^potes : et si parentcs adhuc habet;
dtscat reddere mutuam vicem parentibus^ qui cam
alueruntcum infans esset. Benefaciat, inquam, pa*
reotibus quia Aoc, id est et snos speciatiter regere,
acixptum est coram Deo magis quam si parcntes In
calamitate desereret. Vidua quae fllios habet non
traDseal ad Ecclesiam, sed illa qucevere vidua est no-
leos ampllus reverli ad conjugium ; et quse est deso-
lata ttonhabens fllios ant nepotes, iila speret in Deum^
id est sustentetur bonis Ecclesise, et ibi instet obse-
cTatiombus et oraiionibus nocte et die.

Yel aliter nt io hoc versn detcrminetur quae sit
vere vidua. Dico alendas ab Ecclesia vere viduas ;
ne autem decipiaris in illis, scito quod illa vere vi-
diia est el desolata, quae sperat in Deum, et nou in
filios aut nepotes, et qna; instat obsecratioiiibus et
orationibus nocte et die. Qnae vere vidua est haec so-
lum sperat in Deum, vel speret. Naiii illa vidua qute
€it in delieiis camis, vivens mundo, mortua est Deo,
ec ulis ndn debet recipi in Ecclesiam. Hoe etiam
pracipe de vid^is quod cum sint vere viduae et de-
sdlala, sint et irreprehensibiiesy id est nec crimen
babentes, nec occasionem criminandi se in aHquo
iribuentes. Vidua quse habet fllios aut nepotes rcgat
eos, quia si qua vidua non habet curam snomm quos
rejere debet, et maxime pr» caeleris curam domesti-
cSTum, id est flliorum aut nepotum, haec talis negavit
fidem, quam promigit Deo. Planum est enim quod,
caram proiimi non habens, proximum non dilexe-
rk, et sic nec Deum diligit. Qui enim non diligit fra-
treni, quem videt, Deum, qaem non videt, quomodo
potest diligere? Quia si nec Deum diligit, fldemplane

B

qui damnabant quoscunque ministrantes sanctis; si
eiiam subministravit patientibus trihulationem^ id cst
sanctis incarceratis. Ut omnia comprehendam, si
subsecuta est omne bonnm opus, eligatur.

Viduse sexagiiita annorum eligantur, adolescentio^
res autem viduas, quse non sunt tot annorum, illas
volo nubere, et ideo devitay non accipias eas in mi'
nislcrium Ecclesiae. Devita ideo quia si suscipias^
cum, id est postquam fuerint luxuriatw, id est pne
niniia abundantia lascivientes, volunt nubere, Et hoc
in Christo, id est legaliter non meretricari, tales illae
habentes damnationem, quia sic frangcndo vota, fe^
cerunt irritam ciiam primam fidem, quam in baptismo
pollicitae fuerant, ubi a diabdo se abrenuntiare dix6>
rant, cui frangendo votum continentiae quam vdve-
rant, se iterum mancipaverunt, patenter innuentes,
quia cgentes coiifugerunt ad subsidia Ecclesiae, non
amore contineutiae. Quae npn solum 328 nubere
volunt : scd etiani simul congregatae discunt circuire
domos. Et boc ideo quia otioses sunt, ct TU>n soium
otiosofy sed etiam verbosw, inquirentes rumores ur-
bis. Loquentes etiam curiese, et cum muito studio ea
quw non oportet, scilicel quaelibet impudica. Et quia
propter otium in tantain perniciem delabuntur, ergo
propter hoc volo juniores viduas, quae praefixos an«
nos non habent, volo, inquam, eas nuberej filios pro-
creare, matresfamitias esse, ut habeant quibus inten-»
dant, etnon solito modo otientur. £t sic volo eas
non dare uUam occasionem ddversario, id est infideli
gratia maledicti, id est cui valde gratum est, habefe
occasionem maledicendi de fidelibus. Propterea lualo
eas nubere quam recipi iu Ecclesiai jam enim qua:^
dam voveutes contiucnliam conversm sunt ab eo
quod voverunt, euntes retro post Satanam, Quod si
hae viduae non inveniunt cui possint nubere, volo
quod si qua, vcl si quis fidelis habet has viduas, vel
matrem, vel sorores, vd filias, subministret iUis, et
non gravelur Ecclesia in sustentatione ilhirum, ut
possit suflicere his quae sunt vere vidua^ et desolatae.

Dato praecepto de viduis, insinuat qulbus roodis
presbyteri sint honorandi a populo, dicens : Sic prae-
cipe de viduis. Praecipe etiam ut presbyteri habe^tur
digni duplici honore^ et spiritali, ut inclinetur cis»

aegavit. E$t etiam deUrior infideli^ qai nunquam &'^ f) et obediatur eorum praeceptis, et corporali ut tem-

dem habuit, quia reus est pacti quod Deo pepigit, et
sic irritum feeit. Yel ita : Yidua regat filios et ne-
po es ; si quis autem eorum expellat matrein viduam
Toleotem sustentari ab illis, quod aequipollenter ait :
Si quis non faabet curaioa suorum, fidem negavit, et
est infideli deterior. Haec autem vidna est, si quae
pKemissa sunt habet. Non tamen eligatur ad reci-
piendttra in Ecclesia minus sexaginta annomm^ quw
etiam fuerit usor unius virt, ne ducendo secundum,
rea incontinentiae visa sit, quae ctiam vixerit stu-
diosa tft operibus boms^ Babens etiam bonum testimo-
mum ab Ecclesia : si fiUos educavit spirituaiibus do-
cumenUs; si pauperes hospitio recepit; si lavitpedes
Mftclonim, id est si omne pietatis opus praedicatori-

poralia ministrentur eis sufficieoter a subditis. Hi
utique presbyteri ^ut prcesunt bene, id est quorum
praelatio utilis est subditis, quia vel vacant instru-
ctioni^eorum, veiorant pro eis. Gumque hicduplex
honor omni presbytero debeatur, his tamen maxime
impendalur qui laborant in verbo fidei, docentes
quid credere oporteat, ei in doctrina, id est in in'-
structioue morum. Duplicem honorem dixit exhiben-
diira esse presbyteris, quorum alterum, id est spi*
ritalem, quia vidit nuUa ratione posse negari, ad
eum probandum nihil subdidit. Sed alterum scilicet
de rebus' populi sustentare sacerdotem : quia vidit
quosdam avaros hoc negaturos, probat boc aucto-
rilatc Yeteris etNdvi testamenti, dicens : Sicutpra^

Digitized by

Google

491 S. MVNQNIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS U. m

cipio dtg»i habendi santpreabyteri, quiadkUScri-- A <iicio quemlibet eiaminaYerls » 8i eum indigmin

putura : JSon tUHgabis 0$ bovi tritttranti {DM. xxv,
4; / Cor. ix, 9). Mos fuit veteribus (et adhuc est iu
aliquibus partibus) ut segetes in area positas conte-
rerent boves, et caetera doctaad hoc opus animalia;
sed tamen proprium bovum hoc erat ut hoc modo
contrita niesse, grana seligerentur a paleis. De qui-
bus praecepit Moyses ne bovi couterenti in area alii-
garetnr os, sed de eo in quo lalwrabat licenter come-
deret, hoc praecipiendo intendens aliud, scilicet ut
pnedicator trilurans in area Domini de labore suo
suificientia sibi susciperet ab illis pro quorum iii*
structione laboraret. Dicit etiam Dominus iu Evan-
gelio. c Dignus esl operarius mercede $ua (l*uc, x,
7), I id est praedicator ab his in quibus instruendis

sacerdotio per examinationem invenaris, mhU fadas
declinando in partem aliam ab eo quod docoit exa-
minatio : ut quem maium examinando invemsti,
postea seductus aliquo modo consecres in sacerdo-
tem. Si vero probatus inventus sit dignum secuii-
dum quod modo visum est, tamen nemird eorum
cito manu$ impostteriSf id est non statim consecres,
sed differas adhuc per congruum tempus, ut si forte
quid latet in eo quod examinatio facta non inve-
nerit, per dilalionem temporis inveniatur Et nifail
faciendo sine praejudicio, nec -praeceps in consecn-
Upiie alicujus non communicaveris alienis peccutit,
Si enim non examinares, vel nimis cilo consecram,
partieep^ esses omnium criminum quae injosie eon-

operatur, quse neccssaria sibi sint accipiat. Quia ite- R secratus committeret in sacerdotio : Utque alios

ruui vidit Apostoius quod, presbytero reprchendente
vilia sub«lilorum , quidam male moverentur, volen-
tes dcpravarc vitam presbyteri, ne hoc temere cre-
dcretur, ait : Presbyter sic honoretur a sul)ditis, ad'
versus qnem presbyterum noli recipere accusationem
factam de crimine, nisi sub duobus vel tribus testp-
btts,

• Qnod si de debiio, vel de qualibet re saeculari con-
yeuitur, respondcat singuiis. Nunc utique, quia ma-
gis ac magis iii deterius lapsi suut homines, nec
muito piuribus testibus, couceditur hodie, ut re-
spoiideat presbyter, nisi interpelletur de haeresi. Sub
duobus vel tribus testibus respondeant presbyteri.

subliliter examines, digne eonsecres : custoditHpsm
castumy id est in omni virtule integrum.

Quia autem de castitate eum admonuit, ob cujus
custodiam vino non utebalur : quare et stomacbos
ejus debilitabatur^ ne penitus a vino al)stiBettduoi
sibi esse crederet , ait Paulus : Noli bibere aqum
adhue. Per hoc quod diiil adhuc^ designavit eum
prius uti aqua. Noli bibere aquam, sed utere non
semel, sed in usu habe. Utere, inquam, vino : sed
modicOf id est custodiendo modum , sdlicet iMm
propter ebrietatem, sed propter stomaehum tuum, id
est propter morbum crebro stomacho insidentem;
et propter frequentes tuas infirmitates^ id est propter

Si autem peccantes sint, id est si presbyteri in eo ^ muitiplioes aoeessus et aestuationes ejusdem morbi,

quo arguuntur, peccasse convincantur, ar^ eos
coram omnibus^ iit sicut aimen eorum, sic poeiiiten*
tia crimiuis omnibus palam sit, ne forte si privatim
poeniteaiit, non poenitere putentur qui ab omnibus
pcccasse deprehensi sunt. Ideo coram omnibus argue
ul hoc viso timorem habeant peccandi OBteri sacerdo-
^s, 329 scientes simili posna se plectendos, si
peccaverint. Velcaeteri, id est subditi, qui viso quanta
districtione coerceantur praelati, magis timeant sibi
qui sunt subditi. Ne autem aliquos presbyterQS
contiiigat sic de peecato convinci (non enim parvum
nialum est eos in scelere deprehendi , qui forma
i)0ni esse debent aliis); ne hoc utique contingat,
praecipio nc quem consecres sacerdotem sine prae-

ul quilibet febridtans morbum quidem semper in
se habet, licet modo acrius, modo remissius patia-
tu^, sed accedentes aestus febris vicissim patttur,et
n6n semper. Sic iste Timoiheus naturam quidem
morbi in stomacho jugiter habebat, sed accessus
tnorbi vicissim difficiUime patiebatur. Ideo necessaria
est eiaminatio priusquam presbyter consecretur,
quia peccata quaedam quorumdam hominum mam-
festa sunt pracedentia ad judicium; quia prtusquam
veniatur ad judicium vel ad discussionem, pra^ces-
serunfdiscussiouem iilam quaedam peccata illorum
qui probandi sunt satis cognita per solam famam. De
iiis autem quae palam sunt non oportet discutere.
Quosdam autem subsequuntur peccata discussione

cedenti examinatione. Ul autem hoc mandatum d facta : quia priusquam de his discussio fierei, oc-

nuila causa praetereas, obtestor te coram Deo Patre
ut Deus hoc non a me , sed de manu tua requirat,
si tamen feceris. Testor etiam coram Christo Jesu^
qoi futurus est judex omnium, ut in judicio non^me,
sed te inde arguat. Teslor etiam coram electis an-
gelis : minislerio quorum in die judicii boni separa-
buntur ab impiis, ut in die iiio rei hujus mihi testes
sint, nec me idco repellant a parte piorum. Testor
te , inquam , ut hasc quse dicturus sum custodias,
scilicet nihil facias, id esl neminem ad sacerdotium
promoveas sine prcejudiciOf id est siue praecedenti
cxaminatione. Praejudicium accipitur hic , quasi
praecedens judicium : sed in canonibus praejudicium
praecipitata sciitentia dicilur. Cumque prasmisso ju-

culta erant crimina quae per discusslonem aperia
sunt , et propter haec occuita crimiua necessaria
fuit discussio. Similiter ut de malis quaedam bona
facta eorum qui probandi sunt manifesta suni^ ei
examinatione non egent, et e converso i>ona eoruro-
dem qum habent se aliter^ id est quae non sunt ma-
nifesta, abscondi non possunt in discussione : aJ
quae bona invenienda opportunum fuit discutere. Et
quia sic iii quibusdam peccata, in aliis 330 ^^
facta occulta sunt : ideo necesse est eos qui consi^
craiidi sunt examinare, ut qui mali inventi fuerint,
reprobenlur; qui vero boni , promoveantur. Ilacc
scntcntia beati Augustini est. Ambrosius autem sic
ad proximum verba jungit : Moneo te uti vinO| In

Digitized by

Google

155

EXPOSLTiO IN BPISTOLAS PAULl. ~ IN EPIST. 1 AD Tllt.

18«

quo tc obedienteni esse bonam esl : quia Ucet non A < Btat no»bis oiBnia abunde ad fniendnfn, bene agere^

dfflnibus appareal hoc te bene agere, ne ideo refor*
nides : quia verum quidem est quod quaedam bona
focta manifesta snnt» et quasdam facta quae aliter se
babeiit, id est quae manifesta non sunt, non possunt
abscoudi in die judicii ; ita si modo non videris bene
i%m utendo vino» quia prius noventnt te omnes
abstinere ab hoc ob custodiam sobrietatis^ ne cu-
Ks : quia lieet non raodo, tamen in die judicii ma-
oHestum erit te bene egisse, dum, mihi obediendo,
Hsus es vino. Uuod quaMlam iiona manifesta sint«
quaedam vero non, apparet per contraria, quia pec«
cata quorumdam hominum manifesta sunt praece-
(2entia ad judicium : quorumdam autem et subse*-
quoDtur, sicut expositam est. Similiter in ordiue
liutra legitur.

CAPUT VI.
1 Quicunque suut sub jugo servi dominos suos
omui honore dignos arbitrentur, ne nomen Domini
et doctrina blasphemetur. Qui autem fldeles ba'
beni dominos, non contemnant, quia fratres sunt :
sed magis serviant, quia fideles sunt et dilecti :
quia beneficii participes sunt. Hoc doce et exhor-
Uie. Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis
sermonibus Domini nostri Jesu Christi, et ei quae
sccundum pietatem est doclrinae , superbus est,
nihil sciens, sed languens circa quaestioucs et pu-
gnas verborum : ex quibus oriuntur invidiae, con-
tentiones, blasphemiae, suspiciones malae, conli-

I divites fieri In bonis opcribus , facile tribuerr,

< communicare, tbesaurizare sibi fuMlamenlum bc-
€ num in futurum , ut apprehendant veram vitani.

< 0 Timothee, deposilum custodi, devitans profanas
€ vocum novitates , et oppositiones falsi nominis
I scienti» : quam quidam promittentes, circa lidem
i exciderunt. Gratia tecum. Aqnen. »

EXP0S1TI0,

Qttia iterum vidit Paulus quosdam servos ad fidem
conversos indignari, nec veiie servire dominis
sttis infldelibus, putantes absurdum esse, ut si quis
fidelis esset serviret infideli : nec etiam fidelibus
dominis, dicentes, cum omnes fideles in Christo
331 fi^tres sint, debere fieri omnes ejusdem con-
** ditionis. Ut malumhujus opinionis refelleret, ait :.
Sicut pnedixi de consecrandis presbyteris observa ;
prsecipe etiam hoc, ut quicunque servi sunt sub jugo
infldelium dominorum, arbitrentur dominos suos di-^
gnos omni honore ; lide tamen in omiiibus custodita.
Ideo per jugnm infideles signavit, qui difficlllus pre-
mebant servos quam fideles domini. Ideo sic domi->
nis subjiciantur, ne, si aliter fieret, blasphemetur no-
men Dominif dicentes Deum injustum, qui conditio-
nes mutaverit, et servos qui pro peccatis suis seu
parentum servi facti sunt, ut Cham filius Noe, cnm
generatioue sua {Gen. ix, 25), quia pudenda patris
detexit, liberos non fecerit, idee etiam serviant do-
minis, ne doctrina, id est prsedicatio sanctorum

ciationes hominum mente corruptorum : et qui q blasphemetur et contemptibilis fiat, dum qu» sua
veritate privati sunt, existimanttum qusestum essc sunt, dominis auferat. liii autem servi gui habent
pietatem. Est autem quaestus magnus, pietas cum fideles dominos^ non contemnant eos guia fratres sunt
sulDcientia. Nihii enim intulimus in hunc mun« in Christo ; sed magisy non quod plura debita sol-
duffl, haud dubium quia nec auferre quid possu- vant, sed majori dilecttone urtianl eis, ideo guia
mus. Habeutes autem alimenta et quibus tega- -^deles sunt^ et dilecti a Deo, et quia participes sunt
fflur, his contenti simus. Nam qui voiunt divites wneficii Dei, id est justitiarum qu<e habentur in prae-
iieri, incidunt in tentationem et in laqueum dia- senti, et futurae beatitudinis* Hos sciiicet servos
boii, et desideria multa et inutilia et nociva, qu» subjectos esse dominis doce eos, qui nesciunt, et

exhortare superbos, qui sciunt et servire dedignan-
tur. Si guis vero pseudo aliter docet^ servos scilicet
non del>ere servire dominis, ei a te prohibitus ne
hoa doceat, non acguiesdl sanis sermonibus Domini
nostri Jesu Christi^ et non aequiescit ei doctrinm gum
est secundum pietatem. Doctrina enim Dei pia est.

m^rgunt hamines in interitum et perditionera.
lUdix enim omnium malorum est cupiditas : quam
quidam appetentes, erraverunt a fide, et inserue-
runi se doloribus multis. Tu autem, o homo Dei,
bacc fuge. Sectare vero justiliam, pielatem, fidero,
chariiatem, patientiam, mansuetudinem. Certa Uh

nuni certamen Adei : apprehende vitam seterna» D non mutans condiliones, nuili tollens quod suum est.

in qua vocatus es, et confessus bonam confessio-
nem [fidem] coram ^iultis testibus. Praecipio tibi
coram Deo qui vivificat omnia, etChristo Jesu qui
testimonium reddidit sub Pontio Pilato, bonam
confessionem, ut serves mandatum sine macuia
irreprehensibile usque in adventum Domini nostri
Jesu Christi : quem suis temporibus ostcndet bea-
tus et solus potens Rex regum et Dominus domi-
najiiium, qui solus habet immortalitatem, et lu-
cem habitat inaccessibilem : quem nuUus homi-
num vidit, sed nec videre potest : cui honor ei
imperium sempitemum : Amen. Divitibus hujus
sseculi praecipe non sublime sapere, neque sperare
in incerto divitiarum , sed in Deo vivo, qui prae-

Etiam ideo pia quia per hoc dominos multum invl-
tat ad fidera et .allicit, quam utique doctrinam, si
servos eis auferret, intolerabilem judicarent et ab^
jicereut. Servis etiam per h«c pia est : quia cum
pro peccatis snis, seii parentum servi facti sunt, si
pcenam hanc peccati patienler sustinent, merentiu>
justificari per humilitalera ; si vero renuunt, dam-
nanlur per superbiam. Si quis, inquam, aliter do- \
cet, nec prohibitus desistit; bic abjiciatur vHsuper"
bus et nihil sdens, mm se putet aliquid scire, et
omnes homines unius conditionis esse asserat. Ni-
hil, inquam, sciens, sed languens, id est dissolutus
et languidus ctrca guwstiones quas oljicit et absol-
vere nescit; et circa pugnas verborum, id est circ9

Digitized by

Google

4SS

3. BRUNONiS GARTHDS1AN0RI3M INbTiTUTORlS 0». P&RS II.

m

imgnanlia vertM, ul illui] : i Si tos Filius liberavc^ A ctarejetiam patientiam/\d esl palieiilor soslinB,8iqwf

dl, vere iiberi eritis {Joan. viii, 56) : > el illud :
t Reddite €aesari quae sunt Gaesaris (La^. xx, t5), »
qu9e tamen sibt contrarla non sunt.

Ex quibui pugnis vert)oram oriuntur invidiifi
quod domini invident superbienlibus sefvis. Oriun*
tur etiam contentiones^ quia domiui contendunt cnm
seras verbis. Oriunlur etiam blasphemia, quia (sic«
ut dictum est) blasphematur inde Oeus, el doclrina
ejus. Oriuntur eliam malas suspicionei^ quia pulant
domini quod prsediealores accipiant munera a ser-
vis. Oriuntur etiam eonfiictationes hdminum praedi-
oantium hoc, quia eliam pugnanl cum his qui hoc
praedicant. Hominum dico, id est perditorum mente
eorruptorum^ id esl qui corruptum habenl inleile-
aum, ^ttt eliam;frtoalt t«n(omnivfHra{everborum. n inoI)edieiitiae convincaris. Praecipio, inqiuuD, i3n

toa rapuerit. Seclare etiam mansuetudinem^ id esi
noli litigare sicul cupidiias facii. Sedare baee, el
eerta certamen : CreiiueDliam nolaU Gertamen dico
(idei, qnod boHum ef utite esl pro fide Ghrisli oer-
tare : et apprehende vitain wtemam^ in quam baben-
dam vocattu e$ de infidelilate per graliam. Coa^
feseus es etiam (dum in episcopum conseerareris)
eoram muUis testibue, qui. le mecum consecr^ul,
eonfmumemy a qua recedere non debes : qaia bonai
id est utilis esl tibi ei sobdilis, si in ea perseverave^
ris. Monui superius al coplditatem fogeres, eicon*
traria cupidltali seclareris> quod ul facias bob so*
lom moneo, sed ei preecif^o tibi^ fadena com ad*
iboiiliione mandalom : ol si hoc Iraiisgrediaris, i

Uominum dico adhuc existimaMinm pietatem, id esl
Ghristianam dodrinam e$se queestum, id esl qai ex
doclrina sua pulant licere sibi per hoc congregare
divilias, sed falso putant, quia pietas non esl qose-
stu^ l^mporalium, sed est qumtus magnusy id est
liiagnae et incomparabilis rei pielas, rtim sufidentia,
id esl cum victo el vestito, qood euiqoe sufficere de-
l>el. Ideo quia nos uudi nati nihU intuiimus in hune
mtmdufi^y et httud dubium esl quin exeunles de
mundo non poMiimtu anferre quid inde. Ne aolem,
qoia se nodos dixeral intrare mundomy nodosqoe
reverti, poiarei tn noditate conversandom esse in
mundo. Gonlra hoc ail : Lieel Bihll inloi^mus in
mondom : lamen dom In eo mafiemos simus haben

haec cotam Deo Patre, ot nihll I>eos ami^us reqoi*
ral de manu mea, ^vt Deos vivifieat om§da. Yiile
ergo ot (implendo qoip pnBclpio) vivas in en per
qoem vivoni omnia. Praedpio eliam tibl hoe coraa
Ghristo JesUy qoi judex omniom nifall lionuii a aie
reqoifol in die judicii, ^ict lesus reddidit UsOmo-
nhtm sub Pontio Pilaie, Gumenlm InlerrogareUir a
Pilalo : FiliusDei es lu? respondil : Todixlstt t qoia
revera Filius Dei ego snm {Matth, xxvii, il) : sk el
tu, Timothee, confitere Gbrislum, eliam si lormemai
vel mors immineat.

Reddidil, iaqoam, tesUmonium, sellicei cmfesm-
nem bonam^ id est uUlem, qoid enun lam vUle ad
redemptionem qaam et quod full, el confeasiis esl

Us alimettia et indomenta quibus te§amur : non In ^ seesse Fiiiom Dei ? Profedo si negasset^ uou erud-

qalbos loxoriemos, d his alimenUs el legumenUs
sJmtM contenti : Ideo qoia vldemos 392 ^s qui vo-
lunt dtintes fieri qood ineidunt in Untationem animl,
et per banc in iaqueuin diaboU, id esl In opus tenta*
lionis. Poslquam eUam divites faeU sont, Inctdunt
io multa desideria : cufinni enim domos d praedla.
Desideria dico inutUia : nec solum sine uUlitate, scd
eUam nociva : quia mergunt homines desiderantes m
iuteritum^ et posl moriem in aeternam perditionem.
Vere haec desideifa sic mergunl homines. Nain cu-
piditas est radix omntnm malorum : non qood sin-
gola mala fiant per copidliatem peconiae, sed nullum
genus esl mali, in qoo' genere nrni sil fadum aiiquod

flgerelor,- nee genos httmanum refHmerei s el ideo
oUle ftiil conflterl quod essd Filios Dei. Pilalas a
Pomo insula PonUos vocabalar. Qaia nee h«eUci
invertere possenl diclum esse de alio Jeso» vel alio
Pilato : muUi enim lunc Jesos dicl poteranl, ideo
Paulus addidH PonUo. Praeciplo, inquam, «i serves
lioc mandatum qood amplius sine coipa prsterire
nequis. Mandatum dico stne maeulOj qma in nolb
pane doctrinae meae maculaUo aiiqoa polesi inve-
niri : sed In doctrina liaereUcorum liCdaliqaod bo*
nom praemittaior, ol sic mdios fallani, macoia la^
men cito Invenilor inserla. Mandalom dico noii so-
lum slne macota, sed diam irreprehenMUe : qulM

malum per cupidllalem divlUarum. Quam cupWita- p nec occasio reprehendendi Inde pdest concipi, si

tem quidam appetenus, erraverunt a fide : negantes

Deom desiderio dmtlanim, qoas ut coplde augerent,

inseruerunt se multis doioribus, vexantes corpora sua

el animas, per mare, per t^Has. Qiii cupiditati va-

canl, errani.

Sed (tt, 0 homo Dei, Tlmothee, fuge hwc desideria,
h«€ foge,Mciflrewro;tMii/iam, erogando tua indi-
gemibus proximis, qood copidltas nonquam facit.
Sectare diam pietatem, qnia si Um rara habes, ot
non inde possis dare proximo sine tua indigentia
(quod faceres josliUa non te cogerd), impertire ta-
men ei ex pidate. Seclare diam fidem, quam qui-
dam negaverunt proptereupiditatem. Sectare eUam
ehmritatem, id esl diledionem Dei et proxlmi. Se-

quis sane attendat. Serves dico usque in adventum
Domini notlri Jesit Christi^ id esl usque in diem
mortis tuae : quando enim moritur qais fideiis,eo
die dicitur D^us ad eum venire, quia lonc re-
cipit eam Deus iti gloria, quem, quasi alienum a se
in miseriis mundidum viveret,dereliquerat: quandia
333 ^^^^ justus deUndur in mundo, videtur Deos
non venire ad eum, qiiia ibl permiltH eum aflligi,
sed cum Justiis carne solvitur, venire Deusad eom
dlcitur, cujus animam suscipil in reqaie. Dioerei
fortassis Timotheus : SusUnerem Deum, si non tar-
daret ejus adveiitus. Goiitra hoc ail Paulus : Bone
vir, susUne : quia quem advenlum ostendd Deos
siiis, id est, congruis temporibus: quando

Digitized by

Google

iS7 feUHlSHia UN tFiSlOLAb PAtM. — IN hJlfiht. D AD TIM. iSS

tempns idoneam ▼iderit^ adveniet libi. Gausam po- X bomo donniti corpor^i. seostts iiihil ttine sentiunl :
nit quare sustinere debeat dieens t Servare del^es anima vero tunc sola vigllat.

hoc, donec Dens advehiat, qmk ille beaiu$ beatitv-
«Uaem dabit tibisi sustineast et iUe«o/M poien$ po-
tenlem te (aciet super omnes perseeutores. Rex
etiam r^^ttm regem te faciet t quia nec persecuto-
ren« nec lentationera cum eo positus timebis : qui
etiam DonUnus est dominantium : et faciet te domi-
nari inimicorum tuorum.

PVota quod quidam poteutes sunt^ nec tameu do>»
minantur aliorum. Qui Deus sohu habet immortali^
Oaiem « id est immutabilitatem : quia semper in
eodem stata permanet : qui etiam -Aa^tlal lucem. Lo>-
quitar de Deo a simiiitudine iilius qui habilaret in
splendida regionev Habitat, inquam» lucem : quia

Quia superittsdixerat Paulus : Habeamusalimenta
et indumenta quibus tegamur ; ne ideo Timotheus
arbitraretur pauperes tantum recipiendos, divites
vero4ib Ecclesia repdlendos, contra hoc ait : Licet
alimentis et tegumeritis contentos nos esse debere
dixerim^ ne tamen abjicias divites, sed divUibu$
hujus swculi prwcipe non sapere subUme^ id e^t non
propter divitias superbire ; nequesperareinincerto di-
titiarumy id est io incerlis divitiis, quasiquihodie ha-
bet, cras fortasse non habiturus est, sed sperare ifi
Deo ; et causam subdit quare : ^t Deus prmtat nobis
omnia abunde: non solum ad utendum, sed etiam ad
fruendum^ id est, cum jucunditate utamur illis. Frui

omaia vera lux babilat in eo. Lucem dico inaecessi" ^ dicimus de re qu» suavisest etutilis : uti vero de re»

Mem^ id est ad quam luoem inteUigeDdam nallus
accedere poteftts quod ipse deCerminat, dicensina^
€es$ikHem^\d»o, quia quam lucem in Deo, vel quem
Deom in lacOi mUlue komsnMm seeundum hominem
9idis^ sed nee de futuro secundom quod homo est
9idere poteei : cui Deo est glwia secunduio deita-
iem ; Aoiior, secundum hominem ; tmpenumy secun-
dum jodicium quo judicat, et judicaturus est omnes.
Imperiom dico duraturum in sempitemum : et quod
^to at sit ei gtoria et honor, Amen^ id est certe ita
erit el deesse nequil. Nota quod dicit Nullus homi-
Bum Deum vidit : in eo quod homo est aceipi debet :
quia et Paulus raptus est ad tertinm coelum, ubi au-

quae> Ucet uUlis sit> amarum tamen usum habet ; tt
plures potationes quae amarum gustum habent, et
utUes sunt. Pnecipe etiam divitibus bene agere :
eosque fieri divite$ in bonis operibus : qu» auro et
argento potiora 334 s^^^* Praecipe etiam fadte /rt-
buere sua pauperibus; nec hoc solum, sed etiam in'
bonis suis communicare pauperibus, ut divitias non
niagis faciant proprias sibi, quam egenis ; et sic
distribuendo sua, praecipeillos thesauristare sibi fut^
damentum^ id est virtutes in quibus flrmiter fundati
Sint. Qui enim hodie castus est, cras incestus, hic
qoasi in lubrico et non in ftindamento eam habuit.
Fundamentum dico 6onttm, id estutile, in futurum ;

divit quas non licebat' audire homini : cum tamen q ad hoc ut per iUud apprehendant vitam atemam qni j;

Paulus et antequam raperetur, et post, homo fuerit.
Ct cum de ioanne evangeUsta idem factum sit, ideo
Lomo secundum quod est homo, lucem Deitatis vi-
dere non sufflcit : quia anima hominis incarcerafa
deprimitur in carne, ideoque nec aliquid videre
potest, vel cogitare, nisi eicitata atiquo corporeo
aenso, visu, vel auditu, vel hujusmodi. Quia si quan-
diu anima in carcerc carnis clauditur, nequit facere
quidquam; si non excitetur per corporeos sensus :
de quibus planum est, quod vix parum de Deo in-
telligunt : credendnm est quod nec anima hominis»
quandtu in homine est, in cognitione Dei corporeos
sensos excedit. Si autem anima Pauli, seu Joannis,
de Deo vidit quod videre homini non licuit, credi

hic in virtutibus fundati sunt. Ut autem de divitOMiftl
et de omnibus qu£ praecepi sanam obs^antiam fa- \
cias» ideo, o Timothee^custodi depositumM ^s^ coi^
missum et creditum tibi donum Spiritus sancti, Ut-
que bene custodias» esto devitans novitales^ idest
alternas 9equipoUentia'& vocum fldei nostrae: quia
profanae sunt. Haerctici enim voces quibus fldem Dci
confitemur, mutant, ponendo aequipollentes : c'onec
sensim per has aequipoUentias incaiitum fidelem de-
ceperint : quare praecipit novilates vocum devitare.
Devita etiam oppositiones^ id est disputationes so-
phistarum. Oppositiones dico scientiiB quae est falsi
nominis : falso enim vocatur scientia, quia vero no-
mine vocaretur insipientia. Quam falsam scientiam

oportet quod vel anima ejus penitus iUa hora cor- D quidam promittentes^ idest jactantes se habere, exct-

pus deseruit, vei si in corpore mansit, omnes
sensus corporis excessit, et secundum haec eitra
hominem fuit: quia tunc temporis quasi mortui
foere corporei sensds. Unde visiones magisdormien-
tibus ostenduntur quam vigiiantibus. Dum enim

derttnf circa fidem, id est periermit: qui noluerunt
ingredi ad fidem. Et ut hoc depositum custodias,
gratia Dei sit tecum, Amen^ id est ita certe erit ; vide
taroen ut perseveres.

ARGUMENTUM IN EPISTOLAM SECUNDAM AD TlMOTilEUM.
Item Timotheo scribit de exhortatione martyrii, et omnis regute veriutis : et quid futurum sit tempori-
bos novissimis : et de sua passione, scribens ei ab urbe Roma.

HtOLOGUS B. BRUNONIS IN EAMDEW .
Praemissa Epietola a Roma missa dicitur esse Ti- Roma hanc secundam misit. Postquam eoim Pauluft
mdiheoa Paalo. Quia si pfimam constat, qula et a Romam venlt, inde non disccssU donec pro Ghristo

Patbol. CLIH V^ t

Digitized by VriOOQlC I

159 S. BRUNOMIS CARTIiUSUNORUM LNSTITOTORIS OPP. PAttS U. M

martyrium stislipuit. Hanc itcrum Paiiliis cum esset A deos passioncs $<ias illi cum pkssionibus Chriiti d
Roroae in vinculis Timolheo rescripsil. Audierat morte : ostendens quautus frucius de passioDilHii
quidem de eo multa hona, sed tamen aliquantulum his proveaiat : easque muliis modiscommendatei:
remissum : et timore passionum et mortis, non (sicut eo fine ut sic exhortatus, paralus sit pati et moripro
deberet) praedicationi instantem: quare in hac Epi- Christo; el quasi moni ultro se ingeirenSy oiiai
fitola agit ad eum de passionibus et morte : prseten- instantia pnedicet verbum Dei.

EPISTOLA II AD TIMOTHEUM.

CAPUT PRIMUM.
t Paulus apostoius Jesu Chrisii per voluntatem
Dei, secundum promissionem vitae, qua; est in
Christo Jesu : Timotheo charissimo filio graiia ei
misericordia ei pax a Deo Patre ei Christn Jesu
Domino nosiia. Cralias ago Dco meo cui servio a
progenitoribus meis in conscientia pura [bona],
quod sine intermisslone habeam tui memoriam in
orationibus meis, nocte acdie : desiderans ievidere,
Diemor lacrymarum iuarum, ui gaudio iinplear. Re-
cordationem accipiensqusfideiquxesi in ie non
flcla,quae et habiiavii primum in avia iuaLoide, ei
piaire tua Euiice.[a/., Eunice]; cerius sum autem
quod 335 ^t '^^ ^' Propter quam causam admoneo
ic,ut resusGites*graiiam Dei quae esi inie, per im-
posiiionem manuum mearum. Non enim dedii no-
bis Deus spiriium timQt is, sed viriuiis, et dile-
ctionis, et sobrietatis. Noli itaque erubescere tesii-
monium Domini nostri, neque me vinctum ejns«
sed coliabora Isrvang^lio secondum viriuiem Dei :
quinos liberavit et vocavit vocaiione suasancia:
non socundum opera nosira, sed secundum pro-
positum suum ei graiiam, quse data esi nobis in
Christo Jesu ante iempora saecularia. Manifestaia
est autem nunc per illuminaiiouem Salvaioris no-
siri Jesu Chrisii, qui desiruxit quidem moriem,
iiluminavil autem vitaro et inoorruptionem per
Evaugelium : in quo positus sum ego praedicaior^
ei aposiolus, ei magisier gentium. Ob qoam c^u-
sam etiam h»c paiior, sed non confundor. Scio
enim cui credidi, et certus sum quia potens cst
deposiium meiiin &i;rv9re in illum diem. f^ormain
haho [b&bensj sanorom verborum quae a me aii-
disii in fide et in dileciione in Christo Jesu. Bo-
num deposiium cusiodi, per Spiriium sanctum
qui habiut in iiobis. Scis enim hoc, quod aversi
sunt a me omnes qui in Asia suni, ex quibus esi
Phileius ei Herraogenes. Dei misericordiam Do-
minus Onesiphori dom«i : quia saepe me refrige-
ravii, ei caienam meam non enilwii : sed c«m
Romam venisset, sotliciie me quaMivii, ei inve-
nii. Det itli Dominus invenire miserrcordiam a
Domino in illa die : el quanta Ephesi ministravii
mihl, tu melius nosti. >

BXP0SIT10.

Pantu^, elc. Paulu$ apottciui Cnmtt esu pet vo-
IvLni^taa htx, sicut in prgecedenii eiposiium esi.
ApoU^uz dico $$cundum prommhnem vitm, Pro-

B missa esi ulique viia legiiime cerianiihus : qnaa
promissionem bene sequor, iegiiime certans. Ti
vero animatjis sequere iuecum ptontHihnem rtUr :
noq praeseniis» sed ejus vii« qum e$t in Ckriu^
Je«ai, id esi seiems. Si enim legiiime certamiut
vitam setemam uiiqne habebimus. Paulus scribit
haec : Timotheo ehari$9imo filio : sini iibi gratia,mi'
$ericordia et pax a DeoPatre et Ckri$lo Ie$u Domm
no$trOj sicui supra exposuimus. Hicm priniishliih
ditnr ei Paulus, ui sic melias inducai enm m i4
quod suadere niiiiur dioens : Gratia$ ago Dee m
ego $ervio edoclus a progeniloribue meie^ id esi A
Abraham» Isaac ei Jacob. Hic euim Paulus de tribii
Beujamin. Servio dico iii pura conecientia : in duDo
enim conscieniia mea carpii me; sic ei iu panm

G luil)e conscieniiain, ei sic servare poteris commis-
sam iibi graiiam De hoc uiique gratiae ago^ quod
habeam memoriam tui $ine intermi$$ione m oratiom-
bu$ mei$, id est, quia Deus te ulem fecii, cujas me
Telit ei dignum sit semper esse memorem : ita quod
nec semel orare possum sine iui memoria, nocu ac
die^ id est coiiiinue, dchiderane videre te. Si eoim te
viderem, non utique me praesetite formidares mor-
lem. Ego dico memor tuarum lacrgmarum^ qoas ef-
fudisti : quia in pace ie dimiiterem Ephesi . voleotem
mecum iransireei sustinere vincula et mories. Vids
ut sicut me praesente, sic modo, visa epislola mcs,
ultro te iogeras passionibus ei morii. Ideo uliqu^
ie videre desidero, ut implear gaudio, Si enim pne-
sens essem, mortem uiique non formidares : de

I) quo jdurhuuni gaudeienL Aceipim eiiam recorda^
tionem eju$ fidei qute e$t in te non ficta, id est uon
Inventiiia, vel non fragiiis : quas fides habitatit
etjam primum in avia tua Loide^ et tn matre tua Evr
nice. Quia si in progeniiricibus tuis ei in muliebri
sexu ezemplum habes fidei, quasi jam naiuralis sii
tibi« debes uiique per hoc plurimum fervere in fide.
In matre et in avia tua fides fuii. Certue autem nm
quod etitm in $e halMiai Ades : sed uiinam fe^
veretJ

Propter quam caueam^ quia ei ildem et exemplom
fldel, quasi naiurale in te video, admoneo te, nt
gratiam Dei qua e$t in te per impo$itionem mannum
fnearum (cum enim ie consecrarem episcopum per
imposiiionem manuum mearum, gratiam Spiritus
sancti aoeepisii); volo uiique ui illam gratiam ali-
quaniulum in ie sopiiam Te$u*cite$j id esi evigifes :
et sestuante illa gratia in te, gaudeas pati et mofi pr«

Digitized by

Google

461

EXPOSiTIO IN EPISTOLAS PAUU. - IN £PIST. U AD TIM.

4C2

3M nomlue Christi. Memor iUius : quia Deu$ de^ a I>1o iUius custodi deposilum,* id e$t epiacopaleut

dit nobis Spirilum sanclum : n(m $piritum timeri$
sed mtutis^ id est constanti» : ut virtuose tolere-
remus omnia ; et spiritum dilectioni$ beu Dedit
etiam spiritum $ohrietati$^ id est temperantise. Tem*
perantia enim nutrit dilectionem » dilectio virtiitem :
uM enim dilectio, ibi profecto non est timor. Per-*
fecta enim clMiritas foras miltit timorem. Vide ergo
nt, sicut socius mihi fiiisti suscipiendi graliam Spir
ritus sancti , sic imitator sis passionum meanim^
Et quandoquidem $piritum virtuti$ et dilectionie
mecum acccpisti : itaque noli erubeecere te$timonium
domini nostri Je$u Chri$ti. Quia si impropera&ur
tUu quod.crucifixum adores, confitere plane quia
ilc adoras. Neque etiam erul)escas me vinctum eju^
Quia si quis iterum improperat : Ecce magister tuus B
in vinculis damoatus est ; ne ideo yerecunderis ,
m coUabora Evangelioei praedica mecum eecundum
virtutem Dei, id est, sequendo constantiam quam di-.
lectio Dei nutrit : qui Deus liberavit no$ a jugo diar
boli, el vocuvit nos vocatione $ua $ancta^ id est ad
hocut essemus sancti. Et ad banc sanctitatem uoi|
mavit nos meritooperum nostrorum» sed lecttm^ttm
propo$itum ncttm, id est $ecundum provisionera suam
qua nos miserioorditei prasvidit idoneos sibi futuros:
et sicut vocatio» sic nec provisio fuit ex aliquo me-
rito, sed secundum gratiamt qum data esl, id est
quae praeordinata est nobi$ dari in Chri$to Je$u ante
tmpora $acutaria^ id est ab aeterno ante hxc tem-.
pora nostra, qu£ volvuntur per saecula Oiim. pror
nissa fuit h«c gratia dari nobis. Nune autem Ia
tempore Christi mam(e$tata^ id est impleta est, sio-
utpromissa fuerat per illuminationem Saivatorie itor
striJe$u CAnsit, id est per Christum in lumine co«
gnitionis nostrae positum pcr assumptam sibi buma^
niiaiem.

Ad quod forte diceret Timotheus : Molo mori, sed
manere in hac iliuminatione. Contra hoG Paulus ;
Ne timeas mori ; quia Christus moriendo quidem
dutruxit mcrtem^ et etiam destructa morte illumir
navit, id est revelavit et cognitam fecit, vitam n<m
transiloriam> sed incormptionem^ id est vitam in-r
cormptibilemy in qua impassibiles et immortales
erimus. lUumittavit dico per Evangelium suam : in

e

gratiara tibi commissam. Hoc enim depo$itum bo-
num, id est utile, est« si custodiatur. Neque hoc vi*'
ribus tuis custodire te posse opineris» sed per co«
adjuvantem Spiritum sanctum qui habitat in nobls.
Utque depositum bene custodias, e$to haben$ far-
marn $anorum verborum^ qute a me audi$ti^ id est
adeo expresse conformare mihi» ut videaris esse
Paulns. Pormam meam utique hal)e in fide conser-
vanda et in dilectione habenda : quae fldes et dile«
ctio sunl in Christo Je$u. Plurimum autem nocesse.
est ut tu depoeitum cu$todia$ : eo quod aver$i^$uni
t( me omne$ discipuii, qui^ me relicto, $unt tn Aini :
et hoc idem tu l)ene $ci$ ; ex quibue e$t PhUetu$ ei
Hermogenee.

Hos ideo determinat sibi ex nomine, ne si veni*
rent ad eum, putans adhuc eqs fideles, facilius pos«
sent suadere ipsi^ et quasi ex parte Pauii fallere.
Ephesus enim in Asia erat. fli aversi sunt a iney 864.
Onesiphorus permansit, : et ideo det Dominu$ noQ
soli, sed etiam domui One$iphori mi$ericordiamf^
id est retributionem misericordiae quam mih|
337 fecit : quia $€epe refrigeravit me , et in flde
consolando, et necessaria ministrando : et non eru-:
buit catenam meam» Vide ne et tu erubescas : sed
amplectaris. Non utiqne erubuit ; $ed eum venieesi
Romam^ $oUicite quas$ivit me^ et quaesitum invk.vit^
£t quia me invenit, det iUi Dominue Pater invenira
mi$ericordiam , id est fructum htyus misericordiae,
a.Deo, id est a Christo judice» in . iUa die, judicii.
Romae in vinculis sic ministravit. Quanta etiam
Epheei mini$travit^,tu no$ti me/ttti, quam h^aec quas
modo ministravit : yel^ melius quam alii discl-
puti»

CAPUT U.

c Tu ergo, fili mi» conforure in gratia, quae esl
€ in Christo Jesu : et quae audisti a me per raul*
c tos testes, haec commenda fideli|)us homlnibus',
c qui idonei erunt et alios docere. Labora sicut
c bonus miles Christi Jesu. Nemo militans Deo im^
c plicat se negotiis saecularibuSt ut ei placeat cui
c prol>avit. Nam et qui certat in agone, hon co^
c rooatur nisi legitime certaverit. Lal)oranteai
c agrieolam oportet primum de fructibus accipere

9MoEYangeliopraedicattdoei^poMltt<aI>eo prasdicor D « [percipere]. Intellige quae dico . dabit enim ti}>i

tor, €t apo$tolu$f et magieter gentium : quem pro tot

auctoritatibus justumest, ut nonerubescas imitari.

Ob quam eaueam, id est quia hoc Evangelium do-

cuigentes, passus sum multa. Ifipcetiam vincitla

nanc patior : $ed tamen itoit confundor^ id est non

erofaesco, sed gaudeo pati pro Christo ; sic et tu ne

erabescas. Ideo patiens non confundoc : quia seio

<tii credidi, id est in quo fidem halmi : soiiicet Sn .

i)eo. Yel iia : &do cui credidi^ id est cui eommisi

psssiones meas et opera : et eertue $um de mercede

^m; quia ille.cui coounisi poten$ e$t depoeitum^

ui<esleommi8«am, meum eertmra usque tit Ulum diem

reiBiiiieratioiiis omiiium. Et quia vides quod Deus

euiUo4it quod pc«es eumdeponitiir, tu igitur exem-

c Dominus in omnibus intellectum. Memor esto
c Domlnum Jesum Christum resurrexisse a mortuis
c ex semine David, secundum Evangelium meum, in
t. quo iaboro usque ad vincula, quasi male operans.:
i sed verbum Dei non est alligatum. Ideo omni^
;8ustineo propter electps : ut et ipsi salutem con^
sequantur, quae est in Cbristo Jesu cum gloria
cealesti. Fidelis sermo. Nam si commqitui sumua» ,
et coQvivemus : si sustlnemus» et eoMl^gnalH-^
mos : si negaverimus, et iiie negabii nos; sinoii.
crediraus» iiie |ideiis permanet, negare seipsu^i
noD potesl. Uaec ittraraoie {6ommoDeo]>estUlcanft.
Goram Deo. Noii contmidecs v«^.^ suhversi<^
nero audientium. SoHicilt «^utera cura leipsuiii .

Digitized by

Google

m

S. BRUNONIS CARTHDSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PAftS It.

i»

prebabiiein exbibere Deo nperarium inconfuslbi- A mUitant DeOy impticat m gtecularib^t netfotiit, id

t lem , recte traclantem verbum veritaiis. Profana
c antem et vaniloquia devita. Multum enim proll-
c ciuDt ad impietatem, et sermo eorum ul cancer
I s(irp?t. Ex quibus est flymenxus ct Philetus, qui
c a verilatc eiciderunt, diccntes resurreclionem
c esse jam factam, et subvertcitint quorumdam fi-
i dem. Sed firmam ftindamentum Dci stat, habens
fl sigkiaculam hoc : cognovit Dominus qui sunt ejuSf
c cl discedit ab iniqiiitate omnis qui invocat [nomi-
c nat] nomcn Domini. In magtia outem domo non
I solum sunt vasa aurea et argentea » sed et lignea
I et fiailia : el qBsedam qftidem in honorem, qu»-
i dam autem in contumeUam. Si quis ergo cmun-
daverit se ab istis, erit vas in bonorem sanctifl-

est non inteudit discusslonibus saecularium cansa.
rum, sed spiritualium. Habet eniin mundus sxea-
larcs judices, qui judicant de temporalibus. Epi-
scopt autem vacare debent doctrinis spiritualibos.
Yel ita : M ilitans Deo non se implicat negotiis sx-
cularibus, ut in pr;edicatione sua uegotietur ei
vendat eam, requirens ideo pretium ab auditoribos.
Ideo militans Deo, se non implicat his ut placeat ei^
scflicet Deo, cui bene vivcndo bonam existimatio-
nem de se prsebendo, per anteactam vitam proba*
vit se placiturum. Probat ab eo quod minus est,
milltans Deo non implicat se mundanis , m sic
placeat Deo. iVam etiain (quod minus est) iUe fvi
certat in agone^ id est in certamiiie aliquo, ut ia

catum ei utile Domino ad omne opus bonum pa- B palaestra vel in stadio, hic nisi certaterii teyitimet

id est secundum legem ejus certaminis, non coroifa-»
r«f , id est non accipit laudem vel bravium^

Ne modo opinaretur Timotheos qnia interdixe'
rat ei negotia saecularia, nibil in temporalibus acci-
plendum esse a subditis, ait Paulus : Licet Interdi-
cam tibi saecularia negoUa, tamen volo te accipere
de fructu praedicationis temporalia. Te enim lab(h
rantem in cultura Dominici agri oportet accipere de
fructibus iilius agriy id est temporalia quae ager, id
est populusy dare potest. Accipiat, inquam, primum
de frnctu quod sibi sufficiat : et si superabandat,
secundario accipiant pauperes. Tel primum, id est
multum indeaccipiat : quia res quam ministrat.

ratum. Juveniiia autem desideria fuge : sectare

vcro justitiam, fidem^ spem>charitatem et pacem,

cum his qui invoeant Dominum [nomen Domini]

de corde puro. StuUas autem ct sine disciplina

qusestioues devita, sciei)S quod generant lites.

Servum autem 1V>miui non oporlet litif are^ sed

f mansuetum esse ad omnes, docibiiem, patientemi

f cum modestia corripientem eos qui resistunt ve«

c ritati : ne quando det i?iis Deus poenitentiam» ad

fl cognosccndam veriiatem , et resipiscant a diaboli

i laqueis , a quo captivi tenentur ad ipsius voluii*

i tatem. i

' EXPOSITIO.

Quia propter aversioncm quorumdam magis ne* ^ plurimum digna est. Accipere autem de praedica*
Cessarius es : quia etiam exemplo perseverantium Uone quod sufliciat, non est negotium saeculare. Vei

de fortitudine admoneris : ergo tu, fiti mi Timothee^
confortare , id est fortis esto, non paveas. Confor-
tare, inquam, in gratia qum ett in Cliritto Jesu^ id
est in pontificali doctrina , cuj\is gVatiam conlulit
tlli Deus. Vel, eonfortare iu gratia, id est in remls-
sibne peccatorum , et viu aesei-na praedlcanda.
Haecenim estgratia qiiae estperiesura Christum.
Utque confortatus magis proficias, hcec quae Ubi
docenda commendo, commenda et tu fidetibut , id
est constitue sob te praedicatores, qui tecum prae-
dicent popolo Dei : hi autem sint sanas fidei : cum-
r,ue sint fideles, oportet esse tales qui erunt idonei
et scieutia et gratia eloquentia^ docere atio$ sibi

ita jungamns i Dico non implices te saecularibus,
nec neeesse tibi est; quia de frUctibus prasdicationis
in qua laboras, aCcipies quae opportuna fuerint tibi*
Quod se(|uipolIenter ait, ne forte Timotheus absitr-
dum judicaret vivere de prsedicationc : quia PaQkis
non ita, scd de manoum labore viveret. Ait Pauius:
Ea qum dico , id est te de finctu praedicationis op-
portuna aceipere « intetiige causam qnare non aoiv
piam quod jubeam te accipcre. Hujus rei causaitf
dicunt esse sancti, quod quia Timotheus infinnus
erat, et si, laboraret manibus » praedicationi imn
possef insistere : Paulus autem, fortis ct laboriosns,
crat ad utrumque sufficiens, idcO ipse nihii acci-

cbmmissos. Talibus, inquam, commenda haec qu<B D piebat, et ideo accipere Timotheum volebat. Poioi»

tii audisti a me^ id est quae ego doeui te, appro-
liando ea per multoi testes, id est per roulta testi*
monia legis 338 ^^ prophetarum. Quod enim te
de fide Chrisii docui , totum in lege et prophetls
praesignatum ostendi. Ne forte Timotheus putaret
se modo posse quiescere, constitutis sub se prae<fi-
catoribus , contra hoc ait Paulus : Licet quosdam
ut doceant alios praefeceris, ne tamen ideo tu tor-
pbas : sed labora iicut mite$ Chriiti Jesu , id est
irfemor eslo te milhare in castris Christi. Labor
antem congruit miiitattti, iion otium. Labora sicut
miies froaiia, idtMJl utiHs. Quomodo bonus determi-
luit in sequentfbiis, dicens : Si miies bonus ftieris,
iKtcuIaribus negotiis nqn implicabis te. Nemo enim

utique eausam hauc intelligere : quia Dominus da-
bit tibi intettectum, ct in hac re et in oroiiibus
Morc boni militis labora sicul praemonui. £t. ui iia
labores , mcmor esto resurreciior.is Cbristi : el t9
€om eo (si bene laboraveris) resurrecturum.Spem.
inquam, habens.resurgendi , meinor etto Chrimm
Jemm returrexiste a morlKta. Solas Chiistus a
inbrtuis resorrexil : quia postea nec actiim mor-
tarlitatis habuit , nec mori potuit : sed LazaruS
et quicunque resuscitati , mortem iterum pas^i
snnt.

Diceret fortassis Timotbeus : Qnia Deus fnit.ct
poUiit resurgere. Contra boc Pauhis : Resurrexissi»
dico iesum ex senune Dawd, \d est •secundum awNi

Digitized by

Google

165

EXPOSITK) IN EPISTOLAS PALLI. — IN EPIST. II AD TIM.

horio Tuit; quia tecundum carnem solum fiHuft ^ Nof^are enlm Dei cst booa aeterB» nen Iribucrc

David fuit. ResurrcxU ulique secundum Evaugeliuia
nteum^ id esl secundum quod ego pnedico; Gni rrep-
deudum est, quia aposlolus a Deo misstts sum.Vel
ita: Ex semine David fnit Ciiristus secuudum Evaogo-
lium meum : tit quo quia resurrexit, praedicando cgo
laboro uique ad vincula. Propterea enim quia sic pn&<
dico, in vinculis positus constringor, qua»i maieop^
rajii»339^ esl quasi deprehensus in aliquo crimine.
Quasi diceret : Et poenam palior, et (quod amplius
gravat) opprobiia. Si cnim putarent me pati pro ju-
aitia, solatio milii ficret. Et ego quidem in vincuiis
leaeor : ted 9erbum Dei non esl aUigalum : quia
«tiam in vmculis praodico. Yide igitur, ne et in te
limor alliget verbum Dei. Memor esse debes Gbri-

Uiceret fortassis Timotfaeus : incredibile vidctur,
quod Deus propter peoeatum abneget eum qui lidem
ei coofessus sit. Goutra boc Paulus : Si non oredio^
mus quod uegantem se sit negatunis Deus» Hle ta*
men petmanei fidelii^ id est verax et credibilis,: qul
ait : < Qui erubuerit me coram bominibus, ego eru<-
bescam eum coram Patre meo {Luc. »x^26). > Sic
autem permanet ildelis» quod impossibile est eum
non veracem esse. Non enim potest negare $eip$um^
id est se esse Deum : si enim meutiretur, utique
Deus non esset. HoCj scilicet, ut coramoriaris GbrU
sto, et sic doceas alios spe convivendi ipsi, commo-
neoy te tettificani^ boc tibi coram DeOy ne amplius
requirat Deus sanguinem Timotbei de manu Pauli*

stum surrexisse : quia ideo quod memor sum, sci- ^ Et licet te tanta distrietione commoneam, tameu

bcct resurrectionis iliius, eredo me resurrectu»
rum : per cum, $u$tineo omnia viucula et opprobria*
Otceretaliquis : Etiam si b«c non sustineres, mun-
ditia vitae et fides sana sufficeret. Gontra boc ait :
Suuineo utique propter elecioe Dei salvaudos i ut ei
xpu pneelecti a Deo conuquantur sakutem^ id est ju-
siificaUonem a peccatis Id pnesenti, qum salus e$%
w Chriito /m. Gonsequantur» ijiquaro, banc salu«
tem cum cotUsti gloria : quia per remissionem pec-
catorum^qu» bic fit^pervenitur ad aeternam gloriam.
Uic autem sermo quem dixi, laborandum scilicet
tsse spe resurrectionis, fidelis est et bene credibi-
lis. Fidele est utiqu^ et bene credibile : quod si iegl-
|imelaboras»resurges quemadmoJum Gbrislus. Xam
11 iumut eommorluif dereiinquentes actus vetcris bo-
ffiiDis Adae, convivemu* etiamcum ipso, factiimpassi-
hik& et immortales ut iHe ; Cbristus utique quaudiu
iflmundoaHiversatujsest,. actusoranes veteris liomi*
nis (praeter peccatum) habuit. Esurivit 6Qim(lfan|u
)v), sitivit (/onft. xix), fatigatus est, ut patet in Evan-
gelio Joanuis {Joan. iVy6), adputeum cum Ghanansea
(JoaR.»?)loqueDS qiu vere mortalis etpassibiliserat.
Sed postquam mortem pro omnibus pertuUi, neque
msBum, neque pedem, ad actus veteris hominis ex-
leudit : factos impassibilis et immortalis. Si ver.o
90S commorimur ei in baptismate, quod in cruce ad
iastificatioiiem bominum eonsecravit, elAipdeqs
aqoamde latere suo, vt juatificali per bapti^muiHir

noli contendere wbis, immoderate docendo quod
doceo. Yel iia : Hoc, id est commoriendum esB#
GbrisU) spe convivendi, commofic alios, testificans
Aar<r'eis coram Deo : ne sanguis eorum de manu tua
requiratur. Et in commonendo no/i contendere verbit^
ad nihU enitn utile est litigare, nisi ad subversionem
audientium. Si enim insipientes- audiunt quoslib t
litigare, cos qui magis ciamosi sunt, putant justio-
rem causam baberc. Stullorum est enim stultis ad*
ba)rere. Si vero neuier liligantium claniore supcra-
verit, 340 dubitanl simplices, utii magis adh;ercn-
dum sit. NoU contendere : sed soilicite cura exhibere
ieipsum totum, et corpore et animo probabilem, id
, est budabilem Deo. Ut autera sis probabilis, oportet
' te csse operarium inconfutibilem : quod non erube-
scas praedicare crucem Christi, etc. El recte^ id cst
sinc contentione,cumomnimodestia, tractantem »cr-
bum veritatis. Utautem rccte queas tractarc verbum
Dei, devita profana, id est illa peuitus abominanda.
Devita etiam inaniioquia^ id est qus si non ita pro-
fana sunt, inutilia tamen sunt. Devita ideo, quia
bxc inanla verba muitum proficient ad impietatem
persuadendam : et sermoeorum, inanialoquentiuni,
serpit paulatim tit cancer^ qui morbus paululum
caniis primum occupat, sed paulatim magis ac ma-
gis augm^tatur, donec occidat. Et sic baeretici
prius callide iuducunt, quod nec prodesse nec no-
oere videatur, et dehinc altemando rationes, scnsim

uherius ad actus veieris bominis, id est ad miseriaa d Ir maximam bxresim excrescit doctrina eorum. Ex

peccati, sensus nostros non extenderemus : eonvive-
W1U illi : fincti cum eo impasslbiles et immortale^,
Si vero bujus moriis participes non fuerimus, nec
viia; ejus participabimur. Si solummodo commorl-
mur ei : vivemus cum eo. Si vero (quod majus est)
mtine^tmi», ut martyres, quQms mori peccatis non
satis fuit, sed pro justitia voluerunt pati : nos uti-
que quia sustinebimus, conre^fta^tmtu, id est ifion
solum vivemus, sed etiam palroa et quidam trium-
phus fiet nolHs pro dignitate martyrii. Licet omnibus
esse cum Gbristo sufiiciat, tamen in Ula beatitudine
(liscretiones sunt dignitaium. Yere si commorimur,
^nvidewiMs :quiaatJie^Mrtmit«Deum, maleagendo :
Utetii^m neqnbitnos,\iiaim aeternaronon tribuendo.

quibus vaniloquis est Egmenmus^ et Phiietus, qui ex^
ciderunt a veritate fidci.

Deteiminat quae sit b%resis eorum, ut si forte ve-
uerint ad Timotheum, praecaveat sibi : dicentes re-
surrectionem jam esse factam^ vel in bis qui cum
Ghristo surrexerunt, vel in baptisroo, in quo a morte
peccati ad vitam virtutum resurgimus. IUa enim
trina immersio, sepulturam Gbristi trium dierum :
elevatio vero, resurrcctionem Christi significat. Et
sic dicentes subvertunt fidem quorumdam. Sed llce<
illi subvertant, tamen fundamentum Dei^ id est in
quibus fides bene fundaU es^, et qui e converso in
fide per Deum fundati sont:boc, inquam, fuwrffl-
mentum est firmum habem signacuium. Hoe>dictttm. t

Digitized by VjOOQIC

B

M7 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM

«g| a 8lmilitiidine straiHi duds, qiii signttm dat mi- A
litibus 8018, quo discreti fiant ab aliis. Sie Beussl-
gnat stibs ut, yiso signo, diabolns prselereat eo8,
Bcienis nibil sibi esse cum iHis. Signnm autem boc
est : Cognavit Dominiui qui $unt eju$; hocPaulus ex
parte sua ponit, significans electionem Dei in justis,
dicens : Dominu$ cognatit ab aetemo qui futuri »uni
eju$. Hoc autem sequens Isaiam aiL Agens de pote-
•tate liberi arbitrii dicens : Di$cedat omnis homo qvi
potens estper libertatem arbitrii et qui invocat nomen
D&mini flde et opere, ab iniquitate, Divina electione et
libero arbi^o, quod per bona opera occurrit divin»
electioni. His duobus signati sunt, qui in justitia
«unt permansuri. Beus enim sic unumquemque ele-
ctum praevidit futuntm bonum, ut et opera bona si-
inui in eo prssvideret. Quicunque autem electione
Dei et bonb operibus Hl)eri arbitrii signantur, Dei
flunt. Ne tamen ideo mireris, si in domo Dei hoc
fit» ut quidam a fide recedant : alii in fide perseve-
reut : quia eiiam tn qualibet magna domo non $otum
tunt va$aaurea et argentea : sicut in domo Dei qui-
dam sunt perfectiores, alH perfecti sub iltis ; $ed
itiam sunt in eadem domo iignea va$a et fietitia :
aicut in domo i>et quidam mali, alfi deteriores. Et
fu<edam qutdem eornm vasorum sunt in honormt
iB quibu3 potiones bonae reconduntnr. Quedam ati-
tem siijiil ffi: contumettam : ut ad recipiendum uri-
aam, et hujusmodi : tamen sicut honorabillora vasa
in domo sunt necessaria, eodem modo vasa conlu-
meliosa. Sic in Ecclesia Dei mali et lx)ni utrique Q
modo suo necessarii sunt. Si enim mali non essent,
non esset meritum bonorum. Si enim non sit perse-
cutiOtUbi patientia bonorum?

Quoniam quidem vasa aut in honorem sunt, aut
lii conCttftte/uim ; et Jiiliii ibi medium est : ergo $i
quh wundaverit $e ab i$ti$^ id est si quis non fuerit
vas in contumeliani, erit va$ in honorem Deo. Vas
dico eanctifieatum^ id est jusiificatum a peccalis et
[etiam utite Domino : quia paraltcfn est ad omne opu$
bonum fticiendum.. Profana devita : nec hoc solum :
bed etiam fugfide$ideriajuvemlia, id est quxlubricam
Juventulem instiihulant. Iliaec Aige» $ectare vero ju-
etitiamy id est sequilatem ad omncs. Fidem in Deuni :
.eoititatem camis et animi. Pacem, id est concor-
diam, 841 ^^^ ^^ ^^^ 4^ ^^ purocorde invo-
.cant Dominum. Nec solum juveniUa fugias, scd
jetiam devita qua$tione$$tuLta$ m quibus necscientia
est, nec esse videtur. Devita etiam eas quae Ucet non
ita stultae sunt, sunt tamen $ine fructu Christianae
di$ciptinie^ utdialecticae quafatione^ : $cien$ hoc quod
qua sunt hujosmodi, generant tite$. Servum autem
Domtnt(quod Uies^etesse debes) nonoporuttiti-
gare : $ed oportet e$$e man^uelnm^ id est in omni-
1)U8 moderatum et ad omne$^ scilicet, docibitem, id
est cum faiabilitate docentem alios ; patientem etiam
quaecunque inferaotur ei : et corripieutem cum mo-
deitia eo$ qui re$i$tuttt veritati^ non cum litigio :
ideosic corripientem,iie quando^ id est utaliquando,
$et Deus ilU$ peEni/^ntfr/m.Fortassi^emmaliquando

INSTITUTORIS OPP. PARS H. 468

se mate cgisse poenitebunt, veniendo sic ad eofno- ,
$cendam veritatem fidei : et agnita fidei veritate n- '
9ipi$cant a taquei$ diaboti^ id esta peccatis quibns
diabolos illaqueaverat eos : n ^«o diabolo tenemv
captivi, quandiu in peccatis snnt. Tenentnr, ia-
quam, ad exsequendam ip$iu$ diaboli volMnl^
tem»

CAPUT 01.
I Hoc autero scito, quod in novissimis diebas in-
stabunt tempora periculosa : et erunt homiDes
seipsos amantes, cupidi, elati, superbi, blaspli^
mi, parentibus non obedienteSy ingrati, scelesti,
sine affectione, sine pace, criminatores, incoDti-
nentes, immites, sine l)enignitate, proditores, pn^
tervi [procaces], caeci, tumidi : voluptatnm ama-
tores magis quam Dei, habentes spedem quideDi
pietatis, virtutem [veritatem] aotem ejos abne-
gantes. Et hos devita. Ex his enim suut qui pene-
trant domos, et captivas ducunt' roulierculas, one-
ratas peccatis, quae ducontor variis desid^is :
semper discentes, et nonqoam ad sdentiam ve-
ritatis pervenientes. Qoemadmodum autem Jam-
nes et Mambres restiterunt Moysi (Exod. vn, il);
ita et hi resistont veritati, homines corrupti
roente, reprobi circa fidem : sed oltra aon proii-
cient. Insipientia enim eorom manifesta eril om-
nibus, sicut et illonim fuit. Tu aotem assecutns
esmeam doctrinam, insiitulionem, proposiiura,
ftdem, longanimitatem, dileclioncm, p«itienliam,
persecutiones, passiones : qualia mihi facta sunl
Antiochix, Iconii, Listris, quales persecotiones
snstinui : et ex omnibus eripuit me Dominus. £t
omnes qui pie volunt vivere in Christo Jesu, per-
sccotionem paticntur. Mali autem homines e( se-
ductorcs proficinnt in pcjus ; errantes, et in crro-
rem mittentes. Tu vero permane in liis qiiac di-
dicisti et credita sunt tibi : sciens a qviodidice-
ris : et qoia ab infantia sacras litteras nosti, qus
te possont instroere ad salotem per fidem qoaeest
in Christo Jeso Omnis enim scriptora divinitus
inspirata otilis est ad docendom, ad arguciniaffi,
ad corripicndum, ad erodiendum En justiiia: ui
perfectus sit homo Dei, ad omne opus bonum iib-
structus. I

ULPOSITIO.

Devita stultas quaestiones : devita etiam boiuines
babcntes speciein pietatis, etc. Sed priusquani boc
ponat, praemittit causas, quare ules devitandi sint,
dicens : Non solum quod praemissura est factcndum
esse scias, sed etiam hoc $cito, quod in novis$if»u
diebu$y id est circ^ finem mundi, in$tubunt tewpon
periculo$a^ id cst in lempore ilio instabunt docendo,
et eos qui non consentient alfligendo pericuiosi do-
ctorcs : qui credentes sibi in multa demergeut pcri-
cula : et tunc io temporibos illis erunt homim
amattte$ $eip$o$, id est carnalitati suac morem ge-
vcnles his roodis, Eronl enim cupidi, id est amaio-
rcs peciiniae. Erunt eliani elaii^ id est aliis se su-

ptrponere cupientes. Zinnfiupertif id est in adeptii

igi ize y ^

le» EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. IF AD TIM. 470

lionoribas IHicite gloHantes. Erunt etiani btasphemi A Hulierculas dicomenttas peccatis,d\int%cdi\cUe suut

eontra Oeum et doctrinam ejus. Erunt etiam non
•Mientes parentibus, seu carnalibus (quod tiefas
cst), seu sptritatibus, ut episcopis et presbyteris.
Erunl tM^fff/f ; quia si quis bona docuerit eos, un-
de grati esse debueram, molesti erunt docloribus
suis. Emnt etiam $ceie$ti : bomicidia et bujusmodi
Bcelmi patrantes. Erunt sine affectione^ piam vo-
kintatem non babentes ad proximum ; 342 ^^i^iu
si nifaU dare queunt. Erunt tine paee^ td est sine
concordia : sed semper in Mligio. Ehinl crirninatO'
res^ id est justis^crimina imponentes : cum ipsi suit
ineontinentee : sed passim ruunt ad quaecunque sce-
lera. Enint immites^ id est siiie omni- mansuetudine
cnideles. Et eine benipiitatei id cst siiie largiutc,
Bon erc^^tes sua indigenlibus. Erunt etiam pro*
Hioree^ .tradentes justos ad mortem. Erunt etiam
proterm^ id est de maledictis invereeundi : et etiam
81 reprehenduntur, inde impatientes. Erunt etiam.
ivmtiff, id esl inflati animo : etiam si nec bonorem
nec spem honoris habeant : cl hi tales eruni, ama-
iores wiuptatum, id est totius luxurise,' magis quam
Dei : qaem in nullo videntur diligere. De his autem
subliliter cavendum esttibi. Hi enim snnt habentes
speciem ptefafts, id cst simulantes se religiosos, el
virltttem ejus pietatis, id est dilectionem, quae vir-
lus esl totius religionis. Valida enim estsicut mors
diiectio. Vel virtutem, id est veritatem religionis,
opere abnegantes : et hos tales detita.
: Diceret Tirootbeus : Quare de bis prsemunis me,
qui futuri sunt circa finem mundi ? Ideo ait Paulus :
llosdevita; quia ex his futuris in novissimis diebus
stmf illi ^t penetrani domos, etc. Notandnm esl
qnia ex quo cocpit mundus, habuit tn eo Deus 're-
gimm suiim, et diabolus suum. In Abel enim Deus,
et in Cain diabolus regnare coepit. Deus autem re-
gnum soum assumendo carnem, et quae secuta sunl
operando consommavil regnom suum, remittendo
peccata, e(c., quomodo consummari poluit in prae^
senti : quod regnum ad plenum consummabil in fu-
tnro, dando vitam aeteniam. Sicut autem Deus in
bono : sic diabolus iu perfbctione iniquitatis con-
summaturus est regnum suum circa flnem mundi
per Antichristura. H\ sicut patriarchas et prophetas

diabolo : qum mulieres ducuntur variis desideriis :
quia semper dtscentes^ et nunquam pervenientes dd
scientiam veritattSj id est semper laboranics, et
nonquam ad perfectionero Tenienles. Et isti talet
non tanlum in domibus privatis docent, sed etiam
hi homines resistunl veritati in aperto : quemadmo^
dum Jamnes et Mambres^ duo fratres roagi in iEgy-
pto, testiterunt Moysi coram Pharaone» faciemlo
quaedam per incantationes suas quae Moyses facje-
bat, nec famen omni^ (Exod, vii, li).' Hi homines,
dico corrupti mente^ id est depravati intellectu el
opere : et circa fidem errantes. Ad quam quia npn
ingrediuntur, reprobati sunt a Deo.

Ne modo his praedictis deterreretur Timotheus»,
consolatur eum Paulus, dicens : Tales quidem fu-
turi tunt; sedne timeasquia uitra non proficient.
Ideoquia insipientia t//orum sicut Jamnae et Mani-
^rae ad ultimum manifesta erit, illi non ultra profi-
cient : tu autem, quasi . dicerel, proficere debes el
potes . iu enlm assecutus es meam doctrinam ia
scientia :'et meam tnstt/ttttonem in dispositioiie vitaa
et in moribus : et meum propositum^ quia siculi vi-
tam aetemam finem laboris mei proposui : ita et
lu assecutos es etiam fidem : quia saue credis ut
ego; el ionganimitatem in spe : quia paratus es«
quandiu Deo placebit, mecum. siistiiiere. Habes
etiam diiectionem Del et proximi : et patientiam^
id est ipsam virtutcm : eliamsi nihil operari ne-
p cesse sit, et aclus iliius patientiae» scilicet persecu^
tiones de loco ad locum, etpassiones lormeutorum»
343 ^<^s^^ etiam quaiia factd sunt mihi Antiochioi «
/comt, Lystris^ cX\ praeter liaec, quaies persecutiones
ego sustinui in mullis locis. Sed quid inde timen-
dum ? Ex omnibus enim eruit me Dominus ; et sic
eruet le de his quae te pati contigerit. Incitari debes
ad coutinentiam exemplo meo, etomnium religio-
sorum. Omnes enim ^ut voiunt pie, id est reIigiose«
vivere in Christo lesu^ patientur persecutionem : el
ideo nc turberis si aliqua pateris. Pie viveoles pa-
lientur : homtjm autem mali in se et seductores alio-
rum proficietU quidem in mundanis [immundiiiis].
sed hoc totum erit illis in poenis, et in damnatio-
nem. Ipsi dico, errantes iii se, et ideo ma^li mittente*

advenlum Cbristi Deus pr«ecedere voluit; sic mulla 0 etiam alios tit errorem, et idco seduetores. Ipsi erra-

membra AnttchrLsti praecedent caput suum, id est
Antichristum. Contra cujus membra Paulus ioslruit
Timotheum, dicens r Ex bis quos descripsi , sunt
pseudodoetorcs, qui penetrant domos, non audcn-
res docere fn plateis, ne doctrina eorum pateat in
auitienlia bonorum : sed ul liberius seducant, pri-'
vatim in domibus docent, etsic muHercuias (qua&
quolibel vento doctrinae ieviter falluntur) ducunt se-
ductas quolibei inductu illo factas captivas : quia
caplivatae sunt a Deo, et datae sunt sub jura diaboli.
V<>1 ad cumolttm iroproperii sicut feminas : sic et^
viros vocat mulierculasi id est molles omni ^'ento
dodrinae cedentes : ut audito nomine improperii
sui cilius erubescam et convcrlaiitur ad Dotuiiium.

bunt : tu vero permane in bis praeceptis qm didi*
cisti a me, et in his quae credita sunt tibi^ id eslnn
pontificalt gralia, sciens et rememorans haec a quo et
quanto doclore didiceris ista. Si enim recordaris.
meae auctorilatis, contemptui fiet tibi falsa doctrina.^
Et te i^de memorem esse volo : quia tu nosii sacras
iitteras ab infantia^ Iraditus schoiis a roatre tua,
quae fideKs fuit : qucs omnia possunt te ifistruere ad
hat)endam saintem aetemae vitae, ad quam itor por-
fidem, quae fides est in Christo Jiesu. Yere sacRB'
litterae possunt te instruere ad salutem : quia omnis
scriptura inspirata divinitus, id est spiritualiter sc-
cundum Deum intellccta, utiiis est addocendum cos
qui ncsciuiit-, cl ad arquendum, id cst ad convin*^

Digitized by VjOOQIC

471 8. BRCNONIS (JATHUSIANORIIII INSTlTUTiHUS OPF. PAI^ D. in

eeiiduin eos qui fidei contradicunt, et ad corrijnen- A Vel jndicaturus est Tivos ac mwtucfs, M est]isioi

dum peccautes et se peccasse non abnegantea» et ad

erudiendum eos qui adhuc rudes sunt et simplices.

Erudiendum dico inJustUia^ id est ad hoc ut justifi-'

centur, exuendo rudUnenta infideUtatis. Sic, in-

quam , emdiatur «l quantum in doctore est» $it

lile qui, eruditur perfectus homa Dei^ Perfectus ita

vt sit in$tru€iu$ ad omne opu$ bonum faciendum.

CAPUT IV.

f Testificor coram Deo et Ghristo Jesu, qui Judi-

caturus est vivos et mortuos, et per adventum -et

ipsiusregnum ejujsj : praedica verbum, insta oppor-

tune, importune; argue, obsecra , increpi^ ili

omni patientia et doctrina. Eritepim tempus, ctfn^

sanam doctrin^ non sustine{)unt ^ sed ad sua

et peccatores. Testificor etiam tibi per adveninm
ip$iU9 Christi, ut ita paratus sis quasi qui quoUdie
ludicem advenientem exspectet, nt Umore ejus fa-
eias quaehortor, Testifieoretiwn tibiperrcfiivm ^
in quo ipsi conregnabunt sancti,. ui amorc coore*
gnandi CJiristo studiose facias.quod moneo. Hoc»
inquam, tesiiGcor tibi : Preuiica verknm^ 1d est d»-
ctrinam Dei, et pnedicando ineia apportum eis ^
libenter audiunt. Insta etiam tmporliMM eifi qvi pri*
jfnitus ad audiendum difllciles sunt, sed postaodQm
cognita ratione lil)enter audiunti Argue etiam, id
est convince,^ contr^dicente^. (tdei. Obse^ra eHMi
justoSf ut semper in melius promoveantar. Increfe
etiam deblt^ 9usteritate deprebensos in peccatii*

desideria coacervabunt sjbi magistros prurientes g Hsec autem fac in omni patieniiu : ut q«aeaim|ae

auribus : et a veritate qutdem 8^u4itum avertent»
ad fabulas autem convertenlur, Tu vero vigik» in
omnibus labora; opus fac ev^ngelistXi, «liniste^
rium tuum implet sobriua esto^ Ego eniia jam
delibor, et tempus resolotionis meae instat.. Bo-
num certamen certavi , cursum consummavi ,^
fidem serv^vi. bi reliquo reposit^ est mihi coron^
justitiae, quam reddet mibi Dominus in i)la di^
justtis judex : non solum autem mihi, sed et his; .
qui diligiint adventum ejus*. Festina venire ad me
cito. Dcmaa enim roe dereliquit,, diligens hoc ssr
ciilum, el abiil, Thessalonicam, Crescens in Cala-
tiam, Titus in Dalmatiam. Lucas est mecum so-
lus. Marcum ass^^me et gdduc tecum : est enim

inferantur libenter sustiiieas ; nec ita ut dooere de-
sistas, sed semper esto in doetri^a. Ideo t^u iiH
stantia te docere commoneo : quia erii iempu$ drea
fiuem mundi, cum homines uon $u$iinebunt MRfH
doctrinam. Si aulem in tempore illo noii roborctnr
Ecclesia doctrina apostolica, peribit fidea. Sanan
doctrinam non patientur, $ed coacervakuni $ibi nur
fi$tro$ juxta $ua de$ideria. Si luxuriosi fueriiit, la-
xuriosum : et slc in caeteris. Homines dico taac
prurie}ite$ auribu$, id est nova et inaudiU audire
cupientes ; in quibus vcritas non erit : ei a veriteie
(jmdem avertent auditum suum, sed a4 fabula$ (io
quibus rei veritas non est) converteni^r^
Kli sic intendunt fabulis : iu vero vigiia, id est

niilii utilis iji ministerio. Tychicum autem misi C omQi soUicitudiiie prxcave tcibi : et labora in

omm^

Epbesum. Peiiul^ni, quam rcliqi^.i Troade apud
Carpum, veiiiens afier tecum, ei libros, roaxime
autem membrqinas. Alcxander xrarius muUa
mula mihi oslendit : reddet illi Dominus secundum
operaejus; quem et tu devita» valde enim restitit
verbis nostris. In prima roea defensione nema
mihi affuii; sed omnes me dereiiqHerunl : non
iHis impuletur. Dominus autem mihi astitit eV
confortavit mc, ut per me prsedicaUo imple^jyiur,
et audiant omiies genles„ quia liberaius sum do
ore leonis. Uberavit me Dominus a^b orani opere
malo, et salvuni faciet \M regnM.m siium coelesle :
cui gloria in s^ccula sseculorum. Amen^ SaUila

bu$ (si potes) converteiulis. Utque labor taos ido-
neu/5 sit^ fati opu$ evMigelistaSy id est praBdicatoris :
Sicilicet quod oper^ndum prxdicas, operare. £t iu
fac nt imple^ Huim Mmi$terium^ id est oflicium
ppsedic^toris». qiiod non infra subsistas, sed quid<
<|uid praedicaloris est facias, et laborando in aliis et
\^\ le opere coropl^ndo %uod Qilios docueris. Et lice
sic moneam, Cac opus eva^gerrsue : tamen e$to $o^
bii%$^ non i^tra modi^n abstinentigc dediti^ ne dI-
mietate jejuni^ debilitajtus (quomodo decet) incvm-.
bere neqi\eas pra^icationi. Pr^terea t^U insun-
tja te commoneo. : qui^ cgojam delibor, id est sacrir
ficor, et paulatim in vinculis q^tidie d<^ficio : el^

Priscam et Aquilam, et Qnesiphori domum. Era-i ^ temptfiS me^ re$olutipni$f id es^dies mortis mati^

stus remansit Corinthi. Trophimum autem reU
qui infirmum Mileti. Festina ante hiemem ve-
nire.344^^^"^^"^^^"^^^^^»^^ Pudensj^a/., Pru-
dens], etUnus, et Glaudia : et fratres omnes [ai
non habet omnes] ejus. Dominus le&us Christuff
cum spiritu tuo. Gratia vobiscum^ Amen. 1

EXPOSITIO.

Et quia Scriptura Dei noia tibi utilis est ad do-
cendum, et ad arguendum, et ad corripiendum :
ideo te$ti(icor tibi coram Deo^ ne hoc uUra a me
exigat. Et coram Chri$to Je$u, qui judicaturu$ e$t
vivo$ ei mortuos : quos invenerit vivos in hora judir
cii, qui sub momeuiu dissolventur et resurgcut.
Judicalorus est etiam aute diem judicii mortuos.

in$tat et in proximo esl : qvero dlem i^sUre ex ea
certus Aiun, qui.i^ certavi certamet^ (frequentiam do-
t^t) bqnum, i4 est utile Ecc\esiae Dei. CerUvi ati?
que patiendo quaecunque paM. oportuit, eU«rt»m,
id est velociUtem bcne agendi^ ub^ non ita pati ne-
^sse fuit, hunc utique co^iummavi : quia adeo as-
cendit mea justitia, quod ultra. non habet quo as*
ceudat; et in certando et in currendo servavi fidem,
£t quia j^ consi\mmavi cursum,^ idep in reliquo^
id cst in viU quse n<ibis futura relioquilur» repotiia
e$t, id e&t custoditur, mihi corona ju$t\tim, id est
promeriu per jusUtiam : quam corouam quasi de-
bitam reddet mihi Dominu$ in iUa itie futucae retri*
butiouis, nec mibi negare poiest: qaia est ju$\M

Digitized by

Google

473 nPOSmO IN EPISTOUS

jmU9 : d jQstfiiii eidgif «t lioc mlliiTeddMr. 11 itii
qiiidelii,8ed non $^um miki^ $ed ellasi oaiBilHi» kk
^ dUignui adtentum ejus judicil» Id est qai pttradi
habent conscieiitiain : qui eQUH sibi male censcii
sont, hi ntiqae sdyentum {udicis non diHgiint, sed
formidant. Per hoc plurimum snimst Timotheiim,
quod sit iH^parari coronam Justitie diligentilNfs
adventumDei.

Instructo TlmotheO in his quae pul4ice agenda
eranl, de quibusdtim propriis mandat ei ,- dl-
cens i 345 9^^^ ^ proximo dies meir resoiutionU
instat lideo festina ciia venire ad me : etnecessa-
riuft mihi es : quia Demae apostatando retifuit me^
diligenM hoc praesens iceeuium^ et llle abiit Theuaio-
meam. Crescene yero, aHus discipidus in fideperma-
nens, abiit tn Galatiam. THu$ Tcro al>Ut ih DalmO'
iiam. Et sic, aliis dispersis, solui Lucas mecum esi.
Tenl, inquam, et in yeniendo assume Marcum^ ei
adduc tecum ad me. fllc enim est mihi utilis in mini"
aterio. Fortassis missums erat eum Apostolus in
' aliquam iegaiionem. Tgchieum auiemmisi Ephnum^
nbi tu episcoparis. Tu yetoteniens ad me «ifef 10-
cum penulam quam ajmd Carjmm reliqui Troade :
alTer etiam it^ros : et maxime pr» cseteris affer
membranas^ quibus opus habeo ad mitlendas Epl-
stoias. Penubi vestis erat tradita Tharsensibus a
Romanis : propterea quia sponte, et non hello in
imperium Romanorum deyenerant : quam ideo jo-
bebat afferri, ut comprolwret se esse ciyem Roma-
num, sicttt anpeUayerat apud Festum. Seu penola
alia yestiserat : quam contra frigus aiferri sibi po-
stulabat, acturus* hiemem in carcere. Dum autem

PACtl. ^^ m EPIST. AD TIT. 47«

A y^epies ad me» cave tibi ab Alsxaadra : hkenim
AlcMiu(er«raWiif (noraea dignitalis) osiendk mihi
muiiM HAote :• «.ec inde ciffo ^qusa Dmmus reddei
ei secundum operd ejus; Quem Alexandmm tu etiam
deoiia i hte enim toMe resiitit verbis nosUris. Yeni
vtique : quia necessarias es. In primaenim defen-
Mue mea^ quando defendi me ia conspectu Nero-
nis, nemo dlsdpuionim afuk mitik : sei omnes dero^
liquerunt me. Ut aulem hoc r^h ifnpiiiMir Uiis^ pre-
cor : illi der^Hqueruni me; sed JDamimM asUtii mi-
ki :ei astando foriem fecU me .*■ ideo et adeo «I ffrii^
dieatio hnpieretur per me„ non oedenlem mims ejus..
Si enim consentirem ipsi, inexpleta fieret prsBdica-^
tio : ideo etiam oonfortayit : alhaec omLiaai gentes:
et hoc etiam andiant quod Hheraim eum^ ut naii

^ cottsentirem, de oreieoiiM,id estNeronis»yddiaboli,
per^eronani invadentis me : nec sohim ateone, sed
iiberavii me Dominus ab omni opere mdo^ ne qukl
male operarer : et mejUberatum eaivum fadeiy trausc-
latom in re^um suum cmlesie : cui Domitto est glo-'
ria m segcuia smcuiorumf AmeH. Accepta autem bac
Eplstola» satuia Priscam ei Aquilam^ et famUiam
Oneeiphori. Erastus autem remansii Corinthi :-el,
TropiUmam reiifat Jf f/elt ia/irmtim: etquiatotalK
sentessuntf/eeitnaaeftjfead me anie hiemem. De
his autem qui nobiseum sunt, ealtilaitl te Eubolus^
ei Pudens^ ei Linis ,el Ciaudia, et omnee fratres, Et;
ego salutote. Dcminus Jesus Christus sil cum spi-
rUu tuo : et coneedat ut ^aita ait nobiscum^ \d
est diloctio inter me et te ciepta persevcrei..

^ Amen.

AR6UMENTUM IN EPISTOLAM AD TITUM.
Tiium commonefacit et instruit de constitutione presbyterii : et de spirituah conversatione, et 'oaere(lci:i
vitandis : qui traditionibus Judaicis credunt; scribens ei a Nicopolt

HIOLOGUS B. BRUNONIS IN BAMDEM.

Paalus, conversis Cretensibus, consecravit ibi Ti- D ut instrnat eum quales consecrare debeat cpisco-
tum arcbiepiscopum, qui eos instrueret de qulbui- pos per civitates sui arcbiepiscopatus : maxiine
cunque opportunum videret. Gum autem Paulus iS- circa hanc instructionem immorans, ut potestate et
set Nicopolim (quod haec Epistola videtur inuuere hi; imperio pontificali utatur : quia Ucet simplicem esse
seqaentibus), scripsit hancEpislolam ad Titam. Ad- bonum sit, tamen nimia humilitas episcopi incom-

dierat enim de eo, qood nimis simpliciter episcopate
exerceret officium : quia haer^ticos, seu quoslibet
perversos, non expeilebat ab Ecclesia pontificali im-
perio, sicut deceret. Denuntiabal quidem eis quod
male agerent, et desistere deberent : sed eis ab in-
posfiLnmHo noncessantibus (quodpontificalis Jignitas
exlgeret), non coercebat eos, sed humiliterpatieba-*
tur. 346 Quare Paulus hanc Epistolam scribit ad
Titum : agens in ea de pontificali officio : eo modo

modam facit regimini Ecclesis : et ideo monct Ti-.
tum, ut cum impcrio episcopali dl>ceat, exhortetur,,
et arguat : et si qui hxrelici corrigi iiolunt, ab Ec-.
clesia depellat. Et sic de episcopali officio agens,,
intendit Titum perfeclum reddere episcopum. Ut
per exemplum Istius, quoscuiique episcopos nirois;
simplices animatos redderet, etepiscopali iinperia
utentes.

EPISTOLA AD TITUM.

CAPUT PRIMUM.
t PaulBS servus Dei» aposlolus autem Jesu Ghri-
« sU seeumiiim ftdem cleetorum Dei etagmtioiiem

€ veritalis, quae secundum pletatem est in spem vU
I tsaetern» : quam promisit, qui uon mentitur^Deus
f aute tcmpora saecularia : manifesUvitautem t^vBtr

Digitized by

Google

478 S. BRUNOMIS CABTHUSIAJNORIIII INSHTUTOBIS OPP. PARS U. 4«

t* porituk svis verbum suum in praedicalionet qu» A re lieec : promttit emro haoc ille ^t iioii mnuUMr

crediuest mibi secunduiii prseceptnm Saivatorig
no$tri Dei. Tito dilecto fiMo secundum commu-
nem fidem gratia et pax a Deo Palre et Ghristo
Jeau Salvatore noatro. Hujua rei gratia reliqui te
Greiae, ut ea qa» desunt corrigas, et constituas
per eivitates presbyleros sicut etefj^ disposui ti-
bi : siquissine crimineest, unius uxoris-vir, fi-
lios babens fiddea» non in accusatione luxuriae
aut non subditos. Oportet enim episcopum sine
crimineesse, sicutOd dispensatorem :nonstt-
perbum, non iracundum, non vinolentum, nou
percussorem, uon turpislucri cupidum : sed bo-
spitalem, benignum, prudenlem, sobrium, |u-
stum, sanctum, continentem, ampleetentem eum

el mentir^non potest : quia Iku$ esL Nec ia lea*
pore promisit : sed ut diligentia promiss» rei ia
Oeo consideretur, promisit baec anu femporc mt^i-
laria^ id est ab setemo sic praeordinavii anle tem-
pora, qiue volvuntur per saecula. Promisit, inquam :
nuanfe$latnt autem^ id est complevit quod promise-
ratsats, idest in congruis lemporibus vitamaeto-
nam : quia Abd vidit inde aliquidt perfedios ao-
tem Abrabam : et ita paulatim prophelae, quanio aoi-
plius propinquabat redemptio, tanto magis de ea
cognovcrunt : et Joannes magis omnibus, qoi digiio
demonstravit vitam aeternam, id est Christnm : sod
maxime in tempore gratiae mamfestatdt Deus vitaoi
aetemam, scilioet Verbum laum, id est Filiumucar-

qoi secundum doctrinam est fldelem sermonem, ^ uatum, natumqueet aiiis modis. If anifesUvit eiian

ut potens sit exhortari in doclrina sana, et eos

qui contradicont arguere. Sunt enim mulli etiam

inobedientes, vaniloqui el seductores : maxime

autem qui de circumclsione sunl, quos oporlet

redargui : qui universas domos subvertunc, do-

cenies quae non oportet, turpis lucri gratia. Dtxit

qnidam ex illis, proprius illoram propheu : Cre-

lenses semper mendaces, malae bestiae, ventres

pigri« Testimonium hoc vemm est. Quam ob cau-

sam Increpa illos dure, ut sani sint in flde : non

intemientes Judaicis fabulis.etmandatishominum

aversanlium [a/., avertentium] se a veritate.

Omnia munda mundis : coinquinatis autem et in-

hoc Verbum tii prcedicatione^ qux credita eal, id est
per praedicationem quae commissa est miAt. Crediii
ulique mihi est secundum prwceptum Det, id est
quia Deus ila praecepit. Dei dico tiotfri Salvatoris.
Paulus, inquam, talis et talis scribit» Tito dUecio
. quodam speciali modo*

Tito dico /i/io secundum communem, idest catho-
licam, fidem^ in qua eum genui, et non secundom
carnem. Catholicon enim commune vel univemU
dicitur. Yel Tiiofilio oput sapere secundum commu-
nem^ id est vulgarem , fidem : et non secondura pri-
vatas doctrinas haerettcoram. Sit tibi, Tite, ^rafta :
et secundum remissionem peccatornm^ et secundum

fidelibus nihil ^st mundttm, sed inquinatae suiit g episcopale officium. Sit etiam tibi pax, id cst tran-

eoram et mens et conscientia. Confitentur se nos-
se Deuro, faclis autem negant : cum sinl aborai-
nati fa/., abomina^biles] et incredibiles, et ad
omne opus l)onum reprobi. »

EXPOSITIO.

Pauiui^ etc.^ Sicul mos ejus est, salutatio-
I praeroittit dicens : Paulus servus Dei^ id est
simplex et humilis ad moduin servi. H ic innuit bo-
nara quidem esse simplicitatem. Servus utique Dei,
<sed tamen apostolus Jesu Christi^ Id est agens et
1 cocrcens singulos quomodo aposlolicae sublimitatis
imperium exigir. Tu itaque exemplo meo sic esto
fiimplex,ut pontilicale imperiuro non impediatnt-
mia humililas. Non ideo dixit servus Dei et apostO'

quiilitas animi, quanta hichaberi potest.Haec utiqoe
libi sint a Deo Patre qui potest, et qui voluntalem
faabet. Et a Jesu Christo^ qui similiter et potest^
Sa/vatore Rosfro,etvoluntatem habet. Finiia salula-
lione» sic alloquitur Titum : 0 Tile, ege reiiquiu
consecratum arcfaiepiscopum Cr^lof gratia hujus
ret, id est pro hac re, quae, si fiat, grau erit raihi.
ReS autem iihr haee est : ut lu corrigas^ id est al
corrigendo quae corrigenda snnl perficias ea qua
desunt. Hoc autem dictum est de moribus. Et cor-
rigendo mores constituas cliam presbyteros, Id esl
episcopos per singulas civitates subjectas too archi-
episcopatui. CoDStiluas, inquam, eo modo sicut et
ego tibi disposui. Ubi ait : Sicut ego tibi disposuij

lus Christi, quin et apostolos sit Dei;et servusChri- D notat quod cum apud eum esset, instruxerii eum de

ati : sea ideo ut innuat, quod per Christum Deus

Paler in ministerium aposlolatus Paulum direxerii.

Apostolus dico secundum fidem electorum Dei. Se-

quitur enim et praedicat fidem quam tenuerant pro-

phetae, et quicunque electi Dei. Apostolus eiiam

secuudum agnitionemveritatis, id estsecundum quod

agnovit de vera cognitione Dei. Non cujuslibet ve-

ritatis dico, sed ejus quw est secundum pietatem^ id

esl q«ae veriUs sequitur cultum Dei. Fides di-

co et agnitio veriutis, ettntia im spem vitaf mter-

nm: 347<iuis perfidem acceptam, et per agnitam ve-'

riutem,sperarous nos conseqoi vitaro aeteraam.Nec

frustra : quia quam vitam promisit, id cst sc datu-

rom oraeordinavit : ncc dc hac oromissione dubita-

coosecraUone episcoporuro. Euro scilicet constiiue
episcopum, si quis fuerit sine crtmtne, id esl, sine
actu et inCamia cujuslibet criminalis. Qui etiaro fu^
rit vir unius uxorii, ut idem alibi exposuimus. Hu'
bens etiam fiUos fideles, Id esf , qui in fide sana filios
suos instruxerit : et noit.babens eos iH accusatiofu
Ittxuria : qood nec etiam malus ramor inde exieril.
Si enim filios suos permisit luzuriari, exemplam
dedit non se liene correcturum filios Ecdesiae. Aut
non haliens filios non subditos, id est inobedienles
sibl. Si enifn remissus apparail in privatis filiis,
oslendit quod non sufficienler coercerel ciedium
sibi Ecclesiaffl. Ideo voloul qui sineerimne fatiK
consliiualur «ptscopus : oportet euim episcopum

Digitized by VrtOOQlC

477 EXPOSITIO IN EPfSTOLAS PAHLL — IN EPIST. AO TTT. m

tm $ine erimine, et actu, et su^icione, ticut di$- A biiUe rani, nec rei ▼eritatem babent. Non ^abent

peiiMiorm Dei, id est, siput eumqui D<>um ipsom
dispeosat his quibus pnedicat. Oportet etiam episco-
pum »0» esse superbum^ id est, non cupientem se sa-
perponere aliis. Non iracundum^ sed bene regat
aDimum. Non vinolenlum^ id est non multo viao
deditttB. Non percnMorrai, id est qui corporalibos
armis non percutiat; habel enim arma sandi Spiri-
tos : Tel Bon percutient^ conscientias auditorum ;
netalequid praedicet unde prava o|»nio oriatar.
Nw mpidiim turfns lueri^ id esl non negotiis sm^
cularibas implicitum : $ed hoipit^lem, quipaupms
hospitio receperit : receptisque pauperibus, et qui-
buseonque bem^m^ id esl, large sua ministrante».
SobTium etiam ctt)0, potn et vestitu. Ju$tum etiam

intendere. his, quia fabulfle; et quia sunt mandal«i
hominum, et non Dei : olim enim snb releri lege
Deus quidem mandavit circupicisionem et estera ;
aed postquam venit lempus grailae, I>eos prsRoepii
hoc non fleri. El ideo ait : Non intendanl numdatie .
non Dei, sed hmninum aeereantium $e « veritnte .
qnia veriuiem legis, spiritaiem scilicel inteltectum,
ncrtunt accipere. £x quSms sequenlibus innuil, qnod
hi lales a quibusdam cibis absiinendum esseprsedi-
carent, dicens : Non est intendendum faboits Ju-
dseorum, qui judicanl quosdam cibos Iramundos,
cum omma quibus uti consuetudo est» sini munda
mundie^ id esl his qui in mundilia el sanclilate
percipiuiil ea.

I4S et ad proximos sibi. Sanctum eliam ad Deum. " Hos onim cibos Dens condidil ad sustentatlonem

Continentem etiaro, ul exemplum continendi sil
aliis. Et praeter hsec Qporteteum esse amplecUntem^
id Qstdiligenter el assidue Iractantem, Mrmonem /i-
. ddem, id esl veracem : nec omnem verum, sed eom
qni$t$eeumbmdoctrinamy\d, esl qui idoneus esl
.ad praedicationem. Sunl enim multa vera quibus iii-
(eodere episcopom culpa ess^*
. Etideoamplecialur huoc sermonem, ut el per
asttm etper sdenliam potene $it exiiortari fldeles in
deetrina $ana. Possil etiam per usora et per scien-
tiam arguere eo$ qui contradicunt sanae doclrinse, id
est convincere infideles qoi fidem inipugnant. Et ne-
.cesseesl ut sic potene stf ar^uere ; quia $unt multi

•seryientium sibi : quare munda et digna sunt his
qui mundo corde el opere Deo seniunl. Omnls
etiam creatura in eo quod a Deo creata est, munda
est. Hic tamen non esl necesse de omnibos agere.
. Jf «iii^M eonscienlia el fide omnui suni micnira, $ed
eoim^uinatie conscientia et infidelibue^ eliara quod
mundum reputanl, non e$t illls mmulttm. Cum enim
itt Greatorem non credanl, el inquinaUm habeanl
conscientiam, iiijuslum esl eos uti aliqua crealora
Dei. Nihil illis esl mundum : $ed metif , id esl inlel-
lectus, fides sciUcet, eorum et conecientia $unt 1»-
gumatw : quare nihil eis esl mnndum. Forussisdl-
ceret aliquis : Quare isli sonl inquinali, eum coiv-

inob€dienic$ episcopis. Sunt etiam vaut/oifttt, loquen- q fiteanlur Deum? Scio quidem (ail Pauius) quod cen-

tes ifittliiia : et in hac vana loculione suut eeducto^
fM, id esi habent arlem el eaitidiutem seducendi
audiloresper vaniioquia. Possent euim yana ioqui
siae callidiute seduclionistel maxime pne omnibus
Mdoainl iiii qui $unt de circumcieione Judsel : quo$
ideooporlef redarffui : quia praecipui seductores sunt.
•lii eBira qui de circumcisione venerunt , eubvertunt
Don solum palremfamilias domus : sed eiiam utit-
wrMi ifomoi, idesl omnem familiam, docentee fror
lia, id est amore, tttrpit lucri ea quee non credere,
nec dooere tfporlel. Vere in Cretensibus sunl mali
sedoctores : quod approbat quidam ex iiU$ Gretensi-
bus propriiis, id esl naturatis tpioncm ; quare magis
credeBdom esl ei : hic aulem propheta^ idesl videns,

fitentur ore $e no$$e Deum^ sed quid hoc prodcal ?
Negant enim Deum In fa^iti suis. Negant pfoeeHo,
eum $int abominati^ id esl male ominall : vel a no-
mero hominum redempli per Deum. Gum ellam aiul
incredibile$,\d est non habites crederepronimieUte
impieUtis 849 su». Cum eliam sinl reprobati ad
omne bonum opu$ : quia nihii quod boni simiiitudft-
nem habeal operaulur. Pleramque enim qnidam in-
fideles fadunl Ulia, quae licel vere bona non sini,
bona tamen esse videntur.

CAPUT n. ,.
c To aotem loqoere quae dejoenl sanam doelri-
« nam, senes ot sobrii sint, podici, prodentes, sani
I in fide, in dilectione, in patienlia, anos similiter

secundumquodsublililer consideravitvitiaCreten- D « inbabilu sanclo, n<m crlminalrices, non moUo

irnni : hie aolem didus esl Epimeuides, qui diiil
iioc de iliis : Creten$e$ eemper sunt mendacee et sunt
^<i<9,bestiafiter mediUntes ; et mala^ id esl quo-
modo mediuntur, sic crudeiiier operantes. Sunt
etiam pjjirt a^nirei, id esl iuxurianles el onerantes
le cibis. Ideoque ad omne bouum tardi. Ne aulem
de TeriUte horura dubitareiur, quia gentilis fuit iUe
qoihoc dixil, asserilhoc Paulus dicens : Teetimo-
aiam Aoc,quod Epimenides tesuiiis esl de Cretensi-
bis, wmmail : ob quam caiiiam,quia raendaces suhl,
eic., increpa eci, scUicel Cretenses dure^ id est
iciUceleum aoslerilale el pontificali itnperio,«lsant
pertement in fde^ non intendenUe ludaicie fabuii$ :
quia quod do cJreumcisione rcdoccnda do^enl, fa-

< yino servientes, bene doeenles , ul prudeMiam
c doceant adolescentulas ul viros suos ament, ft-
c lios suos diligant, prudentes, caslas, 8<^)v»as,

< domus curam habentes, benignas, subdiUs viris

< suis, ul non blaspbemetur verbum Dei. Juvenes

< simiiiter horUre, ul sobrii sint. In omnttMis te-

< ipsum praebe exemplum bonorum opmim, in do-

< cirina, in integriute, in graviUle« Vopbum sa-

< num, irreprehensibile : ut is qui ex adverso esl

< vereatur [al., vincatur] : nihil babens malura di-

< cere denobis. Servos domlnis suis subdilos esse :

< in omnibos placentes, non coolradicciites, non

< fraodantes, sed in omnibus fidem bonam osten-
€ dentas: ut doctrinam Salvatoris nostri Dei omcnl

Digitized.byVjOOQlC

m S. BRUNONfS CAATflUatANORUIf IMSlITUTORlS OPF. PARS ff. 4S0

ifi omnlbQS, Apparuit enim gratia Dd Salvatoris A ted Mtendentet in omnibnt actionibus suis fidem
DOfttri omnibiis liorainibus, enidiens nos, nt ab-
negantes impietatem et saecuiarla desideria, so-

b.ie, et juste, et pie vfvamtts inhoc saecnlo:
exspectant^s beatam spem, et adventum gloriie
magiti Dci, et Salvatoris nobtri Jesa Cbristi« Qii
dedit semetipsam pro uobis, nt uos redimevet
ad> omni iniquitate : et mundaret sibi populam
acceptabilem, sectatorem bonorum operum. Haac
liiquere et exhortare, et argae cum omni imperio.
Nemo teoontemnat. »

EXPOSITIO.

Reprobl sic penrerse agunt : tu oero non sie, sed
Uquere ea quas decei loqui , $anam doetrinam. Hoc
scilieet loquere senibus, ut senes $obrii sint, noii
«lediii potationi. Sint etiam fnidici, id est casti.
Slnt prudentes, ut noverint docere juniores : aint
$ani in fide . sint sani in dileetione : ut sieut dome-
sticos, sie omnes alios diligant. Sint etiam sani fit
ffatientia : qvLod non sic patiantufconvicia, qood ad
opprobria impaiientes sint. Anus $imititer admone,
ut sint m habitu eaneto , id cst qui sanctitatem ea-
rura indieet ; et «t non sint criminatrice$, id est non
imponant erimiaa quibuSlibet, qui morbus mazinie
veliilaram eat. Non sint etiam urvientee multo vino,
aed bine docentee : nec in ecdesia vel viros doceant;
aod ita dicoy m adole$centula$ doceant prudentiam :
hane sciiicet, ut ament tiro$ «tios, et non adulteros :
at etiam (Hliganl fiUoe $uo$ omni sollicitu jine, fo-

Christianam esse bokam, id es% utilcm : «£ sic
faciendo oment in omni^u$ docbrinatn Iki, Satpatffrhi
wntri.

Cum enim servi facti fldeles noii saiMiacant :• sed
devotltts dominis otique servtant, omatur per boo
doctrina Dei et laadatur^quae servos sic instniiit 0-
deies et «uhditos esse dominis^ hieo moneo te labo-
rare in omnibas ^ seu servi sint, seu domini, sea
senes, seu juniores : quonlara Beus pro omnibna
salvandis apparuit. Apparuit utiqae cum Vertmm
Patris factvm caro4n atero Yirgiuis prsebait se vi-
aihile hominibvs. Apparuit, inquam, gratia Dei^ id
est, Deus per gratiam : uon ex merHis hooriiiam :
sed per solam miserlcordiam, Dei diieo no$tri Saita-
tori$ : et §icut pro nobis salvandis apparait qood
jam per fldem jostiOcati sdtnas» sic pro ammbuA
hominibu$ saWandis apparott : et ideo in omnibos
laborare ddies. Et quia apparere Dei noo ad aahi^
tem saflkeret, nisi ab eodem instraerenur, ttt, ap*
parnit Deus per gratiam erudiene ne$ omBea; hoo
scilicet : ut nos abnegatOee impietatemt mI est cnl*
turam idoloram, et abnegantes deeiderim tmembma^
id est qu;e et saecttlum minialrsit, ei quonim eaasa
est, vivamue ^obrie^ id est temperate In nobis ipsis :
et ju$te ad proximum : et pte vivamos ad Deum :
etiam in hoc tam fragiii corpore, in qoo vli juslo
vivere licet : sic sobrie, juste et pie vivendo ess;^-
etantee beatam $pem^ id est speratam healitttdiBen„

ventes eos : et doceaut eas eAse prudente$^ eiea$ta$^ q ^f exspectantes adventum ghriOB Je$u Ckrieti, id

ct so^rtas, et in eibis, et in ornamentis : et A«-
.ken$$$ curam domu$ , id est, laborent cum viris bene
ipramrare familiam. Doeeant eliam eas esse beni-
fHM ia erogatione eieemosynarum, et $ubdita$ viri$
$$d$: non super viros babentes imperium. Haec
#mnia admone fleri : ut verbum^ idest pra^dicatio, Dei
non btaephemetur : si enim mulieres contra viros
inperblrent, si essenl incest», ete., opinarentur in»
aiplentes sic contineri in Christiana doctrina, et
(deo bla^hemarent verbum Dei. Juvenee $imUiter
hoptare^ ut $obrii $int, et temperati. Ut autem omnes
conveniaBter eorrlgas, prmbe uip$um exemplum alils
^onorum operum : nec in quibusdaffl, sed in omni-
bu$ operibos. Prsebe, inquam, te exemplum eis in

est, quahdo Christus qui prlas in hniBilltate at
erudiret nos apporuit, adveniet cum gloria jiidkaie
saeculonu€hrisli dico, magnl Dei et no$tti Sattmiori$ ;
quia ' tune in judicio, velint nolint, confitebantar
eam magnum Deum et Salvatorem sanctorom : vo-
nientem tunc com potestate magiia et miyesuttt ^
qai usque ad illum diem nunqaam confessi svnl
Christum esse Deum. Qui Christus Jesns inter hos
duos adventus dedit $emetip$um pro nobi» : idoont
redmeret no$ ab omni iniquitate, id est et a flpagiH*
late camis, et a potentia et suggestlone diaboli^
Priasquam enim Christus in cruce nos redimerei,
non poteramus obniti diabolo, et suggestioDl ejos,.
nee fragilitati nostne carnis : a qoo pevicario nisi

d^nebrifta : ut qaod ulilo auditoribus sit dooeas : et D nos Deus iiberaret, etiamsi mundofoi noa ah wtt^

in imte§riiate oomium virfotam, qaod perfectus et
integor sis in bonis; et doce tn gravitaH^ id est cum
.sevoritateet tmperiopontificali. Et aef^mti dockri-
IMB inae sit sontmi : u&il infidelitatis habeat adroi-
«Ivm; sil eiiam irrepreheneibileiqnod nec aliqua oe-
^aiii repraheosioiiis inde queat condpi ; et hoc ideo
oxpedit, uti$q$ne$tei^ adtereo, id est infidelis insi-
^iator, vereatur malum dicerede nobi$ : uihil habena
ande mak dicere possit. Hortare etiam $ervo$ e$H
$ubdiio§ domiuie sims, he superbiant contra cos :
aed bene sint plaeentee 350 ei$ iu ommbu$ si)>i
Imprritis.: wm contradicentee eis in aliquo, et non
firaudtmise^ vei de rehus ^bi ereditis, vel de labore
s^ Impofal» : ut eum laboraie debent vacent otio :

' nibus pcccatls, nihil tamen prodesaet : nisi ec virta-i
tem daret resistendi suggestiombus diaholi et fra-*
gilitati carnis.Quionim primum hominem in tanU
viriute creatum subvertere potoit , qaanto magis
eura qui tot miseriis passibilitatis et mortnlitali&
premitar? Dedit etiam semetipsam at nos maBdaivt
ab omni delicto : seu originali, seu aetaally in ba-
ptismo. Nos dico, factum populum aceeptabHem sibi
postemundationem bajMismatis : perhocqota socta-
torem bonorum operum * prins enim ah imperio
diaboli et fragilUate carnis eroit, debiiic ab omiii
delietomundat, et hoc atrumqae in baptiamo : poet-
ea per positioncm bonorum fadt b«i8 aooepl^tiRes
Deo Besc predicta, Deum seilifiet aDoaruisse p^^r

Digitized by V:iOOQIC

iSf Exrosino in ewstolas Vkvu. — m emst. ad tit. m

gratiafn, TeDianmi autem in jniiciiim cum gloria A ^nansuetudinem et humiliialem : non lantum ad do-

etc, loqnete et doce eos qui nescfunt : et exhortare
eos qHi scjunt : ut praeparent se dignos secundo
aJTeniui.Qubd si admoniti obedire renuunt, argue
eos eum omni tmpeWo, id est episcopali severitate :
ita ut nemo te eontemnat, id est ut^ nimia hnmilitas
tua non g^neret cohtemptum pontificalls auclo-
rlutls.

€APUT m.
€ AdmonelDos principibus et potestalibus suhdi-
f tos ease, dicto obedfre; ad omne opus bonum
t paratos esse : neminem blasphemare , non liti^
< giosos essev 391 ^ modestos) omnem oslen-
I dentes mansuetudinem ad Omnes homines. Era-
I DMis enim aliqnando et nos insipientes et incre

mtnos, sed etiam ad omne$ h^mihes, Propterca sic
Tolo omnes obedire etiam infidelibus dominis, quia
fortassis qui modo infideles sunt fient cito fideles s'e-
ut et nos. Eramus enim aHquando^ id esl paulo
antC) insipientes^ etiamsi sapientes mundi essemus.
Et quia de cognitione Dei nihil saplebamus, ideo
eramus increduli, non habentes fidem Dei. Eramus
etiam errantes, id e$t pcccantes, et $erMiente$ deside»
ftis, quia si desiderabamus pccuniam seu honores»
multo labore serviebamus ad haec consequenda ; ser-
Vientes etiam voluptatibu$ carnis tartt<, idestse*
cundum omnes sensus» Quod enim oculus Videbatf
vel auris audicbat, manus hoc comprehendere labo-
rabat. Nos dico, ageMe$ in malitia^ quia quae mala

duK, errantes, servieutes desideriis et voluptati- '' liceterant, inferebamus proximis, agentes etiam t>i

n bQS varlis, in malitia et invidia agentes, odibiles,
t odienles invicem. Cum autem benignitas et hu-
f manitas apparuit Salvatoris nostri Dei» non ex
I operibos justitiae quae fecimus nos, sed secundum
f saam niiserfcordianrsalvos nos fecit per lavacrum
c regenerationis et renovationis Spiritus sanctii
f qnem effoditln nos abunde, per Jesum Ghrlstum
f Salvatorcm nostrum, ut Jusiificati gratia ipsius,
f haeredes simus secundum spem vitae aetemae. Fi^
f defis sermo est, £t de his volo te confirmare, ut
c curent bonis operibus praBCSse qui credunt Deo.
f Hsecsunthonaet utilia hominibus. Stultasantem
f qusestiones, et genealogias, et contentioneS) et
t pugnas legls devita. Sunt enim inutilcs et vanae. ^
f Haeretlcum hominempdst unam [a/.,'primam] et
f secundam correptionem devilay sciens quia sub-
« versus est qui ejusmodi est, et delinquit, cum sit
f proprio judicio condemnatus. Gum misero ad te
c Arteroam, aut Tychicum, festina ad me venire Nl-
f copolim. Ibt enim statui hiemare. Zenam tegis-
f peritam et ApoUo soIHcite praemitte, ut nihil illis
f deslt. Dlscant autem et vestri bonis operibus prae-
c esoe ad usus necessarios, ut non sint infructuosi.
c Salutant te qui mecum sunt omnes. Saluta eos
f qni nos amaot in fidejQratia Deicum omnibua vo-
« bis. Amen. >

EXPOSITIO.

Ne modo Titus, guia dixerat Paulus omnt impe^

invidia, quia cuiu amplius non poteramus^ proximis
invidebamus. Nos dico odibile$ aliis, et e converso
odientes alios, eundo invicemy id est in recompen-
sationem odii. Tales prius eramus, $id cum beni"
gnita$ Dei^ id cst Deus per benignitatemi et Atcma-
nitas Dei apparuit : desiguat qu^re, et per quid hoc
lilctnm fuerit, propter benlgnilatem scilicet et per
humanltatem : cum utique Dcus causa benignilaiia
per humanilalem counilam Terbo Patris apparuit
mundo ; Dei dico, nostri Salvatoris^ quia sicut pro
nobis, sic pro eis qui adhuc infitlcles sunt salvandis
apparuit : nec hoc fuit ex operibus justitieg qum no$
atiquando fecimus^ id est, hoc, ut Deus appareret^
nunquam promerueramus ; sed secundum $uam mi^
sericordiam fecit no$ salvo$ Deus per lavaerum rege-
nerationi$^ id est per baptismum in quo prima ge-
neratio,quae in pcccalis est, destruitur : et secunda
spirltnalis, scilicct gcneratio habelur: et per lava-
crum renovationie. Baptismas enim quia praecedity
tales nos efiicit, qui quotidio crcscendo in mcIiuSy
magis ac 352 magis renovamur ; juxtn Hlud :
f Renovamini spirituibentis vestrae (£pAes.iv,25). i
Unde ait : re^en^ra/toitM, per evacuationem malorum ;
et renovationi$ per positionem bonorum : quod
utrumquei et rcgeneratio et renovatio est Spiriius
sancti ; per spiriium enim sanctum et remitlunlur
peccata, et accipiuntur virtules* Qitem Spiritum
sancturo e/fudit Deus in nos abunde, id est sufllcien-

rio, opinaretur commissum sibi populum, sibi tan- D ter ad remisstonem omnium delictorum ; efl^udlt, in-

tum subjici debere, et non potestatibus mundi, haec
removendo ait : Admone illoe^ Gretenses, subditoo
esse principibus muiidiy ut regibus et caeteris p»^r
statibuSf solvendo tributa, et census debitos illis.
AdnMmeeiiam ilios obedire dleto, Id est praeoeptis,
princlpam, nec lamen ad opus nefarium ; sed pa-
ratos eue ad omne opus bonum^ quod pnecipitur eis
a priDcipibus suis. Sl enim ad culluram IdoU ire ju«
hereni eos principes, seu ad quodlibet nefarium, non
essct els cundum : c Oportet enim magis obedire Deo
quam bomlnibus (Act. v, i9). > Admone eos etiam,
heminem dominorum suorum blasphemare : nec etiam
tititfios&Sy id esl nec decerlare contra dominos, sed
modestcM et bene temperatos, ostendentes omnem'

quam, per /e«(m Chrietum Salvaiorem nostrum se-,
euDdum bomineni lioc intelleclum. Deus enim qui
in homine illo erat, per hominem illuro dedit Spiri- ,.
tum sanctum : ad hoc ut nos justi/icati per gratiam
iptins Dei, •fmus hceredes vitee (Ptemw : ethoc seeun"
dum spem^ id est secundum quod speramus dum ia -
hoc mundo tenemur.

Hic sermo quem dixi, scilicet per lavacrum rege-
nerationis nos salvari, et hmredee fuiuros esse vf/or
aternee^ etc. : hlc, inquam $ermo fidelis est el liene
credibilis. £t ideo de his quae praedixi, voio le, q
Tiiej confirmare Greienses, iti hmc firmiler gpeden-
tes, curent prmesse bonis operibus^ ut fi hodie hem^
operantur, eras meliora operando oraeesse beiai*t

Digitized by

Google

m S. BRV^QNtS CARTaiSiANOhUM

hediernU bouis. Curent eUam prgoesse aliis» dando A
eiemplum bonorum hi ^t credunt Deo. Et hmc^
scilicet prsesse bonis operibns, 9tmi bona iliis ipsis,
et sunt uliiia hominitus eos imitantibus. De his con*
firma Cretenses ; $ed $tulta$ qumtiones et genealo^
giat et contentiones qaae certant intcr se de intel-
lectu Scriplurarum, et pugnas legis, id est quae sibi
invicem videntur contraire, quaecunque sunt hu-
jusmodi, devita, Sunt enim inutiles^ sine aiiquo fru-
ctu, (quodque pejus est) vaHoSj id est sine veritate;
quaestiones lias devita. Devita etiam hmreiicum ho^
minemy id est ab unitate fidei divisum. Devlla dico,
si iucorrigibilis fuerit post unam^ id est primam, et
secundam correptionemf quia si bis admouilus non
poBuituerit, kic qui cst ejusmodi, id est haereticus,
subversus est ; non per igfiorantiam , sed sciens et "
prudens manum mittit in ignem, et hic talis delin^
quit proprio judicio^ id est ex pfopria deliberatione,
nuilo impeliente- eum, et ideo condemnatus est a
Deo.

Nota quod ex boc loeo coUigitur quod si quis im-
prudenter errat, et errorem suum non defeBdit, hic
non est judicandus baereticus : sed ilie tantnm qnl.
quod mole de lide sentit (quod deterios est) ineorri*
gibUis asscverat et defeudit. Quod si hac ratione
Simoniacos negamus esse haereticos : sciunt enim
se male agere, nec approlmnt, sed ambitiose caecan-
tur : contra hoc dicitur, quia quid ipsi intenderint
pretio comparantes dona Spiritus sancti nescitur ;
soli enim Deo occulta cordium revelata sunt, sed p
secundum quod in exterioribus eorum factis dona

INSTITUTOKIS OPP. PARS H. m

videmus,^judieamus de imerioribus : qaia e&iHui
episeopatu eos manere videmus, quem pcr preiiaa
adepti sunt, judicamus de eis ut de credentiliaspe«
cunia posse possideri Spiritum sanctum. Qaod ai
dicunt beneficia temporaUa solum se emisse, et non
consecrationem , ideoque non esse SimoniAcoe, lon-
ge deterius sentiunt. Scriptum est enim : Qui seps-
raverit se, dicatur illi anathema. Sicut enim coTpus
et anima nequennt separari ut altemm Tivat ; sie
beneficium temporale a spiritali in episcopo neqpk
separari. Uoc sentiendum de ordinilMis et tempora-
libus honoribus.

Postquam docuit Titum de rebus eccle&iaslids,-
scribit ad eum de quibusdam privatis dicens : Csrr
mt^ero ad /e, o Tite, Artkemam aut Tgckicumj (^^
stina venire ad me Nicopolim; ibi enim sUttMi Ue^
mare* £t aniequam veuias» prmmitte Zenam peritnik
k^, vei Scriptune divioae, vel saecularis, tt am
eo Apollo. Uosutiqoe praemitte soUiciu^ id est beae
procuratos, dando illis qu» neeessaria suni; iu di-
co soUicite, uiuUdldisUiUis^ Qood si qiuerisundo
hsBc aocipias« voio etJMi uUioBtiif Creieiises dtscaU
prmesu ^nis oporibs», de i&o iawdiflai BD^iliiOraMk) :
sic utique prseesse, admioistrando Mua$amrio$ usas
prsedicatoribus, ut hi Cretense& noit nut itsfrmeUM
doctoribus suis ; sed ministrent quflocuDqae mm ea-
rum necessaria sunt. i Laborantem emra agricolaai
oportet primam de 35S fructibus accipere (// Tim.
u, 6). > Salutant te omnes qui mecum ttuU, et tu m*
luta eos ifui nos amant in /Ede, idesl fideles. Cratia
Dei sit cum emnibus vobi$. Amen.

ARGUMENTUM IN EPISTOLAM AD PHILEMONEM.

Philemoni familiares litteras facit pro Onesimo servo ejus, scril)ens ei ab urbe Roma de careere per ip-
um Onesimum.

PROLOGUS B. BRUNONIS IN EAMDEM.

Pauios familiares iilteras scribit ad.Philemonem, D Paulo exinde et fortassis de furata pecunia. QoeA
quem ad fidem converterat, Romae vinctus in car-
eere. Accepta inde oeeaaione, quia quidam servuS
Phiiemonis Onesimus, cajn adhuc infidelis esset, a
domino furtim elapsus, de pecunia domini secrete
asportaverat. Dumque se absentaret a domino, ve-
' nit Romara ad Paulum in carcere. Ibique accepto
verbo fidei, a Pauio baptizatus est ministravitque

Paulus reconciliare cupiens, remittit senrum coqi
hacEpistola ad dominum, in qoa agit de Philemone,
obseerans eum mullis et diversis causls ut iodoi-
geat servo quod peccs[Vit. In qua re intendit nos in-'
struere, et orandum esse pro delinquente, si poeni-
tuerit, et parcendum esse (ab eo qui habet potesta-
tem) deiinquenti, si ad misericordiam confugerit.

EPISTOLA AD PHILEMONEM.

I Paultts vinctus Christi Jesu, et Timotheus fra-
c ter, Philemoni, dilecto adjutori nostro, et Appi»
« $orori chartssimae et Archippo commilitoni no-
« stro, et Eedesi» qux in domo tua est. Graiia vo-

« bis et pa^ a Deo Patre nostro, etDomiaoiiSt
« Ghristo. Gratias ago Deo meo, semper memo»
c riam tui faciens in orationibus meis, audiem
'< ebaritatem tuam, et fidem quam babesinDoniiio
< Jesu, et in omnes sanctos, ut eommunieatip ILIki

Digitized by

Google

4«S

E\f OSITIO IN EPISTOLAS PAULI. - IN EUSV. A0 PHIL.

iM

luaB eridens flat ia agnitione omnis operls boni in A quem ideo in bac Epistoia salutat, ut benerole hoiw

Ghristo Jesu. Gaudium enim magnum habui» et
consolationem in charitate tua, quia Tisoera
sanctoram requieyerunt p^r te, frater. Propter
quod multam flduciam habens inChristo Jesu im-
penndi tibi quod ad rem pertinet, propter cha-
ritatem magts obsecro» cum sis talis, ut Paulus
senex, nunc autem et vinctus Jesu Ghristi, obse*
cro tepromeojlio, quem genui in vinculis, One-
simo, qut tibi aliquando inutilis fuit, nanc autem
et mihi et tibi utilis, quem remisi tibi. Tu autem
ilhim nt .mea viscera suscipe [fillum meum cba^
rissimnm]. Quem ego volueram mecum detinere»
ut pro te mihi ministraret in vinculis Evangelii.
Sine consilio autem tuo nihil volui facere, uti ue

tetur parentes indulgere Onesimo. Scribunt etiam;
EccUiiegf id esl famili» ad fidem Christi convocat»,
tfum Ecdesia e$t in domo tua : ideo totam familiam
salotat, qaam tam digno nomine, id est ecdeslam^
appellat, ut omnis familia secum pro Onesimo apud
Philemonem intercederet, dicens : Vobit omnibus
patrifamilias, matri, filio, et familias sil gratia, id est
remissio peccatorum, et pax, id est tranquiliitas
atnimi. Sint, inquam, vobis hsec aDeo patre nostro:
qui potest et vult, et a Domino Jesu Christo^ qui si*
militer vult et potest.

Ut Aposlolus exorabilem faciat, ait : Ego audieni
eharitatem tuam^ id est dilectionem Dei et proximi,
audiefls etiam fidem^ id est te in fide Christi per-

^ , ^ - , „_-. , ^^.

velat ex necessilate bonum tuum esset, sed volun- " severare ; ideo charitatem praeposuit, quia inten-

tarium. Forsitan enim ideo discessit ad horam a
te, ut in astemum iUumredperes, jamnon ut ser-
vuni, sed pro servo charissimum fratrem, maxime
mihi. Quanto autem magis tibi et in carne et in
Domino? Si ergo habes me socium, suscipe iliuni
sicut me. Si autem aliquid nocuit tibi aut debet,
hoc mihi impata. Ego Paulus scripsi mea manu.
Ego reddam, ut non dicam tibi quod et teipsum
mibi debes. Ita, frater, egote fruar In.Domino, re-
fice viscera mea in Ghristo [Donimo]. Confidens
In obedientia tua scripsi tibi, sciens quoniam et
super id quod dico facies. Simul autem et para mihi
hospitiam. 354 ^^^ ^V^^^ P^' orationes vestras

debat eum movere ad indulgendum proximo :
quam charitatem habes in Domino Jesu^ ut in eo
qui fbndamentum est dileclionis, quam etiam habes
in omnes sanctoSf id est in omnes sanctificatos per
baptismum; quare etin Onesimum sanctificatum in
fide, habenda est charitas, et bonitas : boc, inquam,
audiens, ago gratias Deo meo^ faciens memoriam
umper in orationibus meis, Ego enim de concessis
bonis gratias ago, et ut semper incrementum ha«
beant, oro ut communicatiq fidei tute^ id est ut fides
tua, quae bona tua sanctis commnuicat, fiat evidens^
id estomnibus appareat esse, iriagnitione omnis boni^
id est per fidem promovearis ad omne bonum , et

donari me vobis. Saluut te Epaphras concapiivus q illud sit omnibus agnitum, ideo pro incremento cha-

meus iu Christo Jesu, Marcus, Aristarchus, De-
mas et Lucas, adjutores mei. Gratia Domini nostri
Jestt Christi cum spirilu vestro. Amen. i

EXPOSITIO.

Paulus vinctuSf etc. Ut citius ad misericordiam
moveal Philemonem reticendo hic dignilatum no-
luiiia, ttt, apostolus Christi, etc., inducit nomina
miseriarum qiias patiebatur, dicens : Paulus vinctus
Chritti Juu^ quem ideo gravius est ofiendere, quia
in vincttlis premitur. Yideretur enim Paulus con-
temptui esse Philemoni vel in nullo compati, si au-
diens eom vinctum esse, daiideret servo, pro quo
precabatur, viscera misericordiae : cum nec Paulu»
vincttts esset pro culpa sua, sed pro Christo Jesu

ritatis tu£ sic oro. Ego entm habui gaudium ma-
gnum, et cum gaudio consolationem in tua charitate^
id est in administratione tu» charilatis, et gavisus
et consolatus sum, ^tita viscera sanctorumy id esi
conversi per praedicationem sanctoruro, requieveruni
per te adminislrantem eis. 0 (rater Phiiemon, mul-
tam efiim quietem habuerunt per te depellentem
frigtts, et esuriem eorum. Propter quod^ id est quia
tanlam charitatem circa sanctos habere consuevisti,
ex eo habern multam fidueiam non tantum quia sic
meruerim, sed tn Christo Jesn. imperandi ttbi. Pos-
sum enim, si volo, auctoritateaposiolatus, accepta a
Christo Jesu, imperare tibi quod ad rem pertinet^ id

^ ^ _ ^ est ad utilitatem tuam. De eo enim quod uUle.est

Ctque quanto plures viderit deprecantes, tanto ci- ^ cogere tepossum, siplacet, sed imperium pra;tcrmit-

tius indulgeat Philemoni, ait : Paulus et Timotheus
fratres scribunt PhiUmoni, quadam spiritualitate ;
nec hoc tuAumdiUctOf sed etiam ad/tilori nostro\
qtti Don cessat a^jttvare et sustentare de rebus suis
fideks Dostros. Scribant etiam Paulus et Timotheus
Appim uxori Philemonis, sorori nostne secundum fi-
dem, et qaadam singolarltate dilectiouis chariuimm.
Ideo Apostolus scribit mulieri, ul ilia videns sibi ab
Apostoio fleri qaod in sexu maliebri non consneverat,
convenieBdo dominum suum, fiectet eum ad par-
cendum servo. Scribunt eiiam Paulus et Timotheus
Archippo filio Appise et Philcmonis, nostro eommili^
toni^ militat enim' Deo nobiscum in prasdication^.
Hic est Archippus qui Gulosseuses fiindavit in fide.

teiido, 355 obsecroieproptercharitatemmagisquskm
hnperem propter auctoritatero. Et obsecrandus es
a me: cum iu\ sis talis ut Paulus^ scilicet, senex.
iEtas enira consimilis bortatur ut senex seni con-
sentiat, nec hoc solum, sed etiam magis ad exau-
diendum invitat hoc quod Paulus nunc^ id est, in '.
tempore quo obsecro, est vinctus Jesu Christi. Qoi
enim eum in vincuUs non exaudit, profecto Jesum
Christnro, pro quo vinctasest, oflisndit. ObseerOy in-
qttam, te per bacc pnemissa, pro meo fiHo quem genui
in vineuHs. Sieul enim si parefttes filium generarent
in carcere, acceptior esset illis, qnia in adversitatif-
btts sttis natus esset, sic Panh» commendat Onesi-
mum, quem iucarceratus baptizavit, qdi fidem

Digitized by

Google

W S. BRUNONM CAtlTHUSIANORUII

Chrisii non erubuit.propter vincula Pauti^ Praemissa A
oiiflU recommendatioue» ejus nomen ad ultimum*
•ubdfi.

Obitcro^ inqnam, pn fitio ^uem ego spiritualiter
genui^ scilicet One$imo, qui fuU tibi inutiiii, furtim^
dabendo a te, aliquando^ id est cum infldelis esset,
nnnc autem faclus fidelis, uiHi$ fuit fitt/ii ministraudo
in vinculis, et pcr lioc utilis tt6i. Quidquid enim ipse
boni fccit, liide iibi debetur, cujus et servus est» et
fortassis pecunia fuit. Quem Onesimum remiM tibi
cum hac Cpistolai Tii autem tuscipe eum ticut mea
vitcera, id est scilo hunc esse in Tisceribus meisk
Quare si bunc non suscipis» mea viscera abjicis.
Qttem Onesimum volueram detinere mUii; elenim
es«et mihi necessarius ut hic ntt/ii miniitraret^ mihf
detenlo in mnculii Evangelii^ id est qu» vikicuia ^
patior, propter Evangeliuin qnod pnedico; quae
nimistratio essct pro (e, id cst pro lua iitiiitate. Si
enim hic servus tuus demptus inihi minislrarct,
libi qiti dominus cras mercedom acquirerct. Sed
licii niihi necessarius esset, tibi aulcm, si dcmptus
mlhi ministraret, ulilis, tamen nihil horum facere
voiui iine tuo comiiiOi ideo ut 11^1 id cst ut non
e^set bonum hoc tuum velut ex neceuitatCy id est
▼cllcs nollea, ied ut esset voluntarinm, Mm eum
Buscipere, ideo quia diicefiit ad horam a fe, fonitan
proptcr hoc ut niodo reciperez eum aiiernum^ id est
perpetuo manentem tccum. Si enim in Infidelitate
perdurans conspectui tuo semper aslaret» in hoc
saeculu (quod parum est) tecun essct, quia mortuus ^
cum impiis deputaretur, tu vero cum justis: sed
modo quia fldelis est, ct nunc et in futuro tecum est
permansurus, ideo ait fonttan^ quia dispositio I>el
ittcerta est hominibus. Et jain amplius non habeas
eum ut urvum solummodo, ied habeas eum ekarii'
iimum fratrem in Domino pro iervo^ id est in loco
servi. Voi quod habere scilicet ut fratrem, plus
serVo, id est quam habcret servum charissiroumy
mihi pro certo charissimum. Quia si mihi adeo
charus est, cui taiitum in Deo frater est, qiianto
magis autem tibi charus esse debet, et in carne
secundum quam servus cst, et in Domino, in quo
iibi frater est. Quandoquidem adeo charus est mihi,
crgo suscipe illum sicut me, si vis habere me

INSTlTtTORl^ OPP. t^AtlS tt. m

sociuin. Si enim odisii eum, qbi ilbi proxlmas est
^ofecto nee Deom dtligis^ i et non diligenil Douin
non est habendft ulta communlo. Ifado fortassis
djoeretille: Reddat qu» abstalli, et ego indul-
geam ipsi» Bene enim Jusidm esi dimittere, sed
pecuniam repetere religio Clirisiiaaa nonproblbet.
Contra hoc Paulus : Sueeipe iltum. Si autem nocvk
tibi atiifuid, subdueendo se tibi, aut sl debet aliquid,
quod, te nescio, asportaViii ideo nOn Minue tniserea-
ris ei * sed hoc totuin impuia fmAt, quasi ego hornm
debitor sim. Et mihi sane Imputare debes et potes.
Bgo onim Paniui icripii mea manu : E§o reddem
Ijbi quo«l debet Onesimus. Ideo aii mea manu;
ponebai enini quiedam signa in Epistolia suis, ut
suas csse nemo dubitarei qui signa videret Qnod
iOe debet ne reniias imputare mihi t ut lion dicam
tibi indurato et indulgerc nolenti, quod tu debti mUn
non hoc solum, sed ctiam teipium. Pauhis jus habe-
bat super eos, ct in rebus coriim quos ad fidem
converterat. Ut negatioiiem obtendere 356 ^^
audeat, subjungit «'^djuraiionem ^ dicens : Frater
Pliilemon ila ego frnar te in Domino, si indulseris
Oiicsimo, ut cstiUiid Horatii (5, 1): Sictediva potens,
etc. Et ideo refice viscera iiiea, id est Onesimum ta
Christo Jetu^ id est propter Christum. Hoc ut, scili-
cet) reficias euin. Et pregmisia icripii tibi^ confidens
de obedientia tua : confido enim le obediturum mihi
super his. Scietii etiam quod tu facies Onesimo quod
dico, et etiam iuper hii postulo, qoia non solum
indulgebis : sed rcddita ipsi gratia tua (si quibus
iudigeal) ministrabis. Sic facias. Simut etiam cum
istis mandatis, para mihi hoipitium. Nam ipero im
donari vobii pcr orationei veitrai. Per hoc etiam
quod se adventurum dicit, Pbilemonem ad miseran-
dum servo indudt. Si enim Apostolus vcniens inve-
niiet dominum immisericordem, severins corriperet
eum. Salutat te Epapkrat in Ckristo Jeiu. Vel foa-
captivtts meus in Christo icsu : qni proptcr ChrisUim
Jesum captivitatem niecum patiinr, Satutant te
etiain Marcus, Aristarckui^ Demoi^ LueUy adjutorei
nui, Gratia Domini noitri Jeiu Ckriiti iit eum ipiritu
vestro^ id est cum Philemone ei ^us /amilia. Amen*
Sicut in principio, sic in flne omnes salniavii, ot
dmnium aflTectiones clrca Onesimum miUgaret.

ARGUMENTUM IN EPISTOLAM AD HEBR^O&

fn primis dicendum cst cur apostohis Panius in hac Epistola scribenda iion servavf rit mofem suum , ut
vei vocabolam nominis sui, vel ordinis describeret dlgnitatein. Uxc cauaa est quod ad eos scriben& qui ex
circumcisione credideraut, quasi gcntium apostolus et non Hebrseorum : sciens quoque eorum superbiam,
suaroque humilitatem ipse deroonstrans, meritum officii sui noluit anteferre. Nam simili modo etiam Joan-
im apostolus propicr humiiitatem in Epistola sua nomen suum eadem ratione non prseiulli. Hanc ergo
Epiatolam fertur Apostolus ad Uebrseos conscripCam flebraica lingua miaisse; cujas aeiismn ei ordinem re-
tinensLucas evangelista, posi eicessum apostoli Pauli Graeco sermone oompoaaiaae didiur.

PROLOGUS B. BRUN(»«1& IN EAMDEM.

• InJudaeaeraniEcdesiae, infideChristiconsiItutae, Ddt de Christo incafnationem, mortem, et resurre-

quibus et ipse Christus prasdicaverat : et per apo- ctlonem, et caetera bene credebant ; sed In <m> plu-

slotorora d«clrinam ejus, et quibus ascendens Insti- riroum errabant, quod circumcisionem, et quaedam

iOaMjUs Eccksias commiserat, fldem suseep^^aHi, lei^alia observabaiit ;* credentes sine his neminem

Digitized by

Google

481» EXPOSlllO IN EPlSTOtAS PAULl. — IN CPIST. AD HEB. 4M

posse Bjilvari, et in boc delrahentes eminentiae et A Idco etiam haec relicuit qula exosus erat illis ,

propterea quia legem perseqttebatnr, et ublque de-

fidei Christi. Et super hoc multas verisimiles addu*
cebant rationes, scilicet quod Christus sublegenatus,
legem per omnia observasset, et si quando de
solutione legis incusaretur, redddmt rationes
quod legem in nuUo solveret, ut ibi, quando
opposuerunt ei quia in Sabbalo curaret non obser-
vare Sabbatum, reddidit raiionem et ait* Si tx»
jit die Sabbati bovem vel asinum tolveniet odaquatum
ducitii itn« tran$gressione legii^ quomodoego ioltendo
hominem a dmmonio legem transgrediorf {Lue. xui,
i5. ) Non recordantes quod Christus flnem illi
legi posnisset, dum vetus Pascba celebravit, et iili
veteri mox novum Pascha (nevum scUicet sacrili*
c'.um) consecravit, tradens corpus et sanguinem

struebat. Unde saepius Incusaverunt eom , imponen-*
tes ei quod legem a Deo nonessedalam diceret, et
omni tempore fuisse.lnutilem. Quare ut se purgaret
ab istis, oportuit eum in Hierusalem secundum
ritus Judaeorum purificare etpurificatum in templum
ascendere {Aet. xxi, 26 ; xxiv, 18)« et Timotheum
discipulum circumcidere {Act, xvi,3). Si autem,
cum ut persecutorem legia suae eum odio haberent^
dignitatis suaenomina prsposuisset^ in principio
obstreperent , dicentes nec audiendum iUis esse ini •
roicum suum , etiam si secundum rationem suade-
ret. Propter hsdc devitanda dignitaiis su» mentio-
nem non fedt Quasi diceret : NuUa mea aoctoritas

suum apostolis suis; ostendens quidquid praeoes- ^ vos compellit , sed attendite auctoritates legis vestrm

serat umbram fuisse, nunc autem primum veritatem
se tradere* Propter hoc quia Christum legem vide-
rant observasse, quia iterum Petms et idti, qui
praedicaverant Judaeis a circumcisione et faujus-
modt iegalibus, non eos coegerant veeedere, timoites
impatientiam eorum quia mallet omnem fldem de-
serere, quam957 ^i^ inquilms consueverant renun-
tiare. Sciehant enim P^us et alii quod slc enntri-
rent eos in 4>ueritia, non posse eos aliter perduci
ad virilitatem perfectionis. Propter hoc, inquam,
circumdsionem curo flde Christi tenebant ; sed PaiH
lus videns Christum inotilem illis esse, quandiu
legemcum fide tenerent, juxta illud quod ad Gala-

et prophetarum, et ex ipsa lege et prophetis intel-
ligetis in Christo fuisse finem legis. £t quia in cae-
teris nomen suum non praeposuif, dixenint quidam
hanc non essePauli; sed alii Bamabae, alii Lucse»
alii Clementis esse dicebant. Contra quos sic argu-
mentatnr Hieronymus : Si qula PauU nomine non ti-
tulatur, Paulijnon est^ ergo^ quia nuUius nomtne
titulatur , sit nulUus. Lucas atique hanc de Hehrm
transtuUt in Graecum. In bac autem Epistola mate-
riam habet eminentiam Christi et inutUitsttem iegis
«omproi)anspereamdem legem et prophetas eoruiiH
dem in Christo finem habuisse; i^aUa quae nec eo
tempore quo esse debebant alicui proderant, uisi per

ta« ait : c Si circnmcidaraini, Christus vobis nibii ^ fldem veuturi , sed Christus sic ad justificationem

proderit {GaL v, 2), > ex sup^abundanti hanc illis
Epistolam scripsit, eum tamen geniiom tantum
Apostolns esset, agens secundum qood zd Roma-
Dos ait: < Honoriflcabo ininisteriura meum, si quo-
modo ad aemuktimiem provocem camem meara
(Rom, XI, U), I ete. Qoare, quia non erat eonta
ApostoKis, nomina dignitatis in hae fipistola pn^
ponere n«lmt, sicot solet in singulis*

suffidt, ut adtiotorio legis non indigeat, et si lex
admisceatur, fldem irritam CaciaL Eo fine sic de
Christo et lege ait, ut Judaei legalia deserant, et in
eminentia Christi justificationem quaerant et acci-
piant. Circa finem etiam Epistobe instroit eos de
moraUute, quia sicat viiium naturale Judaeis sem-
per fuit y luxuriosi nimis erant in cibia etinlUudine.

EPISTOLA AD HEBRiEOS.

CAPUT PRIMUM.
< Multtfariam muitisque olim Deus loqoens pa-
« trUms in prophetis , novissime [in] dielms istis
c locotus est nobis in FiUo , quem constituit haere-
c dem ttniversorum , per qoem fecit et saecula. Qui
t cnm sit splendor |^oria$et figura subsUntiae ejus,
f portaasque omnia verbo virtutis su» , purgatio-
c nem peecatoram faciens, sedet ad dexteram ma-
c jestatisin excelsis, tanto melior angeUsefl^ectus,
f qoauto dilferentius prae iUis nomen haereditavit.
c Cui enim dixit aUquando angdorum : FiUus meus
c es tu« ego hodie genui te; et rursum : Ego ero
c UU in Patrero , et ipse erit mihi in FUium. Et cum
c iterum introducit Primogenitum in orbem terrae,
c dicit : Et adorent eum omnes angeli Dei. £t ad
' angelos quidem dicit : Qui foci^ angelos suos spi-
Patrol. CUiL

D « ritus , et miuistros suos flammam ignis. Ad Fi -
c Uum autem : Thronus tous Deus in saeculum sae-
c culi, et virga sequiutis virga regni tui. Dilexisti
c justitiam et odisti iniquiutem , propterea unxit te
c Deus tuus oleo exsultationis [laetitiae] prae parli-
c dpU>us tuis, et tu in principio, Domine, terrani
c fundasti : et opera manuum tuarum sunt coelt.
c ipsi peribunt, 358 ^^ autem permanebis, et
c omnes ut vestimentum veterascent ; et velut ami-

. c ctum muUbis eos et muUbuntur, tu autem ideni
c ipsees, et anni tui nondeflcient. Ad quem autcni
c angelorum dixit aliquando : Sede a dextris meis,
c donec [quoadusque] ponam inimicos tuos sca-
c bellumpedum tuorum,?(P<a/. cix,i,2.)Nonneoni'
I nes sunt adminislratorii spirilus in ministerium
c missi, propier cosqui hxrediutem capiunt salutis^».

16

Digitized by

Google

4!H

exposiTio.

S. BRLNONIS CARTHLSIANORUM INSTITLTORIS OPP. PAttS fl. m

A ulterius iminutanda, sed oiim iocutas in propbelis
est novissime , quia veritatem locutarus in FiKio
destructurus erat umbram» quam loquebalur in
propbetis. Et si propbetas audistis, quia Deos locn-
tus est in propbetis , abmdantiut obaervate qus
de Deo in Filio audistis. Nunc incipit magDificare
Filium, modo «ecundum bumanam y modoaecnD-
dum divinam , modo secundum utramqae simal
substantiam dicens : Qwm Filiam Deas Paler
constHuUy id est firmiter stabilivit hmredem
universorumy id est iirmum possessorem on-
nium non haeredem quam Paler ejus decesserit,
359 ^^^ ^A bumanis legibus fit, sed baeredm se-

Multifartam, etc. Nunc in principio probare iuten-
dli Christum Filium Dei audiendum essc, confe-
rendo eum prophetis, qui, si ideo audiendi fuerunt
quia Deus per eos ut per instrumentum locutusest,
muito magis observanda sunt prascepta Christi , in
quo Deus locutus est, nt in Filio. Confert iterum
Christum angelis , quia si verba angelorum per eos
prophetarom prolata observabantur, observanda
sunt verba Christi longe ampltus, qui longe melior
angelis est effectus. Et hsec omnia quse praemiltit
spectant ad conclusionem [illationem] inferius po«
sitam , ubi ait : Propterea abundantius^ etc. Quasi
diceret : Observate quae dicta sunt a Filio, quia* cundum quod idem ait : i Omnia quaecunque babet
Deus olim loquens patribui noslris, id est prioribus Pater, mea sunt {Joan. xvi, 15). • H«c constiuicio
ludaeisqutetincarneetincultuDeipatresnobissunt^ ^ secundum quod homo est , facta est in eo, in qoo

loquens, inquam, patribus in prophetis. Non enim
prophetarum erant, quae ioquebantur, sed Dei lo-
quenlis per eos ut per instrumentum. In hoc nomi-
iie quod Deus est , muUum opponebant Paulo', di*
centes qnia Deus immutabilis esset. Legem autem
Dcum dedisse negari iion posset, immutabilem de«
bereesse legem, quam, qui mutari non poterat,
dodissel. Olim , inquam , Deus loquens patribus in
prophetis nndtifariam^ id est multoties , ut cum po-
sitione dtctionis non insist^mus. Muitoties , inquam,
quia et Abrabam , et Isaac, et Jacob, et unicuique
eorum multis vicibus. Loquens etiam multis modis ,
quia modo per somnia ut Danieli, modo aperta voce.

secundum divinam ab aeterno fuit omnis plenitudo;
per quem iterum fecit non solum ccele&tiay sed etioM
sascula^ id est quaecunque saecularia videtis, juxta
illud : f Omnia in Sapientia fecisti {Psal. ciii» S4). *
Hoc secandum divinam dictum est de Filio ; qm
Fiiius cum sit epUndor gloritBy id est divin» essenliae
Patris» quae divinitas per excellentiam gloria dici-
tur, et consideratione iUius nihil gloriosnm videtor.
Filius, inquam, spiendor est gloriai, quia sicat ra-
dius solem significat lucere, ita Filius r&diusest,no-
tificans Patrem, non tamen aliud a Patre, sicat nec
radius aUud est a sole. Boc autm secundum iitrami-
quenaturam, maxime secundum divinam dictum

ut Moysi , nunc interiori aspiratione , ut David. Vel ^ ««t de Filio. Qui Filius etiam cum sit /igmra nb-

mutifariam, id est diverso geuere locutionis, ut
huic in somnio', illi sermone aperto , illi interius
aspirando , et ideo diversis modis , quia si in som-
nlo tantnm, putarelur inane quod ita fuisset audi-
ttm , sed ubi hic aperto sermone , bic in somnio ,
alius interna aspiratione, omnes idem et de eodem
perhibebant, certiorem fldem tot modis intellectae
rei faciebant. Multifariam^ inquam, id est muito
genere locutionis , et muUis modis , id est diversis
operationibus , ut in ardentt rubo Moysi, in vellere
sicco et udo Gedeoni , et similiter multis aliis. Olim
loquens patribus in prophetis , locutus est notis in
Filio, Quod ad illud antiquius praesenstempus , po-
nitloquens, etad illud quod quasi praesens erat,

stantia ejus^ id est plena ostensio essentiae Patris.
Figura autem, non qnod diversus a Patre, sed idem;
eadem enim substantia Filius est cum Patre, baee
secundum divinam tantum. Portans etiam omm,
quia, sicut nisi per Filium creari noo poterant, sic
nisi per Filiom creata subsistere non posseat. Poi^
tans omnia verbo^ id est sola voluntate, sicat qaem-
libet regem judicaremus potentem, qui solo vertK»
gubernaret imperium suum. Portans » inquam,
omnia verbo virtutis suas^ id est virtuoso verixi
suo. -

Haec omnia nibil adhuc ad illos, quia dioerent :
Quid prodest nobis si per eum facta sunt omiiia, si
splendor sit gloriae, etc. Ad hoc Paulus respondet :

posuit praeteritum locutus , significat idem se loqui D Filius dico faciens purgationem peccatorum , id est

pcr Filium quod locutus est per propheias, nisi quod
in prophetis occulta veritas , et adhuc complenda ,
in Filio autem aperta veritas el completa. Dicens
etiam Deus loquens patribus locutus est nobis fHiis
eorumdem patrum, innuit eidem populo non diversa
'uisse locutum, sed si per prophetasJudaeis per Fi-
liitm solis loqoeretur gentibus, posset opiuari ad di-
versos populos de diversis fuisse locutum. Locutus
sst nobis novissime , scilicet in diebus istis , adhuc
enim multi supersunt qui eum loquentem et audie-
-unt et vidorunt. Yel ita : Locutus est diebus istis,
sicut dictum est.

Locutm dico novissime , quae hxc iocutio Dei per
Filium novissima fuit, nullius novitatc locutionis

purgans homines a peccatis, et quod purgare possit
comprobatur ex praemissis ; per quem facta et por-
tata~dicuntur omnia, et qui cum Patre eaoem est
substantia, etc. Quod etiam tempore legis Jodsri
confitebantur, ubi dicebant eidem Christo : c Quis
potest dimittere peccata nisi solus Deus? i (Msrt.
ii, 7.) Hic plane ostendebant ncminem posse sahari
a peccatis per legem. Purgationem peccatorum Ta-
ciens. Hoc de Filio dictum est secundum divinam.
Qui Filius cum sit talis et talis, sedet ad dex4eram
majestatisy id est ad aequalitatem patemse majori-
tatis. Majestas enim dicititr essentia Dei, neciniUo
paradiso unde pulsus est Adam, sed sedet tn <s-
celsis coelorum, locatus in dextera Patris, boc se*

Digitized by

Google

493

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAIJL!. — IN EPIST. AD IIER

AH

cuDdum humanam. Nunc Filtum fomparat angelis» A rapliim , qui onlo digniute altoa pneoeDit. Facii

ila tamen ut longe pneferat iUis dicens : Filius,
inquam, effectus ianto melior ange/is, quanlo dilfe-
rentint hwreditavii nomen , id est honoriflcentiam
postquam resurrexit et ascendit. Differeutius^ ideo
quia cum adhuc esset passibilis et morUlis, diffe-
rens nomen habuit , quia angell ministrabant ei
(Maith, rv, il) , sed ascendens multo differentius
nomen possedit. Et quia differentius esse posset,
non tamen prse angdis, ideo ait di/ferentiw, ila ut
sit fnw Ulis angelis. Yere nomen hserediUvit prae
angelis. Nam vox Patris ait ad illum : FUiu$ meu$
es tu {P$al. II, 1) ; quod nulii angelorum dixit. Sed
admajorem coafirmationem sub interrogatione, hoc
iU ait : Cui angetorum dixit aiiquando , id est nec ,

mim$tro$ $uo$ etiam secundum humanam naturam
obsequentes iUi. Hoc Pater ait, pertinens ad ange-
ios. Hoc autem idem ail ad FUium. 0 Deus FUi,
ihronu$ Ikmi, id est judidalis sedes tua permanet in
$(Bculum $<eculi. Et merilo, qnia tirga regni tui est
virga aquitatie , id est direcU $quiUs et inflexi^
Inlis. Virga regis recU, et ideo de SBre solet fieri, ua
signum sit direcUe et inflexihUis «quiutis , qum
«quitas in Christo direeU est et inflexibiUs. Herilo
iterum thronus tuus est in aeternum * quia tu di-
lexitti ju^titiam^ id est omne bonum non coaetns,
sed ex dilectione amplexatus es. Et sicul dilexisti
justitiam , iU odi$ti iniquitatem^ id est omne m*-
lum. Quidam enm sic diligunt justitiam ut Umcn

priusquam confirmarentur, nec postquam per casum * ^uasdam injustitias odio non habeanL

al.orum confirmati sunt : Dixit , inquam : Tu e$
fiiiue meus consubsUntiaUs, non adoptivus, ego enim
Pater<)ienvt te hodie (ibid.)y id est in aetemiute. Pro-
pter infirmiutcm inteUectus nostri, cum hodie (quod
nou praesentis temporis est) posuit prseteritum ge-^
uMy ne si diceret hodie gigno te, suspicaremur eum
n >n ab aeterno genitum de Patre. Et ideo genui
dixit, seeundum infirmiutem nostram, hodie secun-
dum diTiniutem in qua nibil praeteritum, nihil fu-
turum, sed omnia ibi hodie praesentia.

Et rursum etii ang^lorum dixit hoc aiiquando? vel
sine iuterrogatione. Hurtium Pater hoc aitde FUio. Ubi
ait rur$um de eodem significat esse dictum. Ait Pa-

Et propterea ut thronus tnus esset in aeiemum»
ttt Tirga aequiutis esset tibi , ut diiigeres justttiam»
fhropter hmc omnia ut existerent in fe, o Deus Fili,
Deus Pater unxit^ ego scilicet qui loquor, unxi te.
Aiii per minlstros ut DaTid et Saul uncti sunt ;
Gliristus antem propria operatione Patris. Unxit te,
inquam, Deu$ iu»$ consnbsUntialis tibi, cleoy id esc
Spiritu saucto, quia slcut oleum carnem, sic Spiri«*
tus sanctus fovet et demulcet animam. Oieo dico
ex$uiiation%$. £t merito dicitur exsulutionis, quia
bomo ille per spirltum de qno conceptus est, a
peccato permansit immunls. Unctus est Christus
Spiritu sancto in uteroMatris. Aeceplt iterum Spi«

tcr : Ego ero iiii, id est ad honorem ilUus, ero iUi q ntum sanctum In bapUsmo, quando in specie co-

inpatrem et ip$e flUus erit mihi in filium {II Reg.
Tii, 14 ) ad me magnificandum. Ero et erit posuit,
non quia hic Pater, ille FUius non sit 3G0 ^^
aeteruo , sed quantum ad communem notitiam ho-
minum. Nec ad hoc lUe Pater, nec iste Filius, sed
in die judicU erit Pater, erit FiUus, cum omnes impii
cognoscent Chrislum esse Christum Filium Dei ;
quod Yiventes negaverunt. Haec duo secundum divi-
^itatem dicU sunt de Christo. Et iterum dicit Pater
de eodem FUio, adorent eum omne$ angeli Dei (P$al.
xcYi, 7), sed praemittit quando hoc dictum sit. Cum
PaterinfrocfttCfl, id est ostendit introduoendum Pri-
mogenitum^ suum Christum t» orbem ierroB. Intro-
ducit ideo quia in interiora eordium ductus est ;

lumbae super eum tIsus est (Mattk. iii, i6), non ta*
men in1>aptismo SpirltUm acdpiens, quasinova
justificatione Indigeret, sedut oslenderet quod Spi-
ritum sanctum hominllros in bapUsmo ad justifican-
dum tribueret. Unxlt te Deus oleo pr<9 iwrfle^taf
ticts, id est prae apostolis et caeteris, qui Splrituoi
sflnctuin acceperant. Prae Ulis Ideo quia Chrlstus d«
Spiritu sanclo, omnes aUi de semine carnis conee-
pti sunt. Haec omnia secundum humantuiem dt
FUio dlcU sunt ; baec Pater dixit de FUIo, et iterum
propheU ad Patrem de eodem FiUo, secundum di«
Yinam. 0 Domine Pater, iu fundaeti terram^ id est
firmlter sUbilisti hanc Ecclesiam : quae terra dici-
tur comparatione superioris Ecclesiae angelorum.

ciim, inquam, introducendum ostendit, dieit. lUud D Fundasti dico tn princtpio , >d ^st per principium

et jungitur inUttera psalmi, adorent eum, scUicet Fi-
Uum secundum humanam naturamomn^f angetiDei.
Et hoc de eo post resurrectionem accipiendum est.
Mud praecedens ero ilti in Pairemy in Isaia inveiii-
tur,in psalmo etlam : iMisericordias Domini,i quoJ
idem valet, ibi habetur : c Ipse invocabit me, Pater
mens es tu (P$at. lxxxyiii, 27). > Illud quod sequi-
tur, f adorent eum, > babetur ii| psalmo : c Doml-
nus regnavit, exsuketterra (P$aL xcyi, 7),> nisiquod
ibi est adorate, hic adorent. Dicit etiam Pater de
eodem FUio pertioens ad angelos. Hoc, scilicet, qui
FUius facit coelestes $piritu$ $uo$ angeto$ , id est
suos legatos mittens eos quo placet. Nec Untum il-
los Inferiores : sed etiam fiammam igniL, id esl se-

quod est FUIns jnxU quod Idem de se ait : c Ego'
principium qui et loquor Yobis ( Joan. tiii, 25). i
Fundasti terram, et coeium, Id est majores sanctos,
ut apostolos, qni mysteria tua compluunt subditis.
Hos, inquam, non solum fundasti, sed dicendi snnt
propria opera manuum tuarum, In exceUentia enlm
horum apparet manus tua fuisse operala, sicut qui-
llbet artifex diceret : Haec imago egregia opus
meum est , sed in iUa deterius facta non cognosco
me, cum Umen utraque opus ejus sit. Et ip$i 2B1
coeli peribunt, id est morte destruetur quidquid ex
natura sua erunt, sed tu permanebi$ in t7/is, id
est jiistitia et caetera quae tu operaberis , in iilis
permanebunt, et omne$ sive cceii, sive terra Mera^

Digitized by

Google

sm S. BRUNOMS CAftTnUSlANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II. m

uetU^ id est panialiin comimpeotiir misena carnis. K « eum super opeca maooum luarum. Omnia suLJfr-

Veterascent dico, et peribuDt %t vettimentum^ id
est secnndum corpus quod in eis est, circumdans
animam tanquam vestimentum. Ipsi peribunt^ et tu
mutabU eo$ vetut amictum, id est corpus, quod quasi
amictus anim» est. Mutabis impassibile lactum et
immortale. Mutabuatur etiam secu6dum animas
gloriosiofes factas, et iu cognitione Dei proficien*
tes. Ipsi peribunt et Teterasoent, tu autem e$ idem
ipse, id est immuubiiis contra hoc quod ipsi vete-
rascunt, et annitui non deficient^ id est aeternitas tua
permanens est. Gontra hoc quod ilii morte peribunt,
Aon solum per praBmissa major angelis comproba*
lur, sed etiam per hoc dictum Filio : c Sede a
dextris, i quod nuUi dictum est ang^o. Quia ad

I cisti sub pedibus ejus. In eo enim quod omnia ei
f subjecit, nihil dimisit non subjectura ei. Nune
c autem neodum videmus omnia subjecta ei. Eum
c autem qui modico quam angdi, minoratus esl,
c videmus Jesum, propter passionem mortis, gloria
c et honore coronatum, ut gratia Dei pro omnibus
f gustaret mortem. Decebat enim eum, propter
c quem omnia, et per quem omnia, qui multos filios
f in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per
c passio^em consummare. Qui enim sanctificat et
c qui sanctificantur, ex uno omnes. Propter quam
t causam non confunditur fratres eos vocare, di-
c cens : Nuutialyo nomen tuum fratribus meis, in
f medio Ecclesiae laudabo te. Et iterum : Egoero

quem angelorum dixit Pater aiiqaando, sicut idem B < fidens in eum. Et iterum : Ecce ego etpueri mei

verbum supra notavimus, Sede, id est judica et
quiesce a dextrU^ id est in potioribus meii^
quoadu$que ponam immieoi tuo$ icatellum pedum
tuorum {P$al. cix, 1, 3), id est ita plenarie subjectos
tibi, nt scabeilum sub]icitur pedibus? Per pedes
tamen bumanitas Ghristi intelligitur, quas uitima
pars in ilio. H«c autem piena subjectio, consum*
manda ent in ultimo judicio secandum huraanitatem
Filii. Yere nuili angeiorura dixit hoc quod dixit
Filio, 9ede a dextrii^ qnia angeli ministri sunt Filii,
hoc autera repugnans est ut ministri siot Ghristi, et
ejusdem dignitatis. Quod ita ait : Ideo constat hoc
iton esse dictum alicui angelomm, quia nonne omnee
angelici epiritw quotqvotMAl, sunt adminiitratorii.

c quos dedit mihi Deus. Quia ergo pueri communi-
c caverunt cami et sanguini, et 802 >ps^ siroiliter
c partidpavit eisdem, ut per mortem destmeret
c eum, qui habebat mortis imperium, id est diabo-
c ium, et liberaret eos, qui timore mortis per totam
c vitam obnoxii erant servituli. Nusquam enim an-
c gelos apprehendit, sed semeu Abrahs apprehendit.
c Unde debuit per omnia fratribus assimilari, ut
c misericors fieret et fidelis Pontifex ad Deura, ut
c repropitiaret delicta populi. In eo enim in qao
I passus est ipse et tentatus, potens est et eis qoi
teutantur auxiliari. >

BXPOSITIO.

Ex omnibus superioribus infert ; ad boc enim

idest dispositi ut administrent Ghristo? Et quia G comprobandum omnia adduxit, dicens : Quiasiia

quidam ministri constiluti sunt, qoibus imperare
iion audent domini, ad hoc removendum addit, Ita
dico adraimstratorii, quod mitft in miniiterium
quoeunque sibi pUcet etiom prapter eo<, id est
propter homines. Multura sabjectos constat esse
Ghristo, imperio cujus deserviunt etison homioibos,
qui minores sunt angelis. Propter eos dico, qui ea-
wient kmreditatem iolutii^ id est qui possidebunt
aelemam saiutem in haeieditatem, id est firmam sibi
possessionem.

CAPUT n.

c Propterea abundantius oportet observare nos
c ea qusB audivinius, ne forte pereflluamus. Si enun

prophe'lis et in Filio locutus est Deus, quia per
Filium omnia facta sunt, quia major est angelis,
quia dictum est Filio : c Sede a dextris, > qnod nulii
dictum est angelo, propterea oportet noi obiertan
ea qwB audivimus a Filio abundantius quam ea qaae
audivimus a prophetis. Prophetas quidem abundan-
ter, sed Filium abundantius oportet audire, ne forte
non audiendo Fiiium, perefpuamui. Nos multis mise-
"iis et peccalis quoiidie eiHuimus, sed, si non obser-
vemus mandata Ghristi, pereffluimus, quia omne
bonum elabctur a nobis, et poena totius justfUae
nobis residua erit Probavit Filium esse audiendura,
tum quia in Filio locutus est Deus, sicut in prophe-
tis, tum quia Filius msjdr est angelis, et hoc per

€ qulper angelos dictus est sermo, factus est fir- ^ auctoritates eorumdem probavit; raodo mandata

1, mus, et omnis praevaricatio et inobedientia accepit

c justam mercedis relributionem , quoraodo nos

t effugiemas, si tantam negiexerimus salutem ? Quae

« cum initium accepisset enarrari per Dominum, ab

c eis qui audierunt, in nos confirmata est, con-

c testante Deo signis etportentis et.^variis virtutibus,

c et Spiritus sancti distributionibus secundumsuam

c voluntatem. Non enim angelis subjecit Deus or-

c bem terrsefuturum, de quo loquimur. Teslatus est

c aulem in quodam loco quis dicens. Quid est homo

f quod memor es ejus, aut fiiius hominis quoniam

c visitaseum? Jtfinuisti eum paulo minus ab ange-

« lis, gloriaet honore coronasli eum, et conslituisti

Filii observanda dicit ideo quia non effugient poQnam
qui negleierint propositam sibi a Fiiio salutem.
QuQd ita probat : Yere quae audivlmus a Fiiio nisi
observaverimus, perefiluemtts, id est puniemur, quia
si sermo angelorum non impietus poertam intulit
non observantibus, tunc salus Filii neglecta, qui
major est angelis, poenam inferet n^iigentibus.
Quod ita : Si iermOy id est ostensio volunutis Dei,
seu in lege, seu in prophetis, qui sermo dictui eit
per angeloi. Angeli enim et Moysi legem et cacteris
prophetis ministrabant, quaecunque ilii docebant,
si, inquam, hic sermo factui e$t firmui^ id est con-
firmatus est, sicut lcx data Moysi, per qtiiaedam

Digitized by

Google

EXP08ITI0 IN EPISTOLAS PAULI. — IN fiPlST. AD HEB. m

est per tonltrua ibi aadila, etiam A liis oniDilNis facUa lectifMfimi volmoaiem tiMm

al polUcitallonibos confirmaui. (non enim considerabat medtum, sed beneplaeitam

497

mlracvla, id
qulbiiadam minls
Si, inquam, sermo per angdos factus est drmos, et
ideo mnnU prwwtrieatio et inohedientia. Praevarica-
tionem Tocat, non solum dimittere qnod pnecipitnr
in lege» aed eUam contra legem facere, ut qui Jube»
Uir diligere proiimum, non tantum non dUigit, sed
eliam ocddit Inobedientia dieitur non iraplere
quod in legeprMipitar ; eUam si niliil contra legera
operetar : at qui jabetar dfligere non diUgal. Ideo
nit oranifl pr«¥aricatio et inobedientia, el non omnis
praevaricator ei inobediens, signiilcans unam solam
pneraricationem, vel inobedientlara non effagere
poenam. Pnmricator autem vd inobediens malu-
mm pr»micationam vel Inobedientiaram reus esse

miserieorditt sttae)dixit quod negUgentes salntein
Ghristinon eiAigient ^us yindictam. Nunc subjun-
git, quod Tindicandi in omnes habeal potentiam.
Dixi : Qwmodo no$ effu^enm^ et vere hon eflbgie»
mus vindictam negligentes saiutem Fllii, cum pne*
varicatores sermonis angelorum punitisint, quia
Fillo subjiciet orbem temB quem angdis non sub*
jeciL Hic locus fldem fscit a mlnori. Quod ita alt :
Deu$ pater noii uubjeHt orbem terrm angeUs^ mini-
slerio quidero eorum multa in orbe fiimt. Sed omnia
spectani ad Dd ipiperiuin. Orbem term dico ftttn-
rum sabjectura ^ dequo loquimur^ scilicet Ghristo.
Vel ita : Orbem uon subjecit angelis, qnod, sdlioet,

poiesL Si, inquam, omnis praevaricatlo et inobe- "^ ut subjiciatur, futurum est ei, de quo loquimur,

dientia accepit retributionem mercedi»^ id est mer-
cadem relribatam. Merces didtur qus, pro quali«
lale facU, sive malum sive bouum sit, reddilur.
Relrlbulio significat quantum meruit tantum esse
redditam ei. Retributionem, dico, juitamy quia sic
relribaendo Deus agit ex Justitia, nec putelis eum
sic misericordem esse ot obliviscatur justitlae.

^, inquam, praevaricatio vel inobedietttia sermo-
nis dicti per angelos accepit retributam mercedem,
quomodo not elfugtemue illud pereflluere si neglexe-
rimutf non dico prevaricatores exstiterimus, sed
(quod mlnus est) si saltera neglexerimus, id est
inlelligere contemnamus, non dico sermonem, sed
talutemt yethnm enim Ghrlsti creditum credentl

Ghristo. Qoodaulem orbis subjiciendus sit Ghristo,
probat aucloritate David ; qui tamen de hac subje-
Gtione futura loquitur, quasi de praeteriu, sicut ad-
roissus in divino consilio. Et ut certhis exaltatlonem
Ghristi super oraniai probarei, pnemittithomiliutem
ejus, ne sl (tacita humiliute) exalutionem assere-
ret, ambigeretur alium esse qoi humlliatus, alium
qai exaltatos est. Unde sic ail : Non ego solus dico
orbem subjidendum Ghristo, sed etiam tettaiue eet
idem mecum ^tidic^ns iii quodam toco {Ptai.t
VIII, 5, 6). Haec auctoricas adeo noU erat, quod nee
auGtoris, nec iod in quo erat nomine IndigereL
HflBC, inquam, lesUturDavid ioquens ad Patrem. 0
Domine, hamo ille Ghristus quid ett^ admirative, id

bas,causa efiidensestsalutis.Salutem dico tantam, ^ est magnum quid futarus est, sed quantum qoid

Id est indefldentem. Salos enim haec quaodo remit-
tuntur peccau principium habet; positionem vir-
tutum habet incrementuro, in asterna beatitudine
oonsammationem. Nec eos reddit inexcusabiles,
quod nequeant opponere se, quasi remotos hanc
aadisse salutem diceos : Qum salus cum aceepit^
ut initium non constitotionis, qola ab aeteriio
863 s>c fieri erat dispositom ; sed initlum enarrari
per Dominum angeiorum, id est per Ghristum quod
Christus enarrare coepit hanc salutem. Tunc, in-
quam, cum accepisset hoc inltium confirmata e$t In
nos, Id est in vos iddaeos abeit qui audierunt ab ipso
ore Ghristi, sdiicet per apostolos, qoorum Justitia

sit ; hoc Umen totum per hoc quod ta memor et
ejut hominis. Memor fuit Deus hominis Ghristi,
quando eum immunem a peccato conservavit. Homi-
nem eum appelio, aut ut expresstus dicam homo
ille Filius hominis magnum quid est in eo ^tiod ta
mtUat eum. Sicot medicus ut vlsilet, ingreditur ad
Infirmum, sic Deus visiUvit Ghristum in sepulcro,
ingrediendo ad eum ut incorruptibiiis resurgeret.
UbiaitFiJitif Aomtfiiset verum hominem, et non
de semine riri natum ostendit, hominis enim Fiiius,
non hominum. Et sicut cognovi ejus incamationem,
9ic minorationem ejusdem, minuitti enim eum FUium
Dd in virtute per assumpUm naturam passibUiutis

et aucloriUs firmiutem hujus salutis vobis com- 0 et mortadiutis. Minuisti dico paulo nUnut^ id est

mendavit. GonflrmaU dico, Deo contettante, Ipsi
enim^postoli auctoriute sua satis hanc attesuban-
tur, sed Deus idem tesubatur cum illis tignit et
portentit. Signa vocat, ut moriN>8 depeilere, quod
ars medidnalis posset efficere. PortenU autem, quae
contra naturam erant, ut caeco nato oculos aperire,
Lazarnm susdUre : quae et aliud slgniflcabant.
GontesUnte autem etiam Deo variit virtutibut^ hic
veras virtutes slgniflcat, ut justitiaro, prudenUam,
01 hujusmodi, quae ministrabat fidelibus suis. Gon-
lesunte etiam dittributionibuty id est per distribu
tiones Spiritut tancti, huic enim genera llnguarum,
1111 revelationes Scriptararum , et cseteris caeteras
gt atias distribuebaL

roinas per paulum, quia licet morulis, umeti in
hac morulitate imperabat angelis. Minuisti paulo
minus separatum ab angelit^ id est ab illa digniuto
loci, Deus enim homo factus inter homines est con-
versatus.

Posiu humiliatione Ghristi , indpit de exalu-
tione dicens : Coronatti eum gloria^ id Cbt darlute
iroroortaliutis et honore : quia Ipsi flectitur orone
genu. Goronasti ab ea simllitudine didt, qua dcal
victorrevertensde triuropho, coronaro siisdpit; slc
Ghristus triuipphau morle, gloria et honore coro-
nari meruit. Ct eum coronatum conttituitti tuper
opera manuum tuarum super homines et angelos,
auacproprie dicuntur opera manoum Dei, et iU super

Digitized by V:iOOQIC

199 S. BJWNONIS X.UITI1USIAN0RUM

Opera, <IU0d omnia iubjeciiti sub pedibus 304 </**<• ^
id est ipsi plenaria subj.ectieoe. Posset eiiim supe-
rior esse dignitate; quod non lamen inferiora aliqua
subjectione essentei obnoxia. Modo Paulus quod
DaTid ait omnia mbjeciitit quomodo inteUigendum
sit, exponit dicens, ait David : Omnia subjecisti.
lu eo aufem quod Scriptura $ubjecity id est osteodit
subjecta ei omnia^ nUiil dimisit non tnbjectum ei^
quia ubi ait pmnia nibil escipit. Si enim habetur,
sii|>erinsjungitur..Benedico orbem futunim Ghristo
subjectum, quia in eo quod &ubjecit ei omuia, nibil
dimisit non subjectum ei. Ct licet dixerit omnia sub-
jecisli, Kiin^ tamen nondum videmm omnia esse
subjecta et, quare dioebam futurum subjectum eL
liodie euim aliquid subjicitur, sed necdum omuia,
cras iterum aliquid, et necdum omnia,. et istud nec- ^
dum dici poterit» douec in judicio etiam subjicieu-
tur ipsi impii.

. Opponeret aliquis : Sicut necdum subjecta sunt,
sic nec in aeternum subjicientur. Ad hocPaulus : Li-
c^t necdum subjecta sint ei omnia, tamen quia
partem prophetiae in eo completam videmus, scili-
cet coronatam gloria et honore, certi sumus partem
qux restat implendam, scilicet ut subjiciantur ei
omnia« Quod ita ait : Eum qui minoratus est modice^
id estper modicum guam angfili; posset enim ab
eo qood erat minorari, ut tamen remanerel major
angelis, ait minor factus quam aogeli. Eum, ia-
quaui, videmus jam Jesum^ id est salvantem suos»
eoTQnatum gloria et honore^ id est clai-iiate immor- p
taiitatis^ et quod omne genu flectatur iUi. Gorona-
lumy inquam, non sine merito, sed propter passio^
ffem, qu» passio non quoquomodo to&erabilis; sed
passio mortis» Hic jam ostendere incipit, non solum
propter potentiam et ukiouem mandata Ghiisti de-
bere observari, sed (ut illa praetermittamus) propter
dileciionem qua nos adeo dilexit ut pro salvatione
nostra mortem eligeret. Minoratus ideo» ut gustaret
moriem pro omnibus praedestioatis, vel pro omnibus
universaliter. Pretium enim datum est omnibus, si
veUnt» sufiiciens. Gustaret dicit, propter amaritudi-
nem mortis, quae iuteriiis Uii sapuit. Vel gustaret,
quia mors iUa cito praeteriens, quasi in gustu fuit»
non ind)rians per moram. Gustarel, inquam, et
hoc graiia^ id est per gratiam, Iki^ non enim hoc D
or6menierat homo. Ideo gustaret mortem pro om
iiibus quia decebat eum, id est Deum Patrem propter
juem glorificandum facta sunt omnia, et per quem
fucta sunt omnia. Eum dico qui adduxerat, id est
«dducendos praedestinaverat multos filios^ id est ho-
Qimes justificatos ad gloriam, id est ad salvatiooem.
Cum, inquam, decebat auctorem salutis eorum fi-
fiorum (scUicet Ghristum) consummare per passio"
nem morlis sicut promisit. Frustra enim facta es-
sent omuia, si homo uon redemptus periret. Omnis
enim crealura terrena homini deservit ; ut homo in
dlis materiam habeat iaudandi Deum. Si autem
nomo nou salvaretur, dispositio Dei faUeretur, qui
i^ropter se gLorificandum fecerat omnia , cum in

INSTITfJTORLS OPf. PAa& IL SOD

nuUo glorificaretar, damnato bomiiie. El eom pio-
pter Deum glorificandum, et per Deum fada essent
omnia, consiUum ejus impleri oportuit, ut glorifi-
caretur in creaturis, ne, non providere ^uiem bis
quae fecerat, absurdum esset. Gonsummatio Christi
in resurrectione iacipit, perfectionem babilAira in
die ludicu, quando omnia subjicientur eL

Probat qood decuit conaummare Gbri8Cam per
passiones , quia dicerent Uli salis indecens esse ot
quod auctorerat salutis, cui omnia deberenl sobiict,
eum in ignominiaa passioiiis deponere. Uiide ait :
Ycre sic eum consummare non dedecuit quia qn
sanctificat praedestinatoe ad glariam, id est Gliristns,.
et qui sanctificantur^ id est praedestinati anuio$ pea-
dent ex unoy id est ex Deo Patre« Sic enim Christua
bomo pobestati Deisubjectus est, sieut hi quiper ewa
salvautur. Et cum Ghristus ex Deo pendeatt oon de-
decuit si disposuit da eo quomodo sibi plaeuiu Pro-
bat quod sanctifican&et sanctificati ex uno pendeant
per auctoritates, sic dicens : Propter quam causam^
quia sanctificans et sanctificati ex unosunt, propier
hoc, inquam, non confunditurf id est non erutiescit
365 Gbristus eos vocare fratres^ dioens in psalmo :
Nuntiabo nomen tuum (id est honorificentiam Inam)
fratribus meis, et laudabo te positus in medio Eedt^
sice (Psa/. xxi, 25), quasi columna sustinens et ful-
eiens domum» ue quid in ea ruat. Et itenim probat
idem auctoritate Isaiae loquentis in persona Ghristi
sic : Ego Ghristus ero fidens in eum (Psal. xvii, 3)»
id est in Deum Patrem. Gumqoe in Deum se dicat
confidere» apparet eum sicut aUos ex Deo pendere.
Et iterum probat quod sanctificans et sanctificati ex
uno sinty dicens iu Isaia : Ecce ego Ghristus paratus
sum obsequio Dei et pueri mei^ quos Deu$ dedit mihM
(Isai. viii, 18). Ubi ait : Ecce ego, et Deus dedit
mt/it, ostendit se ex Deo pendere. Probavit qood
non dedecuit, concludit modo. quod per passionem
oportuit Ghristum auctorem esse salutis hominum,
dicens : Quia Ghristus qui sanctificat, ei homines
qui sanciificantur ex uno sunt. Ergo Chrislus par-
tidpavit etsdem bominibus, simiUter ut passilniis el
mortaUs fieret. Et quare qui sauctificat participavit
eisdem ? Ideo quia pueri quos sanctificabat com-
mutticaverunt carni et sanguini, \d est corpori et
animae. Per sanguinem enim animam accipit, non
quod sit anima, sed quia sedcs est animae. Commu-
nicare cami et sanguini dicit, veros homiues esse.
£t quare Gbristus ideo participavit humanilati?
quia pueri quos sancUficahat homines erani; pro-
pterea, sciiicet ut per mortem pro puerorum salule
passam destrueret eum, qui habebat imperium mortis^
id est diabolum , qui imperabat lege morlis omni
homini. Nisi enim per naortem non possel desiruere
mortem ; mori autem non posset^ nisi homo fieret,
et ideo oportuit*.eum participare eisdem simUiter.
Deus enim hominem primum purum et in Uliertate
creavit, quem diabolus seductum (quia imperiuiU
Dei transgressus est) imperio suo ut servum man-
cipavit. Uomo autem corniptiis per prccaluui null*

Digitized by

Google

SOI EXPOSITIO IN EPlSTOLAS

virtate hanc senrHulem evadere poiult. Ctim autem
homc per se servus faetus esset, si per alium libera-*
reiur quam per faominem, vioientia esset, et diabolus
injuriam sibi fieri juste reciamaret.

Propterea ut homo redimeretur, oportebat inye-
niri homincm in quo peccatum non essct, ut diabo-
las, in eo usurpans sibl potestatem in quo, quia
peccatum non esset, nullam haberet, per faoc quod
homini sine peccato mortem (quae poena est peccati)
inferret, usurpando quod suum non erat/juste pro
hac praesumptione perderet omnem hominemquem
Juste possederat. Homo autem sine peccato inveniri
non potuit inter homines, quia omnes in concu-
piscetitia nati. Si autem (ut quidam opponunt) an-
gclica natura incarnaretur, cum uterque angelus et
homo in natura habeat peccare, facillime caderet,
cum utramque naluram per se constet cecidisse. Sic
r^quitur humanam naluram nuUo modo sine pec-
cato posse consistere, nisi unireiur ei divinitas.
Ideo etiam (sicut aiunt sancti) Deus voluit homo
fiei-i ut per hoc homines redderet magis obnoiios
su9e dilectioni. Ostendit Ghristum non solum per
mortem destruxisse mortis imperium, sed etiam
merito mortis suae legem (quae Judaeos In servilute
tenuerat) evacuasse. Unde sic ait : Vt per inoriem
destrueret diabolttm^ et ut per mortem liberaret eos^
Judseos ad quos hic sermo erat, qui per totam vitam
titnore morlii obnoxii fuerant urvituti, id est legi,
qiue ut servos cogebat eos, dioens : Si hoc feceris,
niorte morieris. Sed Ghristus, nolens vos servtre
timore moitis, legem evacuavit, ut sicut servi prius
timebatis, slcmodo*per gratiamliberidiligalis. Yere
participavit similiter ut homines sanctificaret, niis-
quam enim apprehendit^ id est in nuUa Scriptura lie-
gitur apprehendisse angelos^ id est angelicam natu-
turam, ut angelos redimeret, sed apprehendit^ id est
legitur apprehendisse $emen Abrahw^ carnem sumens
de Abraham, ut qui per fidem semen sunt Abrabae,
eos salvaret. Vnde quia semen Abrabae appreliendit,
dehuit similari fratribus per omnia passibilis factus
et mortalis, ut misericors (quod erat in natura) fieret
operis exhibitione, et 30B pontifex^ id est factus
nobis potts, quo transeamus ad Deum. Pontifex
dico /ideiist quia nec ab his quos ducebat, nec a
Deo cui tradebat munera suae ductionis qusesivit.
Similari etiam ideo, ut repropitiaret^ id est propi-
tiando remitteret, deticta populi. Et vere potens est
repropitiare delicta populi, nam in eo, id 6st in In-
feriori ejus substantia in qua ipse passus est sub Pi-
lato, tentatus a diabolo, potens est ipse auxiliari ei$
quiciiiique tentantur^ et a tentationibus liberare.
GAPUT fll.

c Unde, fratres, sancti vocationis coelestis pf rti-
« cipes, considerate apostoliim et poniificem <con-
< fessionis nostrae Jesum : qui fidelis est ei, qt li fe-
« cit illum, slcut et Moyses in omni domo ejus.
i Amplloris enim gloriae iste prae Moyse dignus ha-
1 bitiis est, quanto ampliorem honorem habet do*
€ mus aui fabricavil illam. Omnis liamque domus

PAULI. — IN EPIST. AD IIEB. m

A < labricatur.ab aliquo. Qui autem omnia creavff-
Deus est. Et Noyses quidem fidelis erat In tou
domo ejus, tanquam famulus, in testimoniuro eo*
rum quae dicenda erant ; Ghristas vero tanqaam
fllius in domo sua. Quae domus sumus nos, si fi-
duciam et gloriam spei usqoe ad finem firmam re->
tineamus. Quapropter sicut dicit Spirilus san«
ctus : Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdu-
rare corda vestra, stcut in exaeerbatione secun*
dum diem tentatioms in deserto, ubi tentaverunt
me patres vestri, probaverunt et viderunt opora
mea quadrlngenta annis. Propter quod ofl^ensus
[infensus] fui generationl huic, et dixi : Semper
hi errant corde. Ipsi autem non cognoverunt vias
meas, quibus juravi In ira mea, si introibunt in
requlem meam. Videte, fratres, ne forte sit in
aliquo vestrum cor malum, incredulitatis disce-
dendi a Deo vivo. Sed adhortamini vosmetipsos
per singulos dtes» donec hodie cognomlnatur, ut
nott obduretur qois ex vobls fallacia peccati. Par -
ttcipes enun Ghristi effecti sumus; si tamen ini<
tium substantise ejus usque ad finem firmum reti-
neamus, dum dieitur : Hodie sl vocem ejus au-
dieritis, nolite obdurare corda vestra, quemad-^
modiim in ilfai exaeerbatione. Quidam enlm au-
dientes exaeerhaverunt, sed non universi qui pro-
fecti sunt ab iEgypto per Moysen. Quibus autera
iafensas eat quadraginta annisf Nonne iliis
qui peccaveruM, quorum cadavera prostrata sunt
ui deserto? Quibus autem juravit non iniroire
[quibus autom juravit ut non iDtroireut) in re-
quiem ipsius, nisi illis qui increduli fuerunt f £t
videmus quia non potuerunt introire in requiem
ipsius propter increduiitatem. »

E^SITIO.

A superioribus infert quod ex vlndicta et poientia
Ghristus timendus est, quia iterum ex dilectiona
pro vobis mortem gustavit rediiigendus a vobis, quia
potens et praesto est tentatis auxiliari. Unde^ id est
per hsec omnla, o vos sancti fratres, facti participes
ecUestis vocationis. Ad participanda eniiri coelestia
bona vocati estis. Yos, Inquam, diligendo et ope-
rando quae praecipit, considerau Jesum, .'id est Su/sa-
twem^ Apostoium quem Pater legavit ad vos, et pon-
D it/icem, id est factum nobis pontem, quo transeamus
in gloriam, Jesum pontificem confessionis nostree :
quia quidquid alil faciant, nos eum fide confitemur
Salvatorem nostrom. Gomparavit Jesum prq>hetis,
comparavit eum angelis, ita ut illis omnibus majo-
rem ostenderet. Nunc eum comparat Moysi, ita ite-
rum ot digniorem Moyse asserat, quanto filius di-
gnior est dispensatore servo. Unde sic ait : Gonsi-
derate Jesum, qui Jesus fidelis est d, id est Deo Pa -
Iri qui facit illum^ id est qui facturam hnmanam
vnivit Filio. Fldelis ideo quia non suam, sed Patris
gloriam semper quaesivit, nec timore territas, vcl
amore sedoctus mandata Patris occultavit. Fidelis,
inquam, est ei, sicut et Moyses fidelis fuit tn omni
domo illius iesu, vel Dei Patris, In qu( Mtmes non

Digitized by VjOOQIC

m

S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PAR8 II.

m

domintis, hed minister erftt. In omni Ideo, qu:a \n A est perdiirenteni u$que ad finem vit», qaando qood

oinnilNis quae necessaria erant et in docendo, et in
pascendo, et in dncendo domuD) iiiaro, id estpopulum
Jttdaeoruin, fideliter cnutricbat. Vel ita construamus.
Jesus fidelis est Deo, sicut Moyses fldelis fult.
^^Jesus dieo fideihin ommdomo iUius^am in Ju«
daeis quam in g-entilibus : non in qnadam domo iicui
Moy$e$ in Juda^is. lilud ticut similitiidinem tan-
tom notat, noii quantilatem ; prohat per eiTectnm
quod ait : Yere Jesus fidelis est, sicut Moyses. Nam
Jesus httbitus e$t dignus ; iste, inquam, Jesus, qui
filius longe pnecellit ministrum dignss est gloriie,
sicut Moyses, qui etiam mnpliori$ gioria dignus est
fnos Moy$e, id est quam Moyses vel pr» Moyse exi*
stens iu merendo. Tanto utique amplioris, quanto
ampliorem honorem domu$^ id est in domo apud eos,
scilicet qui in domo snnt. Vel domus, id est de domo
labi-icata habet ilie qui fatricavit iliam domum. Am-*
pliorem dico quam ifie qui dispensator est in ea.
Nunc doo residua sunt ad probandum, et qnod do-
mus non a se^ sed ab alio fabricata sit, et quod Gbri*
stos eam Dibricaverit

Haec autem omnia oe spiritali domo accipienda
sunt. Sa^pe enim contigit ut, in domibus nosCris 1)o-
norabiiior esset qui ui ea ministrabat quam ille cu*
jos erat domus. Quasi diceret : Bene dieo qoi fabri-
cavit lllam ; per se enfm non potest fabricari, om^-
ui$namfuedomu$ fabricaturab aiiquo. Ad hocllle :
Si ab aliquo, non tamen a Deo. Ad hoc Paulus :

modo speraraus acceptori snmus. Quapropter quia
rctinendo fiduciam et gloriam spei sumas doniiii
Christi. Propter hoc videte, fratres, ne forte qnod
contingere potest, sit in aliqoo vestnim. In aliqao
iJeo ait qula plures sciebat in Ecdesia posse esse
perfectos, ne, inquam, $it in aiiquo ve$trum cor in-
creduiitati$y ut increduli sitis, potantes Christani
non sullicere ad JusUftcationem, sed legem esse ne-
cessariam. Cor dico incrednlitatis maium^ idest in
multa mala prscipitatum. £x qoo enim ineredultts
est aliquis, praeceps rait in actum peocati. Nec pa-
rum nocet cor incredulitatis, quod est habere eor
discedendi a !>eo, Et male vobis si a Deo discedilis,
quia Deo dico vtvo, a quo qoi disccdit, vitam perdit,
^ qui ad eum incedit, vitam invenit.

Videte ne sit in aliquo cor incredulilatts quod ego
prohibeo, sicui Idem prohibens dicit Sfiritu ms-
ctu$ in David his verbis {P$al, xciv, 8, 1f) : Eodit,
id est in tempore gratiae, sic enlm David loqoebsUir
quasi spiritu praesens in di^us GhristL Per A«fw
aulem totum tempus gratiae, a Ghristo osque io fi-
ncm mundi intelligitor« Hodie, inquam, in dielius
Cbristi, noHte obdurare eorda veelra ; $i audieritt$
vocem eju$y sicutrevera audietis. lllud st affinnati-
vum est. Nolite bbdurare cor, 36B agentes sicut
in exacerbatione^ id est multoties exacerbando me
fecerunt patree veeiri. De multis exacerbationibos
unam reponit, dicens : Nofite obdurare fenuidsM

Vm domns iabricator a Deo; nam Beu$ e$t qui ^ diem^ id est sicut illi obdurati sunt in die tenUlio-

ereavit omnia^ quodsi omnia creavit, constalqood
et domum ; qoam qoia fabricavit, sequitur ut am-»
plioris glorise babeatur in illa quam qui in domo
tantum ministrat. Propterea quia fabricavit domum,
lii qua Moyses dispensavit, prae Moyse ideo dignus
babitus est. Propterea etiam ampUoris gloriae est,
qoia Moy$e$ quidem ut famulus in domo non sua ;
Christus vero Filius indomo sua. Quidem, et vero,
distributivse conjunctiones sunt. Moyses qoidem /f-*
dcii$ erat in tota domu$ eju$, scilicet Dei Patris vd
Christi, tanquam famulu$^ quia solummodo famula-
batur in ea. Famulus antem qoi hodie est in domo,
cras fortassls expeHetnr, nunquam adeo tideliserit,
aicut filius qui bsereditate possessurus est domum»

nis, quando tentaverunt me, dioentea : < Noaquid
poterit hic parare raensam populo suo? > {PsaL
Lxxvii, 19.) Tentationis dico factae in deeerto, ubi
magis confugiendum illis esset ad aoxiiiura Dei,
quam ad provocandum eum per tentationem. Vos
autem positi in deserto mundi hujus, videte ne per
tenlationes Deum irritetis, ti6t, id est in quo deserto
tentaveruntmepatre$ vetfrt. Videte si secundum cs^
nem patres sunt, ne sint patres secundum unitatio-
nem. Tentaverunt, inquam, et probaverunt^ id est
probabilem me invenerunt; etenim viderunt epera
mea quadraginta nfmts, iu quibus me omuia posse
experti sunt. Propter quod, scilicet quia tentaveniot
me, o/fen$u$ fui, id est iratus iiuic tam pessimx ^

Moyses tanq^am famulus erat tn teetimonium eo^ D nerationij et dixi de iiii$. I$ti eemper errant, et hoc

rum^ id est ut solummodo testificaretur ea, non ut
gratiam adjutricem ad operanda mandata dare pos-
set ; eorum, dico, qua dicenda erant^ idest quae con<'
veniebant dici illi camal populo, qui spiritalia ca-
perc uon posset. Moyses tanquam famulus in domo
uon sua ; Chri$tu$ vero sic erat fidelis fan^m /i-
/itts, quem ilKns domus roanebat haereditas. Filius,
dico, tft domo non alterius, sed $ua. 0«<b domu$
Christi no$ renati per gratiam $umu$^ hac condi-
tione dicOy sumus domus, $i retineamue fiduciam
$pei, id est spem futurae beatitudinis cum fiducia,
iit fiducialiter speremus ; et si retineamus gioriam
spei, id cst gluriosam spem, quia de jucundilate
coelesti. Ketineamus dico fiduciam spei firmam, id

corde^ id est ex propria deliberatione, quia serio
peccant, potentes et scientes recte agere. Et, Ucet
sic dicerem illis, tamen ip$i non cognoverunt tiat
mea$, id est cognoscere noluerunt opera mea, in
quibus ambulare debuissent ; sed quia non cogno-
verunt, st ipsi tnlrot^ttnl tn r^^tttem meam^ quam
illispoilicitos eram? Defectio oratiouis, utintelli-
gaotur quaelibet inconvenienUa, quasi diceret : Si
introibunt, nemo mihi credat ulterius. Vel quaelibet
hujusmodi. Hlud $i quidam dicunt esse quasi non,
atlendentes vim sententiae, non dictionis. Si introi'
bunt dico ut ego jttrart, id est firmiter stabilivi eos
non intraturos; juravl ulique in ira mea^ id est
quando iratus eram iiiis ; quod utrumque et ira €t

Digitized by

Google

fS$ £IF0«T10 IN EHSTOLAS

jmmeitmii tnfert eU inCroire io requitai. 5/, ^ut-
h»f iH» sit eideiii tMmi ia seotentie bic : Si in-
trebnol in reqnieiii neMii ilti» quibtts in ini mea
jQnnriqwNl aom efltent in reqniem iotnituri* Et quia,
fratres, pro^r eor ia incrednlitate obdoratam pa-
tfibus Testris requies negata est, ideo, fratres» ? i-
deie ne forle sit in aliqoo Testram cor maliim in-
eredolitatlfl disoedendi a Deo Tivo, aieut expositum
est. Ne, ioquam, sitis incieduU^ aed adhortaraini
iiosnieti|Moa de incranento Tirlutum d&oentes per
siDguioadies: VeniUsex^nltemm^ etc.,donec» idest
fMnrftueo^iiooitfialtirin Tobia Mk^ id esttempua
gnti». CofKOmiiialur, Ideo ait, ne remoli a dielwa
Cbristi putarent minus sibi conferre Ghristom quam
temporaneia. Hodie^ inquam, cojfuomiiialiir» quia
bxc gralia quse etiam ultimia triboitur» cognata est
gratiie dat« in diebua Christi, tantum Talens poste-
ns qoastum primitiTia.

Adbortaminly inquam, «1 non okdureiur mliquit ex
vobii faiiaciu. Sdtote enim quod diaboius tos fal-
% si forte obduraminL FaUacia dico causa pec-'
Miiy quiat posiquam deoeptua eat aliquis, magia ac
nagis debinc prssdpitatiir in peecatum. 0ebetis tos
sdhortari etnoo obdurarey quia^qoodnon eramus,
ifeeU mmut per gratiam^ parUeipee Ckriiti^ id esl
lanem capientea cum Cbristo in hSBreditate Patris.
lisc lamen eonditione dico partidpes, si rslinsooiiis
firwmm uaque ud fnem tiieB^ quod nunquam deser»»
Bitts iiriiium eukttuntim ejue^ id est fidem quss est
iDitium bonornm, et per quod Jam deificamurt et
diriase subsUBtiss quodammodo participamus. Re-
tineamos, dieo» dum^ id esl quaudiu, i^iciiur in no->
bis : Hodie ri veeem ejue uudieriiie^ uoiHe eMuraru
eerda vetira^ quemadmodum patree ueetri obduraTO-
mnt tn illa emieerbatioue pnefata. Bene 'dico in exu*
cerbatione. Quidam etiim eorum, audientee mandata
Domini, exaeerhaeerunt Deum. Non iamen univerH
quiprefeeH eunt ak Mffptoper Mopten^ ideatper
ducatum Moysi exaoerbuTerunt Deum, quia nec Caleb,
neclosoe. IKmlliter et tos profeoti ab ifigypto per
Moysen, Id est a tenebris infldelitatis per Christum
consecranfemTobbaquam remissionis, noiiteexacer*
bsreDeum. Yere quldam exacerbaTerunt, quia qui'
^tu htfeneue ett Deus ^mNfriijjrtiila annit ^ nonne
iilit f iii peeeaeerunt (et non impune) ne impumtatem
promitiatia TObia, quia eadavera quorum peccantium
prsiirala siml in dcserlo ? lUis utique Deus infensua
fsicn^Itenim adidem: (hnbut autemjuraaitlkna
wm iniroire in requiem iptiut^ id eat in coslestem
Hierusalem, ubi est Tcra requiea, nim iltit qui fue*
nau in^ftduii : et in Terfob Domioi lldem non ha-
buerunt? Qoibua pro peccalo prostratis sicut abstu-
iit terram roproraisaionis ; aic Toram roqulem quss
ligBificabatnr por illam tmam : Videle itaque ne
m inereduli (quod utique estis) si legem quasi ne-
cesssriam fldd reduciiis non credentea posae justi*
ficsre Deum pro 4acredulitato non iiitretis in re*
quiem. Deus qoidem juraTit eos non inlraturoa in
rcquicm • et sicut juravit, implctuin vidcnios : quia

B

PAULI. -- IN EPIST. AD H£B. 90d

A non potueruttt iutrare in rcquiem propter inereduJ''
tatem tuam.

CAPUT lY.
< Timeamus ergo, ne forte relicta poUicitatione
introeundi in requiem ejus eustimetur aliquis ex
nobis deesse. Etenim et nobis nuntiatum eat,
quemadmodum et ilUs : sed non profuit ilUs sermo
auditua, non admistus fidd ex bis qu» audierunt.
bgrediemur enim ia requiem qui credimus :
quanadmodum dixit. < Sicut juraTi ia ira mea,
si introibunt in requiem meam {Ptal, xcit, 11). >
£t quidem operibos ab iustitutione mundi perfe-
ais : dixit enim quodam loco de die septima sic ;
Et requicTit Deua die septima ab omnihus operibua
suia {Gen. ii, 2). > £t in bto rursum : Si iiitroi-
bunt in requiem meam« (^uoniam ei^o superest
introjre quosdam in iliam« et bi quibus prioribua
annuntiatum est, non intrderunt propter incre*-
duUtatem, iterom terminat diem quemdam» hodic^
in DaTid» dicendoy post tantum temporis (sicut
aupra dictum est) : llodie si Tocem ejus audierilis,
noUte obduraro corda Tcstra. Nam si eis Jesus re-
quiem praestitisset, nunquam de alia loqueretur
poslhac die. Itaque relinquitor Sabbatismua po^
pulo Dei. Qui enim ingreaana est in requiom ^us,
otiam ipse fequieTil ab operibua suis, sicut a a
anis Deus. Festinemua ergo ingredi ia iUam re-
qulom : ul ne in idlpaum quis inddal increduli-
Utia exemplum. YiTUS esl enim sermo Dei ei ef*
flcax, et penetrabiUoT omni gladio andptti, et per*
tingens usque ad diTisionem antmsB ac spiritus :
oompagum quoque ac meduUarum» el discrelor
cogitationum,elintontionumeordi8(£<;c/f. xv,20)*
El non ost uUa creatura inTiaU»Us in conspeau
ejua. Omnia autem nuda el aperta sunl oculia
^ua, ad quem nobis sermo. Habentea ergo ponti-
fienn magoum qui penetraTit cobIos, leaum FUium
Dei^ teneamua spd nostrae confesHonem. Non
enim habemns pontificem, qui non posdt compati
inftrmitatUms nostris, tenlatum autem per omnia
pro droUitudine absque peocato. Adeamus ergo
cum flduda ad thronum gratise ejuSt ut miseri-
Gordiam eonaequamur. et gratiam inveniamus in
auxilio opportono. >

BXPOeiTlO.

El quia pfopter increduUuiem intrare non potue>
mnt ui requiem. igitur limeamHs ne forU aliquit e»
BObia ecisiimeiiir secundum Teriutem deeeu ab Ula
requie. Sed prsemittit possibilUaiem introeundi no-
bis conoessam dioens. Timeamus» inquam, ne reHcta
polticitalione^ id eat frequonti promissione iniroeundi
in requiem ejut^ sdlieel Dei : unde noa habere con*
stal faculUtem inUroeundi, no» inquam, bac relicta
por increduUtatem eiiistlmelttr aUquis noslrum de-
osse a requie. Bene dico poUidlatione ; etenim nobit
nuntiatum ett {quemadmodum et Htie) per fidem
poase intrare in requiem. lUis quidem nuntiatum
fuU, ted tamen nou profuit iltit termo nuntiationia
auditus tantum^ ct noii aiimiilas fidci^ ut ciodcrcnt

Digitized by

Google

507 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS II

his qui a I>eo audtebant. Fidei dioo accepC» ex his A fcctis operibas nuntiatuin est nobis

qum audierunt^ ut sicut audiebant, sic Dfeum impie-
turum crederenl. Yel ita : Sermo auditus et non ad-
mistns fidei , ex his, id est propter ea qu» audie-
rimt ab iUis exploratoribns rerersiSy non profnil illis.
Secundom hanc sententiam ad historiam nos mittit,
quando duodecim exploratores missi a Moyse revei^
tentes terrueruut fiiios Israel, dicentes (Nitm. xiii,
^, 54) : Terram quidem esse fructiferam : sed filios
Enachim ibi esse giganteae statune, quorum in con^
specttt stare uon possent ; quibus et hujusmodi au-
ditis dixerunt : c Faciamus 370 i^o^^ ducem et
revertamur in iEgyptnm (Num. xiv, 4), i in incredu-
dulitate exacerbantes Deum. Yere sermo auditus
tantum quia non est admistus fidei, non profuit il

Dtxit num

Seriptura Tel Moyses m qnodam toeo de upthna ifte
<jc. Ideo non determinans locum dicit in qaodam
loco, quia et hic iocus Scriptur» satis notus ent
illis, et qnia hic locus discretus et egregiiis erat, ubi
de salvatione sermo habebatur : dignitate, tiiqiiaiB,
discretus ab iliis, ubi de tauro immolando liabetsr
sermo. Yel si ibi non sit, enim, nihii oportec repe^
tere, sed dicamus operibus perfeclls. Dixit in quo-
dam loco de die seplima, sic iUud et q«od seqnitiir
nm habet in ordine litterae, unde suffiplHm est;
quasi diceret : Hoc et hoc fecit Deus; et his factis
requievit die septima, Non dicitur Deus requievisse,
quasi qui labore aliquo vexaretur; sed ut per boe
significaret requiem futuram ail : Beus retfmiovHy id

lis : nam quia in nobis est admistus fidei proderit ^st cessavit ii6 omnibus operi^ «teis, quod nihil

nobis. Locus a contrariis. Quod ita ait : Nos qui cre-
didimus^ id est qui fidem auditis admiscuimus, in-
grediemur in veram requiem : cujus et figuram et
veritatem ilU (quia increduli) perdiderunt. Nos, in-
quam, ingrediemur; quemadmodum dixit nos per
fidem ingressuros ; ubi ait : Sicutjuravi in ira mea :
Si introibunt in requiem meam, Et hoc dicere fuit
per contrarium, quia ubi iilos propter increduli-
tailea non intraturos dixit in requiem, ibidem per
coiHrarium nos, quia credimus dixit ingressuros in
requiem. Yel sing ula reddamus singulis. Nobis nun*
tiatum est de requie illa, quia nos qui credidimus
ingrediemur requiem : iilis non profuit sermo au-
dhos tantum, quemadmoduin dixit : sicut juravi in p
ira mea st introibunt in requiem meam.

IMxit superius : Yidete ne sit in aliquo vestrum
eor incredulitatis, quia propter incredulitatem non in-
traverunt in requiem poUicitam, de qua requie nun-
tiatum est vobis, quod si fidem habeatis, hanc re-
quiem habere potestis. Quibus autem modis, et qui-
bus temporibus nuntiatum sit subjungit, ostendens
duas ttuntiationes de hac reqnie factas esse in fi-
gura, quia nemo adhuc requiem illam habere pote-
rat : cujus requiei tertia nuntiatio facta est» non in
flgura, sed in ipsa veritate, quando jam et haberi
poterat, et habebatur ipsa requies, sdiicet in die-
bns gratiae. Littera sic jungitur : Derequie ilia uti-
qoe nuntiatum est nobis : nam et in hoc loco et in

postea operaturus sit; ciyus materia vel simllitiido
in priori creatione non pnecesserit, mat^ria in refaiis
corporeis ; simiiitudo in corporeis ut in animalNis.
Sutim sexta feria facto homine, Sabbato requievit,
quasi per hoc diceret homini : Si obediens mihi
fueris, haec eadem requies perada obedienlia paraia
esl tiiu. Ubi ail : requievit die septima, sic de re-
quie nuntialum est, ut et figura requiei exapedare»
tur, scilia*t terra repromissionis. El Yerilas figune
in diebus Ghristi, ante quem nemo ynram habail
reqvieuu Sicut in praefato loco» sie etiam in Jsio
ruraum nuntiatiim esi. Yel dictl SmpMira de le-
quie illa ubiait ruraum de eodem sifoifteateaBe di*
ctum.

I^c, inquam, imnlialBm esl : 5t intfmhmHt ta re-
^ttiem meam. Ubi enimhoc diceiidaiBcrediilis negabal
requiem, significabatesaerequiemAdeliiMispossideA-
dam. ifaec autem ScnripturaiBvenitttr inDavidyqiii jam
371 ^ figura, scilicel de terra Ulajwomissieiiis noa
poteral propbetare : quam filiilsrael jam mullo lem-
pore possederanl. £t ila secnndum David noii de &-
gura quee jam habebalart sed de veritale rei qwe ia
Christo exspectabatur haec prophelia erat. Seeoih
dum Moysen autem quihoc id^ dioebal filiis israei
propbelia erat, etde figura nondum halata, ei de
veritate in Ghristo accipienda. l^raemissis de eadeni
requie duabus nuntiationibus in figuris, safajungit
tertiam secundum unpletionis veritaiem» dieens :

iUo, et in alio. lllud ei diversilates locorum ubi de D Quiahocetillomodode requieilla nanlialum e8i«eiga

requie agitur significat : illud quidem diseretionem
lemporis : quia tempus quo pnmum de requie hac
nuntiatum est^ sciUcet constitutio mundi, ionge di-
stabat a temporeimpletionis, sdlicet a diebus Ghristi.
Undesie ait: Nunliatum quidem nobis est dere^
quie : et quidem operibue perfeeds incipiendo ab »n-
siitutione mundi : nuntiatum esl nobis de requie illa.
Facto homine, perfecta dicontur esse opera Dei,
cum omnis ereaiio mundi fuerit propter hominem :
si homo capui creaturarum deesset, imperfecta es"
sent omnia prq[)ter hpminem creata. Et quia a Deo
IMrfici et consummari secundum opinionem quo-
romdam posseut, et non priocipium habere a Deo,
iicto ait incipiendo ab institutione mundi. Ycre pcr-

ut implerentur prsedicta, terminat Iterum agens de
eadem requie, diem quemdaraSpirtlus sanctidicendo
ho^ in David. Diem hunc dicil quemdaiii, id est
discretum el omnibus qui ante fueruul pneodleB-
tem : quia in hoc die unpletur salus, qa» in anie'
actis diebas nunliari tantumpotuilnunquaflai unple-
ri. Dicendo hodie in David posl laBlm teaqioris.
Mnllom enim lempus prseterierat a Josue qui ter-
ram promissionis ludaeis dislribuil, usque ad diem
David : unde apparel David aliam requiem iiiieUcs
xisse futuram, qaam iUam teiram qaam jam diu
possederanl. Dioendo, inquam, hediesieal supradi-
ctum esl ibi. Hodie si voeem i^us audicf ilis, noliie
obdurare cord? veslra, quia sicut priores patres

Digitized by

Google

609 EXPOSiTIO IN EPISTOLAS PAlILi. ^ IN BPIST. AD iffiB. 510

propler inciedulitaleia etiam figuram perdiderunt : A e( oom Umtam halieat potentiam, non minorem ha«-

bet sapientiam. Est enim penurabitior omni gkdio^
id est omni hnmano ingenio : qnod qnia oeculta pe-

sic et ¥os (si inereduli rueritis) veram requiem non
possid^itis. Post tantum temporis ideo terminat :
^ontnifi *upere$$f id est resut sMacqu»$damin'-
traire in iUam requiem, Ideo etiam ait noliteohdurare
corda : quia hi qnilms priorihus annuntiatum est de
requie propler increduiilatem snam : nec saltem
introienint in figuram, nedum in ipsam Teritatem.
Vei ita manente eadem sententia. Quia sic et sie
pollicita est requies iUa : ergo ut impleantur pro*
missa : superest quosdam introire in iUam requiem.
£l qomiam snpercst qfiiosdam introire » ideo iterum
terminat quemdamdiemj post tantum temports, di^
cendo kcdie in Damd. £t quoniam lii quU)us prio»
ribas aBnuntiatum est de requie ilia» propter inere

netrat, dicitur gladiu» perforans interiora. Gladio
dicOy aueipiti : quia sicut gladius anceps qui in me^
dio tenetnr anle et retro percutit; sichumanum in-
genium : et de sapientia spiritaU, et de scientia hu*
mana intdUgit. Sermo etiam Dei est pertingem u$*
que ad dimienem animm aeepirttue^ quia scit I)ene
diseernere qu» sint animae, id esi sensualitatis : et
qu« sint spiritus, id est rati<mis. IMscemit etiam
ipsos actns sensualitatis inler se et dispositiones ;
quia aiiquando sensuaUtaarationem secum trahit in
peccatum, modo bene operando conseutit spiritnL
Scit etiam discernere ea quaB sunt spiritus inter se»

dulitatem non introierunt in eam : ideo hodie si B quomodo nunc repugnet sensnalitati » quandoquo

TOGem ejos aodieritis nolite c^nrare corda vestra :
sicot supra dictum est patrilMis vestris. Vere super-
est qoosdam intrare in iiiam terram : nam (sicul
falso potatur a quibusdam) Jesus, id est Josne non
pneslitit eis illam requiem. Si enim hic Jesue^ id est
Josoe prmelitisset m hanc requiUm , nunquam David
loqueretur de aiia lequie longe poet Josue : dioendo
hae dU^ id est est hodie. Yel ita : Nunqnam David
loqoeretur de alia die post haCt id est si inteUexisset
a Josoe Teram requiem distributam esse. Assamatnr
iu : Sed Jesus Josue non pnestitit iUis Teram re-
qoiem. Et quia promiesa est, et nondnm prsestita,
itaqoe boc solom ex praemissis relinqtdtur^ sHticet
Sabbatiemu» papuh Dei. Sabbatismus dicitur jocun- ^
ditatis : etilla ddectatio quae fit in Sabbato signifi-
cans joconditatem veri Sabbati. £t bene dico Sab-
batismas. Nam quieunque ingreeeus est in requiem
ejue^ siye Abraham, sive quiUbet sanctus, iiivenit
bunc Sabbatismom. Quod ita ait : Non solum Ghri<-
stus sed etiam ipw qni ingressos est requiecit ab
operibus euis^ id est ab omni labore : sieut et Deu»
quievit a $uis operilms. Quies enim Domini, signum
ei caosa fuit nostras quietis. Deos eoim sexta die
hominem fecit, s^ta setate redimiere venit, sexu
die, et ejosdem diei sexta hora eum redemit, quie*
soens Sddibato in sepolcro, significans secum in (B-
temo SaUiato quieturos. Et quia reqnies retinquitur
popuio Dei, et quieanqoe ingrediens in iUam, sicut

consentiat : quandoque bene operari secum cogat,
pertingens nsque ad divisienem cempaqum. Yel
(quod idem valet) : Discretor etiam compagum ani-
nuB et spiritus : quia scit scriem iUam quodam or«
dine compactam : nunc in sensuaUtate, nunc in spi-
ritu : sicttt quando sensnatitas desinit male agere,
et defainc bene operando eonsentire spiritui, et sie
gradatim ascendit etiam spiritus , primum bene
operariincifMt : dehino contemplari iUa coelestia, a
c^elestibus transimis, figit ocnlum in ipsum Deum.
Diseretor etiam medullarum^ id est omnis subtUita-
tis animae et spiritus : quia nuUa subtiUtas eom k-
tere potest Discretoretiam omnium eogitationum :
quia novit quidquid homo cogitat,nec sehim cogi«
tationum, sed etiam diseretor bUenHonum cordh^
qula novit quidquid per cogitaliones intendat. Et (ut
sapientiam ejus breviter compreliendam) non eu
ulla creatura im>isibHis^ id est qpae non ^ppareat
in conspectu ejus^ qui tantus est ut simulomnia
comprehendat. £t cum sermo Dei ita sitelBcax ut
potentiam efficiendi quidquid velit habeat, et cum
adeo sitsapiens, bene et polerit, et sciet qmd uni^
cuiquedebeatretribuere. In conspeau e}us nidla
creainra invisUiilis isedomnia sunt nuda^, id est
revelata et (quod msiuB esi) etiam inferius dperta
oculisy id esl perspicaeitati i^« , ad quem tam po-
tentan, tamsubtUiter omnia prospieientemiiioMs est
sermo : hoic enim reddituri sumus rationem de siu-

Dens ita reqoiescil : erqo bene operando, et sane |^ gutts. Festmate ergo ad eum relicto malo incredu-

credendo, festinemu» ingredi in iUam requiem : 'noL
feslinemus uine quis nobtrum ineidat in idipeum ex-
emplumincredulitatis^ id est in eamdem increduli-
taiem , in quam patres uostri inciderunt. Nos dn
€0, gravius nunc ofiendentes, qoia nos habemns
illos in exempium cavendi nobis, ilUsine prsce-
dentiexemploceciderunt. Festinare nos oportet in
reqotem, et non incidere in incrediiUtatem : qida
sermo Dei, id set verbum patris jnxta iUud : c Omni-
paiens8ermotuos,Domine, aregalibus aedibos venit
(Sop. xvH,45). >37SHi<^fMuam,sermo Deiestt»-
f«s,id est vitam babens, soisque vitam ndnistrans.
Cumqoesitvivosestelaam tf/)ic«EX,idestfactaisquodr
eonqoe volt, remanerando plos, damuando impios :

litatiB. Comparavil qnidem Jesum, et msUorem
tendit propiietis, et angeUs, dicenS eum Filiom Dei,
sed qoomedo in eo peuderet lota salus homioiim,
needum dixerat : ad quod possent UU ol^ieere ;
Qold prodest uobis « mayor angeUs sit FiUos Dei,
cum Deusin eo non disposuerit non saUrari? Adbaec
respondet Paulus dicens, ^piod ineo Deus iwmem
salutem proposuit per saeerdotiom €hrisli, Levitir
cum destruens saeerdolium , etper gratiam Cbrisa
inottle pondus veteris legis. Littera sie jungitor :
Quia ad istum tam potentem, tam sapientem nobis
est sermo : ergo teneamus eonfessionem spei nosir»»
id est fidem per qoam n^ eoocedflar sperare fu-
turam gioriam. Tencamus, iiMiuam» kabentee p^tir

Digitized by

Google

841 S. BRUN(»aS GARTBUSIANORUM INSTITUTORfS OPP. PARS II. 5li

ficM, qui facCi» est Dobts pons in saltttem. Poniill'* A « leriiretabilis ad dieeniiiiiii, quoDlam imbeciBes la-

cti eslis ad audieiidam. Etenim c^m deberacis ma-
gislii esse propl» tempust nmum iBdigetis vi toi
doeeamini qii» glnl eleroeDla exordii i

eem dico magnum longe pra» omaibus Leyilicia iqui

pontifex noaler fftnetratit cmlo$ in aubiimitate po-

teiiliet saoerdoles autem de LeTi semel in anno

licebal inlroire in sancla sanctorum, nbi lamennon

eranlniai manufacla. Hicautem potentialiter pene^

I atis ccelis, sedel in dextera. patris. Pontiflcem is-

tum dieo Jesum , id est salvaloremnoslrum el poien-

lemsalvare, quia Filium Dei. Nos laiem bal)enies

poutiflcemy leneamus spei noslne oonfessionem. Ite-

rumnepraemagnitudineJesudesperarent inflrmi fra-

Ires, dioendoquia Filtus est Dei, quia coelos penetraTii»

nunquam dignabilur condescendere inflrmitatibus

nostrisaitPaulus.SinediffideDtiateneamuscoiifessio-

nem iquia non kabemus pontifieem, qui licet Filius ...

373 ^t sil, non lamen poisit compati el condescen'* ^ ricordiam consequi, dicens : Yere per Glurialimi pos-

Del, ei facti estis quibus lacte opos slly non solido
cilM). Omnis enim qui lactis est paniceps» expen
est sermonis JuslitiaB, parvulus enim est. Ferfeclo-

< rum antem esl solidus cibtts, eomm qoi pvo eon-
c suetudine exercitatos liabenl sensiit nd discKiio-

< nem boni a'c mali. »

BXHMITIO.

Dixit superius adeamus Gbrislnm eum fdmda^ ut
per bnnc pontiflcem consequamur mi$ericard»mn tt
gratiam in auxHio. Nunc aulem probat n miMri,
quod per bunc pontifloem Ghristnm ]

dere infirmitatibue nostrie^ et secundum fragilitaten
naiur», ei eiiam lapsis, sed babemns pontiflcem ten--
tatum in came psr omma geuera tentationis. Ten-
lalum dico pr^ simitiiudine^ id esl quia similis fuil
nobis, mortalis et passibilis. Yel, tentatum pro siml-
liludine, id est ul exemplum in se daret nobis resi-i
stondi tenlalionibus, et sic leniatum lamen absque
peccato. Ex eo euimquod lenlatus esl, scit eompati;
ex eo aulem quod sine peccato, potest liberare. Ergoy
quia el compalieniem el potentem liberare habemus
ponliflcem » ei^ eum fiducia adeamms ad thronum
gratiee^ id eai ad Glurisluro, in quo non quaBdam gra*
lia, sed Ihronos el sedes esl omnls gratiae. De pleni-

sumns consequi misericordiam in nnxilie. Naaaqae
per ministerium omnis pontificis lioauiies snb eo
possnnt misericordiam consequi» qui pontifex touge
minor quia sumptus ex hominibns; Ghrisliis antem
pontifex ex Deo. £t in quibusdam verlHS ponlifioem
istum Ghristo comparabit, el in aliis minorem oaten-
det. Nec hoc repugnare TideaUurquod aii : Omneai
pontificem constilui, ut per ministerinm cjus miseii-
cordiam consequantur subditi. Gum in mullis hoc
defueril, quia licel hoc deessely Tel propler peQeaiam
miuistri tcI populi, ad hoc tamen poniifeK oonseaa-
lus fuit ut per minist^um ejus mismeordinm con-
sequerelur populus, nisi in altero peocnToril. Quod

Indine enim C|ns omnes accqi^imus {Joan. i, 16), r ita ait : Gonsequemur misericordiam per ponlifleeo

adeamus ideo, ut per eum eonsequamur miserieer'
diam de commissiSy et apud eum inveniamus gratiam
in auxUio^ id esl auxiliatricem ad beae ^randum
de fttluro. Aaxilio, inqnam, non pro Telle nostro sed
opporftmo, qola qnocunque modo Deus opportunum
Tideal» nunquam snos inadjutos deserel.
GAPUT ?.
< Qmnis namqne pontifex, ex horoinibtts assum-

< plus» pro hominibns conslilDilur in his qoae sunl

< ad Deum, ut offerat dona et sacriflcia pro peccatiSi

< qui condolere possil his qoi ignorant et erranl,

< quoniam el ipse circumdatus esl infirmitale. Ei
propterea debel qnemadmodum pro populo, ita
eliam et pro semeilpso oiferre pro peccatis. Nec

Ghristum. Namque omnis pontifex e» homimbme, Quia
antequam eligalur, sic est ex bominibus, qiiod noa
plus possit conferre alii quam ille sibi. Hic, iiiquaHi,
pontifex aeeumptue^ id est dlTina Tolun(ale electns.
Electio enim dlTina qua 374assumiliir» hoc effidl
in eb ui possh inlercedere pro p<^ttIo, qul prius-
quam sie assumatury impolens esl in Imic : Tdnt
alius homo. Assumplus, inquam, eojisltliillnr pro ko-
nitmMis, qui paulo ante eral ex hominibns. Gonsti-
luitttr, inquam, pro hominibns, non ul pnssis eis ia
necolaribtts, sed tn hie qum eunt^ id esl quie perii-
nenl ad Deum^ sc^cet ul obsecrel ei sncriAeei pro
illis.
In bis ad Deum iU consliluitnr nl oferat donaet

qulsqoam sumil sibi honorem, sed qni Tocatur a D sacrifieia pro peceaiis popuii delendis. Dona Toca-

Deo tanquam Aaron. lu el Ghrisius non semel-*
ipsum dariflcaTilttt PonHfexfleretf sed qui ioeu-*
tns est ad enm : Filius meus es lu, ego hodie go*

< nui le. Quemadmodnm el in alio loco didl : Tn es

< saceidos in aeternum secnndum ordinem Melchi-

< sedech. Qui in diebus camis suae preces suppllca*
ff tionesque ad enm qni possil Iposset] illum sal*

< TUm fiicere a morle; com damore Talido ei la
r erymis oflbrens, exattdltos eslpro sua reTereniia.
f El quldem com essel FiUus Dei, dididl ex faisqu»

< passus M obedienliam, et eonsummatns faclus
• esl omnlbtts oblemperantlbns sibi eausa sainlis
f aetenue, appeAatus a Deo pontifiex, JuxU ordinem
t IMcblsedech. De qno^nobis grandis sermo, el in-

bantur in lege TCteri ill» minores oUalionos. Sacri-
flda anlem, quando immolabatnr Uums toI hujns-
modi. In Ghristo auUm preces el qniBeamp» fedt
usque sd boram passionis dona dicunlur..Sncrificta
autemquando seipsum in ara crucis obuilil. Ubi ail
aseumptus ex honUmbus^ ibi ostmidit aaijoriuteffl
Ghnstit qui ex dectione fki assnmplossil; in his
qu» pnedicU snnt, similitudinem, quia, si per ii-
Ittm ponlificem ofibrenum dona el saerifidn conse-
quttntuT homines misericordiam, qnare non aimifiler
p^Ghristnm hKceadem olferenlem? Gonslitiiimr«
inqnaro, ponlilex qui poMtl, id esl qni in nsu habeal
eondotere his qui ipiorant^ id esl ignoranler ex sim-
pliduie peccanl, et bis qui errant^ id^ sciemes ii^

Digitized by

Google

513 EXPOSITIO IN fiPlSTOLAS PAULI. — IN EHST. AD HEB. nu

cidunt in peccfttum. Talis enim debet elegi qui «n- A bene complacnt (Matth. ui, 17). » In his verbis Fi-

nlbas infinnitalibus fratnim sciat oompati, non qiii
impatienter pnecipitet sententiam damnalionis in
snbditos. In boc bene Ghristns simtlis, qoi tentatvs
per omnia compaiitor inflrmitatibns nostris. Dico
possit eondolere, et ntique debet, qnoniam, sicut
subdlti, ita etiam ipse circomdatas est inflrmitate,
id est et fragiliute camis, et saspins actn peccati. In
hoc antem Ghristus ma|0)r quia absqne peocato. Et
quia ipse drcumdatns est inflrmitate : propterea
quemadmodum oiTert pro pofmlo al>solTendo a pecca-
tis/et conservando de futuro, ita eliam eodem modo
debet (et necesse est) ojferre pro temetipio^ in quo est
infirmitas consenrando de fnturo, et pro peccaii»
prseteritis delendis. In hoc itemm Ghristus major

lium clarificavit. Adljongens antem : i Ipsum audito
(ibid.)f > in hoc verbo pontificem consecravit. Ut
Pater ostenderel dignitatem Fiiii : tu es Filius meiis.
Ita de Christo ait, qnemadmodum de pontificatu
ejnsdem etiam in alio loco ejusdem Scriptur» ait :
Tu ee $aeerdo$9 duraturas in estemum ucundum or-
dknem^ id est secundum dignitatem ordinis Meichi^
eedech. Sacerdotium autem Leviticum non in xt^T-
num, sedin tempore duraturum. Ideo sacerdotium
Ghristi necesse est ut maneat in aeternum, quia sic-
uty nisi per eum, beatitudo non potest haberi, sic»
nisi per eom habilay non potest retineri, In hoc ite-
ram quod in sternum praglalus est sacerdotio Levi-
tico, qnia, illud in tempore. £t si destraeodum sa •

quia non indiget nt oiferat pro se, ntsi tantom pro ^ cerdotium prodesse potuit, multo magis seternum

popnlo. Qnomodo hiepontifex assnmendus sit, sul)-
jungit, dicens : Hie pontifez sic debet offerre, el
quiequam homm pontiflcnm fion eumit^ id est non
se ad snm^dnm honorem Ingerit. Snmll dico sibi^
id est respectn eoram qnse soa suni. Suroeret sibi,
si per pecnniam, si propter personam, si propter
genos, propter sscularem potentiam, vel hnjusmodl
ingeraturin honorem.

Haec enim omnia ex eo snnt, sed qn. propter vir*
tutes, patientiam, homilitatem el hujusmodi, sume*
retur ad honorem, hlc non sl^t, id est ex eo qnod
snnm esl, sed ex virtntlbus qu^ Dei sunt, sumerei
honorem. Nemo snmit sibl bonorem, ted llle ^t «o*

sacerdotium Ghristi ; quod etiam alterius est digni-
tatis, quia secuodum ordinem Melchisedech. Qui
Christns ut certi sitis vos in eo consecuturos mise-
ricordiam, in diebus carni$ $uw^ Id est passibiliUlis
et mortalitatis su». Naturale enim est carnis pati et
mori. lu his, inquam, diebus obtulit preeee et ^up"
pUcationee ad Deuro. Preccs vocal quascunqne po-
stulationes ante passiools artieuiuro feeit, Siipplica«
tiones, dicit quando» Instantehora passionis, tanta
lntentioneoravil.utsaoguinenm sudorem emitteret.
Oblolit, Inquam, ^ tnm 9 gui po$fit $alvum facere
Uktm a morte. Non nt non moriatur, sed ne mors
ipsi diu dominetur. Intendens per se liberatnm a

eatur a Deo, Id esl qoi divina vocatlone eligitor. Non q morte, humanum genus ab eadem liberandum. ObT

tulit, inqnam, ad eum eum clamore validopnon qnod
ila aite damaverit, sed cum valido clamore, Id esl
eom maxima intenlione, et cum iacrymts. Aiihi non
invenitureadem hora iaorymasse Chrlsium » nisl lii
hoe Evangelio Pauli ; cui non minus est credendomy
qoia, si pro Lazaro et pro destractione merasalem»
miserando ubique humano defectul, lacrymasse di-
cltur, roulto magls lacryroasse dicendns esl, ul,
oonsnmmatione obedienll» sutt, defectom bomoni
generis sauarei. Offerena» ioqoam, preees cum la»
crymis exaudUue «1/, eompleto quod postulabal»
pro $ua reverenHa^ id est pro sua rellgione* Yel pro
sua reverentia, id est pro obedientia qua se Pairem
semper reveritum fuisse probavit. Non tauluro pre-

dicltnr, vocatnr a Deo, qood tox divina Ibi audiator,
^, si propter ylrtutes Dei ab hlsqui sanl sont eil*
gitnr, idem valet ac si Deus dlcerel : Veni qnla dU
gnns es accipere pontificatum. Yocator a Deo velut
Aaron a Deo vocatus esl. Aaron tamen non com-
muni electlone dectus est, qula filli Gore contradixe-
ranl. Qoare illato igne aKeno, thorificantes ab igae
consampd snnl, et Dathan el Abiron pro eodem
rourmnrantes, a terra absofpti sonl (Num, xvi, M).
Sed Moyses ex prmeepto Dei, et per miraenlnro aa-
soropsit Aaron In sacerdothim. Praecepit enim ul de
XII iribnbus xn viroram xii virgae in tabernaenlo po*
nerentnr, nl cnins vii^ floraisset, pontlfiex secira-
dnm roanifestam voluntatem Det fleret In electiono

autem Aaron ostendlt quod, si pauci slnl qol juste D oes cum lacrymis obti^» sod etiam didieit^ ooa

eliganl el multitudo contradicat, tamen paucoram
tenlentia canonlce ellgentluro seqnenda est, muUitii-
diuls error reprobandos (Num. xvii, % iO). Pontifex
ille sl tanquam Aaron vocatus sit, non se ingerens
in bonorem, hominibus prodesse potesl. Sicet Ghri*
slus simill de caosa snis anxillari potest, qula Chri--
$tu$ non elarifieamt^ Id est non se magnificando in«
gessit ad hoc, tit fieret pontifes, $ed Pater darlflcavit
Christom ^t locutu$e$t adeum^ dlcens : Tiiei FUiut
""^< S75 ^9^ M^ 9^f^ <«» Isicut in principio Epi-
stoke exposolmns.fbecaoteronoa sunlverba,qnibas
Pater enro clariflcavit; sed inqnibus Ghristnm sacerw
doiio dlgnnm ostendlt : quando antem, dum Ghristns
bapilzareiur, ait : i Hk est Fllius mens, In qao roibi

cognitione, sed per experientiam rei. obedientiam e^
hi$ quee pa$$u$ e$t^ id est per mortero ; cum , id est
quamvie e$$et FUim$ Dei potens omnla» sic tamen
sacerdotlnro suuro Implere voiuit. Et ipse coiisttfli^
fflotes, id est mortuus. Vel consumroi^tus, kl esl in
dextera Patris, nt nihU Iroperfecturo baberel consti-
lutus» factus e$t eauea $aiuti$ mtemes owmibut o^-
' temperatUibue.eibi ^ non illis qui sibi renount obe-
dire. Gausa utiqno salulls bene polest esse, qu^i
appeUaime esl poniifex non ab hominibus, sed a Oe^f
nee seeiiiidttm LeviticiHn » sed juxta dignltatem or-
dinie MeUhieedech, Dlcturus eis quomodo sacerd<^
tlum Bonm legale deslraat saoerdotuim 9 et qu<H
modo omnia legalia ineo finon habeant» qoomodo

Digitized by

Google

51S

S. BRUNONIS CARTHtJSTANOllUM INSTITUTORIS OPP. PAHS II.

516

B

vero suum sacerd otium prseeesserlt lcgale , et in A
selernum sit permansnrum. Primum eos (secnndum
partem tamen) aspera inTCCtione aggreditur, et con-
Tenienter primum eos corrigit , ut correcti dCTO^
tiores sint ad aadiendum , et proniores ad ereden-
dnm, dicens : De quo^ id est quomodo Ghristus sit
ponlirex secundum ordinem Helcbisedech restat
nobis utmo grandis , id est multa comprehendens,
et ininUrpretabitis, id est qui modo non possit in-
terpretari, uec a me, quia non habeo congruos au-
ditores, nec yobis interpretabilis, quia capere non
potestis. Ininterpretabilis dico ad dicendum, id est
ad exponendum Tobis, quoniam tos facti estis imbe--
citles ttd audiendum^ id est ad intelligendum. Yel
sermo iste grandis est et interpretabilis, 376 <I"'^
multa sacramenta hic continentur, quae oportet
exponi. Grandis ideo dico quoniam tos facti estis
imbecilles ad audiendum. Yere imbecilies, nam
cum deberetis eae maqistri propter tempus^ pro-
Hzum quod habuistis ad discendum; tos enim in
ipso initio praedicationis conTersi estis. Cum , in-
quam, deberetis esse magistri, nunc mrstmt indige--
iis ut vos doceamini qum sint elementa exordH ser^
nmnum DH, In sermonibus Dei muUi gradus conti-
nentor : primum simplex instructio, dehinc media
ad oUtfflttm perfeeta. Exordium autem Tocat, ut
quando aliqnis dooetur credere incamationem, pas-
sionem Cfaristi, et hujusmodi simplicilMis oppor-
tuna. Elementa autem exordii sunt, ut seriatim enar-
rare materiam passionis, tcI aliquid hujusmodi.Yos ^
Miam facti estis tales quibus opus sil laete^ id est
puerili insinuatione , et ita laete quod iton solido
. ct60, id est perfecta doctrina. Vere ita lacte, qood
Bon opus stt solido dbo. Nam omnis ille qui par (t-
ceps est laetis , id est cui necessaria est insinuatio
poeriiis, hie talis expers sermoms est justitics^ id est
doctrin» jostorum, id est perfectorum ; ideo expers,
qui^ parvulus est sensu. Vos autem perfecti mali-
tia, sensibus Tero pueri. ParTulorum est lac, sed
perfectorum est saiidus cibus, id est solida doctrina ;
perfectorum , id est eorum qui habent sensus, id est
li\teUectoB vni^ pro eonsuetudine y id est pro ass^
doitate studii exercitatos ad diseretionem boni et
malij ot bonum discemere sciant a malo, et

sus crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et
ostentui babentes. Terra enim saspe venief.tea
super se bibens imbrem et genninans [generans]
herbam opportunam iOis a qoibus colitor accipit
henedictionem a Beo; proferens aulem spinas ac
tribulos, reproba est, et malediaio proxima , cn-
jos consummatio in combustionem.. Gonfidimus
autem de Tobis dilectissimi nneliora et Ticinion
saloti, iametsi ita loquimur. Non enim injastos
Deus ut obliTiscatur operis Tcstri et dilectioDts,
quam ostendistis in nomine ipsios, qui minisira-
stis sanctis el miuistratis. Cupimus aolem unmn-
quemque Testrum eamdem ostentare soUidiudi-
nem, ad expletionem spei usque in flnem, ut non
segnes efficiamini, Terum imitatores eorum qui
fide et patientia hsereditabont promissiones.
Abrahffinamquepromittens Deus, quoniam nemi-
nem faabuit per quem juraret majorem, juniYit
per semetipsum, dicens : Misi benedicens benedi-
cam te, et moltiplicans multiplicabo te. £t sic lon-
ganimiter ferens, adeptus est repromissionen.
flomines enim per majorem sui jnrant, et omnis
controTcrsise eorum finis ad confirmationem, est
juramentum. In quo abundantius Tolens Deus
ostendere poUidtationis soae haeredibos immoluU-
tatem consilU sui, interposuit jusjuranduio , ui
per duas res immobiles quibus impoesibile esi
mentiri Deum, fortissimum soiatiuni babeamus,
qui confugimus ad tenendam propositam spem,
quam slcut anchoram habemos anuime tutaro ar
firmam, et ineedentem osqoe ad interiora yelani-
nis, nbi praecorsor pro nobis introiTit Jesos, se-
cundum ordinem Mdchisedech pontifex factus
in asternum. »

BXf»0SIT10.

377 ^8 doriter increpatis, iterum blanditur, in-
serendo se, dleens. Quapr&ptery id est, quta propier
tempos magistri esse deberetis, et quia exerciutos
sensusin lege.Domini tos oportet habere, ideo noi,
hUermiitemes sermonem inchoationis Christi, id est
dementa exordia, quibus aliquis incfaoat in c(^i-
tione Christi, hanc, inquam, pueritiam desercDtes,
feramur ad perfeeUonem, utsciamus qoomodo in
principio erat Verbom, et Deus erat Verbom, etc

etiam de bonls , quse magis sint bona qu» miiius, n Feramur, inquam, ad perfectionem, non rursumja-

cientes fundamentum poBtUleniite ab operibus mer-
iuisj etc. Opera mortua Tocat, Td peecata, qus
mortificant, tcI priora bona, propter peccatoffl su-
penreniens mortiflcata. JPoenitere autem ab operi-
bus mortuis est fundamentum, quia nisi hic lapis
primum ponatur, nihU sedificabitur ; fundameatum
etiam fidei, qu» sit ad Deum; qoi enim aliunde
qusrit justificationem, Tel non omues partes fidei
credit, hic fidem non habet ad Deom ; fundamentom
etiam doctrina baptismatum, Ploraliler ideo dicit
baptismatum, qnia est baptismus in aqua; dicitur
etiam baptismns in lacrymis pqenitentise ; tertio
modo« in effuslone sanguiiiis pro Cbristo. Fonda-
mentum etiam imnositionis manuujn; nisi enim quis

sdunt discemere ; et de malis, similten

CAPUT VI.

c Quapropter intermiltentes inchoationis Christi

c sermonem, ad perfectionem feramur, non rvrsum

c jacentes fundamentum poenitentis ab operibos

c mortuis, et fidei ad Deum, baptismatum doctri-

n« , impositionis quoqne manuum , ac resurrec-

tionis mortoorum, et jodicii acterni. Et hoc fade-

mus, sl qoldem permiserit Deus. hnpossibile est

enim eos qui semd sunt ilhiminati, gustaverunt

etiam donum coeleste, et pariidpes facti sunt

Spiritus sancli, gitsttiTerunt nihilominus bonnm

t Dei Terbom, Tirtntesqoe sseculi Tenturi , et pro*

4 lapsi Aunt, nurao* *enevari ad pcenitentiam, rur-

Digitized by

Google

517

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAUU -^ IN EPIST. AD HEB.

5i»

crcdal qnod per impositionem manos et peccata
dimittaDtur, accipiendoSpiritiim saDCtnm, et contra
futura mala roboremur, hic fiiDdamentum non ha-
bel» qaia irritnm est quidquid superaBdificat; funda-
mentum etiam nturreeiiotns mortuorum^ nisi enim
quis credat resurrectionem Ghristi effecisse resur*
recuonem mortuorum, fidem perdidit, et non habet
supra quod aedificet; fundamentum etiam judicii
€ttem%. ^ternnm dicit judicium, quia quidquid
isti constituetur de bonis sive malis, in aetemum
durabit. Qui autem futurum judicium non credit,
fundamentum non habet, quia infidelis est.

Haec omnia propterea dicuntur fundamentumi
quia, nisi b»c in fundamento prjecesserint, nemo
aliter potest bonum operari. Haec autem omnia ne-
cessaria erant ittis, scillcet fundamentum.poeniten-
ti:e ab operibns mortuis, quia peccaverant graviter,
et iKHia opera quae in eis prsecesseraot, sicut su-
pra aic, multa eos passos pro Chrislo a contribuli-
bus suis, peccando irrita fecerant. Iterum fides ad
Deum, quia si intelligerent quomodo ex fide Christi
•mnis justificalio hal)eatur, non recurrerent ad cir^
cundsionem , quasi sibi necessariam. Si iterum de
baptismo bene docti esseut, quomodo in illo omnia
peccata dimittantur, iegalia confiterentur esse su"
perflua. Si etiam scirent quomodo per impositionem
manns Spirltus sanctus et priora dimittat, et con*
fortet contra venientia mala non curarent legalia.
Si iterum resurrectionem Christi crederent esse ef-
ficientem causam nostrae resurrectionis in gioria,
nibil praeter Christum quaererent. Iterum, si pen-
sarent quomodo Christus judex futurus sit omnium^
per fidem Jndicis soli studerent placere Judici. Quia
his omnibus indigebant, propterea ait : Feramur
ad perfectionem jacientes (sicut iapis in fundamento
jacitur) fundamentum poenitentiae, et sequentia, sic-
ut exposita sunt. Jacientes dico non rursum, id est
non iterato priori modo, ut sicut prius jecimus in
vobis omnia haec, et vobis peccautibus destructa
sunt rursum eadem iterata destruantur. Ut secun-
dam hanc senteMiam illud nirsum negerous fan-
tummodo. Vel si ad oronia ponatur negatio, senten-
tia manet eadem sic > Feramur modo ad perfectio-
nem, ita u( simus rursom, id est amplius jacientes
fundamentum pcenitentiae ; modo qnidem jaciemus,
sed videle ne rursum oporteat jacere. Sic ad omnia
ponatur negatio, mancute sententia. Moneo feramur
ad perfectiunem, tt utiqne hoc faciemusj id est ad
perfectionem feremur, si quidem Deui pemUseritf id
est 51 in vita hac spatium concesserit quo peccata
nostra possint redimi. Ideo dico si Deus promiserit»
quia impossibite est in alia vita per pcenitentlam re-
novari ; ibi enim locus accipiendi qnod meruit ; bic
locus 37S merendi. Quod ita ait. Si Deus per-
miserit, idco dicb, quia in futura vita non per-
mittet.

Impossibile enim est renovari per recuperatam
justitiam aliquos in alia vita motos ad poenitentiam;
quod renovare rursns esset. Hic enim licet quod ibi

A iierari non potest, scilicet ut quts iLi rcnovetur. tt^
novari dico, eos qui semel Hlumiuati per fidem quia
crediderunt, qui etiam, postquam fidem confessi
sunt, gustaverutu^ quasi suavem gusium et jucun-
dum, cmleste donum sciiioet remissionem depeecato
per baptisroum; quod donum desursum est. Haic
duo circa fidem. Qui etiam facli sunt partieipes Sptrt-
ius sancii quod genera linguarum, vel csetera dona
habuerunt. Qui etiam (quod majus est) gustaverunt
mkUomittus quain nos 6ontwi, id est jucundum v^r-
bum Deij id est divinitatem Filii intellexerunt. Qui
etiam gustaveruut, id est quadam anticipatione prae-
libaverunt nrtutes venturi swcuH^ id est iropassiLi-
litatem et immortalitatem« eos qui etiam haec omuia
habuerunt, e( prolapsiswU; impossibiie est reno-

^ vari rursus motos ad poenitenilam, et impossibile
est eos rtir^nm esse cmdfigentes FUium Dei sibimet
ipsisy id estinalia vita impotentes eificereutulterius
valeat sibi cmcifixio Christi, ei rursum non kabentes
Filium Dei ostentui^ id est ostensioni ut imitenlar
ejtts ostensionem. Quasi diceret : Rursum impo-
tentes imitari Filium Dei. Vel altler ut iteraHoaea
baptismi negemus in hocversu : Impossibileestecs
qui tales et tales faemnt, nedum inieriofcs mrsos
renovari, id est rebaptizari motos ad pcenitentiam.
Ipsi dico si rebaptizantur, rursum cracifigeotes si'^
bimetipsis Filium Dei, non qnod in re iiemm cru-
cifigant, sed in peceali paritale, quia uaa fides,
unum baptlsroa, el Christus consecrans ilhid semei

Q propeccatisnostrismortuusesl.Ideodieaiiturrarsum
sibi crucifigere Filium Dei paritate peccaii, quia, si
prius per baptlsnmm justificati postea peccaverunt,
primum baptisma puUnt proplerea sic irritura esse
ul 51 pmnitentiam de futuro ad justificationem non
valeat. Hi tales itemm voluht crucifigere Christum,
ulex ilerata crucifixione iteratam habeant remissio-
nem, nesclentes quod unum baplisma et una mors
Chrisli» ita post peccaium sicul ante (soluromodo ti
pcenileat), ad omnemjustificationem sufilciat. Oslen
tiii in priori sententia pro ostensioni Inasilate qul •
dem ponitur, sed satis bene est secundum originem
vocis : ab ostendOy ostendis. Ubi sopra ait prolapsi :
iliud pro, gravilatem casas designat, scilicet in crimi-
nale. Dixit superius feramur ad perfeclionem, et

D quibusdam inlerpositis adjonxil. Hoc, inquam, fa«
ciemus, id esl ad perfectionem feremur, si Deas
permiserit, el de eodem subdit : Yere id faciemus
quod ad perfeclioDem feremur : et judlam esl quo-
niam terra bibens imbrem, Per terram homines ac^
ci|rfty qui ut fructum facianl, excolontar verl»
Dei.

Haec, mquam, terra bibeos imbrem, id esl eum
magno desida-io suscipiensdivini verbi doclrinam, ue
ut enim imbersiccalam etinduralam terraminebriat,
sicverbumDeieor indaratummoQeseerefaeit,etooa •
lemperat, ot fructosfacere poasit. Terra,inquaro, bi-
bensimbremM^evetiieiitom. Saepe ideoquia necas*
sidua, nevilescat, nec nimis parca, ne opportunitatera
fraclificandiamittatydebelesse divina doetrma; ted

Digitized by

Google

m

S. imi]!90NlS GAUTIIVSIANORUM IN8TITUT0RIS OPP* PARS U.

520

saepe ui sit rpporltiDior Htrinque coatemperata. Ve- A opere buo. Ministrastis olim et tdhoe in

nieBtem sup^r «e, quia et a Deo et a praelatist qui
SDperiores suut io fiociesia, desceodit doctrina. Ter-
ra, inquam» sic bi))ens imorem et generans herbMm^
id ftst fructam boni operis. Herbam dico apportu^
nam ilU$ aqiubus cotitur^ id est praedicatoribus qui
eam excolunt. Opportanam ideo quia facit non de-
genercm, sed fructum diyinitatis, id est secundum
qaed docentnr operari, et vident in doctoribus suis.
Haecy inqaam, terra sic generans accifnt benedictia-'
nem, id est multiplicationem bonorum a Deo. Bona
terra accipit benedictionem. Terru autem profereni
spinas ae tributos^ r^roba est. Yel si habetur enim^
iu jungatur non mutata sententia. Vere terra, ge*
nerans herbam opportunam accipit benedietionem.

estis ; cupimus autem de futuro ununuiuemque w-
strum^ ut nec unus desit ab kac apere astenimre^ id
est frequenter ostendere eamdem saUieitmdinem^ ad-
ministrandi sanctis usque in finem TestnuD. Ostea-
tare dico ad expletionem spei, id esi in futnra bea-
titudine compleatur in vobis quod modo speratis.
Ita cupimus ostentare, ut nan efficiamini $e§nes ia
hac sollicitudine, sed sitis Jmtla/ore< eorum^ id est
sauctorum qui hmreditabuntpranUssianes^ id estpro-
missas beatitudines : non propter genus« sed fideet
patientia, id esi per fidem, el qaia diu sosttneBdo
non fuerunt (atigati.

Quia sciebat Pauius maltum placere illis si pi-
tribus eorum diceret repromissam salutem, ait, ac

Nam terra profereus sptnasac tribulos reproba est. ^ siquilibet interrc^aret : Suntnefactae promissioDes?

378 Profereos, notat tam male peccare, ut pravo
exemplo comimpat alios. Per spinas, peccata acci-
pit minus paogeniia ; pcr tiributos (qui asperius pun-
guni) graviora. Terra, inquam, spinas ac tribuios
proferens reproha esi, id esi inimica Deo, et prosi-
ma nudedieto^ id est perditioni. Ubi aii proxima, si-
gniilcat pnnam qoidem prope esse, sed adbuc per
poBniteiiiiam posse evadere. Cansummatio^ id est
linis cujus reprobaa ierrae erit in cambustionemf id est
in pei^uuiti igoem ni&i ptieniteai. Idem versus
proximsB litteraB conjangitur, non tamen sic idonee.
Vere in aiia riia nemo potesi renovari ad pceniten-
iiam; nam lerra, id esi homo in hac vita ianlum
bibii veaientem irobrem, id esi potesi niti ad emen-
daiione».. Hic enim locas mereiidi, ibi recipiendi.
Vei secandom aliam senientiam, impossibile esi
renovari, id esi rebapiizarL Nam ierra semel bibii
imbrem, id esi iiomo semel suscipii aauam liapti*
smatis.

Qttia satis duriter eosincrepavii, dicens superius,
cum deberetis esse magistri; rursara indigeiis ui
doceamini, etc. Per hoc iterum qaod prope dixii de
benodictione bonae terrae, suasit eis fructum oppor-
iai^im facere, ei per conirarium deterrnii, nunc
blandiiar eis, ui sieut minis concassii, ita modo
foveai blandimeatis, dicens : Tametsi ita loquimur,
increpando voa snperius, tamen, o dilectisHmi nos
eanfidimus de vabis meliara^ quam combustionem.

Sunt utique ; nam Abraliae. £i tria sabjungit quod
ei promissiones factae sint, et per jusjurandum co»-
firmata^ ei in Abraham jam impletae dtoens : Den
pranninens Abrahm jurai^ per semetipeum, ei ideo
per semetipsum, ^ttoiitam nemimm kabmii nutjarm
per quem juraret ; ei quare ? Ideo quia majorcBi
non habuit, per se juravit sulKlei, sed verba juris-
jorandi praemlitii : juravit, inquam^rffceiif : 0 Abn-
ham itut benedieam te, id esi incremenio viriottuD
ditavero ie in liac vita. Benedicam dico, benedieeu,
id esi iia ut in ofiicio lienedicendi semper maneuB,
et nisi multipticaba ie in futura beaiitadiiie remu*
nerando fidem iuam. MultiplicalM), inquam, wndti-
, plicans, id est non hujus multif^catioiiis fioem f>-
' ciens nisi hoc fecero, (dlsfectio locuiionis) seqoatiir
quodcunque inconveniens. Ei sic Abraham ontiiica-
tus, Abraham ferens langanimiterf quia.el diuet
nulta adversa susUnuit, adeptus est iaiidem repro-
missianem^ id est sxpe promissam beaiitjBdineia.
Ideo juravii quia homo jurat. Ideo per se, qoii
major eo non esi ; hamines emm SSO pitrant ptr
majarem sui ; ideo Oeus posi promissioiien jaraTit
Gondescendens consuetudini hominum, quorum asai
esi cerios fieri per jusjurandum, sicui Jesos diebus
suis secundum morem iliius regioois, in parabelis
et simiUiudinibus loquebatur illis, cum tamen jarare
Dei nihii aliud sit, qoam immutabiliter siabilire. Ho*
mines jurant per majorem sni, et jurame&ittm /bti

et viciniara saiuti vestrae, quam sini spiiiae ei tri* ]> est omnis cantraversics^ id esi altercatioiiis eorenit

baU. Ubi aii devobisy signiflcai talem naiuram esse
in eis,^ quae sit idonea correctioni. Melioraet vicinio-
xa baec eomparaiio non fit inter participantia. Pro-
pterea de vobis confidimus quia multa bona olim
<9eraii estis.; qoae ^i (posiquam poeniiueritis) Deus
Don retriboerei, injustus esset, sed Deus non est irt-
losCiis tfl o^/i«ueatiir aperis vestri; quo omnia vestra
enmibus communia feclstis, et dHeettanis quia hoc
jopus non timoris, sed ex diiectione processit, quam
dileeiionem asundistis in namine ipsius, id estad bo-
Mrem Dei. Operis vestri bene dico, quia vestra ntt-
nUtrastis tanciis, et adiiac eadem dilectione mini"
atratis, Triplex bonum notat in eis, scilicet opus
lAHiam, et dileclionem et hooorificentiam Dei in

valens ad cenfirmationem alterius pariis, m que^
&ciUcet per juramenium, Deus val^ abundoMtim
astendere. Abundanter enim per promissiooem, seJ
abundantius ostendit per juramentum. Volens oslea-
dere tmmo^tittalem, id est iramatabilitatem soi caar
siLi. Gonsilium Dei fuit (qaod vix aliqui cognove-
rant) per fidem Ghristi salvare homines.

Hoc, inquam, consiiiom ostendens iminobile Ac-
redibus pollicitatianiSf id estfrequentis promissionis,
posuit jusjurandum inter promissionem et impletio-
nem medium. Ad boc posuit, tit perduae re$ imma-
bileSf scilicet per promissionem ei jusjarandam, in
^ut^ui impossibile est mentiri Deum, qaia nec in al-
lero ; per lias duas res habeamus solatium fartisab'

Digitized by

Google

S21

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD HEB.

m

mum^ id est quod tn omni adversitiite fortes nos fa- A
ciat« volentes ad horam pati ot in aeternum regne-
mas. lasjurandum dicitur, quasi quod jus est ad
juraadum. Perjurium autem non jusjarandum, sed
jus noH jurandum dicitnr. In hoc juramento Dei au-
ctorltatem habemus jurandi, ita tamen ut nec su-
perflaejuremus, etiamsi veritatem dicamus, nec,
ubi necesse est, veritatem juramento conflrmare de^
seramus. Habeamus solatium no$ qui eonfugtmni in
omni tribulatione ad spem tenendam, non propter
adversa deserendam. Spem dico propositam jam no-
1)i8 in Abraham et impletam. Vel propositam, id
esi omnibus in fide sperantibus oblatam. Ille con-
fu^t ad spem, qui tribulationem spernit gaudio
beatitudinis » quam sibi futuram sperat. Quam
spem habemus sicut anchoram animaf tutam ae fir- ^
mam; ut sicut andiora navim teuet ne submerga-
tur ; sic spes auimam nostram fadat tutam, n^
submergatfprconsentiendoiniquitati, etfirmam quod
Danqaam refugiat pati saltem in minimo titabans.
Spem etiamdicoincedentem u$que in interiora vela-
mittisy id est in interiorem et veiatam beatitadi^
nem, qoam nemo viventium vidit. Interiora velami-
iiis dieebatur locos Sancta sanctorom quae post ve-
laroen erant. Ante velamen aatem locus dicebatur
Sancta, in quo stabant sacerdou^s, sed ad sancta
sanctomm semel in anno ingredicbatur pontifex ;
qaae interiora velaminis signlficabant coelestem bea*
titudinem, nobis in hac vita velatam. Et sicat spe-
ramas illoc otiqoe incedemus, quia fi6t, id est in q
qu» interiora introiit Jesus pnecursor^ id est prce
nobis currens ut eom sequamur, cursor ideo quia
iiulla culpa cursam qus aiiquando reflexit. Introiit,
iDquam, pro nobis introducendis. Pro nobis optime
dico» quia faaus est pontifes noster duratnrus in
wtemnan^ seeundum digmtatem ordinis Melehise^
decb.

CAPUT ¥11.
< Hic enim Melclusedech rex Salemy sacerdos
Dei sanuni, qol obviavit Abrahae, regresso a csede
regom, et benedixit ei, cui etdecimas omniam di«
visit Ataraham,'primam quidem qui tnterpretatur
rex justitiee^ deinde autem rexSalem, qood est rex
paeis^ sine patre, sine matre, sine genealogia, ne-
que initium dierum, neque finem vit» babens, D
assimilatus. autem Filio Dei, manet sacerd^s in
perpetnam. Intuemini autem quantussithic, cui et
decimas dedit de praecipuis Abraham patriarcha.^
Etquidem de filiis Levi sacerdotium accipientes,
mandatum habent dedmas sumere a populo se-
cundom legem, id est a fratribus suis, qaanquam
et ipsi exieruut de lombis Abrahie. Cujos autett'
generatio non adnomerator in ds, decimas
sompsit ab Abraham et honc qoi habebat repro-
missiooes 381 benedixit. Sine olla aotem contra-
dictione, qood minus est, a mdiorebenedicitur. Et
hic quldem morientes homines decimas accipiunt,
ibi autem amtestatur quia vivit. Et ut ita dictum
sil pcr Abraham el Levi, qui dccimas acccoit de-
Patrol. CLIil.

cimatus est. Adhuc eiilm in iumbis patris erat»
qoando obviavit ei Melchisedecb. Si ergo con-
summatio per sacerdotiom Leviticum erat (po-
pulus enim sub ipso legem accepit) quid adhuc
necessarium fuit secundum ordinem Melchisededi
alium surgere sacerdotem, et non secundum or-
dinem Aaron dici? Trauslato ^im sacerdotio,
necesse est et ut legis translatio fiat. In quo enim
hsecdicuntur, de alia tribu est,de qua nuHus
altari praesto fuit. Manifestum est enim quod ex
Juda ortus sit Dominus nostcr, in qua tribo nihil
de sacerdotibos Moyses locotus est. Et amplius
adhuc manlfestum est, si secundum similitudi^-
nem Melchisedech exsurget alius sacerdos, qui
non secuudum legem mandati camalis factus est,
sed secundum vlrtutem vitae insohibilis [dissolu*
bilis]. €ootestatur enun, quoniam. Tu es sacer-
dos in aetemum secuudum ordinem Melchisedech.
Reprobatio quidem fit prsecedeutis mandati, prop-
ter infirmitatem ejus et inotilitatem. Nihil enim
ad pcrfeetam addaxit lex. Introductio vero mdio-'
ris spei, per quam proximamus ad Deom, et quan-'
tam est non sine jurejurando. Alii qoidem snie'
jurejurando sacerdotes facti sont; hic autem cum
jurejurando per eum qoi dixit ad illum : Joravtt
Dominus et non poenitebit eum : tu es sacerdos'
in aeternum. In tantum mdioris testamenti spon-
sor factiis est Jesus. Et aiii quidem plures factl
sont sacerdotes, idcirco quod noorte prohiberen-
lur permanere ; hic autem eo quod maiteat in
ieternum , sempiternona habet sacerdotiom. Unde
etsalvare in perpetuum potest, accedens [aece-
dentes] per semetipsum ad Deum, semper vivens*
ad interpdlandum pro nobis. Talls enim decebat
ut nobis esset pontifex, sanctus, innocens, impol-
lutus, segregatos a peccatoribos , et excdsior
ccelis factus. Qui non habet necessitatem qaoti«^
die, quem admodum sacerdotes, prius pro suis
ddictis hostias ofilerre , deinde pro populo. Hoc
enim fedt semd seipsum offerendo. Lex enim
horaines constitoit saeerdotes, infirmitatem ha*
bentes ; sermo autem jurisjurandi qui potest le-
gem est, Filium in aetemom perfectam. »

EXPOSITIO.

Quomodo seausdum ordinem Melchisedech^ moltis
iuterpositis tandem exseqoitur , dicens : Bene dico
Jesum pontificem secondum dignitatem Melchise-
dech. Hie entm Melckisedech rex Salem^ quse nunc
Hierusalem, tonc dicebator Salem ; sed, propter Je-
bas»os eam postea inhabilantes, addilum est Uieru
ad Salemy et exinde nomen habuit Hierusalem. Hic,
inquam, rex Salem,fuit «aceritos Dei «tfmmt, id est
non ab hominibos neque per bominem , sed de di-
gnitate sua confidens assumpsit sibi sacerdotium»
Dei ; ^t Mdchtsedech obviam venitAbraha regresso
a cwde regum , qui Lot nepotem suum ducebap^
captivum, et d Abrahae benedixit Mdchisedech, ciii
benedicenti sibi Abraham divi^it decimas omninnt

Digitized by

?Googl(

523 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS 11. fAi

spolioram {Gen. xiv, 20). Hic pnmum quidem di- A hoc quod aliqui de filiuLevi accipUnUi tacefdoiium.

ctus est Melcbisedech» ^t id esl quod nomen inier-
pretatur rex juitUias. Deinde autem dictus est rex
Salem^ quod esl interpretatunt rex pacis. Hic iteram
Melcliisedech , sine patre^ iine matre, non qaod pa-
rcntes non habuerit, sed quia Scriplura eum ha-
buisse nuilatenus dicit. Fuil etiam $ine genealogia^
iion habens filios vel filias, neque initium dierum
haben$y neque finem vitee^ quod Scriptura loquatur,
fortassis serio prsetermittens. Hic autem Mclchise-
dech asiimulatus in pra^missis Filio Deiymanet sa-
cerdoSfid est sacerdotium ejus durat inperpetuum.
Quomodo assimulatus Filio Dei, revertentes exse-
quamur per singula. Melchisedech dicitur rex justi-
tiae : quis autem reit justitiae nisi Ghristus, qui per

habent mandatum sumere decimas a populo^ nec alio
modo audcrent, et hoc secundum legem^ In qoa sem
sunt. A popalo dico, id|esta fratribut <iMs,qai,
propterea quia fratres , libenter tribuunt eis , in hoc
quod sumunt decimas, difierunt a populo; quam-
quam etiamipsi filii Levi exierint de lumbit Abrahw^
sicut reliqui de populo. Filii Levi sumunt decimas
afratribns, sed Melchisedech jr^neralto^ cujus nou
adnumeraiur titeis, id est in Judaeis, hic, inqaam,
sumpsit decimas ab Abrahara et bencdixii huuc ju
tempore majoris dignitatis suae, sciiicet, quanlo
jam habebai repromisBtones a Dco.

Nunc cx praemissis coUigit, Abraham dedit , Mel-
chisedech benedixit, sine ulia contradictione. NiiUos

procellas mundi, suos regit in justilia. Ghristus Be">aiboc contradicere potest, quin iliod quod

etiam rex Salem , id est pacis : quia , postquam
suos in justitia rexit , in pace vera angelorum loca-
tosregerenondesinit. SacerdosDei summi: quisau-
tem tantus sacerdos sicut Ghristas, qui propter ino-
bedientiam 382 Pa^tris seipsum obtulit in ara cru-
cis qui obviam venit Abrahae rcgresso a ca^e quin-
que regum. Quinquejreges, quinque sensuscorpo-
ris sunt, per quos omnia vitia in homine dominan-
tur, at, per visum, cupiditas, dum desiderat quod
vidit ; et sic per caeteros sensus , juxta quod in
Evangelio mulieri dictum est ; < Quiuque viros ba-
buisii (Joan. iv, 18). >

Per Abraham quicunqiie fidelis intelligitur ; uni-
cuiqne autem fideli revertenti a cacde hostium , id

nus est benedicetur a meliore. Etiam enim si , se-
cundum aliud , major sit qui benedicitur » in eo ta-
men constat esso minorem quod ab eo qui benedi-
cit, boc quod uon habebat qui benedicitor, aecipit.
Hoc etiam modo intuemini dignitatem Melchisedecli,
quia hic quidem , id est iu saoerdotio Levitico m»-
rientes homines accipiuni decimas. Ibi autem m
superiori loco Scripturae contestatur Moyses» quod
Melchisedech vivit , dum de vita loquens de iftirte
niladjunxit. Hoc etiam modo intuemini dignitatem
ejus, quia Levi qui decimas accipit, ipse eliam Levi-
ticus ordo decimaius esiy id est decimas dedit. £t
hoc dico, ui ita dictum sii decimas dedisse Levi per
Abraham^ id est per materialem causam. Quando

est vitionim , per quinque sensus dominaniium, C ^nim Abraham decimas dedit, adhuc omnes erant

obviam venit Ghristos, dando incrementum boni
operis. Legitur etiam ibi obtulisse Abrahae panem
et vinum {Gen. xiv,i8), quod hic non habetur ; quae
paiiis scilicei et vinom , corpus et sanguinem Ghristi
si^^nificant quorum participatione et peccata dimit-
tiintur, et suscipiens de futuro contra vitia coiifor-
laiur. Gui divisit, Abraham {Ibid.^ 20), id est fidclis
dcciinas omnium, id est pcrfeciiones orancs quae
habuit. Qoisque enim fidelis omnem perfcctionem
suani^Ghristo atlribuit per decem, qui numerus per-
feclus est (quia usquead decem numerus crescit,
nec ultra sed a principio recapiiulat dicendo, undo-
cim, id est unus et decem) perfectio designatur.
Primum quidem dictiis Melchisedech , qui inierpre-

in lumbis Abrahae. Quod optime sequi vidciar. Si
enim omnes in Adam peccavimus, quia in lumbis
cjus, quando peccavit, eramus, quare Levi dedisse
decimas non dicatur^ qui in lumbis AbraJue erat,
Abraham dante decimas? Et vere Levi deciraas de-
dit per Aliraham dantem , quia adhuc Levi erai »
lumbis patris sui Abrahce , quando Melchisedech ob-
viam venit ei Abrahae danti sibi decimas. Si enim
tunc temporis 388 ^s^et Isaac, non dioeretar Leri
tunc iu lumbis Abrahae fuisse, sed in lombis Isaac:
sed qula adhuc erat in lumbis Abrahae per Isaac,
similiter ct Levi. Levi dicitur decimataft in lumbis
Abrahae , et non Ghrislus , licet filias sit Abrahae :
quia Ghristus non secundom coneapiscentiam car-

taiiir rex justitim. Deindc rex Salem quod est rex D nis de lumbis Abrahae natus : Levi aatem per lcgem

pacisj; ita Ghristus pnus regit soos in jostiiia hii-
jus vilae ; in alia viia regit eos in pace. Sine patre
Gbristus secundum carnem, sine matre secundum
dcilatem, sine geuealogia, qtiia filios carnis non ha-
buit, non habens initium dierum, nec .finem secun-
dum divinitafem , coaeternus Patri. Pcr praicedentia
saiis commendata esl dignitas Melchisedech , sed
nunc ctiam ad augmentum dignitatis ejusdem tn-
fai^mtm, quantussit hic Melchisedech , cui Abraham
pairiarcha, id est princeps patrum nostrorum, Isaac
et Jacob, dedii decimaSy quasi servus ejusque tribu-
tarius, ct de prcecipuis quae habebat. Et hoc etiam
alio modo intucinini, quantus.sit Melchiscdcch : pcr

membrorum, quae est concupiscentia camis» de lom-
bis Abrahae natos cst.

Ostendit superius, sacerdotem esse Ghristam se-
cundum ordinem Melchisedech, sufficienterque proba
vit hoc sacerdolium, et tempore et multa dignltateex-
oellentius essc sacerdotio Levi : quod ilerom maltb
modis depressit. Nunc autem commendato sacerdo-
tio Ghristi, transit ot ostendat quomodo per sacer-
dotium Ghristi, Leviticum destroalar sacerdotiani :
qoo destructo, ex necessitate probat soqai dcstruc-
tionem legis. Litiera sic jungitur : Qoandoquidem
Ghrislus faclus cst saccrdos secundum ordinem
Mclchisedcch,et hoc saccrdotium omniinodo |

Digitized by

Google

^2^ EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD IIEB. m

Levitico satis probatum es^t : Ergo , tu legalis , A fnanife$tum est amplius^ id est ampUori et Grmiori

responde mihi de hoc quod sequitur : Si per sacer-
dotium Leviticum erat con$ummatio^ id est, habeba-
tur perfecta justiflcatio. Et bene dico per sacerdo-
Uum debere fieri consummalionem : quia populus
accepit legem existentem sub ipio sacerdotio. In ma-
nu enim sacerdotis lex erat, et lex impleri non po-
terat, nec saltem minimum operari, nisi minislerio
saccrdotis. Si, inquam, consummatio erat per Le-
viticum sacerdotium, quid adhuc postquam vetus
sacerdotium consummaret, nece$*afium fuit dici a
propheta David surgere sacerdotem aiium a Leviti-
eis, et secundum tribunL SnT^eTesecundumdigmta-
tem ordinis Melchisedech. Et ne ille diceret, utique
surgat secundum hunc ordinem ita ut commistim

ratione, quia magis valet probalio de ritu quam de
tribu. Manifestum est, inquam, translatum sacerdo-
tiiun esse, si hoc est quod secundum similitHdinem
et rituro Melchisedech exsurgat sacerdos alius, sicut
prsedictum est : qui alius non est factus sacerdos se-
cundum legem mandati camalis, id est qus lex so-
lummodo mandabat et promittebat carnalia : sed
factus est sacerdos secundum virtutem^ id est deita-
tem quse erat in eo.

Yirtutem- dico vit(s insolubilisy id est per quam
dabat credeutibus in se vitam insolubiiem, id esc
aeternam. Yel ita : Non est secundum legem roan-
dati camalis, id est secundum carnalem intellectum
legis, sed secundum virtutem ipsius legis, spirila-

teneat ordinem Aaron. Ad hoc ait ita dici secundum B \qj^^ scilicet, intellectum. Virtutem dico vitse inso-

ordinem Melchisedech, ut non sit in aliquo secun-
dum ordinem Aaron. Surgere ideo ait quia Levitici
sacerdotes depressi erant impotentes excutere, vel a
se, vel a popuio jugum peccati per legem. Hic autem
Christus surrexit, per cujus sacerdotium fideles
excutientes jugum peccati ad beatitudinem exsur-
gunt. Quasi diceret : Si per Leviticum sacerdotium,
esset consummatio, frustra surgeret aliud sacerdo-
tium secundum Melchisedech ad consummandum :
sed surrexit aliud sacerdotium, Leviticum igitur
nou consummabat : habemus assumptiouem trans-
lato sacerdotio, etc
Littera tamen sic jungitur. Quasi diceret aliquis :

lubilis, quia spiritalis operatio legis vitam promittit
seteniam, sicut infirmitas vitam carnalem. Dico
translatum est sacerdotium, si surrexit alius sacer-
dos ; sed sacerdos alius surrexit et hoc ab auctori-
tate probat, dtcens : Vere surrexit alius sacerdos, '
quia David contestatur^ id est mecum vel cum mul-
tis aliis Scripturis testatur. Quoniam tu, Cbriste,
es sacerdos in wtemum secundum ordinem Melchise^
dech, Cum deberet dicere, Christus est sacerdos ut
fideliter poneret verba propheti», ait : Tu es sacer-
dos. Causam quare vetus sacerdotium sit destructum«
et novum inductum subjungit ne adversarius oppo-
neret. Quare Sich Deum dedisse aliud sacerdolium

Quare dicis legem sub sacerdolio, et sacerdotium q ad reprobationem veteris, qui vetus utique sacerdo*
esse destructum, surgente aUo sacerdote ? Quid per tinm infititnit ? 4d hrw> n^finnndftnA ait : Reorobatio
hoc intendis? Ideo ulique dico legem sub ipso, et

ipsum Leviticum sacerdotium esse destructum, ^tita
translato sacerdotio^ necesse est ut fiat translatio /e-
gis ejus sacerdotii, cum lex sit in manu sacerdoiis.
Destructionem autem legis probare intendo, dum
sacerdotium ejus destruo. Vere alius surrexit sa-
cerdos, et vere sacerdotium est translatum, quod
idem est : nam aUus secundum tribum et secundum
rilum. Vel quia translatum est, quia et secundum
tribum et secundum ritum. Secuudum tribum esse
translatum prius ostendit, dicens : Vere translatum
est, vel vere sacerdos alius est ; nam Christus in quo^
id est in cujus consideratione dicuntur hwc; de alia

tium instituit ? Ad hoc respondens ait : Reprobatio
quidem pra!cedentis mandati fit et veteris legis
propter infirmitatem ejus^ id est quia etiam tempore
quo tenebatur iufirma erat : quia ct si aliquam non
tamen [perfectam dabat justificajionem : reprobata
propter inutilitatem, ejus : quia jam non solum est
iniirma si tenetur, s^ etiam damnosa. Vere infir-
mitatem habuit. Tempore enim quo tenebatur lex^
nihil adduxit ad perfectum^ id est nihil adducere va-
luit ad perfectionem, quia et si aliqui sub ea fuere
perfecti, non per eam, sed per fidem venturi. In eo
quod lex dicitur praecedens, significatur aUud debe-
re consequi ad corrigendam I^is imperfectionem.
Reprobatio quidem praicedentis mandati, introdu-

tribu est^ et non de tribu Levi, de qua aUa tribu nui- D ctio vero fit melioris. Ut magis commendet, non ait

lus fuit prcesto^ id est prsstabiliter altari. Et vere de
aUa tribu : quia manifestum est quod Domiaus no-
ster Christus or(ii« sit ex Juda, in qua tribu Moyses
tnhil locutus est de sacerdotibus, ut quilibet de illa
tribu deberct sacerdos fieri. Translalio autem sacer-
dotii secundum tril)um jam praecesserat in Samuele,
reprobatis filUs Heli, qui secundum lineam generis
haeredes erant sacerdulii : quae transmutatio signifi-
cabat veram (qu9e futura erat in Christo) transmu-
tationem [translationero]. Probat iteruro secundum
ritum translatumesse sacerdotium quod non ampiius
visum fuerat ; quia 384 ^^^^ tribus reprobaretur,
ritus tamen non sunt routati. Unde ait : Probavi se-
cundum tribum transferri sacerdolium. Adhuc cliam

mandati sed spei : quia hoc novum mandalum
Christi tale est, in quo habeatur spes, non carnalis
sed gloriae coelestis : per quam spem non solum pro-
pinquamus, sed eiiam proximamus ad Deum. Le^
gem fuisse infirmam, mandatum autem Christi cau-
sam essequa proximemus ad Deum, multumesiad
laudem novi sacerdotis. Et quantum hoc iterum est
ad comroendationemejus, quod nonsinejurejurando
Jesus faclus est sacerdos : Alii quidem^ id est Leui-
tici facti sunt sacerdotes sine jurejurando^ tanquam
iUud quod deberet mutari : hic autem Jesus cum ju^
rejurando^ factus est sacerdos per eum^ id esi per
Deum Patrem, qui dixit ad illum Jesum : 7« es sa^
cerdos in teternum. Et quod sacerdotium tuuiri sit in

Digitized by

Google

'527 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITtTORIS OPP. PAUS II. 5«

«"ternuni : juravH Dominus el de lioc non fmnUebil A non ha1)cnleni infiniiiUktcm, sed duraturum iJi irier-
eum, id est non immulabil tuum saeerdotium. Ait nnm et perfcctum.

B

quidem David, Deum hoc jurasse, scd ubi, vel quan-
do, Ycl quibus verbis hoc jnraverit uon ait. Inquan*
tum cum jurejnrando Jesus , lUi autem sinc inrejii-
rando,;et inquantum pet Jcsnm proximanins ad
Deum, et per legero nemo addvcebatur ad perfec-
tum^intantum Jesus factus est tponsor, id est linnator
ct assertor testamenti metiorit^ id est nieliora, quia
aelema, promiilenlis. Sicut promissis sic etiam hac
dignitale qu« sequilur : Jesiis Leviticos sacerdotes
prscellit, quia ff/tt quidem^ id est Levitici sacerdo-
tes facti sunt plures. Idcirco plures quod permanere
in vita prohiberentur morte siiperveniente. Hie autem
Cfaristtts h^et sempitemum sacerdotium , eo quod
maneat in mtemum. Vnde quia maiiens in aeternum
sempitemum habet sacerdotium, sahare etiam po^
sest tii perpetuum^ 385 ^^^ constet mortales legis
sacerdotes tempore sacerdotii sui potuissc aliquas
salvationes conferre.

Ostenso quomodo, per sacerdotium Ghristi, velus
sacerdotium, etlex desiruatur, et ipso sacerdotio
Christi satis commendato, commendat etiam nunc
actum et exhibitionem sacerdotalis offtcii in Chrislo,
deprimendo per contrarium operationem veteris sa*
cerdotii, dicens : Putest JesUs salvare in perpeluuiii,
ipse, dico, accedens ad Deum^ non per i^iienas hostias
animalium, sed per semetipsum^ hostiam vivam iit
ara crucis oblatum. Jesiis, dico, semper vivens ad
interpetlandum Patrem pro nobis^ quia caro ejus ad r
hoc semper in ccelis vivit, ut repnesentaUone sua
jtigiter pulset Patrem pro nobis. Dico accedens per
semetipsum ; decebat enim et necessarium erat ul
talis^ et per semetipsum accedens, esset nobis ponti-
feXf sanctus in se possessioiie virtutum, innocens ad
proximum, et, cum sanctus habitu bonorum, im"
pottutus etiafn absentia vitiorum. Nec modo impol-.
lutus ut aliquando fuerit poUutus, sed omni die
segregatus a peccatoribuSy id cst a grege peecatorum
segregatus, factus etiam excelsior calis, id est omni
coelesti creatura. Qui pontifex talis et taUs non ha-
bet necessitatem quotidie o/ferre pro se^ quemadmo-
dum sacerdotes Levitici necessitaten habent offerre
hostias, prius intercedcutes pro suis delictis^ deinde

CAPIJT VHL
c Capitnlum antcni supcr ea qux dicuntur. Talem
habcniiis poHtiflccm, qui consedit in deitera sedis
magniludinis in coelis, sanctoram minister, et
tabcniacuh veri, quod Axit Deus, et uon homo.
Omnis cnim pontifcx ad oflerenda inunera et
liostias constituilur. Unde necesse est et hunc lia-
bere aliquid quod oflerat. Si ergo esset super ler-
rani, noii essel saccrdos, cwm essent qui oflerreot
secnndum legcin muncra ; qui cxcmplari et Dni-
brse dcserviunt coeiestium, sicnt responsuin est
Moysi, cum consommarct taberaaculum. Yidei
inquit, omnia facito seciindum cxemplar, quod
tibi ostensiim est iu monte. Niinc autem raeliai
sortitus est ministerium, quanto et mdioris les-
lamenti roediator est, quod in meliortbDS repro-
missionibus sancilum est. Nam si iUud prios
aiipa vacasset, non utique secundi locus inquirv-
retur. Vitupcrans enim cos dicit. Eece dies ve-
niunt, dicit Dominus, et consummabo super do-
miim Israei et super domum Juda testamentum
novitm : non secundum testamentum quod ieci
patribus eoram iu die qua apprehendi manim
illorttm, ut educerem illos de terra iOgypti, quo-
niam ipsi non permanserunt in tesumento meo,
et ego iieglexi eos, dicit DominQs. Qula hoc est
testamentum qood disponam domui Israel post
dies illos, dicit Dominus : Dando [dato] leges
meas in nientem eorum ; el in corda eorum su-
perscribam eas, et ero eis in Deum, et Ipsi erunt
mihi in populum. Et non docebit unusquisque
proximum Sttom, et unnsquisque fratrem suum,
dtcens : Cognosce Dominum, quia omnes scient
me, a minore [minimo] usque ad inajoremeorum;
qoia propituis.ero iniquitatibus eonim» et pecca-
torum [peccatum] iUoram jam non memorabor
[commemorab^ir]. 396Dicen(*n autem novum,
veleravit prius. Quod autem antiqoaiur et senescit,
prope iuti^ritum est. >

EXPOSITIO.

Quasi pauca dixisset de hoc sacerdote, hreviter
. compiectitQr modo dignitatem ejus, super hoc quam

pro deUctis populi, Non ait quoiidie, quasi aliquo D in pnemissis complexus sit. Quasi diceret : Muka

die necesse sit Christo oflerre pro se, sed ut re-
moveat » Cliristo quod attribuit Ulis quotidie ha-
bentibus necessitatem offerendi pro se. Non h^bei
Chrislus necessitatcm hanc. Hoc enim, scilicct of-
lerre, fecii semel, non tamen pro suis, sed pro de-
lictis pop«Ii ; fecit, inquam, offerendo se, Et cjus
semel facta oblatto suflicieus fttit oronibtts ad re*
missionem omnium. Quare non est neoesse ut ite*
retur. Socerdotcs ilii habeni necessltalem quotidie
oflerendi pro se, ^iiia tes sacerdotes constilmt homines
kabentvs infirmitatetn et fragiUtatis naturae et peo»
cati. Lex tales constituit sacerdotes^Md sermojuris"
jurandi qui post legem datam per David dictus est,
constitttit sacerdotem non bomiiiem, setl Filium Dei

quidcm dixi de laude hujus sacerdotis, sed nunc
faciam eapitulum^ id est brevem mukoram comple-
xionem. Coptfu/«m dico, super ea, id est svperius et
dignius ad laudem Chrisli contiuens quidem ea
omnia qum dicuntur in pnemissis ; hoc, ittquam.est
capituium. Nos habemus talem pontificem §ui jam-
diu est ; quod cvnsedit cum Patre quiescens et jn-
dicans. Consedtt dico m dextera, fd esl in aequa-
litate sedis magnitudiniSj id est sedentis divini*
tatis. Magnitvdo enim Pater dicitur qvi simiiiier
sedens quiescit et Judicat. Consedit dico m ae/m,
id est vel supcr iUos materiales coelos, vel super
thronos et doromationes. Hic pontifex dico ibi mi-
nister sanctorum. bi coeUs enim minislrat gloriaffl

Digitized by V:iOOQIC

m

EXPOSITIO IN RPISTOLAS PAUU. — IN EPIST. AD HBB.

$99

per Sanebi sanctonim significatam, minisler el jam A non cum inciperet, sed cum consmHmaret tabemacu^

ibidem veri iabefnaenli, id est veritalis, quam taber-
nacuiam Tetiis praeflgurabat, scilicel jostitiam in
prasenti£cclesia,gIoriam in fntora. Quod Terum
tsberoacolom /brii l>ofiitfiii« in selemum perman-
stinin; iUud tero vmbratile legis labemacolum,
Don fixom, sed erat porutile de loco ad locnm.
Diceret lodteus : Et legale quidem tabernaculum
fixit Domimis per ministrum Moyseo. Utique ait
Pauliis, sed hoc fixit Domlnus, ila quod non fuit hic
ciim eo eujus niinislerlo figerel; 8e<l propriam per-
sonam fixit. Vere Ciirislus ministeff est ; nam omnie
}wtifex eonstiiMilur ad ministrandum, scilicet ad
oferendik munera et kostias, iJnde qoia omnis poii-
tifex eonsliluitur ad offerendum, neeesse est hnnc

Inm. Qoasdamenim figuras per se inTenire poloit:
aed cum onuies per se non possel InTenire, rever-
Bos est ad Deum , ot sicut de veritate, taic de ligoria
edoceretor. Gui Dominus inquit : Videy Moyses, /is*
eita omnM, id esi figuras omnes secundum exemplar^
id est secondom veritalem, quod eiemplar osteneum
e$t tibi in monU : illi babenl mlnisteriom deservire
exemphri et umbrae ; sed Jesus sortitus est ministe^
rium melius : qola et in spiritalibus ministrat, ei
spiritalia dat. Sortiios d>co nonc postqoam osten-
som est eum aon ofierre, quod sit super terram.
Mlnisierium dico tanto^ melius ^tuinlo et ipse Jesus
dator est testamenti melioris^ id esl meliora, quia
aeterna promittentis. Ei non ait dator, sed mediator^

, ^ ^.^ — _^, ^ ,^« „, »„^., «^ — — ^,,

itiam poiitificem Cliristum habere allqMid quod offe- quoniam medius inter Deum el homiiiem a Deo

ffff, et cum necesse sil eum hatere aliquid ad offo-
rendum, ant ilhid erit super terram, aul coelesie,
sed Don super lerram. Si enim snper terram, jam
nen essei saeerdos^ uedum pontilex. Ergo ccelestc
erit quod offenrel. Super lerram esse dieti quidqiitd
in carDahbos el pro camalibos offen^el. Si essei &u-
pcr terram quod Jesus offerret, uoii suliini iiego ciim
pontificem, sed nec esset sacerdos ; fruslra euim iii
carnalibtts sacerdos esset, cum essent molii saccr-
^QiUs&qmoferrent munera secundnm legem^ id est super
terrain. Diceret itte : Multi qnidem sunl offereiiles,
sed quia nemo sic digne possit ofl^rre, boniini erat
ut Jesus offerrel secuiulum lcgem, et hoc rcmovet.

accipit, quod homini Iribuit. Quod testamenlum
sandtnm , id esl confirmatum, est doratunun in
tttcmum. Sancitum dlco repromtsstont^ica, id esi
multis ac diversis poUicitationibos. Repromissioni'
Ims dico meiioribus sicot scepe dictam est. Dixit
ibi : Cbrislus cst dator melioris lestanaenli, ei boc
probat diceiis : Vere testamentom Christi melios esl
tcsianiento priori. Nam illud prius testamentum
nbn vacavit a culpa, Christi autem leslamentum va-
cat a culpa. Si enim Hlud prius testamentum vacas-
set a culpa, non daretur secundom testameiitum ;
sed quia secundum datum esl, apparet primum
fuisse imperfectom, et secundom perfcelum. Fro-

diceos : Cum esseiit qui secuiiduin legeiii ofiRerrciii, ^. sira enim prius testamentom destrueretor , nisl

etfut ilaerrttinl exeiuj^ari, Rxeinplar dictlur itliid
aJcujus similitudincm fil aliquid. Exemplutn aii-
lem similitudo, qn»ab exemplari capitor. Qiiaiido
Deus Moysen vocavit in montem, ibi reveiavit ei
omncm (quae iroplenda erat) de culin Dei veriiatem.
Sed Deos cum Moyse inlefiigens popnlom itlum car-
nalem non statini posse caperc spiricatia, dfiit Moy-
si,m, sicttt veritatem quam tbi vidcbat, iacetet figu-
rasilli popolo carnalivin quibus piierilis popiilus lati-
diu enotriretur, donec <le pueritta figurarum transhc
pnssei ad maturitalem vlrtatis, et hoc iiiodo veritas
prius ostensa eiemplar fuil figurarum Cactarum, ad
similitadiiiem prius osleiisae veriiatis.
Iterum alio respectu Cigone dicuntur exeinpkir

esset imperfectum. Et fruatra secundum daretor ad
correctionem prioris imperfecli, si non esset perfe-
cium. Qno<l iu ait : Sl illud prius testamentum va-
casset a Culpa, noo ait si homines subillo vacassent
a culpa, sed ilUid ipsum testamentum vacasset, id
esi vacuum esset a cnlpa ; in hoc enim ipsa lex non
ossc vacua videbatur a culpa, quam praecipiebal et
gratiam adjutricem quam minislraret non habebat :
sic omnes logales faciens culpabiles.

Si^ iiiquani, lllud prius vacassel a culpa (idem
pro certo dico vobis) noii inquirereiur ioeus, id est
opportunitas ucundi testamenti dandi. Inquireretnr
ideo aii qiiia Deus primom per Noe, deinde per pa*
iriarchas, postea per legem el prophetas ; in lege

veriiatis, secondum iinpletioneni illius, ad similito- D }Niu1aiim iustruendo caraalcm mdiutem hominum.

dinem figuraram praecedentium, el secundum hunc
modum figuras hie vocat e\emplar. In sequentibus
auiem veritatem prius in monte Moysi revelatam,
exeinpbr vocat respectu figuraram ad siinilitudinem
ostensae virtulis [veritati] inventaram. Deserviunt,
tnqnam, exempbiri, id est figuris, et quia exemplar
quaodoque est veriUs, non figura, addil et umbrw^
quia illae flgurae, exemplar erant, non veriUlem,
sed umbram habentes veritatis, per Christum le-
viterdepeiiendam.Cum esseiil, inquam, qui deser-*
vittnt umbrap ccslestium^ iu complendo omnia,
itctit a Deo responsum est Moysi^eieum illi sa-
cerdotes 387 ^^^ legem implercnt : frastra Jesus
hoc sacerdotiuui assumeret. Respoiisuin est Moysi

inqoirebat locum, qoo, Ulis ad perfectionem instra-
ctis, opportune darel spiriule tesUmentom. Si, in-
quam, prios tesUmentam vacassel a colpa, non in-
qnirerctur locus secundi lesUmenti. Sed locus sc-
fundi inquiritur, et hoc probat per tesUmonium
Jeremi» dicentis: Vere inquiritur. Nam Spirilus
sanctos vituperans eos legales, dieit per Jeremiam.
Ecce veniunt paolatim propinquando inagis ac ma-
gis dies. Tempos Chrisli dies vocat , qoia veniente
Christo, tenebrae pulsae sont. El illuxit dies, id est
veriutis cognitio. Et hoc quod venianl hi dies : non
ego, sed Domt;ttM dktt.credile iUi, et in diebus
ilUs consummabo, id est dabo testamentum novum^
quod erit consummans vetus : quia ad perfcaom

Digitized by

Google

551 S. DRUNONfS CAnTflUSiANORUM

didducens : qitomodo novum saiis in sequenlibus A
determinabil. Coiisummabo, inquam, illud in domo
israel el in domo Juda. Ad litteram per Israel el
ludam, Judaei lantum intelliguotur, sed secundum
interpretationes vocum, omnis videns el coniitens
Deum iutelligitur. . IsraeJ et Juda dividU, quia post
mortem Salomonis, qui in utrisque regnum habuit,
Roboam fiiius ejus Iribum Juda el dimidiam Iribum
Benjamin tanlum habuil, et ali» tribus Israel ab eo
die,recedeniesabeo adhsserunl Jeroboam {III Reg.
XII, 19). Hoc leslamentum novum dabo super do-
mttm, id est ul quasi de supernis veniens domine-
lur hrael ei Judce : el nun sit quasi ler vetus an-
cilla in manu saeerdotis. Et quia possel esse tesla-
menlum novum, quia nova lerrena promitlerel et
praeciperel, delerminat hoc dicens : Novum ila ut B
uon sil tecundum illud testamentum 388 9^^^ ^^
feci patribus eorum. £t quia quibusdam patribus, ut
Abraham, spirilale lestamenium fecerat, ideode-
lerminans ail quod feci in diequa apprehendi manum
t//orttm, ut educerem ti/os de terra uEgypti. Appre-
hendi manum, ea simiUtudine dicit qua aliquis ma-
num in luto jacenlis, el per se surgere impolentis
apprehendit, el erigit ; sic Deus eos per se impo-
lenies appreheudit, et de aenimna iEgyplioriim
extraxit.

Quomodo eos viluperaverit nunc ait : Ego qui-
dem appreheudi manum eorum, sed quoniam ip$i
non perman$erunt in testamento meo^ ipsi neglexe-
runl me, et ego neglexi eot : el si dico vos neglectos ^
a Deo, ne.molesti sitis mihi : quia hoc didt Domi^
nut : Vere dabo lestamenlum uovum, et non secuo-
dum iUud quod dedi palribus eorum : quia hoc e$t
testamentum quod ego disponam^ id esl ordinabiliter
dabo domui hrael^ id est omnium videiitium Deum,
iiec modo, sed post dies illos delerminatos, el hoc
iteram credite : quia sic dicit Dominus, Dispoiiam
uiique dando leges meas in mentes, id esi iu intelli-
gentias eorum^ nec solum disponam, sed etiam scri-
kum eas^ ul in «lemo maneanl, in corda^ id esl in
voluntates eorum : quia el inteliigent et ex volunlale
legea meas operabuntur. Scribam dico quasi iilud
quod superesse debet eisque dominari, el postquam
10 mente et in corde eoruin leges meas scriptas ha-
bebuDl; ero eis in Deum^ quia dicetur : Yere Deus iu d
islis habital, qui tol refulgenl miraeutis, et ipsi
eruttt mihi in popuium : quod dicetur de eis. Hi re-
vera sunl populus Dei. Hsec parai propheliae impte-
tur in hoc mundo ; quod sequitur iroplendum re-
slat in fuluro. Erunl mihi in populum, et nqit doce-
bit unusquisque proximum suum, Diceret aliquis
fortassis, qi|ia non curabil de eo, ideo addil nec
unusquisque docebileliam fratrem suum^ quem mul-
tum diligil, dicens ita : Frater, cognosce Deum, Ideo
alter non docebil a!terum, quoniam scient me a mi-
nore usque ad majorem eorum, Hoc autem comple-
bitar in die judicii, quando eliam impii confitebun-
tur Chrislum Filium Dei. Nolant saucli, qnod ait a
niiAorc usque ad majorem. et non c converso : ut

INStlTUTORIS OPP. PARS II. $»

oslendal omnes lune perfecle Deum cogiMMcere ; a

minore enim hoe impossibile est dooerl majorem.

Et ero eis in Deum, omoes iierum scieDl me, elhac

omnia faciam eis, ^ttta propitius ero iniquitatibus

eorum^ et jam non memorabor peccatorum^ illorwn,

Iniquiiates ail, quando non servant aeqiiilatem ad

proximum suum ; peccala, quando io seipsis mak

agunl. Velut peccalom el iniquitatem iden acdpia-

mus, ita dicimus, dicil : Propilius ero iniqiiilatibus

eorum. £l quia propitialio dici possel, si absqoc

ultione dimitterel in praesenii, ideo addit : lu pro-

pilius ero quod jam ullra non memorabor peccaio*

rum eorum in fuluro. Habent quidam libri» pecca-

lum illorum, el secundum hanc lilteram intelligitiir

originale. Ab hoc loco incipil Paulus. Dixit pro-

pheta: Dabo testamenlum oovum. Dieendo autem

novum^ veteravit prius lestameolum in 'activa sigoi-

flcatione. Yel veteravil, id est vetos faclam esl prius

lesumentum, in passiva. El beoe dico veterant

prius, quia prope interilum est : quod iU ait : Quod

autem antiquatur siculin animatis, et senescit^ sicut

in animatis, omne hoc est prope interitum. Seuectos

enim et anliquatio praenunliae suol mortis.

CAPUTIX.

« Habuit quidem el prius juslificaiioncs culurx

el sanaum saeculare. Tabernaculum enim factum

est prunum : in quo eranl caodelabra, et mensa,

el proposilio panum quae dicilur SancU. Poa

velamentum autemsecundum Ubernaculum, qaod

dicitur SancU sanctorum, aureum habens thuri-

bulum, el arcam tesiamenli circumtectam exomoi

parte auro , in qua uma aurea habens manna, ei

virga Aaron quae fronduerat, et ubulas tesU-

menli, 389superque eam eraol Chenibim gloric

obnmbraotia propitialorium ; de quibus oon esi

modo dicendum per siogula. His vero iu comp^

sitis, io priori quidem Uberoacuio seraper introi-

bant sacerdotes sacrificiorum officia consum-

mantes. In secundo autem semel in anno solus

poniifex, non sine sanguine, quem offerret pco

sua el populi ignoranlia ; hoc signific^le Spirim

sanclo nondum propalatam esse sanclorumviam,

adhuc priore Ubernaculo habente sutum. Quae

parabola esl temporis insUnlis, juxU qoam mo-

nera et hostiae offeruntur, quae non possont juxta

conscienttam perfecium facere servientcm, so-

lummodo in cibis el in polibus, et in variis baplis-

matibus, el juslitiis camis usque ad tempus cor-

reclionis imposilis. Chrislus autem, assisteos

pontifex futurorum bonomm, peramplins et per-

feclius Ubemaculum dod roanufactum, id esi non

bujus ereationis, neque per saoguiDem hircoruni

[taurorum] aul vitulorum, sed per proprium san-

guioem inlroivii semel io saocU, aeteroa redem-

ptione invenla. Si cn|m sanguis hircorum el uu-

rorum et ciuis vitulae a^spersus inquinaios saocli-

ficai ad emundalioncm carnis, quanto magis

sangiiis Christi, qui per Spirilum sanctum seoict-

ipsum oblulit immaculaium Dco, emundabit coQ-

Digitized by

Google

555

EXPOSITIO IN EPISTOLAS PAULI. - IN EPIST. AD HEB.

m

sGieoliam nostram ab operibus mortuis ad ser- A restituebantur (/6td., 30). Quod tabernaculumconti-

Tiendum Dco viventi. Et ideo novi testam^nti me-
diatorest, utmorte intercedentein redemptionem
eanim praevaricationum quae erant sub priore tes-
lamento repromrssionem accipiant qui vocati sunt
setenue hsereditatis. Ubi enim testamentum est,
mors neeesse est inlercedat testatoris. Testamen-
tum enim in mortuis confirmatum est. Alioquin
nondum valet, dum vivit qui testatus est. Unde
nec primum quidem sine sanguine dedicatum est.
Lecto enim omiii mandato legis a Moyse universo
populo, accipiens sanguinem vitulorum et fairco-
nim cum aqua et lana coccinea et byssopo, ipsum
quoque librum ec Omnem populum aspersit,'di-
cens : Hic sanguis testamenti , quod mandavit ad
vos Deus. Etiam tabernaculum et omnia vasa
roinisterii sanguine similiter aspersit. Et omnia
pene in sanguine secundum legem mundantur,
et sine sanguinis effiisione non fit remissio. Ne-
cesse est ergo exemplaria quidem coelestium his
mundari ; ipsa autem coelestia melioribus hostiis
quam istis. Non enim in manufactis sanctis Jesus
introiit exemplaria verorum, sed in ipsum cce-
lum, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis. Ne-
que, ut saepe offerat semetipsum, qnemadmodum
pontifex intrat in saucta per singulos annos in
sanguine aiieno. Alioquin oportebat eum frequen-
ler pati ab origine mundi. Nunc autem serael in
consummatione; sdeculonim , ad destitutiouem

nens haec dicitur 390 Sancta. Erat autem extra hoc
tal)ernaclum altare subdio, super quodjimmolabantur
animalia. Post velamentum autcm erat secundum
tal)emaculum. Yelum enim interpositum fuerat,
quod prius tabernaculum a secundo separal)at. Quod
secundum tabemaculum dicitur Sancta sanctorum,
Secundum tabernaculum dico haben$ thuribulum
aureum, et hal)ens arcam testamenti^ id cst conti-
nens testamentum, in circuitu tectam auro. Et quia
exterius circumtecta posset esse auro et non iute-
rius, ideo addit tectam auro ex omni parte et intus
et extra ; in qua arca erat urna aurea^ id est gomor
de auro factum, habens manna, ut memoriler tene-
rent quo pane Deus paverat eos in deserto. Et erat
in eadem arca virga Aaron^ quae fronduerat, id est
per quam electus cst in sacerdotem, etl erant ibi-
dem tabutcB teitamenti, in quibus lex scripta fuit, et
Buper eam arcam erant cherubim^ id est duo angeli.
Cherubim dico glorio!, id est gloriosc decorata, et
illaCherubim ersini obumbrantiapropitiatorium. Ta-
bula erat super arcam quae dicebatur propiliato-
rium, eo quod inter duo cherubim super eamdem
tabulam confixa apparere solebat angeius, dans .di-
vina responsa. Et in hoc secundo tabernaculo erat
altare incensi ; in templo vero erant duo tabernacula
quae velum interpositum dividebat. Erat in primo
tabernaculo juxla introitum mensa, et super eam
duodecim panes, et super singulos eorum thus.

« [destructionem] peccati per hostiam suam appa- q Erat et candelabrum ex una quaque, parte habens

ruit. Et quemadmodum statutum est hominibus
semel mori, post hoc autem judicium ; sic et
Ghristus semel oblatus est ad multorum exhau-
rienda peccata. Secundo sine peccato apparebit
exspectantibus se in salutem per fidem [deest per
fidem]. >

EXPOSITIO.

Sed licet prius testamentum sit prope interitum ;
tamen habuit quidem etiam prius testamentum jus-
ii/icationes non veras, sed pro modo culturce suae,
id est caraales, quia camalis erat cuUus , et habuit
tanctum non spiritale', sed sneculare^ quia ab homi-
nibns quidem putabatur ibi sanctitas , qua^ tamen
non erat, et hoc probat.Yere prius tesiamentum ha-

tria brachia medio stipiti cohaerentia, in quibus
brachiis erant sphaerulse : post sphsemlas lilia, post
eas scyphuli.

Primum itaque labernaculum Ecclesiam flde-
lium quse in mundo est significat, in qua ministri
Ecclesiae orationes quaque die oflerant et sacri-
ficia. Mensa autem in templo juxta portam, Scrip-
tura divina intelligitur, quae per fidem. intran-
tibus Ecdesiam pro eoram capacitate ministratur.
Panes vero duodecim sunt duodecim apostoU, quo-
rum doctrina fideles in Ecclesia reficiunlur. Hoc
autem quod superveniente aliqua necessitate aliquis
de panibus sumebalur, et alius substituebatur loco
illius, scilicet signiticat quod, aliquo apostolorum vel

buit sanctum, nam tabernaculum primum habuit et 0 suorum successorum de mundo ablato, alius qui

secundum. Quod ita ait : Factum est primum taber^
naculum^ in quo primo erant candelabra. Licet plura-
llter dicat caudelabra, unum tamen erat candela-
brum, habens hastile iu medio, in quo inniteban-
tur sex brachia, tria a sinistra (Exod. xxv, 52); et
erat in illo tabernacuio mensa statim post introitum,
et super hanc mensam erat propositio panum, id
est duodecim panes Deo per sanctificationero pro-
positi, de qiiibus si forte per necessitatem aliquis
absifmcretur (hic eniro sanctificatus panis erat ne-
cessarius ad sacrificia ) paratus erat panis similiter
de simila, qui slatim loco assumpti substitucbatur.
Bi autem duodecim panes in Sabbato ponebaatur :
quibus iii sequcnii Sabbato ablalis, alii duodccim

ejus vice fungatur, loco illius substitui debet. Qui
panes omnes in Sabbato absumuntur : quia post-
quam ad verae gloriae requiem iu die judicii perve-
nietur, jam nullum episcopi officium vel eccle-
siasticae curae exercebitur. Hi panes de simila di-
cuntur fuisse, quia in apostolis nihil nisi in-
nocentiae puritas et virtutum perfectio fuit, neque
in eorum successoribus debet esse. Thus autem su-
perpositum, cujus odor jucundus est, orationes sunt
eorum, quae Deo acceptabiles sunt, et suis subjectis
jucuudae et utiles. Hastile vero candelabri, cui tria
brachia ex dextera parte inhaercbant et totidem ex
sinistra, Christus est, cui quasi firmo stipiti tam ve-
leris Ecclesiae fidcles quam novae inhaerent, et hoc to-

Digitized by

Google

555 S. BUUNONIS CARTilUSlANOftLM INSTITUTORIS OPP, PAU» II. 1SX

tuni quod sunt vel fucruntex eo babent. Tres enim ^ mundaniB et de eoelestibus Jure aoreus fultte dici-

rarai qui ex dextera parte sunt, tresiordinesfidelium
hujus Ecclesiae (quse dignior est quam \etus) osten-
dunt, hos babes in Evangelio ubi dicitur : c Duo
erunt m lecto : unus assumetur, alter relinquetur. >
Duo in agro, unus assumelttr, alter autem relin-
quetur. Duo in molendino, unus assumetur, et alter
rdinquetur {Luc. xvii, 54, 55). Duo in lecto, conti-
nentes, quorum illi relinquentur qui vel pro favore
mundi abstinentes, vel pro Deo hoc facientes, ta-
men deficiunt. Illi* autem qui pro Ghristo hoc fa-
ciuntet perseverant, in glona assumentur; duo in
agro, sunl laborantes in Ecclesia quae Dei ager est,
quorum (sicut de aliis dictum est) quidam ad glo-
riam assumentur, quidam ad poenam relinquentur ;

tur. 1b eo autem quod igne charitatis in Dewoi el
in proximum plenus fuit, et jucundttm oraiionum
odorem pro mundo Deo effiidit, ihuribulo jare a&u-
milatur ignem continenti, et odorem tharis m su-
periora emittenti. Idem etiam est arca testameati^
id est in qua reservabatur testamentam et latebat,
quia in sapientia Patris, cum qna idem penonaliler
erat, praecepta veteris legis etuov» laldi)aiiiy ei jam
ex ejus dispositione pendebant; qui etiam ea elaadU
et nemo aperit, aperit et nemo claudit (Ap^c. in, 7).
Haec arca omni parte tam interius qoaro exterius
auro tecta erat, qnia ipse et anima et corpore oni-
nium consummatione virtutum enituit, et noUa el
defuit justitia. In hac arca erat nma anrea , quia

duo in molendino, demonstrant hujus saeculi posses- B io corpore Ghristi erat vera et humana anima, et

sores in volubilitate mundanarum rerum manentes»
qui laborant quomodo vir placeat muHeri, et mu-
*ier viro. Horum illi relinquentur, quod ipsius
mnndi delectatio incriminaetperniciem trahit.391
Hli vero assumentur, qui in crimina non inddunt, et
de mammona iniquitatis amicos sibi faciunt (Luc.
XVI, 9).

Illi autem tres rami, qui sinistra; parti inbaerent,
tres ordines fidelium sub veteri ostendunt : quos
habcs per Danielem, per Noe, pcr Job. Daniel et-
enim qui vixitcaste, contineutes subveteri lege osten-
iiit. Noe vero fabricator et artifex arcx Domini,
doctores legis praesignavit. Job vero qui in conjugio
et rerum possessione fuit, demonstrat illos qui iu
conjugiis et rebus mundanis Deo placuerint. In
omnibus aiitem his ramis erant sphaerulae, quia
rotunditas perfeclionis erat in omnibus, et aequali-
tas justitiae. Has autem sphaerulas lilia sequebantur,
quia postquam aliquis perfectus est gratus odor
Deo, et in Ecclesia exemplo bonorum operum redo-
lens efficitur.Post liliavero succedunt scyphuli, quia
eum aiiquis probatur perfectus , et exemplo l)onae
operationis tanquam lilium sua odore cognoscitur ,
reslat ut efiQciatur praidicator, et catholicae doctrinae
indigentibus propinator. Qui operatione et doctrina
talis effectus, et seipsum ignc charitatis accendit,
et aliis lumeu in tenebris ostendit. Secundum au-
tcm tabernaculum a primo veli interpositione divi-

eadem omni virtute et periecta sapiaitia plen. fai
urna erat manna absconditum, quia In anima
Ghristi est ipsa divinitas; qnae est panis- et refe-
ctio angelorum. Erant etiam in arca virga Aaron et
tabulae Testamcntl. Virga Aaron verum signiica-
vit sacerdotium. Tabulae Testamenti eorda eomm
sunt, in quibus [legis praecepta insident et qaies-
cunt.

Sunt itaque in area virga Aaron et tabuke Testa-
meutiy quia in Christo verum est sacerdetinm, et
unusquisquefidelis; unde in Evangelioait: c Manete
in me, et ^o in vobis {Joan, xv, 4). » Sup^ arcam
erat tabula quae vocabatur propitiatorium , in qua
. Deus apparcns per angelnm propitiabatur peccatis
' eorum. Super propitiatorium, duo cherubim semper
inclinato vultu iUud asplcientia, ct conjunctione
alarum suarum desuper extensarum illud obambran-
tia. Idem Christus propitiatorlum est, secttndnm
quod ab eo quae volumus, postulamus» et sua mt-
sericordia nostris peccatis, propitiatur. Super eum
sunt duo cherubim , quia etiam altiores ooeloram
virtutes ei innituntur, et firmamentum snae stabili-
tatis habeut illum. Eadem cheri'bim propitiatorium
semper aspiciunt : 392 ^ desuper obdurant,
quia Ci»iestes virtutes misericordiam Dei seraper
contemplanUir, sed , quo intentius eum aspiciunt,
tanto obscurior et magis ignotus efiicitur, < quoniam
miscricordia Dominiabyssus multa {PsaL xxxv, 7). i

debatur,inquod pontifexsoluset scmel inannocum Dln arca autem quatuor erant annuli» in quihas

sanguine ingrediebatur.

Tabernaculum illud coelestis Ecclesia cst. Illud
autein obtegltur velo, quia duro snmus in hac adhuc
mortali carne vel Ecclesia, quae et quanta Deus suis
praeparet ignorantiae caecitate cognoscere non pos-
bumus.. Pontifex autcm qui semel in anno, cl cum
sanguine introibat, Christus est, qui, in perfectione
lemporum semel sanguinem suum oflerens, viam
( oe'estis patriae nobis iniliavit. Quod vero ipsa hostia
uno quoque anno reiterabatur, imperfectionem
ipsius hostiae ostcndebat, et ex ipsa sua iteratione
aliam hostiam quam iterari non oporteret, exspe-
ciari praecipicbat. Thunbulum aureum Christus est,
qui in eo quoJ perfcctam sapientiam habuit, el dc

vectcs immittebantur, et sic arca quo res poscebat
defcrcbatur. Qualuor annuli, quatuor sunt Evangelia;
vcctes, sancti predicatorcs, qui, in'doctrinam Etsih
gdii immissi, ct Christum et ejus fidem quo Deus
vult et praeordinat defcrunt. Hoc autcm, quod dc
Vignis setim (quas imputribilia sunt) facta est, eor-
pus Christi post passioncm immortale et impassi-
bile futurum pncsignavit. Haec in primo et secundo
sunt tabernaculo {de quibus non est modo diceH'
dum) eundo per singula eorum interpretanda. De
singulis quidem non est discendum, sedde hisita
compositis cst dicendum boc, scilicet quod in pms
(juidem labeniaculum sempcr introibanl sacerdote*
consummantcs^fficia sacrificiorum id cst pcrficiciitc»

Digitized by

Google

!t37 . £XPOSiTIO IN EPISTOLAS PAVU. — IN EPIST. AD im 83»

sacriflcia secundum ritum olBcii sui in prius sem- A correctioms^ id esi usque ad Cbristum, perfedioue
per.

Sed in secundum tabemaculHm $emel in anno in-
troibal solus pontifex^ et non $ine sanguine^ quo ac-
cepto, de animati foris immoiato , tingebat do eo
cornua altaris incensi ; quem sangiiincm offert sa-
ccrdos pro ignorantia $ua^ et pro ignoraotia popuU
dimittenda, Spiritu $ancto $ignificante per hoc quod
in prius omnes introibant, in secundum nuUus piu^-
ter solom pontiflcem» vicm $anctorum nondum e$$e
propolatam^ id est sanctos non posse introire in
ca:los, qujs via propalanda eral eis in Christo eo
rcsai^ente. Et adhuc quando nondum propalata
erat via sanctorum, sed Abraham el omncs sancti
tenebantur in tenebris, tunc, inquam priore taber-

testamenli cujus coriigeretur iniperfectio vetc-
ris* Munera et bostise legales neminem possunt fa-
cere peifeetum, sed Cbristus invenit aetemam re-
demptiomim , quod est dicere Christus facit perfe-
ctum. Sed per quid aBternam redemptionem invenerit
praemittit dicens : Chri$tu$ a$$i$ten$^ non determi-
nat cui assistat. Et possumus dicere : Christus as-
sistens Patri repnesentatione sua , semper interpel-
lans pro uobis. Vei Cbristus assistens, pro. nobis
erigens infirmitatem nostram ad coelestia , porigendo
■obis manum auxilii. Christus , inquam , assistens
pontifex non carnalium , sed bonorum futurorum , id
est coelestium. Yel bonorum futurorum, id est
praesentis justitiae et asternae l)eatitudinis; qu» om-

nacuio habente $tatum. Donec eniro via sanctorum, ^ nia tcmpore legis fulura erant. Christus, inquam»

ponlifex talis introivit tabernacuium , nominc si-
gniflcantis designat signiflcatum.

Tabemaculum dico perampliu$t quia si iilud ve
tus mille vel plura millia hominum capiebat, coele-
ste tabernaculum etiam peramplius esl late capiens
infinitatem omnium ingredieutium in iiiud. Taber-
naculum perfectius), quia in iiio tal)emaculo totius
bealitudinis accipitur perfectio. In legali talieraa-.
culo ubique erat imperfcctio. Tabemacuium dico[»
non manu factum ; et ue quilibet hoc perverse acci-
perct , putans non esse factum manu , id est opera-
tione Dei , determinat dicens ; Id quod dico non
munufactum , e$t dicore iilud tabernaculum non est
hujus^ idest humanae creationis^ sicut vetns. In quo

Christo celebrante novum Pasclia, propalatafuit,
vetus lcx statum suum ex Deo habuit. Qu<ie omnia
de omni priori et vero tabernacuio e$t paraboia tn-
8tanti$ tempori$^ id est figura pertinens ad hoc tem-
pus quod nunc instat, quia quidquid ibi figuratum
fuit, nunc in Christo impletum est. In prius taber-
naculum semperintroibant sacerdotesconsummantes
sacriflcia, quia in praeseutcm Ecdesiam quotidie
introimus consummantes spirituale sacrificium
Chrisii. In secundum autem tabernaculum pontifex
semcl ingrediebatur in anno, quia Christus vcrus
poutifex ingressus est in coelesicm Ecclesiam semel,
non nlterius reversurus a gloria. Quod vcrus sacer-
dos singulis annis. introitum illum sccundi tal)er-

naculi reiterabat,.verum ponlificcni Christum non- ^ mulieres nebant cortinas, fabri in genere suo ope-

dum iutroisse iu soum tabcrjiaculuni in coeiis, sed
adfauc intratumm exspecta])at. Legaiis pontifcx non
introibat siue sanguinc, quia Christus non peoe-
travit coeloSy nisi prius sanguine suo effuso in re-
dcniptionem omuium; qucm sanguinem Christus
obtulit non utiqnc pro sua, sed pro totius populi
dcJenda ignorantia. Juxta quam paraboiam, id est
figuram offeruntur in vetcri iege munera^ id est mi-
nores obhitiooes.

Ofleruntur etiam ho$tice animalium. Sic in hac
pnesenli Ecdesia munera nostra sunt orationes
in odorem suavitatis Deo, et hostiae sunt illi qui
pro Christo mactantur, ut Laurenlius, etiam qui
seipsos macUnt jejuniis, vigiliis, et multimodis af-
flictionibus. Que munera et hostiae in veteri lege
non pouunt facere perfectum tervientem in his. £t
si perfecttts est secundum rcputationem hominum,
nou tamen pcrfectus juxta conecientiam suam, quia
se reum sceleris factum, ct non mundatum per ie-
galia, conscientia sibi jugiter iususurrat. Nec mirum
si nou perfectum, quia servientem dico iilum <o/iim-
modo in cibis et ttt poiibu$ : quia copiose manducat
Gt potat, et itt variis bapti$matibu$y id est ablutio-
nibus factis secundum ritus iegalium; servicntem
eiiam inju$titii$^ sed cartits, quia caraaies suntiliae
justitiae; corpus quidem a poena legis ILberanles, scd
aniinaiuiuYiuculispcccatidcscrcntcs.Justitiiscarnis,
393 *^^^^ > impositis ut durarcot usque ad temptis

rabautur , et similiter caeteri artiflces. Intrqivit qui-
dem hoc taberaaculum neque per eanguinem hirco^
rum et vituiorum eflusum , quod opportebat fleri in
introitu secundi tabernaculi, $ed introivit per pro^
prium $anguinem ciTusum in coeleste tabernaculum,
sciiicet in Sancta sanctoram. Jnlroivil utiqne ; ^emei^
et per sanguinem semel cfliisttm. Quod enim semei
introire et sanguinem semel eflundere dicit, ^ignifl-
cat perfectionem ejus sacriflcii ; quod non oportuit
iterari. Quod autem sacrifidum vetus toties itera-
bant, siguificabat in iLio non esse nec adhuc venisse
pcrfectionem. Introi;vit in Sancta inventa redemptione.
Non determinat a quo inventa an se, aa ab aiio, et
utrumque dicere possumus. Redemptione inventa
a Christo, quia hic pontifex in sacrificio suo invenit
redemptionem hominum a peccaiis : in qua inven-
tione iegales semper defecere pontiflces, velredem-
ptione inventa a nobis. Nos eoim in Cbristo redem-
plionem nostram invenimus. RedempUone dico auer--
tia, quia quos redfmit aeternos facit. Proliat hoc a
rainori dicens : Vere per sanguinem Christi invcnta
est redemptio, ^iita $i $angui$ hircorum et tauromm^
et si ctftM vituim combustae a$per$u$ super popuium ,
$anctificat inquinato$ , id est mundatpoiiutiones pec-
calorum : Sanctiflcat dico valens ad emendationem
non utique animae, sed cami$ tantum, quia car-
ncui ill)erat a pix;nalegis, auima polluta remanet;
si; iiiquam, sanguis iiiorum auimalium aliquomodo

Digitized by

Google

m

S. BRUNONIS CARTHOSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS U.

S40

sauctiflcat quanto magis ^angui$ Christi emundabit A stamentum, quia ubicunque/it testamentumin hnm-

noB f qui Ghristus obtulit uon hircum , non taurum,
8.*d semetipsnm Deo ': se dico immaculatum , quod
nullum sacrificium potuit esse in lege. Immacula-
t jm dico per Spiritum sanctum , unilum sibi in ute-
ro matris de quo conceptus est, factus per hoc im-
munis a peccato. Velobtulit se perSpiritum sanctum,
diclan(«m sibi ut in omni patientia obediret Patri.

Quanto magis , inquam , sanguis Gbristi emunda-
bit , non dico carnem , sed eliam conscientiam no-
stram; quod nec relinquctur unde conscientia sibi
formidet. Emundabit utique ab operibus mortuis^
id est a peccatis mortem operantibus , ad servien-
dum Deo. Hsec enim duo sanguis Cbristi eflicit in
nobis , quia et mundat a peccatis , et virtutem li-

nis legibus, necesse est ut intercedat^ idest inter
disposilionem testamenti et completionem media
veniat mors testatoris, id est testamenturo facienUs.
Ideo necesse est mortem testatoris interveoire, quiu
omne testamentum confirmatum est in mortuis tesu-
t<»ribus, id est per mortem eorum qui testamenta
disponunt. Alioquin^ id est si aliter sit quod mors
testatoris non interveuiat, nondum valet dispositam
testamentum , dum , id est quandiu vivit ille qui te-
status est. Si enim testator mortem evadit , itenim
si placet testamentum mutabit. Vnde quia omne tc-
stamentum sanguiue et morte confirmatur. Primum
quidem testamentum non est dedicatum, id est con-
firmatum sine sanguine. Utique non est dedicatam

beri arbitrii restituit, ut Deo servire possit. Deo dico ^ sine sanguine : lecto enim omni mandato tegis : om-

ni ideo quia si qusedam dimitteret, videreturdi-
missa reprobare , et tantummodo lecta confirmare.
Lecto, inquam, omni mandato a Moyse^ idem enim
Hoyseslegit, universo populo audiente. Tunc Moyses
postquam legerat, accipiens sanguinem vitulorumet
hircorum cum aqua mistum : accepta etiam cocciwa
lana et hyssopo de quibus fit aspersorium iptum
etiani librum^ et omnem populum aspersit sanguine,
dicens ita : Hic sanguis de quo vos aspergo est testa-
menti , id est ad confirmandum testamenlum quod
Deus mandavit ad vos. Sicut librum , sic etiam taber'
nacutum et omnia vasa ministerii similiter asper^i
de eodem sanguine. Et omnia pene^ ait Paulus, se-

viventi positum ad causam , quia servientibus sibi
vitam acternam dabit. Obtulit semetipsum : et est me^
diator, id est dator Novi Testametiti, 394 Medius
inter Deum a quo accipit, et hominem cui tribuit,
ideo dator Testamentt Novi , ut morte ejus interce-
dente, id est iuterveniente media inter dispositio-
nem et completionem testanienti. Morle dico neces-
saria in redemptione, non dico gentilium de quibus
constat, sed in redemplione earum prcevaricationum,
quce erunt sub priori [veteri] Testamento, Lex enim
illa prior praecipiendo prasvaricationes addebat, a
quibus nullo niodo solvere poterat. Ut, inquam,
intercedente moriCy accipiant repromisrionem csternas

hcereditatis , id est aeternam haereditatem frequenter n cundum veterem legcm mundantur in sanguine : Et

quidquid de aliis sil remissio peccati non sit in veleri
lege sine effusione sanguinis , id est nuUum pecca-
tum remittebatur, nisi quodlibet animal in sacriQ-
cium occideretur. Similiter Christus, qui per Moyscn
significatur lecto omui mandato novae legis sax in
coena, universo populo discipulorum audiente : post-
quam omnia legit, Jesus accipiens sanguinem
vitulorum et bircorum, id est proprium sangni-
nem , qui Christus dicitur vitulus propter vinutcra
395 crucis : cujus cornibus impios ventila?it Qui
eliam Christus dictus est hircus, propter similitudi-
nem carnis peccati, et quia hostia pro i»eccato fuit,
dum peccata nostra super lignum porUvit. Aai
piens, inquam, Christus sanguinem suum cum aqua

sibi promissam : accipiaut, non omnes, scd qui
tfocati sunt a Deo , electi ab aeterno. Postquam Chri-
s*,us Novum Testamentum disposuit, pro confirma-
done ejus testamenti necesse fuit eum mori : tum
quia si captus a Judaeis uegaret quod antea dixerat,
et pro assertione eorum refugeret pali, putarent
discipuli Christum non intellexisse vera esse quae
docuerat , dum ea timore mortis negaret. Pra^terea
mori oportuit ut, a morte resurgens qus se praedi-
xerat impleturum cousummaret, scilicet redemptio-
nem Israel. Yitula de qua sctperius, diximus, rufa
erat, typum gerens sanguinis Christi, et tota com-
burebatar in cinerem redacta , ut esset holocaustum
Domino : cujus cinis aspergebatur aqua : ita Chri-

stus multis tribubilionibus attritus , et morte tan- D egressum de latere suo in cruce : per aquam sa»^

dem quasi in cinerem redactus fuit. Cinis autem vl-
tiilje, qui super homines projiciebatur , significat
nlemoriam contritionis Christi, quae semper ingeren-
da est hominibus. Sic , frater , esto memor Christum
pro te passum et contritum , et peccando noli eum
provocare. Si autem <inis viiulae emuudabat car-
uem, longe dignius cinis Christi emundat auimam.
Dixit superius, Christum datorem Novt Testa-
mcnti morte intercedente : nunc autem qund opor-
tucrit eum mori pro conflrmatiOne Novi Testamenti,
approbat consuetudinc humanae legis. Quasi diceret
arquis : Quid opus fuit ut ad coufirmationem Tcs-
tamcnti Novi mors Christi intercederct ? Oportuil
utiquc, ait Paulus, ut mortc inlerccdcntc darct Tc-

clificans baplisma, pretio sanguinis redimens nos a
peccatis : accipieus illum cum lana coccinea : qui
color igncus est et cum hyssopo. Lana cnim signi-
ficat charitatem Cbristi, quod cocciuea fuit similis
igni fervorem dilectionis Christi : hyssopus autem
qui valet ad depellendum tumorem pulmonis, hu^
militatem Christi, qui per fervorem dilectionis et
humilitatem pro redemptione nostra sanguincm
suum ciTudit. Ipsam etiam librum, id est Evange-
lium suum quod interccdente morte coufirmavit,
et omnem populum fidelium aspersit, id est sancti-
ficavit sanguine suo dicens : Hic est sanguis Novi
Testamcnli aflSrmator, quod Testamentum Deus
mandavit ad vos. Hic Moyses raullum fidclitcr V^

Digitized by

Google

m

EXPOSITIO IN EPISTOLIS PAULI. - IN EPiST. AD l»E&.

U%

bavil, dioeus eadein verba qa« Christus, cum post A destruxit non oportet iterum Christutu pati, ideo

cceqam calieem sui sanguinis tradidit dicens : Hic
calix,Novi Testamenti est in meo sanguine. Aspersit
librum, aspersit etiam tabernaculum similiter sao'
guine. Eadem aliegoria acctpitur per tabemaculum,
scilicet Eodesiam Ghristi sanguiue ejus redemptam,
qoae supra per omnem populum accipieDatur.
Aspersit etiam omnia vasa ministerii» quia Chri*
suis doctores Ecclesise in quibus contineutur mini-
sieria sua, et sanguuie reitemit, et redemptis spiri-
tum sapientiae et scieutix tribuit, et omnia secun-
(ium legem Christi mundantur in sanguine ejus.
lliud pene nihii habet in allegoria. £t sine effusione
saogttinis Christi non fit remissio cujuslibet peccati.
Et quia omnia oportet mundari m sauguine, et sine
effusione sanguinis nulla lit remissio.

Ergo neces$e est exemplaria quidem c<B/eslfttm, id
est legalia qu» sunt figura spintalium, mundari his
supra dictis, scilicet vitulorum et hircorum. Exem-
plaria verorum necesse fuit mundari his ImtiiSf sed
ipsa ccBlestia^ cujus hxc erant figura necesse fuit
mttndari melioribus hostiis quam istis praedictis,
hirco et vitulo. tx vere melior hostia fuit qua mun-
data sunt coelestia ; nam Jesus, et vere ista sunt
eoelestia, nam non manu facta, etc. Quod ita ait :
Jesus introiit non manens in sanctis manu factis^
qoae manu facta sancta quidem iuere exemplaria
terorum^ sed introiit t» ipsum co^lum, Ad hoc in-
tioiity ut nune postquam ostensum est, inulilia esse
manu facta sancta appareat vultuif id est beneplacito ^
Jki pro nobis in coelum secum introducendis. lutroiit
qttidem in ccelum, sed neque ita introiit, ut saepe
iode revertens iterum ofierat semetipsum quasi non
omuibus, et omni tempore sufficiat sacrificium suum
semel oblatum. Non ut sape offerat quemadmodum
pontifex legalis per singuios annos quia non sufiicit,
^crificiumsuum iterans intrat in Sancta sanctorum :
noo in suo sicut Christus, scd in alieno sanguine.
Quare, quia alienus sanguis est, justificare nou po-
test. bi hoc et sacrificium suum sufiiciens, et legale
iusuificiens ostendit.

Alioquini id est si aliter vis dicerc, ut Christus
saepe debeat se ofierre, tunc procol dubio (si ita est)
oporlebat eum frequenter pati, iucipiendo ab origine
mundi, Si enim iliis tantum qui in tempore suo fue- p
ruot, passio ejus profuit, et singulis futuris a^tatibus
oporteat eum iterato pati : tunc utique necesse erat
ut mcipiendo a diebus Ahel singulis aetatibus, sin-
gulas cruoes portafet, vei Abrabam et caeteri sauai
000 erunt redempti. Sic quidem oporteret. Sednunc
poslquam ostensum ^t tantum inconveniens inde
consequiy dicendum est quod sem^l Christus appa-
ruil in consummatione saiculorum. Tempus Christi
dicitor^consummalio : quia Ciiristus, quidquid pne-
dictum de eo fuerat, coosummavit, Et cum ante in
hullo fueril coQ&ummatio, id est vera.perfectio, ipse
omnimn peiiectionem attulit. Apparuity inquam, ad
destitutionemy id est ad destructionem per iiostium
(9Q non aiicqani* scd suam* Quia plcnc pcccatum

etiam non debet altcra vice mori : quia caeteri ho-

mines semel tantum moriuntur. Et quemadmodum

stattttum est hominibus mori semel; post hoc autem

quod mortui sunt, restat de illis judicium, Sic ct

Christus semel quidem obiatus Deo per mortem ad

exhauriendam^ id est evacuanda peccata multorumm

In hoc quidem quod semel mortuus est similis est

homini : sed in hoc quod homo moritur, judicetur

Christus, ut judicet dissimilis. Quia ita ait : Se-

cundo adventu veniens ad judicium apparebit Chri

sttts sine peccato^ id est non iu similitudine carnis

peccati, sed giorificalae per daritatem immortalita-

tis et impossibilitatis. Vel apparebit suie peccato,

id est non veniens ut sicut prius iterum fiat hostia

B pro peccato. Apparebit utique in salutem» non im-

piis, sed exspectantibus se injustitia et timore.

CAPUTX.

c Umbram euim habens lex futurorum lK>norum,

non ipsam imaginem rerum« per singulos annos

eisdem ipsis hostiis qoas ofierunt indesioenter ,

nuuquam potestaccedentesperfectosfacere. Alio-

quin cessassent ofierri, idco quod nuilam ha-

berent ultra conscientiam peccati cultores se-

mel mundati. Sed iu ipsis commemoratio pecca-

torum per singulos annos fit. Impossibile cnim

est sanguine taurorum et hircorum auferri pec-

cata. ideo ingrediens mundum dicit : Hostiam ct

oblationem noluisti, corpus autem aptasti mihi.

iiolocaustomata ct pro peccato non tibi placue-

runt. Tunc dixi : Ecoe venio. In capite libri scri-

ptumest.de me : Ut faciam, Deus, voluntatem

tuam. Superius dicens, quia hostias et oblationes

et holocaustomata et pro peccato noluisti, nec

placita sunt tibi quae secundum legem offeruntur*

Tunc dixi : Ecce venio, ut faciam, Deus, volunta-

tem tuam : aufert primum, ut sequens statuat. in

qua voluntate sanctificati sumus pcr oblatioiiem

corporis Jesu Christi semel. £t omnis quidem sa-

cerdos praesto est quotidie ministrans, et easdem

saepe oflierens hostias, quae nunquam possunt au-

ferre peccata. Hic autem unam pro peccatis ofie-

rens hostiam, in sempiternum sedet in dextera

Dei : de caetero exspectans donec ponantur inimici

ejus scabelium pedum ejus. Una enim oblatione

consummavit iu sempiternum sanctificatos. Con-

testatur autem nos [nobis] et Spiritus sancius.

Postquam enim dixit : Hoc autem Testamentum

quod testal)or ad illos po&t dies ilios dicit Domi-

nus. Dando [dabo] leges meas in cordibus eorum,

et in mentibus eorum superscriimm eas, et pec-

catorum et iniquitatum eorum jam non recorda*

bor amplius. Ubi autem horum remissio jam uoa

est oblatio pro peccato. Uabentes itaque, fratres»

fiduciam in introitu sauctorum in sanguine Cbri-

sti, quam initiavit nobis viam novam et vivcntem

per vclamen, id est carnem suam : et sacerdotem

magnum super domum Dei, accedamus cum vero

corde in pieuitudiue, fidci aspcrsi corda a. coa-

Digitized by

Google

5i5 S. BRUNONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS tt. 544

scientia mala, et abluti corpus aqaa munda» te- A raemoriam prioris peccaH, pro quo jam immoiaf«nt.

neamus spei iiostne coiifessionemindecUiiabilem.
Fidelis enim est qui repromisit. Et consideremus
inricem in provocationem charilatis et bonortim
operum, non deserentes coUectionem nostram,
sicut consuetudlnis est quibusdam, sed consoian-
tes et tanto magis, quanto videritis appropinquaii*
tem diem. Yoluntarie enim peccantibus nobis post
acceptam notitiam verilatis, jam nou relinquitur
pro peccatis hostia ; tcrribilis autem quaedam ex-
spoctatio judicii et ignis semulatio, qu» consum-
ptura est adversarios. Irrilani quis faciens legcm
Moysi, sine ulla miseratione duobus vd tribus te-
stibus nioritur, quanto magis putalis deteriora me--
reri supplxia, qui Filium Dci conculcaverit, ct
sanguinem Testamenli poliutuni duxerit iii quo
sanctincatus est, et Spiritui grati» contumeliam
feccrit ? Scinius enim qui dixit : Mihi vindictam,
et ego rctribuam. £t-iterum : Quia judicabit Do-
minus populum suum : Horrendum est incidere
iii manus Dei vivenlis. Rememoramini autem pri-
stinos dies, in quibus iiluminati magnum eertamen
397 siistinuistis passionum : et in altero quidcm
opprobriis et tribulationibu^ spcctaculum facti, in
altero autem socii taliter conversantium effecti.
Nam ct vinctis couipassi estis, et rapinam bono^
1'um vestrorum cum gaudio suscepistis^ cogno-
scentes vos habere nieliorem et manentem sub-
stantiam. Nolite itaque amittere conlidentiam ve-

ostendens imperfectionem sacrifieii illius , per quod
si Justiflcatus esset, fmstra vetus peccatum recapi-
tttlaret. Quod ita ait : Alhqnin, id est si hostiae legis
perfectos facerent, pfocul dulno ceMMseiti ilbe kot^m
pro praeteritis peccatis. Ideoque cultores saiTifi-
dorum semel immolata hostia, mundati» nom ultn
haberent ullam con$cientiam praeteriti peceati, Ces-
sassent quidem oflerre^ sed hosti» pro praeteritis
non cessarent offerri : in ipm enim bostiis pro
recentibus eulpis per $inguio$ anno$ oblatis iit com^.
memoratio pi^aeteritorum peccatorum^ igitur iiosti»
illas perfectos facere non possunt. £t necesse est ut
per singulos fiat commemoratio prasteritoram, ^ta
impo$$ibiie e$t auferri peccata ianguine Mrcorum et
taurorum. Ideo qula per sanguinem taurorumei
hircorum auferri nequeunt peccata : propterea
ingredien$ mwtdum, id est Propheu iuducens Filium
Dei mundum ingredienCem per assumptionem car-
nis, dicit in voce filii ad patrem. 0 Domine Paler,
tu noiui$ti lio$tiam et oblationem secundum legakm
Iraditionem. Hostias de animalibus, oMationem de
panibus et luminariis dicit. Hla quidem noIuisU $ed
apta$ti^ id est aptare mihi voluisti eorpms^ ul de
corpore meo hostia tibi fieret beneplaeenselBHiBda.
Corpus Ghristi aptum fulsse dicitur, quia et immune
a peccato, et passibile, et mortale fuit. Nisi enim
bine pcccato esset, hostia munda esse non posset*
Si autem impassibile el immorlale fieret, mortem

stram, quae magnam habet remunerationem. Pa- p non destrueret, quam immortalis mortem gustare

tientia enim vobis nccessaria est, ut voluntatem
Dei fiicieiites reportetis proinissionem. Adhuc
eiiim modicunt aliquantulumque, qui venturus
estveniet, et non tardabit. Justus autem meusex
fide vivit. Quod si subtraxerit se, non placebit
animae me». Nos autem iion simus subtractionis
filii in perditioncm, sed fidei in acquisitionera
aniniffi. >

EXPOSITIO.

Christus ideo oblatus est ad exhaurienda peccata,
quia lex non potest iacere perfectos, scilicet non
exliaurire peccata. £t quare lex iion possit facere
perfectos praemittit , dicens : Lex babene umbram
fniurorum bonorum, id est ftUurae justitiae in prae-

iiou posset. Sed quia et immunis a peocato, et
impassibilis, et immortalis fuit, ideo eongrue ait :
Corpus aptasti mihi, hostiam el oblationem noluisli;
holocau$tomata etiam^ id est sacrificium totum in-
censum, et pro peccato^ id est hostia ^iuse voealatnr
peccatum vei pro peccato. Haec, inquam, non piacue-
runt tibi^ et tunc postquam vidi hoc displloere tibi,
ut munda ct placens hostia offerreiur tibi ; dixi^ id
est deliberavi apud me boc : Ecce opportune «eaM,
quia nunc reprobatis iilis legalibus, hoslia nova ero
et beneplacens Deo.

Yenio ad hoc ut faciam voluntatem tmam^ Id esl ul
pro modo voluntatis tuffi offeram tibl meipsum
sacrificium novum, in odorem snavitatls. Qaod iu

*scnti £cclcsia, ct salvationis in futura. Ita habens D construere debeamus : Yenio ut faciam, 388 idem

umbram quod nee ip$amHmaginem rerum, quod nec
habct in se aliquam partem veritatis. Imago enun
saltem flguras membrorum singulas ostendit, umbra
autem confuse omnia ooramiscet, Lex, inquam,
habens umbram eisdem ipsis hostiis quae semper
liem, id est imperfecte ei*ant, qua$ ho$tia$ offerunt
per $ingulo$ anno$, et hoc indeitttenter^ id esl vel
flinguiis mensibus, vel singulis h^omadibus. Lex,
inquam, eisdem hostiis toties repetltis, nunguam
pote$t facere perfecto$ accedente$ ad $e. Quod non
faciat perfectos probat per hoc, quia si modo
immolassent pro aliquo peccato, et sec^ndum legcm
absolverentur ab illo : si iterum peccarent, ct pro
bovo peccato iteium immolareiit, faclebat saccrdos

docet in sequentibus : Faclam voluntalem loam ;
sic enim $criptum e$t de me in capile libri^ Liber
dicitur Christus homo, qui in exemplum jnslitiap
exposUus est omnibus. Coput libri dicitmr divinius
habitans in Christo, quod regit eum in omni per-
i^iohe. Vd in caf^te libri, id esl ia principio
Genesis vel Psalterii scriptum esl in lege Donini
voluntas ejus, etc. Praemissa aactoritas quomodo
intelligenda sit, Paulus exponil, iu ProfdieU in
voce Filii, dicens superius ad respedum superioris
partis, ait $uperiu$. Dtoens, inquamt hoc, ^io» Id
estquod, lu Pater, nolui$ti oblatione$et holocaueta
et pro peccatOf id est non po$tula$ti haec ab eis ut
fiereni tibi, nec (eiiam si faciunt injussi) non sunt

Digitized by

Google

545

EXP0SIT10 VS Q^ISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD IIEB.

nM

placita libi. Diceret aliquis fortasse : Ideo non pla- A lem, adbortans eos in primis ut puro corde inte*

ccnt, quia non finnt ordinabiliter secundum legem
Ad hoc removendum ait : Non $unt placila tibi ea
qmm oferuntur secundum legem^ id est lioetliant
secnndum legis institutionem tunc reprobatis leg»'
libas hostiis diii : Ecoe venio ut faciam voluntatem
tuam, o Deus, haec, inquam. dicqns. In his verbis
eufert primum tesiamentum^ ita ut statuat^ id est
perpetuo dorandum stabiliat sequenty Novum scili-
cet Testamentum, m ^aa voluntate^ id est in quo
Novo Testamento ex voluntate Dei constitulo, nos
8umu$ tanctificatiy positione virtutum post eroun>-
dationem maioruro. Sanctiiicati dico, per oblationem
Chri$ti Je$Uy id est per corpus Ghristi oblaturo
$emelj in qna semel facta oblatione sufliGiens fuit
ad purgationem omniam macularum.

Opponeret atiquis : SacriOcium pontificis ideo
insulBciens erat» quia semel tantum in anno liebat ;
sed qaotidlana sacrtflcia proderant ad auferenda
peccata. Ad hoc removendum ait : Sicut pontifex
semel facto sacrificio auferre peccata non poterat,
sic etiam omnis quidem legalis sacerdos quotidie
mim$tran$ prmto e$t : et ipse »epe repetendo refe-
rens easdem bostias heri hircum, hodie itenim hir-
cnra, quia sicul non heri, stc nec hodie proderat ;
offerens, inquam, easdem hostias, qu» hostise
nunquam possunt auferre peccata. Pontifex seu
quilibet $acerdo$ legalis repeteiis hostias, peccala
nequit auferre, sed hic pontifex Ghristus offerens
ho$tiam uon repetitara, sed unam solam pro peccaii$
omniom, $edet^ id est quiescit et regnat posilus
f jf dextera^ id est in aeqnaUtate Dei patris sessums
ibi in $empitemum. Nec reversams ut iterum offeraty
quasi hostia ejus fuerit Insufliciens, sed de cmtero^
id est de futuro ex$pectan$ Ibi in dextera Dei donee
inimici eju$ ponantur $cabeiium pedum ejn$^ id est
omni modo subjectionis sabjiciantur ei, quod fntu-
rum estUi die judicii. Offerens hostiam unam, ideo
unam, quia una sola oblatione $anctifienvit^ et <aii-
crt/fraios virtutumperfectione can$umnumt, perman-
suros in $empiUmum. Nos quidem dicimus Gbristum
uiia oblatione sanctificatos consummasse. In boc
autem contestatur^ id est conflrmat no$; idemBobis-
cnm affirmans etiam Spiritue $anciu$, quia po$t4fuam

gritatcm fidei teneant; et si incumbat persequi,
audacter confiteantur, gaudentes pati pro Ghristo,
et sic in fidc, et confessione firmam spem habeant.
Unde sic ait : Quia pontifex Ghristus semel offerens
sanctificat veteres, nec quotidianis sacrificiis 399
prodesse possunt. Itaque fratres^ nos habente$ fidu-
eiam in introitu^ id est de introitu $anctorumf sci-
licetquodnos Sancta sanctorum vcre introibimus.
Habentes, dico, fiduciam in $anguine Cliristi^ quem
semel offerens pro nostra emundatione fudit : quam
viam, id est introitum sanctorum vt am dico nova^
id esl noviter in Ghristo ressratam (nemo etiam ante
Ghristum ambulavit hanc viam quam initiavit nobi$
Chri$tu$). Yiam novam et viventem, id cst perdnran-
B tem in aBtemum. Initiavit dico per velamenj id est
per significatum illius velaminis, quod duo taber-
nacula dividebat, id est per carnem $uam, Yelamen
enim iliud quod Sancta sanctoram occultabat, car-
nem Ghristi,qu» dettatem sibi unitam velabat,pne-
figurabat. Unde, expirante Ghristo in cruce coiisum-
matisomnibus, scissumest veliim templi {Matth.
XXVI, 51 ; Mart. xv, 38 ; Lmc xxiii, 45), significans
apertam esse viam in Ghristo intrandi in Sancta
sanctoram. Yei ita initiavit nobis viam per velamen,
id est per carnem suam, cigus carnem et sangni-
nem in acoessu mortis accipunus viatieum ad pa-
triam.

Caraem dico et sangainem specie panis velatam.
, Initiavit nobis per carnem suam, et per se $acerdo»
' l€tit quotidie Patrem pro n<^is interpellantem. Sa-
cerdotem dico ma^Kin ad comparationem legallam.
Magnum dico i^oiu/tliciirm euper domum Dei, id est
praesentem et futuram Ecdesiam. Nos, inquam, fra-
tres, habentes talem fiduciam accedamme^ id estap-
proximemus ad Dominam eum vero corde^ id est
curo recta intelligentia in plenitudine fidei, id est ha-
bentes fidero, non de quibusdam tantum, sed de
omnibuscredendisplenariam. Accedam|is, inquam,
a$per$i corda^ id est habentes mundata corda, non
Bolum a peecato, sed etiam a mala con$cientia, quod
nec ciijuslibet mali conscientia nos mordeat; et
aSluti corptu aqua munda^ id est habentes purificft-
tam caraem baptismo mundante nos , teneamu$

dixit in Jeremia : Hoc autem e$t te$tamentum quod f) opere et corde eonfe$$ionem ; quod si ingraant mala.

te$tabor ad illoe^ et hoc dicit Dominue: po$t die$ illo$
dabo lege$ mea$ in cordibu$ eorum^ et $uper$cribam
ea$ in monte eorum. Postqaam hoc dixit, adjunxit
Spiritus sanctus : et Jam ampiiue non reeordabor
peccatorum^ iniqoiutum eorum. In his autem verbis
conlesutur Spiritus sanctas unam oblationem oon-
sammasiie sauctifiealos : qulft ubi e$t peecatarum
remtsMo, jam non e$t neeessarla obiatio pro pee-
cato.

PosCqaam per pimtiflciam Ghristi, sufflcienter
vetus poatifleium destraxit, et velera sacriflcia
reprobata, etin sacriflcio Ghristi semel oblato,
omnem jostificationem consistere perhibuit, faciens
flnem de hojasmodi, transit ad instructionem roora-

inde non formidemus ideo confiteri Ghristumit Gon-
fessioneni dico indeeiinabiiem^ qood nee in dexleram
declinemos, necad sinistram, qu» eonfessioest C9i»-
sa neurm $pei. Si oiim fldem Ghristi in conspeetu
persecotoram non timuerimus eonfiteri, tonc pro'
eerto sperare possumus foturam gloriam sanelis.
Diceret ille : Quls tandiu, et tanta tolerando, posset
eperare rem fortasse nonquam habendam? Ad hoc
Paoloa : Si aadacter eonfltemini, salva spes est vo-
bis, quia Deos e$t fidelu^ et mentiri non potest, qiU
repromieit eonfltentibus se bona qoae speratis. Te-
neamos eonfessionem et con$ideremu$ imneem^ id
est alter allerom, non in litlgio et detraclione : sed
in provocatiane charitatie et bonarum openmiy id csl

Digitized by

Google

517

S. BRUWONIS CARTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS U.

m

allcr exemplo alterius provocetur ad dileclionem et A gratiam attulil, licet peccemus, non tantum non

ad beneoperandum.

Nos, dico, non deserenteB collectionem nostram^
id est congregationem EcclesisB, timore urgentium
persecutorum territi, sicut e$t coniketudinis quibus-
dam, ut c ad tempus credant, et in tempore tenta-
tionis recedant (Luc. viii, 13). i Non deserentes,
sed consoiantes collcctionem Ecclesiae ; tanto magis
laborantes in hoc, quanlo amplius videritis appro-
pinquantem diem mortis. Vel ita provocemus fra-
Ires ad charitatem, non deserentes collectionem no-
stram, id est si peccaverint fratres, non ideo superbe
indignantes separemur ab eis, sicut est consuetudi-
nis quibusdam, ut labenti fratri dedignentur com-
paii'; sed consolautes nostram collectionem, et tanto

damnabit, sed indulgebit. Ad hoc removendadi Pan-
Ins probat Christum esse judicem, nec propter mi-
sericordiam deseruisse judicium,dicens : Vere oon-
culcans Filium Dei, deteriora pat!etur. Nas enim
scimus eum qui dixit hoc in I>euteronomjo {Dent,
XXXII, 55) : Mihi reservate vindictam, si proximus
peccalt mea est ultio in proximum, et ego retrilmam
ej<, in tempore pro modo delicti. Quod si peccare ia
proximum non deserit inultum, quanto magis pee-
care in seipsum ? Et iterum Scriptnra approbans jn-
dicium Dei ait : Quia judicabit Dominus popmium
suum, Et quia Dominus judicans reddet anicuiqne
vindictam peccati, videte ne peccetis ait Paolos.
Quia horrendum est incidere in manus Dei otvmfu,

magis per compassionem revocate eos a malis, B id est quaecunque vult poteutis.

quanto videritis appropinquantem diem retributio-
nis. Malis male, bonis bene. Ideo teneamus tldem et
* confessionem non deserentes coUectionem nostram.
Hac omnia praedicta ideo faciamus, qui nobis pec-
cantibm voluntariey id est ex voluntate et propria
deliberatione in peccato manentibus, post acceptam
notitiam veritatis^ id est postquam Christum qui est
-ipsa veritas cognovimus, fidemque suscepimus : si
. voluntas peccandi perdurat in nobis, jamtion relin-
9ttt/ttr,nihil proderit nobisChristus factus hostia pro
peccatis delendis. Vel ita jam non relinquitur^ id est
noB reservatur Christus; ut pro itcrum peccantibus,
iterum fiat hostia pro peccatis, Sed hoc relinquitur

Postquam asperius corripuit illos, nunc i
rando priora bona illorum, bianditur eis ut quos
terrore judicii concussit, quibusdam blandiUis affi-
ciat, dicens : Videte ne incidalis in manus Dei, sed
rememoramini pristinos dies in quibus vos a//icfmiiali
per fidem, statim accepta fide sustinuistit mapam
certamen passionum; multa enim tunc passi estis a
contribulibus vestris. $ustinuistis utique passionef',
et enim in altero, id est in una parte quidem fMcti
estis spectaculum mundo, opprobriiSy id est propter
opprobria et tribulationes illatas vobis. In altero au-
tem^ id est ex una parte effecti estis socii eonversam-
tium taliter, sicut nos, id est omnium iiloraro qui

nobis, scilicet, qumdam 400 icfnbilis exspectatio in religione fidei couversabantur vobiscuro. Vere

fudicii futuri; et reliuquitur nobis mmulatio^ id est
invidia ignis, quae SBmulatio consumptura est adver'-
sarios veritatis.

Probat a majori punicndos esse peccantcs in

Xhristum, dicens: Vere qui voluntarie peccat, in ve-

. ritate punietor. Nam aliquis prsevaricando faciens

• irritam legem Moysi, quae non erat nisi umbra veri-

! tatis, moritur sine ulla miseratione convictus de pec-

caio sub duobus vel tribus (6slt6««. Et si praevari-

cans in lege Moysi moritur, quanto magis" putalis

eum mereri deteriora supplicia, qui conculcaverit

Fiiium Dei f Ule conculcabilem et nimis vilem in-

teUigit Filium Dei, qui ad remittenda peccata eum

impolentem dicit, nisi adjungatur circuincisio ; et

socii. Nam et vos compassi estis vinctis^ ministrando
eis in vinculis necessaria de bonis vestris, et op-
probria et tribulationes passi estis. Vos enim susce-
pistis cum gaudio rapinam bonorum vestrorum^ eo-
gnoscentes vos habere in coelis substantiam melio»
rem, quia spiritalem et permanentem. Et qaando qai-
dem tales in principio fidei fuistis, itaque noHte de-
generando amittere confidentiam vestram^ id est
bona opera, per qu» licet confidere * qws confiden-
tia si perseverat, magnam habetremunerationem. Di-
cerent illi : DilBcUe est tot vexationes , et tandid
pati. Ad hoc Paulus : Nolite patientiam amittere,
sed estote longaniroes in patiendo, quia patientia
longanimis est vobis necessaria^ ut patiendo facientes

^qui duxeritf id est intellexerit «an^tn^fit testamenti D voiuntateni Det, reportetis promissionem^ id est pro-

.essepo//tt/«m, id est sanguinem Christi, quoconfir-

matum est testamentum novum. Sanguinem Cbristi

dicit iUe poUutumy qui in eo dicit non posse mun-

;dari omne delictum. Si enim Christus munda hostia

• fuit , etiam ab omni culpa mundare potuit : quod si

mundare non potuil, sequitur ut poUuta hostia fue-

. rit, in quo sanguine sanctificatus est quicunque bap-

tizatus. lUe etiam deteriora meretur qui fecerit con-

tumeiiam Spiritui sancto. Qui aliunde quam per

. Spiritum dicit peccata remitti, in Spiritum contu-

meliose agit. Spiritui dico gratiw qui gratis datur,

et gratis peccata remittit. Diceret ille: Licet lex

Moysi quae sine misericordia erat, damnaret prasva-

ricatores suos, Christus tamen aui misericordiam et

missam gloriam. Nec semper oportebit pati, quia
adhuc tnodicum quidem temporis et aiiquantuinm
passionis , sed leve et momentaneum restat. Et
post hoc veniet vobis iUe ^tti ventnrus est. Et post-
quam venerit, 401 ^^ tardabit, id est non tarde
dabit vobis gloriam quam promisit, martyribas non
tardatur gloria, sed statim exeuntibus de mundo da-
tur. Uis autem qui in pace Ecclesiae qaiescnot tar-
dare videlur, propterea quia de quibasdam quae iUi-
cite contraxerunt, necesse est prius pcenitentiam
agere. Qui ventunis est veniet et non tardabit, d
interim dum venit, vos justi ex fide vivetis« quia
dixit Deus per prophetam : Justus meus ex fide tt-
vit (Ilabac. ii, A), Si vero 'ustus subtraxerit se a fiJc%

Digitized by

Google

549

EXPOSiTIO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPIST. AD H£B.

55»

noa placebit onjnur, id est voIunUU meie. Dico si A
sublraierit se, $ed tto$ non $umu$ filii sublraetionii^
ituri sic in perditionem^ sed sumus fidei in acquisi'
tionem, id est ad hoc ut per (idem acquiramus sa-
lutem aninuB nostne.

CAPUT XI.
I Est autem iides sperandarum substantia rerum,
argumentum non apparentium. In hac enim testi-
monium consecuti sunt senes. Fide intelUgimus
aptala esse saecula verbo Dei, nt ex invisibilibus
visibtlia fierent. Fide plurimam hostiam Abel
quam Cain obtulit Deo, per quam testimonium
consecutusest esse justus, testimonium perbibente
muneribus ejus Deo ; et per illam defunctus adhuc
loquitur. Fide Henoch translatus est, nevideret
mortem, et non inveniebatur, quia transtulit il- B
lum Deus. Ante translationem enim ejus testimo-
nium habuit placuisse Deo. Sine (ide autem im^
possibile est placere Deo. Credcre enim oportet
accedentem ad Deum quia est, et inquurentibus se
reuiunerator sit. Fide Noe, responso acceplo de
his qus adhuc non Yidel>antur, metuens aptavit
arcam in salutem domus suae, perquam damnavit
mundum, et justitis, qu» per fidem est, haeres est
institutU8[factus]. Fidequi vocatur Abraham, obe-
divit in locum exire, quem accepturus erat in
liaereditatem, et exiit uesciens quo iret. Fide de-
moratus est in terra repromissionis, tanquam in
aiiena, in casulis habitando cum Isaac et Jacob,
cobaeredibus repromissionis ejusdem. Exspectabat ^
enim fundamenta habentem civitatem, cujus ar-
tifex et conditor Dens. Fide et ipsa Sara sterilis
virtutem in conceptione seminis accepit, etiam
praeter tempus aetatis, quoniam fidelem credidit
esse eum qui repromiserat. Propter quod et ab
uno orti sunt ; et hbc emortuo, tanquam sidera
ctieli iu multitudine, et sicut arena quae est ad
oram maris inunmerabilis. Jnxta fidem defunai
suut omnes isti, non acceptis repromissionibus,
sed a longe eas aspicientes, et salutantes, et confi-
tentesquia peregrini ct hospites suntsuper terram.
Qui enim haec dicunt, signiticant se patriam in-
qnirere. Et si quidem illius meminissent, de qua
exieruut, habebant utique tempus reverteudi.
Nunc autem meliorem appetunt, id est ccelestem. |^
Ideo non confunditur Deus vocari Deus eorum.
Paravit enim illis civitatem. Fide obtulit Abra-
bam Isaac cum tentaretur, et unigenitum offere-
bat in quo susceperat repromissiones, ad quem
dictum est : Quia in Isaac voc^itur tibi semen ;
arbitrans [cogilans] quia et a mortuis suscitare
potens est Deus. Unde eum et in paraboiam acce-
pil. Fide et de futuris iienedixit Isaac, Jacob et
Esau. Fide Jacob moriens singulos filiorum Joseph
benedixit, et aldoravit fastigium virgae ejus. Fide
Joseph moriens de profectione liliorum Israd me-
moratus est, et de ossibus suis mandavit.* Fide
Moyses natus occuitatus est mensibus tribus a
pareutibus suis, eo quod vidissent elegantem in-
lantero, et non timuerunt regis edictum. Fide

Moyses grandis factus, negavit se esse filium filite
Pharaonis, magis eligens aflligi cum populo Dei
quam teroporaiis peccati habere jucttnditatem,
majores divitias aestimans thesauro iEgyptiorun,
improperium Christi. Aspiciebat euim in remune-
rationem. Fidereliquit iEgyptum, non veritus
animositatem regis. luvisibiiem enim tanqnan vi-
dens sustinuit. Fide cdebravit Pascha, et san-'
guinis effusionem, ne qui vastabat [vastaret] pri-
mitiva, langeret eos. Fide transierunt mare Ru-
brum, tanquam per aridam terram : quod experti
iEgyptii devorati sunt. 402 ^ide muri Jericbo
corruerunt, circumitu dierum septem. Fide Raab
meretrix non periit cum incredulis, excipiens ex-
pioratores cum pace. Et quid adhuc dicam ? Defi-
ciet enim Ine tempus cnarrantem de Gedeon, Ba-
rac, Samson, Jephte, Davld, Samuel, et prophe-
tis, 'qui per fidem vicerunt regna, operati suul
justitiam, adepti sunt repromissioncs, obturave-
runt ora ieonum,exstinxeirunt impelum ignis. Ef-
fugaveruut aciem gladii, convaluerunt de infir-
mitate, fortes facti sunt in l>ello. Castra verterunt
exterorum, acceperunt mulieres de resurrectione
mortuos suos. Alii autem distenti «unt, non sus^
cipientes redemptionem, ut meiiorem invenirent
resurrectionem. Alii vero ludilHria et verbera ex-
perti, insuper et vincula, et carceres, lapidati
sunt, secti sunt» tentati sunt, in occisione gladii
roortui sunt. Circuierunt in melotis, in pellibus
caprinis, egentes, angustiati, aflQiai, quibus di-
gnus non erat mundus, in solitudinibus errantes,
in montibus et speluncis, et iu cavernis terrae. Et
*hi omnes, testimonio fidei prolmti, non acoepe-
runt repromissionem , Deo pro nobis melitts
aliquid providente, ut non sine nobis consumma-
rentur. >

EXPOSITIO.

Quia de flde sermonem incoepit, dicens : Noi su-
mu$ filii fidei etc, subjungit quasi diflinitionem fldei ;
quae Umen non est ditfinitio, sed fldei commenda-
tio. Ad cujus fldei commendationem diu immoran-
do, multa veterum exempla supponct. Ait autem :
Nos sumus filii fidei : Fide$ autem e$t $ub$tttntiaj id
est existentia et acquisitio rerum $perandarum^ id est
futururum bonorum, quae singulariter et praecipue
speranda sunt. Fides, inquam, sic est subsuntia
futurorum bonorum, quia nec sine fide in quolibet
susbsistunt, nec nisi per fidem acquiruntur. Vel ita
dicamus : Fides in praesenti habiu est in futuro
sul>stantia rerum, id est bonorum coelestium. Me*
rito enim hic habitae fidei tnnc subsistunt bona illa
in eo qui fidem in hoc mundo habuit ; rerum dico
nunc per fidem sperandarum. Fides etiam est argu-
mentum^ id est approbatio rerum non apparentium^
id est bonorum, quae (dum in hoc mundo manemus)
videre non possumus. Si quis enim considerat Abra-
ham, quoModo merito fidei possedit gloriam, idem
de se potest sperare qnod, si per fidem imitabitur
Abrabam, sicut ille, quam non vidit, per fidem pos-
sidebit gloriam. Dico fides est substantiaititurorum t

Digitized by LriOOQlC

551 S. BRUNONIS GARTHUSIANORLM

bonorum et argnmentum. Propterea sSe commendo A
fidcm, quia in kac^ id cst in fide, tene$^ id est anti-
quiores patres consecuii $«n< bonum fesltmont«m.
Scnes dicit non atate, sed temporis praecessione.
Abel enim, etsi junior annis, senior tamen quam
Abraham antiquitate pneeuntis temporis. Sed oppo-
ncret aliquis : Fidem dicis argumentum csse re-
rum,quaenon apparent. Sed quomodo tredi pos-
sunt quse irideri nequeunt ?'iM hoc Paulus : Fides
utique argumenlum cst rerum non apparentium.
Nam /!</e, id est per fidem intelliqimut swcula aptaiOy
id est apte formata esse. Aptata dico verbo^ id est
Filio vel imperio Dei, quod idem est. Et si de saicu-
lis credimus, quod per Tcrbum Dei formata sint
<quod tamen nemo vidit hominum) crcdamus simi-
liter per fidem de rebus nondum apparentibus. Sae- "
eula, inquam, credimus aptata vertM) Dei, ita ut fie-
rent mt^tVta, id est res Tisibiles ex invi$ibilibus^
quando enim chaos erat sicut bcriptum est : cTene-
braeerant super faciemabyssi (Gen, i, 2). % Tenebrae
ideo, quia elementa illa videri non poterant, etiamsi
tunc esset, qui visum humanum haberet. Sed post-
quam elementa separata sunt, et creaturis formatis
in quamdam spissitudinem coalescendo creverunt,
elementa prius invisibilia, jam fticrs visibilia. Nec
nirum si videri non poterant, licet res essent eor-
porese, cum humorem illum, qu*i est in grano semi-
nis, unde culmus et spica puUulat, videre nec dis-
cernere possimus, licet in iila massa grani conti-
neatur. Vel ita suul verbo I>ei ut ficrent visibilia ex r
invisibilibus, id est secundnm invisibilia quae prae-
cesserant in consilio 40S ^^* P>*ius enim I>eus ab
«tenioiii consilio suo omnium creaturarum fornias
disposuit, et secundum quod singuia in consilio
praeordinata fuerant, invisibilia adhuc secundum
modum illum facta sunt visibilia in lempore forma-
tionis singulorum.

Yere senes consecuti sunt testimonium pcr fldem
Abel enim fide^ i^ esiper fidem obiulit ho$tiam plu-
rimam, id est magis acceplabilem Deo quam fuerit
hostia Cain. Hostia Abel grata Deo fuisse cognosci-
tur, quia agnus quem obtulit igne divino con-
sumpius sit. Hostia Cain Mprobatur, quia, non
superveniente igne, manipulus Arugum quem obtulit
integer mansit. Per quam fidem Abel justus coMe- D
cutui est te$timonium hoc, scilicet te e$$e ju$tum,
Ait enim Ghristus in Evangelio. < A sanguine Abei
Justi (Matth, xxiii, 55), > etc. Moyses autem justi-
tiam Al)el commendat, et molti prophetarum. Gon-
secutus est Abel te$timonium Deo perhibente lestimo-
nium munert6«< eju$ sicut praefati sumus, et per
illam fidem Abcl defunctu$ loquitur adhuc^ quia facit
nos loquentes de fide ejus. Henoch etiam per fidem
quam habuit, tran$latu$ e$t ad aiias patriaB, ideo ne
tideret mortem^ er translatus non ino6nte6al«r, ^«ta
Deu$ tran$tuiit illum : qai slib homine translatus
esset, facile inveniretur. Deus ideo transtulit eum
quia ante tran$lationem habebat te$timonium pla-
cui$$e Deo, Per fidem sic istt piacuetunt Deo. Sine

INSTITUTORIS OPP. PARS H. 55i

fide autem impo$$ibile e$t aliquem ptacere Deo. Tef«
sine flde nemo placebit Deo; nam aceedentem.Uea
Tolentem approxiinare ad Deum^ oportet eredere
quia Deus unus est, et quia Deus sit remunmvr
inquirentibu$ $e. Si hoc solnm crederent gentiles,
quod creator unus esset, et singulis pro eoniia
actibus retribueret, satis esset illis. Noe etiam k-
cepto re$pon$o de hi$ quos non videbantur adhuc, id
est de diluvio futuro, metuen$ illud diluvlum per
fidem quam habuit iu verbis Domini, aptani erccm
in $atutem domu$ $uas^ id est in qua salvaret filios
suos et filias. Per quam fidem, quia seeundum ver-
bum Dei futurum credidit diluvium, damnavii, id
est damnalrilem fecit mundum. Dum enim Moe at-
didit, et homines stultum esse crediderunt qood
praeparabat arcam, in qua salvaret domum sutuD,
comparatione fidei ejus damnati sunt. Et ipu
Noe e$t in$titutu$ hasre$ justitias eju$ qua estftr
fidem.

Nunc ad patres Judaeorum descendit, osieDdeos
in eis et in prioribus omnem justitiam ex fide hi-
buisse originem. Ille etiam ^«t merito fidei nunc
vocatur Abraham^ prius dictus Abram per fidem,
obedivit Deo exire de Vr Ghaldaeorum in locum iUum
quem merito fidei accepturu$ erat in hterediuitm.
Obedivit, inquam, et exiit de terra natioois sute,
ne$cie7i$ quo iret. Idem Abraham per fidem mmiu
e$t in terra repromi$$ioni$ tanguam in aliena^ k$H-
tando ibidem in ca$uli$, id estin tenloriis cnm/iMf
et Jacob, non qtiod Jacob eodem lemporequo Abn-
ham fuerit, sed quia Jacob eamdem terram sica
Abraham habitavit, inquirens cum patribus snis
non iUam, sed veram terram repromissionis. Isaac
et Jacob dico, coh(eredibu$ ejuedem repromistiom;
illis enim firequenter Deus, sicut Abrab», repro-
misit. Al)raham ideo habitalMit in casulis, fn«
ex$pectabat civitatem habentem fundttmenta/iA tsl
stabilitatem xternitatis, coelestem, scllicet, Hieni-
salem, c«;«< civitatis Deu$ e$t artifeXy id est artc
sua disponens sibi singula; et idem eonim qi»
disponit est eont/ltor ipsemet fabricansilla. Abnittm
habitans in casulis ostendebat se non corare Hie-
rusalem terrenam, sed ioquirere coelestem. /f^
etiam Sara sterilis^ et nonagenaria per fidem acce^^
virlutem in conceptione^ id est concipiewdi kiwim»
Ipsa dico non solum sterilis, sed etiamprteter tr«-
pu$ wtati$y quia (sicut dictum est) nonagenariaefat,
accepit ideo, quoniam credidit Deum esu fdde»^
id est veracem ^t t7/t promiurat scmen, prop/ff
quod quia Deum credidit fidelem, et ab %no Tcoire
vel ab UMO patre, et hoc uuo emortuo vel ventrc, w
patre, orti sunt fini tanquam $idera cceii, nec secun-
dum 404 claritatem virtutum comparo sideribas,
sed euudo in multitudinem eorum. Orti sunt etiun
$icut arenay nec itcrum sccundum sterilitatem lai»-
tum arenaecomparo; sed qurn e$t inaumerM^*^^
esi secundum iunumerabiUtatemeorum; qua^arew
est ad oram marU, id est juxta littos genliliiat»*-
Multi enira de filiis Abrahae virtulibus micuerun»,

Digitized by

Google

555

EXPOSmO IN EPISTOLAS PAULI. — IN EPISV. A» AfeBR.

m

vt sidera, muki steriles et infructaosi in littus A sui {P$aL xliy, 7). Jo$eiph morieni fide^ id est per

[aL^ ritu$] gentillum sunt prsecipitati» Et omne$
tsct, Abraham, scilicet, Isaac et Jacob, defuncH
iunt^ etiam cum morerentur, existentes jti^cfa fidem'f
id est credentes se accepturos promissa Dei» De-
functi, inquam, sunt, non aeeeptie repromissiombus
in Tita, ted aspieientes eae rcpromissiones futura^
a ion^y id est in diebus Gbristi, ei salutantes^ sicuC
naut» patriam, quam a ionge vidcntes muUura de-
siderani, et eonfitentee de se quia ipst sunt super ter-
ram peregrinif semper ad alia transeuntes, el hospi-
tts^ id est aliunde ▼enientes. Ideo et sic conOtentes;
fttt emm dieunt hm^ scilicet, se peregrinos esse eC
hospitesy his verbis sigmficant se Tcram patriam
inquirere.

Mem^memoratus de profectione filiorum Israet^ quod
profecturi essent de iEgypto, ei hoc memorans»
mandavit de ossibus suisy ut deferrentur ad sepul-
turam AbrahaeV cpniidens et resurrecturos esse
cum Ghristo ilios quibus tacta erat repromissio, si
corpora eorum inTenirentur in terra repromis-
sionis.

Moyses natus per fidem^ quia crediderunt pa-
rentes hunc mapum futurum, videntes ejus ele-
gantiam^ octuitatue est tribus mensibus a parentibus
405 'VC5, eo quod vidis^nt infaniem elegantem, et
non timuerunt edictum regis^ qui omnem masculum
in puerisRebraeonim jusserat interfici. Mogses etiam
grandis factus, negavit se esse filium filioe Pharaonis

Diceret aliquis t Inquirebant alienam, quia fortas- ^per fidem^ eligens magis affiigi eum populo Deiqui

sis ad suam patriam reverti non poterant. Ad hoc
Paulus : HsM dicebant, et si qnidem memtnissent
tf/iiu patriae, de qua etierunt^ Tolentes illuc reverti^
utiqme kabebanl tempusy id est opportuniiatem, re-
veriendi. Sed nicnc, postquam iUius non memine-
rant, appetunt meliorem patriam, id est ccelestem.
Et quia coelestem appetunt, ideo Deus non confundi^
tur^ id est non erubescit r<M;art Dem eorum : ut dica-
tur Deus Abraham, Isaac et Jacob^ Ideo Deus eonim
Tocatur, quia paravit illis coelestem civitatem. Abroh
kam itemm per fidem obtulit Isaac, cum tentaretur;
Deus fion tentabat Abraham, quasi qui iidem ejus
ignoraret, sed ut ipse Abraham et mundus Tirtutem

habere jucunditatem temporatis peccati, et imprope"
rium CArtsit, quod in se patiente pro Ghristo praefi-
giprabat, existhnahs esse divitias majores omni the-'
sauro jEgyptiorum. Ideo sic existimans^tfta aspicie^
bai in remunerationem futuram, non in laborera
praesentem tcI jucundiutem. Moyses per fidem reii'
quit ASgyptum, educens inde populum Judaeorum,
itoit veritus ammositatem regis JEggptiorum, Ideo
non Tcritus quia sustinuit invisibilem^ id est Cxspe-
pectaTit Deum, quem Tidere non poterat, tanquam
corporaiiter eum videns. adhibeiis Adem sermonibus
Dei. Idem Moyses eelebravit Pascha effusione san-
guinis agni per fidem^ ideo, ne qui vastabat primo-

suae idei cognoseeret. Et, ne putaretur Abraham ^ genita ifigypti tangeret Judmos. Fidem habuit in

ideo immolare Isaac quia in ailio filio implendas

exspectaret promissiones ail. Et ipse Abraham qui

susceperat repromissiones ad quem diclum est : Quia

in Isaac vocabitur tibi semen^ ipse ofierebat hunc

unigenitum, arbitrans quia Deus potens esleum sti^ct-

tare a morttusj etper eum suscilatum Abrahae Tocari

semen. Unde quia ita credidit, accepit eum filium>^

et in multiplicationem seminis, el titpara6o/am,id

est in figuris Ghristi. Aries enim, qui inter Tcpres

cornibus haerens repertus est, et Isaac,.unum Gliri-

stum Deum et hominem significaliant. Per hoc igi-

tur quod aries quidem est immolalus, Isaac TerO

morti subtractus, significatum est Ghristum, secun*

dnm carnem, passurum, secnndumdiTinitatem vero.

sanguine agni, quod per Tirtutem agni innocentiae (id
est Ghristi quem praefigurabat) possct saWari. Filii
Isrdel per /$(/em transierunt mare Rubrum tanquam
per aridam terram. Et ne quis dicathoc fuisse casum^
quod sciltcet transire mare jEgyplii experti^ devorati
sunt. Muri Jericho per fidem corruerunt eircuitu
septem dierum. Raab meretrix excipiens exploratoree
Judaeorum cum pace^ non periil eum ineredutis, propter
fidcm qua credidit quod Deus traderet urbem in ma-
nus Judaeorum.

Multa de iaude fldei dixi, et quid adhuc ampiiuf
dicam ? lempus enim (si exsequar omnia de fide) de^
ficiet, id est deseret me enarrantem de Gedeon^ qut
Tellus in area posuit ; de Barac^ qul fide populum

mortis discrimcn non esse sensurum. Aries enim nlibcravit; de Samton^ quiper fidem multa operatus

immolatus, camem Ghristi immolandam; Isaac
vero subCractus, divinitatem Ghristi non laedendam
per passionem pnefiguravit. Isaac etiam benedixii
iacob et Esau^ habita fide et de illis, quomodomsyor
serviret minori, et de futuris, quorum typum gere-
bant, scilicet, quomodo primogenitus Judaicus po-
pulus primogenita sua (cultum scilicct Dei) dcse-
reret, et minor, gentilis sibl nsurpnrit. Jacob in
^gyplo morien»^ per fidem benedixit singutos fitio*
rumJoseph^ scilicet Manassem etEphraim, et ado-
ruvit fastigium virga ejus Joseph, qui secundus a
rege «^i^gjEpti sceptrilm gcrebat, in signum suae digoi-
talis, adoravit fastigium virgae, id est Ghristum, per
Joseph flguratuja, cui virga aequitatis virga est regni

J^ATHOL. CLIII.

est; de Jephteyqul dux poptili liberavit populnm,
licet siulto voto filiam immolaverit; de his quatuor
in libro Judicum ptenius invenitur;de David etiam,
qui multa per fldem fecit, et de Samuete^ et aliis
propiietiSy qui vicerunt regna, id est reges superave-
runt per fidem^ qui etiam operati sunt justitiam pe^
fidem ; adepti sunt repromhsas beaiitudinee per fi-
dem ; obturaverunt ora leonum per fidem, ut Daniel ;
exstinxerunt impetum t^itM^ut tres pueri ; efugarunt
aeiem g/tadiii ut Judas MaclialMeus; eonoa/neftfal dt
infirmztatey ut Ezechias; fdrtes facti sunt in betto
complures ; everterunt castra exterorum, illis fuga^
tis; mulieres acceperuni mortuossnoede resurrecHon»
venlentes, ut vidua Sareptana per Eilam filium uni^

oytoogle

Digitfzed by^

Hfi^

S. BBUNONIS CABTHUSIANORUM INSTITUTORIS OPP. PARS H.

m

eum, et SunaiumiUs per Elisaeum* AIH autem di$' A
Unii iunt in eculeis, ut septero Macbabaei, non s«-
$cipienteB redemptionenij id esl nolentes a tonncntis
redimi, ut merito passionum iwenirent meliorem re-
iurrectionem. Quanto enim magis quis patitur,
tanto melius coronabitur. Alii vero $unt experti /u-
dibria, et verbera^ insuper^ et vincula et carcere$, la*
pidati $unty $ecli $unt, ut IsAiSiS ; • tentati $unt^ a^
limore poenae negarent fidcm ; mortui $unt in occi''
$iom gladii ; circttniierunt fiigicndo hac illac in me*
loti$. Melota est (nt aiunt) ^estimentum de pilis ca*
)aiielorum. Yel melus animal est quod dicilur uxo»
et a melo raelota dicitur. Gircumierunt etiam in pet-
^ibu$caprini$^ egente$ temporalibus, angu$tiati ani*
xnOy aglicti corpore, quibu$ sanctis mundu$ non erat
dignu$i ut tales baberet, vel quibus dignus non erat B
nuBdus, secundum verba impiorum dicentium : Ili
lales ihquinamentum mundi sunt, purgetur mundus
^b illis. Errante$ in solitudinibu$ utMatatbias, etqul
eum eo eranty et in montibu$^ et in $pelunci$, et in
eaverni$ terrot. Spelunca: nalurales foveae sunt. Ga-
Ternx, arte caTatae. Et hi omne$ probati testimonio
fidei, non accepzrunt repromi$$ionem^ id est repro-
missam hsereditatemy Deo providente aHquid meliu$
pro nobi$^ seilicet ut priores sancti non consumma--
rentur in perfectione jucunditatis $ine nobis. Si enim
ftine 406 incarnatoGhristo acciperent illi seta-nam
bealitudinem, Ghristus non inearnaretur, quia fru-
stra, cum alio modo salus existeret» et sic priores
tancti saWarentur sine nobis.

CAPUT XII. C

c Ideuque et nos, tantam habentes imposltam ni^
c bem testium, deponentes omne pondus, et cir-
ff cumstans nos peccatum, pcr patientiam curramus
« aid propositum nobis certamcn, respicieutes in
t auctorem fideiy et consummatorem Jesum, qui

< propositosibi gaudio sustinuit crucem, confusione

< contempta, atque iu dextera sedis Dei jsedet. Re-
« cogitate enim eum qui talem sustinuita peccato-
t ribus adTcrsus semetipsum contradictionem, ul
f non fatigemini animis vestris defidentes. Nondum
• enim usque ad sanguinem restitistls, adversus pec-
c eatum repuguautes, et obiiti estis consolationis,
1 qua^ Yobis tanquam filiis loquitur, dicens : Fili

« mi, noli negligere disciplinam Domini, ncque fatt- ^.

< gerisy dum ab eo argueris. Quem enim diligil
s IKuainus» castigal ; flagellat autem omnem filium
tf quem recipit. lu dtscipiina perseverate. Tanquam
t filiis vobis offert se Deus. Quis enim filius, quem

< non corripjt pater ? Quia si eitra discipUnam estis,

< cujosparticipes factisunt omnes, ergo adulteri,
( et non fini estis. Deinde patres quidem carnid

< nostrae eruditores habuimus, et revercbamur eos,

< Nnra [non] mullo magis obtemperabimus patri

< spiritttum, et vivemus ? Et illi qiiidam in tempore
4 paucorum dieruiii, secundum voluntateni soam,
f erudiebant nos : hic autom ad id qnod utile est in
4 recipi^ido sanctificationem ejus. Omnis autem
c discipllna in oraesenti qnidem vidctujr non esse

gaudii, sed moeroris; postea autem fraeCon pa-
catissimum exercitatis per eam reddeC jostitise^
Propter quod remissas manus et solota genua eri-
gite, et gressus rectos facite pedibas vestris, ot
Bon claudicansquiserret ; magis autem sanetor.
Pacem sequimii^i cum onmibus et sanctimooiam,
sine qua nemo videbit Denm« Gontemplantes ne
quis desit gratiae Dei, ne qiia radix amaritodinis
sursum germinans impediat, et per iUam inqoi-
nentur multi. Ne quis fornicator aot profanus, ot
Esau, qui propter unam escam vendidlt prioii-
tiva [a/., primogenita] sua. Scitote eiiim qaoAia»
et postea cupiens hamditare benedictionem, re-
probatus est. Non enira invenit pomitentlae locnm,
quanquam cum lacrymis inquisisset eara. Non
enim accessistis ad tractabilem montem, et acoes-
sibilem ignem» et turbinem, et caliginm, et pro-
cellam, et tulMe sonum, et vocem YerlMNrom; qoam
qui audierunt, excusaverunt se, ne eis fleret
verbum. Non enim portabant quod diodiator:
Et si bestia tetigerit montem, lapidabitar. Et ita
terribile erat quod videbatur. Moyses dixit : Ex-
territus sum et tremdi)undus. Sed aceessisUs ad
Sion montem et civitatem Dei viventis Jenisatem
coelestem» et multorum millium angeloram fre-
quentiam, et Ecclesiam primitivorum, qoi con-
scripti sunt in coelis, et judicem omnium Deiim,
et spiritum [spiritus vel spirituum}j]BStoram pcr-
fectorum, et Testamenti Novi mediatorem Jesom;
et sanguinis aspersionem melias loquentem qoam
Abel. Vtdete ne recusetis loquentem« Si enim il&
non effugerunt recosantes eum, qoisoper terram
loquebatur, multo magis nos qui de coelis loqneiH
tem nobis advertimus, cujus vox movit terram
tuuc; nunc autem repromittit* dicens : Adbnc se-
mel, et ego movebo non solum teiram, sed cc
coelum. Quod autem adhuc semd dicity dedarat
mobilium translationem, tanqoam factomm [fa-
ctnram] ut roaneant ea quas sunt immobilia.1taqae
regnum immobiie suscipientes, habemos [b^es'
mus] gratiam, per quam serviamos, pbeeotcs
Deo eum metu et rcverentia. Etenlm Deos wMt
ignis consumens est. »

Bxrosino*
Adductis tot cmnmendationibos fidd^ mkn es
omnibus : Quandoquidem fides tot tes^moiitis coai'
mendabilis est, ideo sicut priores, iU el oot kabe»-
te$ tantam nubem l€sftttm, coaunendaBtiam fiden
imposilam nobis. Nubem ideo diclt, qoiasicat nobes
ab xsto protegit et plnvia , sic prsefatorora sando-
rum exempla muniont nos contra irraentia 407
mala. Nos etiam sicut flU depamntee per 'poemteo-
tiam omne pondu$ peecati qood perpemviom, de*
ponentes etiam peceatum noi eireumstam ttadiqnet
id est omnem praVam soggestioncipi p«r patUttUam
i;iirr«mttt,'non refleii a bono eertamm prapafHum
itoMs, non enim ad blanditias vocavi somus, sed ad
tolerandos 4abores. Curramus, inquam, imiCaMfs
a$piciente$ in Je$um auetorem fidei uostrK» id es* qo*

Digitized by

Google

»7

£3LP0S1TI0 IN EPISTOLAS PALLI. - IN EPIST. AD BGBR.

m

\ eoMumnalnt in gloria, 8i fides nostra perdureC A nisi praesto sit gratia Dei. Dlsciptinain dico non per-

iiilegni, Qui Jews nutinml cmcemy contempta non
taiitiitt-MeiMate, sed etiam con/WnoRe, id est era-
bescentia de ignomimoso genere mortisi Sustinttit»
iiiqMm, gaudio fwfponto mbi in gloria meHto pas-
«onis» Vel, propo6ito sibi terreno gaudio, id est ter-
raiia £aeultalibus propositis sibi a crudflxoribus
auis, 81 vellet se diffiteri Filium Del Atque ideo quia
crucem sustinuit, confusiooem contempsit, $edet in
dexiora iedis^ id est in aequalitate sedentis Dei Pa--
tri8. GufTamns prOpositum certamen imitantes Je-
aum, qui eontempta confusione sustinuit crucem ;
eam, inquam, aspicite crucem in morte sustiiienlem;
recofitaU Oiam emmdem Jesum qui $u$tinuii -con-
iradictiouemj ut sicttt in morte, sic etiam iinitemini

secutorum, sed Domini; ipsi enim niliil possunt
nisi ex permissione Dei, boc modo purgare liUos
sttos volentis. Noli negligere disciplinam, neque fa^
tigerisy id est ne fessus refugias pati dum arguerisj
id est reus esse conviiiceris a Deo per lianc disci*
pllnam indulgente tibi. Per hanc etiani disciplinam»
bomo et fragilitatem snam cognosctt, ct (si patleiiter
snstineat) indul};entiara proniervtur de peccatis.
406 ^^^ debes fatigarl duni argueris, euni enim
quem ditigit Donwm castigat^ id est in castitate et
continenlia vitiorum per discipUnam agit; ittum
qtiem diligit, castigat, otnnem mtem fiiium quem re^
eipitj priiisquam recipiat, /lagellat, Liciei enim pec-
cata dimittat, nuUi tamen poena remittitur, quin vel

eum in patienda contradictione. Quidquid adversi- ^in hacTita, vel in futura solvatur, vei ab ipso ho-

tatts tulit iesus usque ad horam passioiris significat
bic per eontracfietionem. Yel si habetur enim^ilSL
jaDgatur. Debetis aspicere Jesum suslinentem crn*
cem» nam etiam hoc quod in Gbristo mbius est» sci-
licet eootradiclionem quam sustinuit, recogilate, id
est frequenterdebetis mandare meinioriae. Quod Ita
aii : Reeogitate Jesum qui sustinuit contradictionem
lalem» id est adeo contemptibilem et difficilemf
qiiodqae magis potuit gravare eum, ipse qui pecca-
UuB Aoa novit, iUatam slbi a peccatoribus sustinuit,
noB adversas Petrum, vel quemlibet discipulorumy
sed advertui temetipsum^ Recogitate, inquami faanc
eontradictionemy ad hoc^ ul memores ejus non fati-

mine spontanea voiuntate^ quod opns acceptius est,
vel alia sibi Inferenie. Sicut per origiuale probare
possumus, quod quidem In baptismo dimittitur»
pceiia tamen cjus peccati (mortalitas scilicet et pas*
aibilitas) reUnquitur. Et quando quidem discipUna
Domini adeo commendabiUs est, igitur perweverau
fn dudplina^ id est In patientia tribulalionum, in
qua ntique perseverare debetis ; Deme emm offert ee
vo6i> In tribulattoniblbs adjutorem tanquam, fUiie,
Bene dicolauquam filiisi quia quie est /Unm quem
non corripiat pater f Deos utique fiUum non habebit
incorrectum. FiUu8 . non erit nisi qui corripitur.
Quod d^ id est si vero vos estis extra diutplinam^

gemm^ id est ne sitis fessi patiendo adversa, vel sl ^ quod subtrabatis vo8 a disciplina Domini, i;ii;ii« di

Aitigamtni corpore» ne fatigemini in ankmis vesf m,
sed came infirma spiritus tamen prompti nnt. Si
enim tanta sit contradietio ut fetigentur animi^ sieut
idem Paulus de se ait : i Gravali sumus supra mo-
dvm» iu nt taedeat nos vivere (// Car. i» S) ; ^ non
tameB deflcientest sicut nec Paulos defedti Ueet
talifaitts esset animus. Deficerenti si timore tribu-
Ittiienm fidero negarent, debetis utiqve sitie fatiga-
fiMe ec defeeltt sasiinerei ^wta et si fMititsiit, non'^
dum tamen u$que ad eanguinem^ id est nondum
eflttstts esl sanguis vester» quod si oponel, pro fide
palieiidttm esU

NoBdtttt usque ad efiiindendam sanguinem resti-
lislis, vos tamen repugnantes advereut pucatum; ita

sciplins participei facH sunt omnes fiUi Dei. Sl, in-
quam> extra disdpUnam estis, ergo non estis filii
legitimi, sed e$ii$ filii adulteri^ id est adulterini qui*
bus paler non adhibel pQedagogos, quia eos non cih
rat Vel estis fiUi adulteri, id esl diaboUy adulte*
rantes vos.

Probavit per testimonia Seripturae, debere eoa
perseverare tn disdplina; nune rationibus bumana
eonsuetudinis idem approbat» quasi dioerel : .Quia
in disciplina perseverandum nobis sit, per auctori-^
tates ostendi, delnde post testimouia Scripturarumt
bomanss eonsuetudinis rationes induco, ad idem
probaadum. Nos quidem habuimus patre$ non ani*
marum, sed €arni$ no$trm : lineam enim eamis ab

dkeas iii ali^o laudat eos quia repugnaveniut. In 0 ^sls traximus, et carni nostr» a carne parentum

adlero ostendit adlHic posse ascendere, scUieet ad
effoslonem sangiiinis. RepugnanteS) inquam, adver-
stts peeeatum ne locttm haberet in vobis. Dum enim
inpiis eonsentim renuiiis> contra peccatum statis,
qnibiis si eimsentiretis, peccatum statim locum ha-
beret In vobis. Rep«gnastis olim adversus peeeatiim«
et aime qmre obiiH e$ti$ con$oiationi$^ \d est divini-
lalis tos in Iribulatioiiie eonsdamis? quce divina
eoosolalio ^wti«r nobk non liliMjfiuini alienis, sed
Umqaam /S/iti, qnos tovere Inlendit dieens in Sa-
lOoMMie fPrpv. 111, 4) : 0 t« /Hi mi, noii negiigeredi-'
eeiplinam^ id est peraecutiooes ei verbera qu» sunl
disciplina. In bis enim homo addiscit quanu sit
firagilitas sua, cl qnam parum viribus suis possit)

derlvat» Deus animam contulit, Hos autem patres
habuimue eruditore$j et reverebamur^ honorem eia
exhibendo timebamns eo$. Revereri enim est, eum
timore honorem impendere. Et si patres carnis re^
verebamur, nonne multo magis obtentperalfimtie Pa-
iri $pirituumy id est Deo qui dat animas ionge eor-
pore digniores? cui oblemperantes visemiis in «ter-
nom quod patres camis nec sibi nee nobis conlierre
queunl? Patri ulique spirituum magis obiemperan-
dum esi qoia ilH quidem pat|^ camis tn tempore
poMCorum dierum erudiebant no$ $eeundum vo^nlw-
tem f«am, lilc ad gianniiatieam, ilie ad Mrilem ar-
tem; plerumque ad iniililki, Bic autem Paier spiri-
ad id quodrpeo^iifeU miieeit, erudil^Mot per

Digitized by VjOOQIC

S39 S. BRUNONIS CARTHU8IAN0RUM UNSTITUTORIS OPP. PAHS H. MJk

disciplinani i» recipiendo tanptificalionem ejmy id est A tcs vos iufructuosa poenitentia damnaUoDcm eva-

paiienliam et c^eleras viilutes, positione quarum
suog sanctlflcat. Quia ilU possent objicere, dicentes :
Qttis potest pati hujusmodi disciplinam, in qua sem-
per moeror» nunquam gaudium ? ipse idem ut solvat
objicit sibi, dlcens : Ego quidem commendo vobis
patientiam disciplinae, sed tamen confiteor quod
onum disciplina in pmsenii tempore quidem videtur^
his qui snperriciem rei tantum aspiciunt, non €$se
g€md^^ $ed soiunmiodo »iorrori5. Mocror enim bic
semper est, nunqnam gaudium. Nunc solutionem
subdit, videtur quidem in pra^sentl esse moeroeis,
9ed poiteoy id est iu futuro exercitatis per eam disci-
pfinam, non adollerinis extrapositis reddet Deu;»
fructumju$titiiB. Fructum dieo non sicut fruetus est

dere, quia $citote hoc de Csau, quod et ante venditio-
nem, et po$tea cupiens hcereditare benedietionem pii-
mogeniti, reprobatu$ e$t^ et si non a patre, taroen a
Deo. Vere rq>robatus, non enim iw^enit locum fmt-
tentite; poenituit quidem se vendidisse primiliva, seJ
bsec poenitentia locum opportunitatis non babuitt
quanqxiam inquisis$et eam poinitentiam cum lacrr-
mis. Si enim lacrymaretnr confitendo peccatum, el
puniendo iniqualatem suam, locum haberet ejus pcc-
nitentia^ sed quia in ipsis laci^mis indignabatur de
electione fratris, cogitans interficere firalrem,si pos'*
set, ideo locus poeuiteniiae ipsi negalus esL Dcbeiis
pacem ct sanctimoniam sequi. Videte ne amarito-
dinis radit gcrmiiiet iii vobis, etc., quia non acces-

, ^ ^ — ^_.- - , — , ^ — ..^_ «^„

niundi,qiiinunquame9tintranquillitate,sedfriietum " sistisad legem unportatitem et teiribilem caro b-

pacati$simumf id est in omni quiete possidendum<
Propter quod^ quia exereitalis per disclpUnam adeo
(!ructuosa erlt- jusiilia sua, erigite ideo remis8a$ ma*
nu$^ tdest operaitoiies cbariialis, priiis ifltensa&, modo
dissolulas. Erigite etiam genua $oluta^ id est fortitii-
dinem prins babiianit nuiic tiniore disciplinse reso-
hilam. Idco per genua soluta^ amissionein virtutis
significat qwa in ge^nibus prius apparet lremor« si
fuerint dissoluta ; ereclio si fuerinl confovtata. £n-
gtte genua et facite pedibus^ id est adectionilnis ve-*
stra^ iidei, recto$ gre$$u$* Primos gressus fidei est,
eonlileri ; deinder si neeessc sit, pati : ita rectos facite.
ut non erret atiqui$ vestruni recedens a via fidci, nee

cienti et Muitilem, sicut prior fex, sed aceessistls «i
iegem multa fncilitate jucundaro » ad graiiam ad-
jutricem, ad coslestium repromissionem.' Quod dif-
fuse ait sic incipiens f non acce$$i$ti$ ad ignem (ra-
ctabitem et acce$$ibitem, to datione enim veteris I(y
gis ignis fuit corporeus, si pateretur Deas qui pos-
set tractari Uumauis manibus, et ad quem p<>ssibile
esset accedere. Nee accessistis ad titrbinem^ et ccli'-
ginent^ et procellam. Tufbo enimt id est ycntonuii
commotio ibi fnit, et tenebrosa callgo et proeella.
Ventis enim perceUenlibus se invicem^ conlusioenl
grandinis. Necad sonum tubte^ et voeem perbmm;
clangor enim lubarum ct vocalia terba ibidcm ao'*

sallem sit ckiHdiean$ in via ; posset enim (idcm te^ q dita sunt, quam vocem iddaei^t audienmt^ excnsa-

iicre,.sane credens, 409 ^^ claudicare in ea,.si ti-
mcrct conllteri. Et pro asserlione ftdei non erret ali*
quis^, .$ed magis $anetur ab errore, sl fortc erraverlt.
Ct auleai rccti sint grcssus vestri, $equimini pacem
#iim omnibu$, etiam com ininilcis. Sequimini etiam
$anctimoniam, id est omnem sanctilatem^ $ine qua
pace el sanctimenia neme videbit DeunK

Quomodo sancllmonia sequenda sit, insinuaiy di^
ens : Sequimiiii sanctimoniam^ 6on^empifffites ne
qMi$ vestrum desit grati(9 Dei; gratia cnim Dei pa-
rata estvo))is,videtene repeliatis eam ; contemplau'
les ctiam ne atiqua radix^ id est suggestio peccati,
Radix dico amaritudini$y licel quidam pulenl esse
dulcedinis, videte, inqnamy ne radix hnjusmodi im--

verunt sa, obiendentes fragilitalem suam, ne fiertt
ei$ verbumr id est ne Domlnus loquerelur eis^ sed
Moysl, et Moyses iilis': ideo sie seexcustveruntfwa
non portabant^ id cst non polerant porUre iliod
quod dicebatur ei$. Dcus ideo iu tanla asperilate ler
roris legcm dabateis, qula sciebat per lenitatrmdi^
leetioni& nil boui cos operaturoa, et ideo ^iasi ser-
vos per suppficia cogcndos. Pra^signabalur etiam in
lanta muUiplicitaie terrorum eos nunquam posss
portare legem iUam.

Etdictum erat in acccptione tcgis, quia si bestuie'
tigerit montem illuin, inquodabalur lex, bpidabi*
luf (Eaiod. XIX, 13). Yel ^ttndum quo&dan cx
jodicio, vel secundum alios es grandiBis eonfesionei.

pediat vos, germinan$ $Hr$um, id esl proriunpen» iiv ^ Haec omnia per oppositum figurabani dationero no-

actum peccati. Tnnc enim suggestio saTsum germ^
nat, curo (jpuod male siiaxlet per actiHn consummatr
Yidete ne qua radix sic vos impedkl, et per itlam
snrsum germinantem inquineniur multi, proniores
ad imitationem turpiludinis, quam bouestatis. Cou-
lemplantes etiam tie qui$ vestrum sil ffirnicator aut
profanu$, cultum Dei deserens, $icut fuit Esau^ qui
projfter nnam escam lenticularum vendidit primoge*
nita $ua fr^ri suo la£ob. De fornicaiipiie Esau non
alibi iRveuimus. Vel sl all^orije insislkuus,. diea-
mus ilanp ditq.uis fornicalor In cullu Dci. Fornir-
«atores erantqiu fidel €hrlsti uecessariam esse cir-
aimcisionem credebant ; aut, ue quis sU p;*ofanus»
iU^ta, Dcnluis desercns* Ne siiis sicut Esau, puian-

vae legis^ Nos enim ax:cipiendo graliam, accessimus
ad igiiem, id csl ad ardorem Spirilus sancti, nee
tractabilem, nec accessibilem, sed spiritiialem. So^
nus tubae qui 410 ^^^^^ i^^ suggestionem significa*
yU, quse sic ad actum peccati^ ut tuba prorocat ad
bellumr Quanto magis cnim Juda^is prehibekatiir,
tanto ardentius ruebant in vetitum, Ibi itermn fail
lurbo, id est commotio suggesClonam, actas scllicci
|)eccali. In novar gratia et sogge^liOr et actus peccaii
removetur. Ibi iterum fuit proceUa, id eat cootusi»
grandinls, scilioet consuetudo peccandi. Fait iteru»
caligo, id est exca^catio , ex consuetudine peccaadi
procedens. 1n gratia ista et consuetu .^ peccandi re-
mota est et omnis caecilas illuminata ; ili fuit v«i

Digitized by

Google

5GI EXPOSmO IN EPISTOLAS PAULL - LN EPIST. AD HEDR. m

▼erbornm, quam audire potneroRt. Hic inspiratio A ^ ^n iramobiiitate rcgnaturi. Vel ita, quia translata

iaterins, quam qui pradibat, multo desiderio cunrit'
ut comprebetidat. llli non portabant quod dicebatur.
Odus autem faiyu8leTe,et jugum suave est {Maith,^
m, 50). Ibi dictum fuii : Si bestia tetigerit montem
, lapidabitiir (Exod, xix, 13), quia bic si quis bestia-
lis viUe, et inteliectus posuerit os suum blaspbe-
mando in montem, id est in diviniiatem, lapidabi*
lur, eootusus potentia deilalis, et eo quod adeo
terribiie erat quod videbatur, ita dixit ipsc Moyses :
Exterritus $um animo, et tremebmdus oorpore. Ad
legem terrorit et inutilem non acccssistis, seJ ad
Sion^ id est ad vitam speculativanu Sion dico moii-
tem^ id est altitudine virtutum eminentem, ei ad ci-
vitatem Dei viventi$^ id est civibus suis vitam jBtcr-
nam dantiSt scilicet ad codestem Hieruaalem, etad^t
frequentiam muitorum mUlium anffdorum^ ut ctim
eis in gioriaDei persooetia, el ad Ecdesiam prtmt/t-
irorttm, id est palriarcharum et prophetarum, ^t
€onscripti sunt senatores tn cib/i«, et ad Deum Pa-
Irem «mntttm judium^ et ad sfnritus justorum et pet"
fectofum^ id eskl quos Spiritus sandus justos facit
et perfeclos, propter diversitates donorum. Sicut
Joannes solet^ piuraiiter ait Spiritus. Et accessistis
«i/ /esnm datorem Nov% Testamenti. Yel itadicamus ad
Dominum Oiouium^elad Deum sptrituum, id est ani<-
manim justorum perfectorum.

Aceessistis etiam ad aspenionem sanguinis^ id est
ad aanguinem Christi, quo aspersi mundati estis.
Sanguinem Gbristi .^icQloquentem metiui quam san- ^
guinem Abd de quo acriptum est : c Sauguis fra-
Iris tui Abel clamat ad me deterra {Gen. tv, 10); i
ideo meiius quia sangnis Abel oltionem, sangnis
Christi clamat remissionem.Et quia sanguis ChrisCi
loquitur pro vobia, videte itaque ne male agendo,
reeueetis illum loquentem provobia quia malo ves-
Iro, &i recusatis. St enim itii recusautes eum qni lo-
quebatur S9per terram, id est Moysen, vel angdum,
Moii e/fugerunt ultiouem , muito ma^s nos non rflu-
giemua ^ ni avertimus Deum loquentem nobisj non de
lefraii aed de ceBtis. Yox cujus ioquentis, tunc in da-
lioiie vefeiis legis lerram movti, nune autem repro^
mittit in AggaN>, dicens : Adhuc $emei; adhiic ideo,
quia jam moverat terram, Ego movebo^ non $olum
terram^ quam olim movi, $ed etiam ceeium {Agg. ii, 0 <
7), mntabilem eoarum transferens in imvutabiiita-
lem. Nunc Pauius. exponit c Quod autem dicit pro-
phela ail/i«tc et semel^ per adhuc declarat transla-'
tionem mobUium. Transbta enim efementa, de mo-
Liiitaie fient immobilia. Translationem dico mobt-
lium tauquam factarum^ id est sicut eorum quae fe-
cit. Qui enim ea de nibilo fecit, facta fevius trans-
(erre potuiL SeHWI dicit til translatione facia ea
maneant imfnobiiia^ quae modo sunt mobilia. Et
quandoquidem omnia in immobiiitatem transferen-
lur, itaque nos $uscipientes regnum immobiie, id est
no6 in ImmobiiilMis regnaturl, habemus aliquam gra-^
tiam in nobis a Deo prjentissam. Ni^i enim praeeode-
let iji nobis aliqua gratia Dei, non sasciperemur ab

mancbunt omnia immobiiia, itaque nos qui tuiic
erimns suscipientes regnum illud immobile, habea-
mus aliquam graliam, per quam piacenie$ Deo ^er-
9iamu$ ei, cum metu animi et reverentia^ id est tlmo-
re «orporis et exbibitione bonoris. Nccesse est enim
ut serviamus Deo cUm metu et reverentia'; etenim
Deu$ noster e$t igni$ consumen$^ id est eicoquens
411 omnis peccaii rul)iginem, et ideo necessc c&t
vt purgatos inver.iat non purgandos.
€AI>tjT XIII.
< CharHas fraternitatts maneat in vobis, et hospita-
litatem nolite oblivisci. Per banc enim placue-
runt quidam angelis hospitio receptis. Mementote
viiKlonim, tanquam siroul vincti, et laborantium,
tauquam et ipsi in corpore morautes. Honorabile
connubium in omnibus, et torus immaculatus.
Fornicatorcs enim et adulleros judicabit Dcus.
Sint mores sine avarilia, contenii praesentibus.
Ipse enim dixit : Non te deseram, neque derelin-
quam ita ut coiiiidenter dicamus : Dominus mihi
adjutor est, nou timebo quid faciat mihi hemo.
Mementote prsepositorum vestrorum, qui vobislo-
cuti sunt vcrbum Dei ; quorum iiauentes exitum
convcrsationis, imiiainini fidem. lesus Christus
heri et hodie, ipse et in soecula, Doctrinis variit
et pcregrinis nolile abduci. Optimum est enim
gratia siabilire cor, noii cscis, quae non profue-
runtambulaiitibus ineis. Habcmus altare, de quo
edere non habcnt potcslaleni qui tabcrnaculo dc-
serviunt. Quorum enim animalium inferlur san-
guis pro peccatO in sancla per pontificem, horum
corpora cremantur extra castra. Propler quod et
Jesus ut sanctificaret per suum sanguinera popu-
lum, extra portam passus est. Exeamus igilur a.l
eum extra castra, improperium ejus portantes.
Non enim habemus hic mancnlcm civitatcni, scd
futuram inquirimus. Per ipsum ergo ofTeraraus
hostiam laudis semper Deo, id est fructuro labio-
rumconfitentium nomini ejus. Beneficentise autem
et communionis noliie oblivisci. Talibus enim ho-
sliis promeretur Deus. Obcdite praeposilis veslris,
et subjacete cis. Ipsi enim pervigilant quasi ralio-
nem pro animabus vestris reddituri, ut cum gau-
dio hoc faclant, et non gementes. Hoc enim non

< expedit vobis. Orate pro nobis. Confidimus enim

< quia bonam conscientiam habemus, iii omnibus
« bene volentes conversari. Amplius autem depie-
1 cor vos hoc facere, quo cclerius reslituar vobis.
i Deus autem piaicis, qui eduxit de mortuis Pasto-

< rem magnum oviuin,^ in sanguine testamenti

< »tcmi Dominum nostrum Jesum Christum, aplet

< vos in omni bono, ut facialis voluntatem ejus,

< facicns in vobis quod placeat coram se per Jcsum

< Christum, cui est gloria in ssecula saiculorum.
c Amen. Rogo autem vos, fraires, ut sufferatis ver-

< bum solatii. Etenim perpaucis scripsi vobis. Co-
f gnoscile fralrem vcstrum Timotbeum dimissum,
i cum quo si cclcrius venerit, vidcbo vos. Saiuiate

Digitized by

Google

MS S. BRUNONIS CARTHUSIAMORUM ffiSTITUTORtS OPP. PARS n. SU

f omiies pmpositos vestros, el omnes sancios. Sa- A txm ad illos» kedie etiam esl (MrailttS in eodeni

quantum ad tos ; tp<e mum praesens erit In omma

f intant Tos de Italia fratres. Gratia cnmomnUlius
f t<^ts. Amen, »

EIPOSITIO.

Cum meiu et reverentia servite Deo. Charita^
etiam perseveranter nianeat in vobis, Gharitas dieo
fralemitatit, quam fratemitas reposcit. Hoc enim
ipiod fratres estis exigit nt vos invicem diligatis; et
fuUite Mivitei hesfntalitatem^ quae est pars cliarita-
tis, in qua otim valuistis. Per hoc quod ait» nolite
oblivisci, signat eos prius devotos in hospitalitate,
ntinc remissos esse. Ideo sectanda est hospitalitas»
fttia per hane virtutem plaeuemnt quidam Dea^ ut
Abraham et Lot, quos Deus inde signiflcavit sibi
plaeuisse, angelis recepiis hospitio^ Ideo enim an-
gelo^ suos immisit, qoasi hospites, nt per hoc ho*
spitalitatem gratam sil)i esse cognoscereot. Gharitas
maneat in vobis. Mementoie etiam vincUirwn^ id esl
his mtnistrate, qui in vinculis opprimuntur, iann
quam timui vincti^ id est memores vos simul esse
vinctos, quia si illi in caroere^ vos vincti molestia
camis. Vel ita : Mementote vinctorum tanqnam si^
mui vincti, id est sicnt velletis reminisd vestrii^ si
simiUter in vinculis essetia. Mementote eliam tabo^
rantium quocunque gmiere mundame miseri» tat^
quam et ipti laborantes sitis ; quod idom ait 41St
tanquam morantet ia eorpore^ Quicunque enim pr^
mitur onm camiSi nunquam expers est aerumna e|
laboris. Sit etiam tfi omrn^iu voliis ^nora^tl^ cof^

B

easeuia sperantibus in se, quibos ait : f Eece ys-
biscum sum usque ad eonsummattonem saeeuli
{Mauh: zxviii, 20). »Imitamini fidempraepositoniffl.
sequentes doctriBam eoram. Et doctrim nrHt^
quae nunc unum nunc aliiid asserunl, et peregrim,
id est extraneis aliunde quam a nobis procedenli-
bus ; his, inquam, doctrinis nolite abduei id^ eo quod
a nobis accepistis. Erant enim quidam sednctores,
qui dogmatizabant, ex eo quod Paulns mnnes etbos
mundos esse et sanclificatos a Deo diierat, ai
quanlo magis ingnrgitarent venlrem opulentlaesca-
rum, tanto magis essent grati Deo, qui omnes cibos
sanctUicaveral ad edendvm. Iiide ait : Nolite liii-
Jusmodi doclrinis abduci, guia opthnmm eif , non
corpus, sed cor stabiiiri el confirmari ffroHa, id esl
ex libertatequam Oeus intulit nobis in usu omiiiiini,
quam stabiliri eteit^ id cst midltplicallone volupts-
lis, quw escae iton profuerunt ambuiantibut m volv-
ptatibus, et supra modum locum danlibus el«. Escb
utlque Bon debemus cor stabilire, quia kabem»
altare^ id est eorpus Ghristi, quod in aftarieonse-
cratur; supra quod principatum a nobisvoiael
orationes Deo offerimus. De quo altari, tif est cor-
pore Chrisli noii habent potettatem edere quieunqn
deteniunt tabemaculo, id esl corporis voluptatibos;
sic enim ad horam mansuri sumus in corpore, sicul
miles io labemaculo militari. Probat duplid ancto-

uubittm ; hie removei (ornicaitonem. Et conjugiis q rilaie veteris primum, deinde nov» legis, einndem

celebratis sit fonu immaeuMuu^; hlc adulterium
abdicat. Ideo moneo oonnubin. castilalem lorl, re«
movendo fornicationem oc adulieriiun,. ^uia Jkus
judicabU^iA est damnabit fornieatoree et adulterot ;
Bon quod homicidia el reliqjaa mala ludicare noa
debeal, sed nunc de hia duoibus tanium serrao erat
Moree etiam vettri tiiU sme aparUia^ ut non eoncu-
piscatis superflua. Yoa dioo con$enti prwtentibut ;
Dei enim est provldero de itrasttnisw Debetia esse
slne aiaritia, Ipte enim Deus dixU ad Josuo, el per
eum ad omnem fidelem. 0 tu Josue^ sea quicunque
iidelis, ego non deteram te penitus abjectum, neque
aaltem aliqua hora dereiinquam le inadjulum; Deus
hoc dixit ifa, ut supra hoc quod prius (Hximus : nos

ttensum ib utraqne coUigens ancloritale qnod pro>
misil, dicensa Tere qui deserviuni laberaaealo vo-
lupta^^ non habent lacultalem edm de hoe ahari,
qul non buni extra eastra, id est quia secundiim
dimissionea voluptalnm boo exeuBl corpora sua.
QuodilaaU: fommammaHiim ^mm tan^ infer
tur per pontificem in Saneta sanctorum pro peecttt
populi deiendo, et hoc semel in anno. Ilonrm sm-
malium corpora eremmlur esttra eattra. Mcs eni
(sicul saepe CaU scmus) ut ponlifex legalis senel ia
anno sanguinem inferret in Sancta sanelorara. Hk
autem sanguiai assumebatur de 413 animaHbuft,
exira castra erematls. Pontifex autem ille Gfarislut
est»qui pro peccato omninm delendo sanguioem

ficilicet contentos esse praesenlibus^ nunc conpden- D suum in cmce fusum intulit in Sancla sanctoruD.

terdicamut-: Dominut ett mihi adjutor^ et ideo nou
timebo quid faciat mihi homo^ etiam si loilat prae-
. sentia«

MementQte etiam prmpotitorum vettrorum, ul ejus
conformemini, ^tit /ocult sutil vobit verbum Dei quo-
rum exitum^ id est iinem bonum esse intuentet. Exi*
tum dico contersaftofits, id est bon» operationis in
qua conversantur. Imitamini primum fidem eorum,
m sic bona conversatio et bonus exitus similiter sit
In vobis. Dicerent iiii : Non possurous perfectionem
eomm sequi, quia ipsi, ab ipso Ghristo edocti, ha-^
buere mjgorem affluentiam grati» quam nos possir
mus habere. Ad hoc Pauius : Bene, inquil, imitari
potestls; Jetut Chrittuttnm qui tnilheri, quan-

Quod autem Ulud animal cremebatur ut cinis flerei,
sigitnm erat contritionis Ghristi, quam sustisuit,
cinis cujus, id est memoria passionis debetasper|i
super capita, id est ia mentibus singuloram. Qo«d
extra castn mmebalur, signiflcabat onmem volen-
tem mundari i^rlere, ui exeal extra castn id esl
camales voluplates.

Nunc suljungit Novl TestameBli aucloriuteffl
idem cum Teteri sentientem dicens : Propter quod
comprobandum sciUcet, quod qut tidiemacvlode'
serviunt, non had>ent edere de boe allari, vel pro-
pter quod praefiguratum in Yeterl, nunc Impleoduio.
Jetut etiam poMtis ett extra portam , ngniteans ptt-
ticipantes altari suo debere iieri exim portan, id

Digitized by

Google

9» mS10L\ B. PAULI

«st extn sensiis TolupUtls. Sensus enim portai sunt A
auiin»» quia per oculos ducitur ad concupiscendum
iiuod videt, et sic per cxleros sensiis* Jesus passos
est eztra portam, ideo «l per ffroprimn $angmnem
zanctificaret populum. Quia Jesus extra portam paa-
sus est, igitur /BxeamuM ad eum^ porili extra eaHra^
id est extra voiuptatestabemaculi; nec hoe sokmt
sedetiam portautei(9i necesse fuerit) tmprojvfrttim
ejue^ id est mortem -crucis. Et utique sic debemus
exire» quia etiam si volumus hie manere, iion habO'
muikie manentem chritatem^udinquirimut futuram^
id est aetemam. Et quandoquidem fuluram inqui-
rimus, ergo ut apprehendamus eamy offeramm per
ipsum Jesum hostia* laudiSj id est laudes non mi-
nas quam hostia^ promerentes Beo^ et hoc temper^
£t quod dicohostias laudis, est dicere : Offeramus B
fructum iabiorum* Per labiorum, Daiciiitatem, per
fructum designat utilitatem. Labiorum dico confitenr
iium nominiy id est glori» ejus, Offeramus laudes.
Beneficentiie autemy id est iargitatis deemosynarum
et commumem» (postquam non propria, sed com-
munia dicebatis) nolite oblimci, Nec debetis obii-
visci, quia talibus ho$tii$^ id estper beneficenUam et
c >mmunionem. Ikut promeretur in passiva signifi-
catione. Ut autem horum memores sitis, obedite
prmpo$Hit vei tru, qui perfecti sunt, et bene vos in-
^Tmnitet$ubjaceteei$^ id est obedite, ut omnem
ftubjectiooem verbo etopere exhibeatis tllis. Debetis
utique subjaeere eis, quia ip$i pervigitant pro vobi$^
guaei ilii qui reddituri sunt ratione$ pro animabttt
9c$tri$^ sibi commissis. Et ideo sic subjacete eis» ^
ut fadant hmc^ id est penigilant pro vobis ^Ktn ^ti-
4/to, et non gementes, pro duritia et intemperantia
vestra. Dico non gementes ; non enim expedit vobie
hoc^ uteos gemere faeiatis. Obedite pnepositls el
orau pro nobie, Dieerent illi : Tu gentem nostraro
et ritus nostros persequeris, et quomodo dicis,
oralepronobis? Ad hoc Paulus : Orare pro nobis
debetis. JVm enim eonfidimu$^ id cst confldenter vor
bis dioimas guod habemu$ bonam conecientiam iit
«^miit^tis, id est ad omnes volente$ bene conver$ari
ad illos. Ubi autem conscientia pura est, et opus
muodmn est, oe ergo molesti sitis mihi.

AD LAODICENSES* m

Dixit superius orate pro noUs; nonc autem de-
preeor vo$ ampliwi koc faure^ \A est orare pro tuAm
instantius, quo^ id esteo ut re$tituar vobi$ eeterme^
deferens mecum fructus deemosynarum, si forte
solvar a vinculis. Dico orate pro nobis» ego aulem
sic OFO pro vobis. Deu$ paei$ aptet vos io omni bo«
no, gui Deus edutBit Dominum no$trum Jeeum Chrt^
$tum de mortui$^ id est a ouoaeromortuorum. Jesum
dico PMloreiii magnum^ id est super omnia magni-
ficatum. Pastorem dico non luporum, sed ovitim, id
est mansuetorum. Pastbrem dico factum iii<aii^/fte«
id est per obiationem sanguinis sui. Sanguinemdir
eo confirmatorem teetamenti wternif id est in aeie^
nuffi duraturi. Hic, inquam, Deus «ptet vo$ in omni
bono, Aptaloi eos inteliigitt si bona volunlas in eis
fuerit. Aptet ita, ul faciati$ totuntatem eju$ Dei, nec
viribus veslris, sed ita faciatis 414 ^^ ^P^ *H fs«
cien$ in vobi$ hoc quod placeat eoram $e, id est in
beneplacito ejus, facicns dico per Je$um Chri$tum,
qtd e$t gloria in $wcula $wcutorum, Amen. Quia ali-
quantuium asperius.correxeratillos, nunc blauditur
eis,.ne moveanlurvisaasperitateverborum, diceus :
Deus sic aptet vos, ego autem, fratre$y rogo vos, ut
hoc verbum non reprehensionis (ut forte aliqui de
vobis existimant), sed Epistolam $olatii $ufferati$^ id
est inomnipatienUa suscipiatis. Et potcstis satis
sufferre, ^tita $crtp$i vobi$ perpauci$, Uic siguificat
eos impatiente^, qulbus muito plura scrlpsisset, si
patienter audituros cognosceret. Sufferte verbum et
fratremve$trum Timotheum a roe dimis$um %d vos,
vei a vinculis qulbus ligatus mecum erat, nunc di-
missum. Eum, inquam, delatorem hujus Epistols,'
eogno$ciUt idest honorifice et cum omni charitalo
soscipite, cicm^tto videbo voi, sicut autumo, ^ice-
leriu$ revertensa vobis, venerit^d me. Salutate om^
ue$ pr<Bpo$ito$ ve$tro$. Ipsis enim, quia perfedi
erant, non scribebat Epistolam, sedquibusdam sub^
ditorum incorredis. S^luUte etiam omne$ $ancto$ io
Ecdesia vestra, Eraot enim quidam subditorum.
perfecti, quibus similiter non scribebat. Salutant
vo$ ^ratru de Itatia. Gratia Dei ciim omm^iis vo6t<.
Amen. Signum Pauli quod Epistola ipsius esset.

EPISTOLA B^ PAULI AD LAODICENSES,

Nuper in antiqua bibliotheca inventa :
Sed quia inter caiholieae vutgo nm legitur^non e$t a B. Brmone elucidala.

n

Pautu$^ apo$toiu$ non ab honunibu$, neque per ho-
minem^ $edper Je$um Chri$tum^ lratribu$ qni $unt
iModieim. dratia vobi$ etpaxa Deo Patre noetro et
Domino Je$u Chri$to, Gratia$ ago Chri$to per om-
nem orationem meam^ eo quod permanente$ e$ti$ in
eo^ et per$everante$ in operibus boniSy promi$$um ex-
$p€ctante$ in diejudicii, yeque de$tituant vo$ ^no-
rwndam vaniloquia ineinuantiumf ut to$ iavertanx a

D veritate Evaugelii, quod a iwe prasdicatur, Et nunc
faciet Deu$ nt qui $unt ex me ad profectum verilati$
EvangelH^ de$ervientie$ «titl, et faciente$ bemgnitate$
operum qum $unt$aluti$ vitcs xtemm, Et nunc paiam
$untvincula mea, quas patior iit Chri$to, au$bu$ Uetor
tt gandeOy et hoc mihi factum e$t ad $atutem perpe-
Ittam, quod ipsum factum orationibu$ ve$tri$^ et ad-
ministranu Spiritu tancto, sive per ritam , sivepif

Digitized by

Google

S. BRUNONiS CARTUUSIAMOEUM INSTiTUTQiUS OPP. PAR^ UL

ortetn. E»t cnhn mihi viverc^ vita tn Christo, et A i^cro. Omm »iHlpetitwneive$trmpaUm&in^Dem^
ori gaudium (vel lucrum). Et ipte invobit laciet et estQte firmi in sensu Christi, et qua integpra^ etv^
itericordiam suam^ ut eamdem dtlectionemhaheatis ra, et pudiea, et casta, et justa, et amabiiia funt^

w

mortem.

wori ^

miserfcordiam

et $itit unanimet. Ergo, diieetitsimi.ut audittit pne-

t^ntiam Domini^ itaretiuete et facite in timore Dei^

et erit vobit vita in celemum. Est enim Deus qui ope'

tatur in vobit, et facite tine retractu vel peccato qucB-

eunque facitit. Et quod ett optimum, dileciittimi^

gaudete in Chri^o^ et preecavete tordidot . omnet in

ses

facile. Et quceaudistit etaecepittit^ iNCOMlereltflff»,
et erit vobit pax* Salutate omnet fratret in ataUe
tancto. Salulant vot tancti omnet. Craiiei Domim
nostri Jesu Christi cum spiritu vestro^ Et hanc fa-
eite Ugi Cotettensibut, et Colottentium vobia.

FINIB EMSTOi^UM B. PAULl APOSTOLl.

*" HECATOSTICHON APOLOGETICDM D, JACOBI HIERONYMI

CARTHUSIJE PARISIENSIS ALDMNI,

QaoPhrasinB. BftVNONiajL Qu» nasutis humilior.videatur acalumiuadefpBditt et senteu-

Uarum poudera lance justa appendit

Quis novus harraonko mufceus stridore lyristes

Allobrogum longi saxa iiivosa jugi
Transiliens colles, saliens in montibus? 0 cpiam

Per coehim auritas omne moratur aves,
Ore sencm,^ cultu macieque professus eremomK

Etnihil agresti pectine agteste sonans!
Frons erecta polo est, pedibus catcantur bonores,

Septenjum in capitis Tertioe sidus inest.
Deliciis mollique toro nemo arguet usum,

Nec quidquam a studiis et pietate vacans.
Non aurum digiti, nec babet lyra dia smaragdos,

Nec fucum allophylum sancta camena petit.
Slec sibi calvitiem sacra veridicentia texit,

Nec calami stratas caplat ab arte comas.
Alter an Amphion, redivivus an inclytus Orpheus ,

lUecebra^ nervis surda elementa trahens,
Restituens sensum, qui|[)us hunc natura negavit?

An lyra naturae vohoTQ majus habet?
Oppidajam putent inculta, arridet eremus.

Dum (remit aurmorum turbine mqndus hebes.
Dum tam grata canunt superis epinicea silvSi^

Angelicisque C|>plent iuvia tustra choris,
Miiitet ut sancto jam omnis doctrina parenti

Spiritui, vertens signa aquilina cruci.
0 videam charites Ghristo connubia pactaSi^

Atqoe eadem casts^s foedera Castalides.
Imo adeo cunctas deserto Helicone videbo,

Deserti fabricam jamque fevare novi.
Altemutm misoere melos sub nomine Ghristi^

Per templum bifldis e regione choris.
Nec tacitis cellis deerit symphonia psallens

Spiritu, et alternse leflio juncta preci.
HiccineCarthusi, Bruno, caput ordinis, olim

Glarum agiographiae nomen in orbe gerens,^
Quo schola Franconim nequaquam invidit AtbeBis,

Rostraque Romano nil theodoxa foro ? -
JEcie movet cilharas^et oaula prophetica ductor

Ordinis, et vitae consooa plectra suae.
tilxeniplum signumque suis illustre relia.quit

Viverc, et aethereo Principe digna loqui.
(^ompellare virum propriusque audire juvabit.

tiem|j»e (nisi auditu fallor) et ipse vocaL

B AiOuite, errantes (ait) atque audite, tenelh^

Gura lyiico Domini rege doeebo m^m.
ille ego qui malens inhonorus honoribus illiiG

Cedere, quo puppim numinis aura vocat.
I^arisii mundo profugum quem perpultt borror

416 Funeris, ut coeli haec septimos astra sequar.
Astra dedere vLam, divi arrisere tot esse

Millia, sic haimis illaqueanda meis.
His agor auspiciis. Geu vox clamantis eremo,

Pertaesi mundum steruo Tonaniis iter.
Baptistae reparando ii^s disject^que membrat

Castra monoptolemis singula condo mei&
Deserto deserta placet Carthusia Cbristo,

Tuscala cui laudum nocte dieque ealeut.
Invia Psalmologi deserta inaquosaqoe terr^ est,
^ Qua patcat virtus gloriaque alma Dei.
Unde columbinis avide latera instruit alis,

Discat ut huc fugiens seque Deoque frui.
Discipulis eadem tribus haec in monte refulsit

Gloria, quo fieri vult tria castra Petnis.
Certiere Zacchaeus per turbam nescit Jesum :

Cui, Turba opprimeris, disdpuliqoecaiiunt^
Sic, mouaclie, infesti fugiens contraria moiidii^

Naviter effectum nominis hH|us habe.
Hasce igitur partes mihi delegavit Jesus,

Asperula iu planas sternere lustra vias.
Laeviget ut Christo rigidos citharaedia saltus :

Militiae toliens hic uova signa piae.
NuHa Madaurensis Milesia habemns aseUL
D Nulla Lycambseae conscia tela necis.
Semina divinae mihi suut uberrima flamDiuet

Devoto nihil est diguius Qtioio.
^xuro, gelidos exsurgere cpgo j^centes;

Et nunc illecebras, nunc quoque vim facio.
Ntmc Iyr% Davidis,Dunc Pauli buccina pleuo

Ore quidem haec, digiti^ concrepat illa meis.
Hxc, Carthuse, tibi ratio est praescripta sikndi;

Ut, claudens homini labra, loquare Deo.
. Quippe ad eom, Paulo aut Davide interpiete, tm^

£t jactura tuum nulla silere quatit.
Ncc Latiae offendat linguae neglectior usus, a

Dictio $i tritae est corporis aequa ^ogavy \

Digitized by

Google

.568

SEHMO Dfi CONTgMPTU DIVITIARUM.

m

SuUiiaes Jioouliseiisas attempero lioguas :

Nec mihi ab ore sed ex pectore verba ttuunt.
NiUacis omate alii deiubra tropsis,

Laudo ; sed iri praesens causa alieoa mihi esU
^ Humanse verbis sophiae inclarescere noiens,

Paulus adest doctis debitor et rudibus. .
Cum David cinere, et cilicino horrescat amictu,

Rhetoricis compta quis volet esse rosis?

A^am mibi purga auresatqua exeute fam palatnia,

Vel magis intra animi septa redito tui.
fihm linguse, sed cordis ad haec delectus habendus -

Nam mihi cum rebus tota palaestra fuit.
Ne sensu haec sapias, sed quo sunt prodita gustes

Spiritu, et hoc animae viscera pasce bono.
Consultum p<iriter summis minimisque volebam,

£t ratio captus omius liabenda fuit.

Sequitur in editione Cotoniensi tomus seu par$ III Operum S, Brun^nis, Continet, prwter sermones quos-^
iiam^ opuscula De laudibus Ecclesi(s, De ornatu EcclesiiCy De novo mundo, De festivitatibus festivitatum.
4iu4B tamen non sunt Brunonis Carihusiani, sed Brunoms Astensis episcopi^ et ejus Operibus annumerantur^
( Vide iufra ad annum 1425.) Opuscula supradicta excipiunt S, BrumnU epistolw binw^ Sermif Decontem'^
ptu diviliarum et appendix De origine sacri Carthusiensis ordinis.

DIVI BRUNONI8

EPISTOLiE BlNiE

Quas acripsit ex eremo Calabriae cum exurbe Boiua ad eam se solitudinem, in qua et

obiity postliminio se recepisset.

I.

Ad Radulphum Vtrtdem^ Ecclesiw Bemensis praspositum:, ad eonteniptufn mundt, tfittm eremiticatn contem-*
plativamqtie aptimam Marics partem^ insuper ad voti impUtionemy exkortaloria.

(Yide inter Acta S. Brunonis, n. 685, hujus tomi col. 420.)

II.

Ad filiot suos Majoris Carthusice.
(Vide uIm supra col. 416.)

SERMO DE CONTEMPTU DIVITIARUM.

Faciiius est camelum per foramen acus transire,
quam Mvitem intrare in re^ium cctlorum ( Matth,
XIX, 24). Hoc autem significabat illa amphora, in
qua impietas clausa erat, de qua ne egredi posset,
massa piumbes os amphora^ claudebat ( Zach. v, 6,
7). Qua in re datur inlelligi quam difllcile sit de
ventre avariliae homiiiem avanim vcl extrahi vel se-
parari posse. Narral enim Zacharias propheta se
vidiftse ampboram egredientem, dc qua cum intcr-
rogaret quid esset, diclum est ei : Hasc est amphora
e^rediens^ ei hio est oeulus eorum tii universa terra;
et ecce taientum piumbi portabatur : et ecee mulier
unasedens in medio amphotce (ibidJ). De qua cum
interrogaret quaeesset, dictum est ei quod esset im-
pletas. Qs autem amphoraemassa plumbea clausum
eraL Et eece duce mulieres egredientes, quae habcbant
alas quasi miivi, levaverunt amphoram inter terram
et cceium «< mdifcetur ei domus |fi terra Sennaar, et
stabiliatur , et ponatur ibl super basim suam^ etc.
Quid enim per amphoram nisi avaritia^significaturt
Bic octUus eerum, Quorum eorum? Eorum videlicet
qui eam diUgunt in unlversa terra. Omnes enim ad
^^m spectint, omnes ad eam tendunt, quoniam sicut

B scriptum est : Pecunics obediunt omnia {Ecci, x, 19)^
In hac autem sedet impietas, quontam diVites el
avari, quia misericordiam et pietatem non habent,
non solum iitapii, verum etiam impietas recte vocaa-
tur. Sed quid melius per duas illas muHerds qu»
amphoram ferunt, quam soUicitudo ct deceptio in-
telligi potest? Semper enim avari soUiciti sunt ia
acquirendo, et deceptores alieno altcna rapiendo.
Unde ct alas milvi hae mulieres habere dicuntur^
quoniam milvus inter alias aves rapacissimus cbt :
qui semper pusiUis et mansuetis avibu^ insidiatur.
Ferunt autem hae mulieres, id est deceptio et prava
sollicitudo, ampboram in terram Seimaar, sivo Ba-.
bylonts, quia his duolms vitiis divites et avari in
perdilionem rapiuntur. De hac enim Babylone scri-*

C ptum est : Cecidit, cecidit Babylon ilia meretrix : et
' facta est habitatio dcemoniorum {Apoc, xiv, 8). Mi-»
seri igitur et pcr omnia infeliees, qni inier das
monia habitaturi sibi in terra Senitaar doniHm ht-
venerunt. A qna nos eruat milissinius Domintiii
noster Jesus, qui cum Pairc ct Spiritu sanctu
vivit ei regiiat Deus por setonia sccwla. Amen,

Digitized by

Google

»71

APreNDIX AD S. BRUNONEM.

Kl

CONFESSIO S. BRUNONIS,

(EdidU MABat.» AMotecL bot. edit, p. 447.}

Fidem mu^stH BnMionis, ^am comfttumier frairi-
tui em$ protetitffiM at r, c«m Aorsm «<dt approptn-
^fe fe?»ifMf, »t omtttt caritit viam ingrederetur^
ecriptam urvare curavimu$, eo quod tatis intime
coram Deo nof t76'iis fidei teetes eeu rogaret.

Credo firmiter in PatreiSy et Filiumi ei Spiritum
BaBCtum, Patrem ingentium» Filittm onigenitum,
i&pirilBm Mmetimi ex utroque prooedentem, et Iim
tres personas unum Deum. Gredo quod idem Dei
Fitius conceptttssit de Spiritu sancto ex Maria Vir*
gine. Gredo quod virgo castissima fuerit ante par-
tum, Yirgo in partu » et post partum virgo in «ter-
num permanseril. Gredo qaod idem Dei Fiiius con-
ceptus sit inter bomines , ut verus homo , sine
peccato. Gredo quod ideni Dei Filius invidiose a
peHidis iudxis captus sit, injuriose Iractatus, iu-
Juste ligatus, conspulus, flagellatus, mortuus el se-
pultus. Descendit ad iaferos, ut capcivos suos inde
liheraret, descendit propter redemptionem uostram,
et resurmit. Ascendit ad coeios, inde venturus est
Judicare vivoa et monuos. Gredo sacramenU qute

A catbolica credit et veneratur Ecdesia, et ■omini'
tim quod consecratur in altari, vetum corpus esse,
veram carnem, et vemm sanguinem Donini nosiri
Jesu Christi, quem et nos accipimus in remissiooea
peccatorum nostrorum , in spem salutis aetenue.
Credo camis resurrectionem, vlUm aeteroam. Ameii.
Confiteor et eredo sancUm atque ineAdiikn Triai-
Utem, Patrem, et Filium, et Spiritiim saBctam,
unum Deum naturalem, unius subsUntim, bDi»
naturae, unius majesutis atque virtutis. Et Pstren
quidem non genitam, non o^tum , sed ingenilam
profitemur. Ipse Pater a nuilo originem ducit, n
quo Filius nativitatem, et Spiritas sanctus proce»-
sionem accepiu Fons ipse igitur et origo est toUus
diviniUtJS : ipse quoque Pater essentia quidem inef-

^ fabilts, subsianiia sua Fiiium genuit ineffabiliter,
nec Umen aliud quam quod ipse est. Gonnit Deot
Deum, lux lucem. Ab ipso ergo est omnis pster-
nitas in coeio et in terra. Amen.

APPENDIX AD So BRUNONEM

DE ORIGINE SACRI CARTHUSIENSIS ORDINIS

AUCTORE ZACHARIA BENEDICTO, VICEN TINO, CARTHUSIANO.

8uis Garthusiad ]ecit ftindamina primum
rdinis, et qu« causa iiii, vis nossc viator!
Ilistoriam hanc sequere, hos etiaro ti periege ver-

[sus.
Fructum si quanras, aderit eomponctio sancu.

In Senonnm pUnis urbs praBsUntissima campis
Emporium Sophiae, Uirrito vertice surgit ,

eam Parides, furiens Trojana incendia, fertur
stmxisse, pairisque memerdiiisse Parisos
Cuitores, iilisqiie iiisignia etarma dedisse*
Sequana vorticibus qua muitis aliuit arces
£t peregrina suas transmittit ad aequora meroes.
Hic eslassiduo fecunda academia cultu ;
Httc et Geciopidum transiau esl Palias ab oris,
Missaque de summis ingens sapientia rebus.

flic iU danis erat virtutibus omnibus, atque
llis discipluiis (quc libera tempora posciint)
Doctor ut^ ascenso suggesto sive cathedra,
Esse videretur magni vox inclyU Pauii,
Atque verecundis in moribus alter ioscph.
Hunc, veluti cceli divum de culmine lapsum,
Totus adorabat populus, namque ilte sacerdos.

IiidyU Virginei post incunamila pailua
Elapsis annis mille octoginU duobus,
Coiitiglthuichomini postremum clauderetempus.
Atque subiregrave iinperlum, jura aspera lethi»
Jaui(|UG jacet vlvo gelidum slne sanguhie corpus ;
Kuuior ubique strepit , dolor anxius undique man-

[sil,

G Et geminl sexus resonant lameRU per urfaem.
Ileu ! bonus inleriit pastor, vir sauctus obivit,
Per fora claniabant, nemo dabii anipHus sUa
Docta salutiferi sermonis el aurea verba.

Funeris interea lugubris pompa paratury
Exsequiae HMilto Aunt ei nenia fastu.
Conveniunt passim cives, clerus, schola tou
Docu coit, crepiUnt ex ictibus aera sonoris.
Fcrtur honoratura majora ad templa eadaver,
Marmore sub Pario condcndum et aromau saiMer,
Triste sacerdoles redtando in carmine laUua,
Ardentes faculas, et cerea luniuia porunt,
Procedunt quernkc longo simul ordine tunme,
Atque vlas omnes nigro velamine complenl.
Acddit inter loc res admiraiida relatu ,
Judidum ccelcstc, et formidabile cunctis :
fit sane Ipsa Dd sententia, grandis abyssus,
.Cui soli detecu manent abscondiUcordls(P>.xxn).
Quos sibl ddegit, vclquos privavil olympo,

D SoUis habet nolos, soius Oiscrevit ab aevo.
Nos horoincs caeci reram sccreu videmus,
Sicut ApoUineum dlsoemit noctua lumen.
E€»e sub argenio irai portabatur el ostro.
Mortuus, et unto lucrat cumuiatus honore »
Cum foret ad fanuni sublimi in molc locaius
Quo inelius posset cemi, cttnclisqtte patcrel,
Resvonde mihi, dum lcgilur, reseoce stupendai
Enunus attollit vuUus, cxsangticque pectus,
Ac drcumspidens torvocum lumineturbafi

Digitized by

Google

373

DE OBlGm SMItU CARTiiUSIENSIS eRDlNIS.

rtt

ChiiiMfe iMfvibiH lf»etro sio 4lxit ab aUo ;
Consilio superuin seereui, et te^bus sequis»
Heu . ine ! aeeusatus, peto Judicis ora trenmdi.
I^posuitque caput tacitums, et arida membra.
Contremuit primo aspeciu, ac obmutuit omnis,
Cuncta siieat, cnnctique paTcnt, pleba airicit au

[res.
Prodigium insuetnm vjx credit mente labanti.
Stant poUi&ctores trepidi, et terrore stibactif
Audentque exanimum minus hoc contingere cor <

[pus.
Obriguere c«n», et tremulis vox faucyous b»iit«
Ingentes strepitus post ipsa silentia fiunt
Confusus souitus vocum juvenumque sennmqiie
Longius auditur; discurnt fama per urbem.
Gens agoraea (2) venit, properando vulgus anhelat.
CoBeava.tempta crepant variis ninoribus, et gens
Mon capitur, premiturpede pes, et tergore tergosw
Vi faciunt aditus, procumbunt cardine postes.
Hique gradus summos, illi pinnacula scandunt :
Ut Dova prospiciant istbaec miraeula ab alto.

ExtQilens iterum iiventia mortuus ora,
Hucgue iilucque tuens oculis teiTentibiis omneis,
Mu^itu insolito dixit : Yae, vae mihi, namque
Judiciura jam in me iatum est a Numine saneto.
Utque prius jacuit nullo cum murmure vocis.
Ima iremor geiidus languorque per ossa cucurrit
Corda pavent, trepiJant pueri, terrentur et ipsi
llac novitatesenes; nuptarum implentur acutis
liifantum, juvenumqoe sacrae clamonbos auUe»
Kxorant veniam superos, et peciora tundunt,
Atque aliis suspensis auribus aiunt:
Qaidnam hoc esse potest? hic vir sanctissima sem-

Lpci
His popuiis mandau dedit, vixitqoe probate,
St^se^aceusatum tamen, ac audisse supremum
Judicium a superis misecauda \oce fatetur.
Haec portenta aliquid certe mirabile signant.

An tumuio tradi sacrato debeat, omnis
Ainbigit; ancipiti praesul venerabilis urU
Scrvari supra telliirem consulit, usque
Duin Deus ex alto, quid sit, declaret, agendum.
Tum rursum exanimus feretro eaput extulit aUo,
Alque Infelicem, se conlemplando, locutus,
Sic ait immenso luctu graiidique boatu :
Parcite funeribus, mibi nil prodesse v^etis.
Infortunatum cur me genuere parentes?
Ah ! iniser aetcriios vado damnatus ad ignes.
liidcque conticuit seniper, jacuitque supinus.
Exslasis et planaus Uirbas invadit, et omnis
Mdes saera sonat gemitu varioque tumuitUy
Fcfinineis late resonant ttlulatibus aedes.
Hique tenent postes amplexi, illique columnas,
Pnegravibttsque oculis quasi somnia habere viden,

[tur.
Mirantur tanti de perditione magistri,
Jiirarlqtte satis neqveunt exstincta fuisse
Tot bona, totque i&os pro relligione labores.

Protimis e saero benedictae margine terrae,
Perfusi lacryihts pc^uli extraxere cadaver,
Atque Intelluris Ibveain clausere profiittae»
Hinc sambttCtts olens oritur, tristisque cicuta.
Oceanitidibus.Titan se raerserat umtis
Deliaaue albenles monstrabat ab aetliere vultus,
Quando vulgus iners, eives, simul agmina docta»
Mentibus attonitis in propria lecta redibant,
Languida cum strato cessissent membra cubili
In somnis vidcre faees, dirasque fignras,
Errantes.Erebo manes, Airiaaque triformes,
Quae quasi lethaeom nootu ineussere timorem.
Parisius nec adhuc horum est oUita dieram,
Tempore ab hoe siquidem prorsus tremefacta recusat
(RetpoNde mM) cantare hmc, sed lectio quaru
Incipit hic. Qaantas habeo; res flebilis aevol

Bruno sacerdotum splendor, rectorque scholarum,

(i) 'Ayo^xtof , id est forensis*

A Qoem genoit celebri genmiiKi^loiila paHtt.
Vir pius, et sapiens, ac praestantissimus omni
Muiiere doctrUiae, templi fteinensis alumnns,
Tunc sacra Parlsiae genti documenta legebaC,
Exsequils aderat multo comitatus lionore :
Menteque concieptQm nequiens celare dolorem
Talibus ostenlis, mox ut sua septa petivit,
Solus inexhausto lacrymarum fluinme planxit.
Hei mihi dicebat : Va^ vae quia lempora trivi.
Quid faciam demens ? ex quo qui nt sanctus ab omni
Plebe colebatur, sic infelictter ardet,
Ad loca Cerberei rictus, immane baratbrum?
Hisqae animum verbls, nunc huc, iiuncdividit llluc
Pervigil, in melitts cupiens convertere vitam.
Mane scholas repetens Bruno. circumdatus am-

tplo
Senrorum nnraero,. cadiedram eonscendii, amictiis
CycUde lugubri, defixague lumina terris
Fert, et eraut malto rabra atque tumentia lactu^

B Qualia somni exper& habet, ot crndelia dudum
Pervigiles inter noctes suspiria dBxit.
Aggreditarqae.Sttos talisermone sequaces,
Innumerus quasi ccetus erat, tacitusoue manebat s
Huc ego non veni facturus inania verba*
Hactenus humanis soliti rationibus Qtiy
0 docti juvenes, omnes erravimus una,
Sed satis atque super; divum modo jussa sequafflur.
Httc veni, ut referam quid sentio, qoodque tenen*

[dum
Consilinm dttxi, qttidguidve sit tttHo nobis,
Ut pedicas hujus sedi fugiamtts, et iUud
Hesternae lucis dirum, et miserabile fatum.
Qiiis, precor, ek nobis bominem peni^sset iiQnim
Ad Slygae, Cocytique ardentia guttQia, tantis
Moribiis illustrem, tanioque nitore docendi
Perspicuum, et tantis naturae dotibns almuro?
Vidimus, heu ! quantnm nos lippi fallimur, ot quoC
Nostra per errores versatur opinio fallax.

Q Quid miseris nobis lonf^o peccantibtts ustt
Eveniet, si tanta bomiiii damnatio perpes
Est data?si in viridiiigno hoc factum est, quid ia ipao
Arenti flet? (Luc, 25) quae nos vindicta raoretuf,
Cernite discipuli dulces, librate parumper,

Suanta tot ingentes purgabunt febrita sordes«
ujus ad hoc etenim mundi sapientia nil est
Et iustum apparere foris sanctumque videri.

. 0 chari comites, vestros miserescite casus :
Cemite, vicino mors est in limine, eurvam
Extendens harpeo, viridesque sec;ibit in herbas,
Temnite divitias, quas.nec deferrevaletis
Vobiscttm post fata, precor, si verba. magistri
Pcttditis ; et si me digno servatls honore,
Linquite Peniapolim, fiigitivaque saecula raocam,
Atque spectts cttm Lot, montesque subite latentes.
Aspicitis, auantum praesens haec vita caduca est; •
Quaediccnoa magis roors est qoam vita, fatebor*
Erigite ad coelum raentes ; ibi patria nobis,'
j^ Nostra quies illic, aeternaque mansio pacis :.
Vita haec exsilium nobis, et pondus iniquum,
Sunt ubi totclades, totque adversanlia tda.
Ast iibi totquondam terraque marique potenlea
Siiiit rqi^es? ubi, quaeso, daces? diadema superbMa
Induperatorum toto spectabile roaudo ?
Nuoc ttbi bellorum quondam vtrtule.periti ?
Aut oratores ubi sunt, clarique poetae ?
Pictores, mediciqtte graves, sophiseqtte magistri?
Hl periere omnes, pessttmque abiere sub tmaa
Tertarum caveas, ubi mors truculenta moratuiv
Et solum monimenta sui liquere scpulcrai .
Immnndos cinei?es et fetida corpora hustis. .
Heu vitae fallacis amor ! qoi spargere flores
Et violas per ag^os, aclilia.odora videris,. .
Atque metis spinas, texos et toxica demum '
Et risnm in fletus, et gaudia in anxia veriis.

Viveiiii sei virc Deo «ttayiasima res eal«

Digjtized by

Google

.575

APPPENDIX AD S. BRIJNOISE».

578

Sunt Ueryiii» dttloeSy Bnftpiria dulcift, duices
.Proiiia exculHae, jejania duicia, dulce
SutKlere se imperiis, atoue inter septa morari.
Quid,del)et bubc esse polis, ubi came soiuti
£t miseriscuris, locaque in secura recq>ti
LaKtavident claris obtutubusora supremi
Principis ; unde fluunt felicia gaudia seroper.
Quid facimus» chari comites ? ad ciaustra quieta
Nos citat omnipotens, per tot miracuia, Numen.

;Cur sumus ignavi tanti ad spiraminis auram ?
Per^eudum quo deilra vocanl nos sidera, quo uos
Eorifeir iropeUit zephyrus caurusque sccundat,
Ccdamus patria, moniLi meiiora sequamur ;
Quippe mihi mens est urbana relinquere tecta,

-Kt petere incuLtos aditus, lacilurnaque saxa :
Alquc inler Faunos, et scmina dura leonum

.Anioni mOres ainplecii, et uitrca Pauli
l.uslra sub exesis latitabo incognitus antris.
At vos« egrcgii comites generosa propago,
Experli toties buniana pericula mccum ;
Mene se^ini vuitis j^v tot discriniina reriim ?
Mene juval, veluii semper fecistis, habere
J)uctorcm, fldumquc putrem, duicemnue magi-

[^triim ?
Lhix ego vester ero. Nunc, nunc comitafoor cuiiK^s,
Bic aii et tepidos fuiulentia lu«nina lletus,
JSaeuiu!» admoto sicx^at velaHiiiie liruiio.

£ niiniero tanto sex surrexerc priores
Ingenio et sophia, rebusque ac saiiguine prisco :
Andraeas, llugoquc sacer, Vegetusque Garinus,
Laudiiniis, StqNianus Burgensis, itcni<][ue Diensis,
Ili duo postremi Libyci doctoris alunini,
Cl cafKMiaiu assedae magiii de caelibe Uuffi
Coinobio, inira et pollebant duginaiis arte,
Kt siicccssive rupere siieinia, lali
Ordine : i*raeceptor, cui uou est atler in orbe
j£<|uaiidu6, te uos siunus a puerilibus annis;
Sectati, et seniper fnimus fiarere jrarati
linperiis,iilictis^ue tiiis, per minnna, per tot
Uuot per olympiacos scintiilant sidera traciiis
•Testaniiir, siiie te possemus vivere iiuuquain.
Per mcdios ignes, te per niedia arma sequemur,
Eveiitat quaMUiiique libi fortuna suiisfra
Fare, mori lecum mens est, et ducere vitam^

Viviie felices, veraque in pace vaiete,
0 comites, tauto iion possumus absque magistro
Degcre sab mcmi^ris, et grata iuce pottri.
Incedat quocunque libet , coiniuniur ovanies.
Noa igilur pariter speisea pe^eraus et antra.
Vos iterum socii, vos et terrena vaiete : '
TuqueParisitta url)s, nostrorum tlieca labonim.
Oermani vaieant, vaieant utrique parcntes,

. Diviti» alque domiis, etpinguia rura, valete.
NxM sef|ulmiir superos, pereuniia temuimus ar\a;
Nos fugiraua terrain, et coeli properanius ad ar-

[w.nx,
Finieranll, cunctiquc ruunt in dulcia pacis

A Adjuro, a Stygiis eslis ye! missae id> olynpo?
lliie alacri vultu, facieque et fronte deoora,
Nf! trepida, dixere : Dei sacrate mimster,
Mittimur huc elenim sunmis e sedibus ad te.
£t paradisiaci ferimus mandata Parentls.
0 te feiicem, quem de tot millibus unum
Eiegere poli, roonachos reparare iabantes !
Pci^e^ tuuro completo animum, tua vota secunda»
lloc tibi diWnus Sator imperat, ito citatns
Granopoiim, dicunl vulgari idiomafe GaUi,
Iliigoueinque petas antistitem, et ille docebit,
Ouem tibi condidimus sublimi in vcrtice campuBi^
Yoce sub Hcbnea Garthusia dicilur, koe e»t^
Sermone Ausonio, perfecta vocatio divuni.
\os quoque sumatis tanto de nomine nomen,
EC Curthusiaci vestri appelientur alumnl.
Vade igitur felix, te totus honorat olympus
liruno, tibique dabit divinum in sseula nomen..
Talibus cffaii fluxeie In nubila vuUus

n Angelici, el sumptae densato ex aere tomzd^
Mox abiere, torusque omnis spiravit amomo.
lllc ^emcns, taniique labans oulcedine verin,
Compil e strato corpus, tenditque supinas
Ad superos cum voce manus, ^ratesque rependitc
Numina (tum dixit) coeii quae iimen balietis,
Si mihi sint lotidem iinguae quot iumina fertur
In menibris babuisse Argus, persoivere dienas
llaud |M)ssem laudes, istud quod rounus obire
• Me facitis dignum ; tua sunt haec munera, Christe^
Est uihil excellens in me, vos omnia fertis,
Opliina coepta date , gressusque parate seevndos»
Ctt^licolae, quibns cst humans cura salutis.
Bruno jubet socios ad se sub maiie vecari.
Continuo advcniunt, iliis ea singula Harrat.
Irriguos inter fletus, roresque tepen!tes»
Inicr complcxus, inter sancta oscula, dextras
Daut pariter, iidcique arrbas, et foedus amoris.
C<uistiluere omnes opus acceierare futurum ,

^ Atque reservatis paucis ad fana struenda,
C-eiera pauperibus bona dislribucre per urbein,
Pra^ipiuiit famulis ul equos adducere certent
Ac sollas et frena parcnt ; tuiic ocius omnes
linperio parere stiident, et jussa facessunt.
Codicibus jumenta onerant et plaustra ciuili.
Fit sirepitus, vocesque per ardua tecta voluUnt
Mirantur subitos dominonim ex sede recessus,
Parcerc nec possunt Jacryinis, miseroque doloriK
Coiivertere pios ad suroma palatia vuilus,
SingitlUiqiie gravi, et gemitu dixere patcnti,
Aiila superba, vale, redimita aulaea, vaiete,
Non critis per nos ultra visenda, colonis
Liiiquimus extemis vos esse habitanda, vaiete.
iinus ad ignotas (nunquamque redibimus) oras.
Sicqiie viam carpunt, et equis calcaria flgunt.
Nox igilur septero slellas ex aeihere sumnio
Demiscre poii, quibvs una nitentior ibat
Antc alias, iiec non Pboebi nascentis ab ortn.

Oscula, et amplexus Iaci7misque rigantur utriii- «. Ferre vldebatur gressum ad sublimia tecta

[que

^icque revertentes In propria tecta gcmcbant.
Dhmp capit nullam tadta sub iiocte quietem ;
8ed qualcm reperire locuni (quo tuius ab omni
Sit strepitu gentis, maneatque latentior) anceps
Cogilai, ot secum versat, crebro atque reversat.
Vertitur interea coeium, et Latonia iampas,
Oppositasprimo nebulas scindeiMit in ortu,
Cumque aiu orasset superos, arisque dcdisset
Myslicacum gemitu lilmmina, jusque Minerv»
Pasceret, ardentem iychiium su^ensa ledebat,
|r multam solus vigiians praecenlia noctem :
Opprimitur somno, et tepido dat mejnbra cubiii :
Procumbitianguens, et mox ut lumina texit
UatutiiHi quies, facies incederc cernit
Angclicas, labiis<fiie sales miscere modestis/
AaTxit niiidn lidel sigmieala fronti,
Aiqiie ait : 0, tali qu» vos sub imagine fertis,
0audentes anim», per maxima sceptra Tonantis

Prxsulis llugonis, rigiduinqtte ascendere callem,
Qui vicinus erat, ceisoque incumbere saxo.
Taliav cum dulci decumberet ille sopore,
Siisciplt. A somno poslquam expergiscitor, omne
Menle agitat factum, pensat secum atque repensal«
Quid hone volt Deus, hoc, inquit mirabiie signom?
Quid, rogo, portendunt haec sept^m sidera mundo?
Aitius baec igitur dum cogitat, imminet urbi,
Sex sociis doctor comitatus, et introit aedes
Poiitiflcis, quem se secreto affamine dixit
Yisere veilc. Intra penetraiia ducltur aulae.
Et comites seni se mciinant, oscula fl(|[it
Sacratis manibus Bruno, sicque incipit ore :

Gi^ande dccus fider, rectissima norma Parentum
Hugo, ab olympiacis moniti per somnia divis,
Venimus huc ad te, nostram quoque pandiinHS

[omnem,

¥uam superi tctigere suo spiramine, mentcro.
erruit horrcndo uos suinma potcntia mo|i$tro.

Digitized by

Google

677

DE ORIGINE SACRl CARTflUSIGNSIS WDINfS.

m

Quoil puU) non lateat qttoqitete^ cum Gftllia tota
llac novitate rei multis sit plena diel>U8.
O qiiani crmla dies, grandique tfenienda paTore,
llla ruit, quae nos tanto calcfecit amoihe.
Singula tu nosli melius, sanctissirae pastoi^,
Qoem Deas illustrem majori lumine recii.
II i sex discipuli rigidum conscendere montem
Reiligionis in his meeuni regionibus optant.
Uno animo cuncti in vasta veMemus eremo
Degere et in rigidis vitam deducere scpiis.
Jani satori mundo, nos fastidimus iu illo
Qaidquid adest, omnesiiuepari inflamroamur amore :
Ergo iocum nobis aptum, Pater iiiclvte, pande,
Pande, rogo. Scimus quoniam paterecit olympus
Tanta tibi, temel4[iue juvamina ffraia daturum
Hoc in opus, nobisgue ducem ad^deserta futurum.
Sic Bnino. Atverbts socii assensere ioqueniis.
His Patcr anditig neqniit cotiiberc cadentcs
Ex oculis fluvios, levat ac amplectitur illos,
Suspiciensque polos, mox verba erupit in ista :
O supreme Dator, devdvens setheris orbos,
Influxus in eos, qni tempora iaeta niinistrant,
Aureaque efltisa deducunt saecula pace i
Qaali ego te digne verbo lattdare vel actQ,
AiTecluve queam» nostro qui tanta sub aevo
Mira facis, tantoque hominem dignaris amore
Deroere de luteis, et ad axem attoilere curis.
Visa mihi in somnis ea septem sidera. Quid? ni
Hosce viros signant, hsec septem pectora monstrant,
Plena Dco, occiduos colltistratura penates
Namquc snos ad nos oriens transmisit hoitorcs,
Gallia lu feiix, qu» tanto germine gaudes,

Suamvc pcregrino decorant a climatc gentes.
ox illis dulci sicest sermone loculus :
Arbitror csse locum, vobis divinitus aptnm,
Qiia dcclinarunt sc|Hem de nubibus astra.
Ipso situin rocolo, memorique in pectore servo ;*
Ardiia dcdneit gibbosaqiie seniita rupis
llluc, cfleliis locus est et frigidus, uUra
Quain dici possit ; sunt saxa albentia semper,
Assidnis nivibus surgjsnte carentia sde,
Manc soiNirati simul ibimus, inspiciemus,
Qiiiilqttid crit, campos ibi contemplabimnr arctos.
Intcrca mecum, nati, mancatis In aula,
Ei incniorcs cstote mei, mcmoresque meorum.
Sicqiic quicvemnt hic facto fine loquendi.

Cumque diurna novo solc intervalla rcdirent,
Tuni montana petunt omnes et culmen apricum
Ad suprenMim i^itur tandem venere caeumen.
llcrnica saxa vident, horrentesqne undiq^ie rnpcs.
Non arbusta illic, non ligna ferentia fructus.
Vix ibi sunt herbse virides, humilesqite gen)<»t«.
liicque rigore Ibci pra^sul perterritus, inquii,
O quantiim doleo fratrum diiecta corona,
Tam steriles adlisse sinus, sublimia septa.
En infccundse vallant nos undiqae cauies.
Yix solem aspicimus, vespc.rque manore videiitf
llicsemper, nelmlieqife gnives, hic nulla feraruni
Liistra tuor, nullos aditus, vestigia nnlla.
Non avis hnc, non ^ir. noTi beltva forsttan nlla
Accessere , horrenf sane hsec loca Irigida, semper
Perpetuts fnvibiM snrgcnte carenlia snie.
Krgo hoinines wcnr, renniint iibi virere brntn f
Pandite quid facilis, sique hic habitare valctis ?
Sicqiie loqncbalur. Rcpeicntcm singiila llruno
Ilis interriipit vorbis : 0 caiidide princcps,
Nonne putas mcSiiis suflerrc incommoda montis
lliijos, et algores ^lidos qnam fcrrc vcl uno
Iriferni tormeiila die, variosqne dolorcs ?
Ad supcros attollo acies, et]|inente rcvolvo
Jiicundos sine niorte dics, et munera semper
Duratura olim, imllumque ^'identia fincm.
liuc vocal Omnipotens nos, et manifesta dcflere
Signa poll, et modicis damnis terrcblmar liujus
Vit« infelici^, vitaeque decore careniis ?
Absit ! siim potius discrimen iturus in Oinne.
ilic igiim-idi nosti^a quicf^, et sancta voUiptas.

A Dixit, et unanimes cunctl aMenscrc ioqueii|i.

Res memoranda statim vir praestantissiinus Ih^go,
Gum Brunone sitaMl cunctisque sodalibus, ista
Ore uno dixere akicres in carmine verba :
0 salve semper regio tutissima mandi,
0 salve qusesita diu, tu saxea moles,
Purgatura pias longa a rubigine raentes,
Et mulios raissura animos in tecta deorum.
0 salve, superum mons impinguatus amore,
Cuius tefra, licet sterilescat munere glebie,
Culturac|ue carens et fru^ibus, haud tamen unquam
Est carilura illis fruticetis atque virore
Illo, ex quo sandi gignuntur in aetbere frucius.
Herbis aret humus, sed ager virtutibtts almis
Pinguescct semper, merltis cumnlatus opimis.
Salvete, o tacitx silvas, tenuesque myricsB :
Sumite nos hilari vestr^ in consorlia vultu,
Vcnimus huc victuri omnes, simul et moriturt.
Post h»c artifices coepere excidere saxa

P Coiibus ex altis, calceroque parare tenacem.

^* Hi fodiunt, ast hic cumulos componit aren».
Ilie solum sternit, latcres hic poitat et undas.
Scaipra sonant,. dokibneque graves, duraeqne bt^

[penncs.
liOngius auditur strepitus, mmorque virorum,
Plaiiiiip in sunima celltefiue etfana strunntur :
Ciirifctiparneauc sacrum aenitrici ac ara dicatur.
Ill(- loriis privatus erat phivialibus undis.
No)i ihi cistcrn», nuteusque nee uHu^ ibidem:
lii roYca tantum piiivialis lympha manebat
Mortua : ct interdum luteo feiebat odore^
In moTore omncs incommoda tanta ferebant. '

Scd qiiid certafides non impetrat aique meretur ?
Sd dodit in lacrjmas, oravitque inclytus iile
Ca3in$, et obtinuit supplex quod ab ate petivit.
Namque statim in dura fodere crepidine rupis.
Ncc niora, coniinuo latices fluxere recentes,
El rivos egere amplos, ad ftuminis tnstar,
Lambit adhuc curvo fons iUe cact!mina curso,

G Cenarumqiie bortos vitreo circumfluit amne.
Duratadliucstgnum renovans miracula Mosis,
Qni slerili dedoxit aqoas de marmore dulces :
Qiiando Hebraea cohors arabum deserta petivtt.

iamqiic dies solemnis erat, quo raacbina surgcn»
liospitio poterat monachos servare decenti.
Hugo ciet clerum, civesque invitat ab urbe
Ad summos aditus, incultaque limina montisv
Visiiros fleri festivi encaenia templi,
At4fue viros tantos habilum persumere sanctse
Rusticitatis, et cxesas latitare pcr alpes.
Ipso igitur clero comitante, cacnmina silvse
Scandii; at hic xgre Bruno fratresque ferebatit
Agmina tot gentis, tot pcr pia tecta tumultus.
Priesul adcst, sacras soilto capit ordine vesies,
Et dcciis imponit ca^iti, bifidamque tiaraiu :
Fumus ouoratus veniens e thure Sabseo,
Altius ascendk, fanique volumina complet.
Pontifici cathedram parat ille, hic stragula sternlt,

D iamquc sacerdotes a^quo discrimine vocum
Incipiuiit eantus, rutifas assurgit ad aras
Paslor, et erec^s cceli ad fasligia palmis
Mvstica sancla litat, snpcris et munera libat.
DcHlicai interea templum ciaustrumque sacerdos,
Silque novae domui nomen Carthusia, mandat :
Condendasque domos habKura^ nomcn ab illa*
PraBdia donavit, donavit pinguia vilke
Jugera quo monachi sine questu vivere possenl» '

Tuno adyla mgreditor Bruno, senique sodales. >
Singulus exuitur preilosis usque lacernis
MolTibus, atque traliunt erepidas e crnribus omne»
Confestim, tondent generoso e vertice crines.
Apparent juvenum formosa et ladea membra,
Niidatiquemanent, genubusque et corporeflexi*
Mox operit lugens vtlloso tegmine pastor

' Candida doctoris, fratmmque tenerrima do 'sa*
Atqiic nidi sacco, niveumque imponit amtctntii
Virgine de lana, nivea tiim cannal^e ciiigit ,

Digitized by

Google

m

Atqae tegit seftpiafais ^Xt»
Indicio aecern» dausane munditMtqne*
Innumene asialmnt turl)», cuneUqu^ geflMbanth.
Nec poterant retinerepioa pia pectora plancUis.
Tunc etiam summi nindo de vertice coeli
Aiigeltci venere chorif cantuque.sonoro
Festa celelnrarttnt ; hos iDurice clarus et ostro
Praecedens David citfaaram pulsabat cburnam.
Huc et Joannes viliosa pelle cameU
Cinctus , praedulces circumplexurus alnmnos
Venerat; htc Pauius tectus velamine palmae,
Hic erat HiUariott celebcrque Antonius heros,
CanddBiique toga Benedictus et ore verendus
Spectaturi aderant solemnia tanta parentes,
Qui latebras «lim fuerant saltusque secuti.

Dtscile mundaBO vosqiti insodatis bonori»
Qtti caput erigitia, tnmidum oui pectus babetis
Praesenti speculo, et tanu dulGedine motiy
Alta superoitia elatsb deponere frontis.

Tum pater eicelsaeGhristi gui praefuit auUe
Vicior, oiympiacos forte aspiciebat in axes,
FeUcesque cfioros viditsplendore corusco,
Sedibus e summis4aetum associare Tonantem»
Carthusiaesanctos penifentem invisere colles.
Obstopuit, montes lUos et cUma notavit,
Curioremque iiluc celerem, celeresque tabellas
Misit, et Htt^oni visa faaec miracula scripsit.

Uugo admiratus, qaodcunque evenerat illo
Tempore rescripsit, quaeve in confinibus iUts
Egerat Omnipotens, calamo dat nota volanti,
Doctorem et senos comites a turbine mundi
Conversos , septem stellarum lumina, necnon
Ordinis inccepii seriem, strictumque rigorem.
Nuntius absceasit, Latiamque redivit ad urbem.

Maximos ut pastor cepit nova nimtia, gaudens
Convocat extempto Palres, sanetnmqae seiiatum»
Quos Romana facit subiinies purpura : pandit
Omnequod aecklerat factum, et divioittts auctum
Confirmavit opus, votis concordibus aute.
Divinisque iUud, eonfeeto fframmale, donis
Munivit, variisque dlecit dotibus almttm,
Servanlurqae notis signata biffrontibus aera.
Hoe et idem plures summi fecere Parentes
Qai caput excelsum triplici diademate cinguiit.
Hugo autem nusquam poluit desistere cceplis,
Quos semel adyuvit, fovit quoque semper et auxlt«
Jugiter inter eos studuit consisiere, ciaustro
Conditus, albentes tunicas quoque sumpsit ab illis,
Nonnisiqtte inter eos voluit deeedere vitam.
Femineos tultus ibi quadraginta j^r annos
Aspexit iHinquam, mulosque ambivit honores.
D^ttm est in divos post funera sancta relatus.
Tunc etiam divi Theophredi maximus aM^as,
GttiUelmus, oessit mitrae, baealamqae rdiquit
Sacraium, necnon monachorum ditia tempU,
Degereqoe elegit solus sob paupere tecto,
Sub Brunonis ope> et niveum suscepit amictttm.

Victore assuropto, suceessit honoribas urbis
Cluuiacae genlis princeps, Urbanus, in omni
PraBclarus sofibia; fuerat Bruno iUius olim
Doctor^ et idcirco cupieos in rebus agendis
PraBceptoris ope, et monitis sapientibus uti»
ConsUiisque e|us, Romana mittit ab urbe,
Ad Carthusiaci geUdissima eulmina montis
Nuntium : ut in sanctae Brunonem eonvocet aulae
Obse(|uium, hicque Patris summi mandau capessens,
Pergit, et optatas cursu pervenit ad aedes.

Ppntificis chartas aocepit Bruno, legensque,
Anxius addubitat sibi quid tunc esset agendum,
Ao tenure viam, sea respondere precando,
Ne se proposito retrahat, ne grata relinquat
Antra, quibus laUtare nihU contingere posset
Duicius. At, postquam partes evolverat ambas,
Bruno, reluctari votis, iussisque supremi
Poiitificispuiatesse nefasi concludit eundum.
Sic lieet invitus, Carlhusia deserit arva.
Heu quantos gemitus, beu quot lament^» perosns

APPHfDH DA 9. lAiaMMifitt.

9M

A Aomuleos fhsces» curaa atque aspera eeltaa
EiaiUa emisit Bruno, emiseiesodaliest
Ceu. clavo amisso, ac veluti temone refracto,. .
Puppis erant, adeo dispendia multa tulera.
Tunc omiies. Laudomnps erat moderator ovilis.
Protinus ut summi Bmno peryenit ad aiiiaun
Pontificis, toto prostraius pectore figit
Oscula sacratis pedibus ; sed papa jacenlem
AttoUit jnanibus, venienti applaudit amico.
Dat faciles aditus, et laeta frente magistrum
Suscipit faospitio, multoque exceptus hciiore,
Pontincis lateri consul fidissimus haeiet.
Hujus et hortatu motus, diversa coe^t
Consilia Urbanus, generosa Placentia testis»
Sunt lestes Melphi. Clarus mons testis, ibidem.
Multa sacrosancti decrevit Pneumatis aura;
Instituit Mariae celebrari Virginis horas
Quotidie a cleris; huic Sabbata cuncta dieari
In Hahumetanos (quae gensxontraria Cbristo est)

£ MiUia multa bonunum, fidei succensus amo:e,
Armavit, qui signa crucis subiere, parati
Christo immortali mortalem reddere vitam*
Dux Godfredus erat, BUIonius optimus armis :
Sanguineque antiqno, virtutc^ue magnus et attdax«
AuxiUo superum Turcas prostravit, et urbem
Ingressus sanctam, capiti diadema recusal
Imponi regale suo, cum Cbristus in iUa
Urne coronatus sit spinis dispare forma.
Interea doctor nequiens tolerare tumultus
Urbis, apostoUcos interpellasse parenles
Fertur, ut optatas sinerent se visere silvas ;
Atque frui soUtft duld solamine nacis*
Nolentes vero tantum sub nlibe nitorem
Celari, renuere Patres, fecereque Remis
Pontificem totopopulo exsultfluite; sed iUe
Cessit, et indignum tanto se dixit honore, [
Atque onere; agnoscebat enim, discrimine qoar.to
Quisque subire queat praelati nomen, et ingeus

^ Pondus; at instanti discessum ex urberogaiu

^ Obtinet, ad Calabras exivit protinus oras, .
PrisUna non repetens Carthusi habitacula montis
Ne fortasse sequi Romani antistttis aulam
Arte videretur tacita ; nam papa quietos
Tam fines adut GaUorum, urbemque reliquit.
Ad Carthosiacab cultores scripsit ereml
Bruno« ouid impediat reditum, et quae causa remote
Traostttut in Calabros, quippe ilU firma voluntas,
Perstitit, antiquos aUquando revisere coUes,
Dum foret optatis occasio comraoda rebus.

Optata gaudens de Ubertate recessus,
AUoquitur Bruno charos hac voce sodales ^
VidisUs, comites, Romanae tot mala gentis
Quis numerare potest? raeaiet MirTare volentem
Impediunt lacrymae ; sunt mUle po^icula, miUe
Sunt laquei, et nostrae sunt mille ineommoda viue.
Belia, neces, rixas, et UUgiosa popeUi
Jur^ia, Uvores, odia inveterata, tumultus
Yidimus, et misera quosdam ambitione tumenles,

D Hinc, precor, avertamus iter; Deus evocat hinc ivS.
Eri^it a tenebris ; dum hix praecedil, eamus.
Antiqui repetamus iter , fe[)etamus amorem
Propositi, cellas huiuiles, «Uvasque quietas,
Atque intermissae solatia dulcia vitae.
Dixit , et ad cursum promptos sermonUMis urget,
Optatasque vias concordi mente seoauntur.
Post haec discipulos aUos hinc inoe coegit,
Unqoebaot opulenta alii patrimonia , cuUus
Corporis, ei ventris curas , ditissima castra.
Denique quidquidhabet fallacis gloria mundi,
Sprevenml pmtos, per inhospita saxa secuti
Brunonem, quocunque manus divina vocass^,
Purp^ra calcatur : wuno feUciter artus
Veste tegU nivea, dat vestimenta salutis*
Insontes, humil^M[ue notans hos esse fdturos,
Hos tenues habitare specus, ellusbra doceljat.
Hoc fervore animi, quo sex instruxerat anie,
Dum Carthusiacis Bruno degebnt ib antris.

Digitized by

Google

881

GUIGO I CARTBUSIJS IIAJORIS PftlOA Y. •- NOTITIA.

m

Per iiemus unibro^uDi dibi eonsiruxere cavenias, A
Viiiibiis in Calal^ris : iiam pauperute coacti,
Noii poteraiil cellas sublimi atlollere tecto.

Ai princeps Calabra fung^ns ditioiie Rogenis »
In nemus ire parat vi^iiatum. L«ta juveiitiis.
Reiia rara ferunt, venabula» odora cauanH)ue
Agmina deducuutf sonipes spumantia inandit
Frena, ruuiit equite|| cinctis ad terga pharetris»
Postquaro frondiferi ventum esl ad culniina inontis»
Invia lustra pateut, dejecta; a vertice saxi,
Ecee ferae aufuffiiiiit, et pulverulenta fatigant
Cnira jugis, vaTlesquepetunt, camposque patentes.
Tela sonant, clamaiitque viri , volitantque sagitUc.
Dantque lycisc^e affiles saltus, cervosque seqiiuiitar: .
Antra petuiit ubi finmo latet« sanctique socfalcs.
M^e^tate vimm moti , tellure cadenies
Inflexere ffenu, caudasuue movendo sub illis,
Numen adorarunt, implent latratibus auras.
£i dux errat equo mediis in vallibus atque
Baubatus varios audit, forsanque repertum ^

Credit apruni, aut aliquem descciidere rtipe leonem.

lusequi*.ur cursu nnncque lios,iiuiicprailerit illos.
Ad latebras tandem pcrvenit, ea.squc, lyciscas
Aspicit orauti caudis appiaudere sancto,
Popliteqiie incurvo liios accunibere terra.
Moz descendit equo , fiiiciem vultusqiie verendos
Contemplatus, liumi cecidit cau$amqne requirit,.
Tam vasta aadendi deserta tenere. Beatus
Singula narravit doctor, verbiimque salutis
Protulit atquc diicem superuro calfccit aniore,
Mox fieri deiubra jubet, cellasque domosque ,
Divi&iasque dedit, terrasque ac oppida princcps» ■
Jiimenta alqiie p^cus varium. Carthusia nobis
Ista feeunda fait virtutibns inclyta multis.

Uiiic dui iirunonis prccibus, comitumque pioruro
Confisus sperabat opeiii, si quaiido necesse .
lii dubiis quidqunin bellorum eveiitibus esscL
llunc etiain nec spes, iicc opinio vana fcfeHit,
Duandoquidcm tapuxdtim muros undiquc rircum
Obsidet, agminibus late implens oppida multis ; C
Sergivs, excubiis noctis pnefectiis ab illo,
Sancta dat» fidei violavit f(Bdcra« falso

Qu£ jiiramento divum promiserat aris.
Principi eiiim Capiue tacita sub m>cte latcnfes,
Se paiefacturuni ad sibi eredita castra Rogeri*
Res iitfanda ! aditus animo promiait avaro.
Jamjam nox aderat, aua pr^ilor impius oiiiiiem
Patraiarus erat (ni obsiarent mwiina) fraudem»
Opposit» slabant aoes, properabal iniqiuis
Sergius hostiles fartim uHroducere tttrroas.
Dux tenuem in.sonmum tune decKaaral ooetioe*
Bruno quieseeBti (rea admiranda), repenle
Astitit iilacrymaBs» et scissis vestilnis irag
Denudans in enm Capuani militls, inquit :
Surge, cape arma, vide, princeps, sLnumina e«ll
Tei|ue tuc«qiie veiint a proditione parata
Eripcre. Attonitus somno «ese excutit, agam
Cxcitat, ut| veri quid baberet visiOf noftseu
Arina eapit, fioiii slrepitus, it damor in aunui*
Aiixia turba ducem sequitur, licet inscia mntu»
Tam snbiti, castris raoi Sergius atque sequaee»
Aufugiunt» Capuamquepctuiit^ dux impigeff iRos
Persequitur Capuani obsunt, pugnatur utrinque.
Tela sonant tebs. Tandem victore Rogere,
Detexere dolos istis incursibus, hostes
Devicti captiqne. Biemor eertusque Rogenw ,
Quod Brunonis opebanc fraudem evasisset, adivil
Hunc, et ob id gratcs magnia cum vocibus egit.
Non q[0, BruBO inquit, aed, ec^ niwus ab ax»
Astans princiinbua, lieUorum tempore iraudes
Angeius, in somnis tibipraemoastravit iniquas.

Bruno post loiigi victricia bella iaberis,
Coelitibus sanctam delegit reddere meHtem ,
bmocuumque animum ccenoso a caniis odore^
Cajus et iliustres obitus, sublimia passim*
Agmina spirituum cantu venerata saperaey
IJsque ad sidereos comatata fuere senatus.
Qua Pater excelsos aetema paee triMnplMS
Aspicit, et divos mira duloediiie vultus : < .
Hic pro ercroicolis magno dat vota ToBaBtl»
Inniimeris ctiaro post inclyta funera daret
Pro<iigiis, nam fons vivus de faoce sepulerl
Continuoemanat, multis languorUius aplua
CurandiSy et adhuc Brunonia iyrapba vocatar»

O

AISKO D0MI5I MXXXVII. \, ' » ^^ \ / ' Z*^.. ^, ,«,.

GUIGO f ' ' g^I-ii^- --i.^

x:arthdsi/b MAJORIS PRIOR GENERALIS QUINTUS. ' '-'

NOTITIA.

{Ui$tm€ iUtiraire de ta France^ tom. XI, pag. G46.)

» I. - Yila
Ciiigaes,siirnomme, scilonles uns, duCli&tel,8elmi
les aiitres, du Pin, naquit, l*an i085, d^une famiile
noble et /vertnease, dans ie iKNirg de Saint^Komaln,
au diooese do Yalence, en Dauphind (M art. flnm.
CotL u Y1, p. i^ ; LABaE Bib. m$$. t. 1, pag. 630 ;
lAii. Curth. ; Mm. Script, ^g. 451). ll re<nit uiie edU'
cation confbrme a sa naissance et k la piet^ de ses
. parents. Sur le poiiit de s*etab!ir dans lc monde, ille
quiita (l*anll07) pour aUers^enseveiirdans le di^sert

0 de la Grande-Cbartrcuse. Le d^fail des vertus qull
pratiqua dans eette salnte retraite n*estpoint dn res-
sort de notre blstolre. Nous nous bomerons k dire
que retude, celle qui convient k un soiiuire, ne fut
point bannie de ses exercices. Oii sait que les pre-
miers Chartrenx employaient, ^ copier des livrcs, le
lemps que la pri^ leur laissait. Ce genre de travail
plut innnimentk Guigues par fa facilit<^ qu1l liii pro-
curait de se iamiltariser avec la parofe divine et
les plus beaux monaments de la tradition; U amas-

Digitized by

Google

m

GUIGO 1 CARTHUSLfi HAJORIS PRIOR V.

5U

sdt atiksu d^ns le iUeBee, nn ir^or de saToir (}a'il A
comptait ne devoir senrir qu'^ sa propre ^Ucaiion.
Mais la Providence en avait autremeni dispos^.
Trois ans s*dtaieiit 4 peine eeoul^ depuis son entr^
en religion, que les pieux compagnons de sa retraite
jetereut les yeiix sur lui pour- le meltre h leur t^te.
La sagesse de son gouvemement fit voir que le
Saiut-Esprit avaif preside k ce chdx. Puissant en
paroles et en oeuvres^il montra, par sesinstructions,
la voie qu'il fallait teuir etla fraya par ses exemples»
L'ordre 6tait encore renferme dans la iGrande^ltiar-^
treuse. La reputatton de Guigues servit k l'eteni1rc
et a le multiplier. Press6 par.des personnes de me^
rite et de credit, il envoya successivement sept colo-
fiies de son desert en differentes conlrees de la
France. On a eu tort, neanmoins, de conclure dc
I^, qu'ii a ^^ le premier g^n^ral des Chartreux.
D. Martene (iHd*, pnef. n. 57) a solidement prouv^
que les disciples de saint Bruno ne form^rent pro^
prement un corps de conffr^galion que smis le suc^ ^
cesseur de Guigue8,en lUO; que cefiit alorsqii'ils
vommencerent a reconnaitre pour clief c .inmun te
prieur de la Grande-Chartreuse, et k tenir des cha-*
pitres g^nerauxoiitout se deterrainait sans rautoritd
de r^v^ue dioc^sain. Mais ce gui manquait k
Guigues du Gdt6 de la juridiction, il le regagna par
rattachement, la coniiance et le respect que lui t^
rooisnerent, en toute occasion, les monast^res qui
iui devaient leur ^tablissement. Ses talents ne bril^
lerent pas moins dans T^nomie des choses tem-
porulies que dans le gouvernement de<% &iiies. L'ex-
terieur de la Gcande-<lhartreuse reprit une nouvelle
face par ses. soins et son habiiete. U en flt reeons-*
truiie les 6difices renvers^s, ran 1133, par un acci- «
dent terrible, lenr donna une meilieiire forme, et y
mit toutes les commodit^ n^cessaires an maintien *
du bon ordre et aux besoins de ceux qui devaient
les occuper (Mjlrt. ibid,^ pag. 164 ; L\bbe ibid., p.
639).

Les progrte des Ghartreux et la c6l^brit^ guUls C
acquirent de son temps et par ses soins ne lui inspi-
r^rent aucun sentimeht contraire h rhumilite. II
s^estima toujours, lui et les siens, au-dessous des
autres moines^ luin de regarder son ordre comme le
centreet rasileunique des vertusducloilre. Ileut pour
celui de Citeaux une ven6ralion singuliere donl il
donna des preuves marqiiees en di verses rencon Ires. Ce
fut par ses avis que Pons, seigneur de Lazai*e, au
diocese de Lod^ve, embrassa cet institul, l'aii 1135,
apres s*dlre distingu^ dans ie monde par sa valeur
et son esprit {Hist, du Languedoc^ t. II, p. 422)*
i^ttenne aObazine ^tant venu le consuller , ia
ni6me ann^, sur l*obscrvance quUl devait ^tablir
dans sa maison, Guigucs lui iit la reponse suivante
(Mab. AnnaLj lxxvi, n. 72) : < Les'Cisierciens tien-
nent la voie royale. Leurs statuts peuvent conduire
k toute psrfection. Chez nous le 'nombre des per-
sonnes que nous pouvons admettreestflx^comme la
quantit^ des fonds qu'il nousest permis de poss^er. D
Pour vous qui avez d^j^ plusieurs moines sous votre
gouvernement etqui ^tes r^solu d'y enajouter beau*
coupd'autres, vous devez preferer ia vie cenobitique
dont le m6rite ne depend ni du nombre de ceux qui
la pratiquent, ni des possessions dont ils jouis:^nt,
mais de la religion et de rexercice des vertus qu^elte
prescrit. » TelTe ^tait la fa^n de penser modeste,
equitable et desinteress^ de Goi^es.

Parmi les amis illustres que lui attira son merite,
on n*en voit point «rui lui aient et^ plus ^troitement
unis quePierre le v^nerable et saint Bernard. Non
contenls d*dtre en commerce de lettres avec lui, Tun
et. Tautre voulurcnt se procurer la satisfaction de. lc
voir et de s*ddifier au milieu de sa respectable com-
miinaute^ L'abb^ de Quni fit souvent le voyase de
la/Grande-Chartreuse, du vivant de Gnigues, tl est

bon de Tentendre, ldi-m6me, raconter les ebarines
qu'il ^ofttait dans sa conversatioii : c Les fr^uenia
entreiiens,dit-il, que j*ai eus avec cet homme inooin-
parable, m'enlevaient comme. hors de moiHU^.
Ses paroles m*enflammaient cbmme si c*eAt M des
etincelles sorties de sa bouche. Je ne tenais plns k la
terre en T^coutant, et toutes les id^ de ce monde
s'^vanouissaient de mon esprit. i

Xes dernieres ann^s de sa vie furent exerc^ par
de frequentes infirmit^s. II snpplea, parson coorage,
aux forces qui lui manquaient. Mais enttn il so^
comba sous le poids de sa faiblesse, le 27 juillet de
ran 1137, dans la cinquante-quatrieme anneedesoa
^ge (BoLL. i Apf,^ p. 37).

{II. — Scripta genuina^

Guiffues s'est distingu^ dans la carriere Iilteraire
sous deux titres, celni d*editeur et celul d*auteur.
Ce qui lui roerita ie premier fut principaleroent le
soin quHl pritde ramasserfTen un seol corn» les
Icttresde saint Jerdme auparavant eparses eii divers
inanuscrits, d^en corriger le texte erossi^ment al-
tdre par rignorance des copistes oula malice des h^
r^tiques, et d'en s^parer celies qui portaient fausse-
ment le nom du saint docteur. II rend conopte de
ce travail dans une lettre aux Chartrenx de Durbon

Eubli^, pour ia premi^e fois, dans les AnaUcia de
). Mabillon, p. 464» et ins^r^ ensuite au sixieine
tome de la nouvelle ^ition de saint Bemard (Beb!i.
Op. nov. ^it. U VI, p. 1056^. Guigues noos y ap-
prend qu*une pareiiie entreprise n^etait pas son coap
aessai dans ce genre et quUl avait d^j^ rendu te
meme service k d autres Peres. < Entre les ouvrages
des ^rivains catholtques^ dit-il, quc nous nous
sommes occupe k ramasser et k corriger, les lettres
desaint Jdrdmc ont particulierement fix^ notre aiten-
tion. Nous les avons fail rechercher de toutes parts,
et apres les avoir purg^es, suivant le degre de 1n-
mieres que Dieu nous a donn^, des faiites et des
mensonges qui sW eiaient gliss^s, uous les avons
r^dig^s en un seul grand voiume. Or, dans rexamen
que nous en avons fait, queiques-unes nous ayant
paru tr^-peu dignes d'un si grandhomme, soit par
la diff^^rence du style et des pensdes, soit en consul-
tant les ecrits des autres docteurs, noos avons ora
devojr les relrancher. i II en nomme huitde cette es-
p^ et donne les raisons de critique qui en d^mon-
trent la supposition. Nous ne pouvons dire s'il existe
cncore des exemplaires de cette ^ition niianuscrite.
II serait ais^ de les reconnaltre k la lettre de Guigues
aux Chartreux de Durbon, qu'il recommande ex-
press^inent de meiire k la t6te de son recueil poor
lui servir de pr^fdce. Le nouvel editear de saint
Jcr6nie n'indique aucun de ceux-ci, et il ue paraH
pas que les biblioihdques des Ch^rtrenx lui aicnt
fouriii les plus legers secours pour la publication des
(Buvres de ce Pere.

En quaiit^ d'auteur, Guigucs composa : i* une
grande quantit^ de lettres, dontsixseulement, y com-
pris celle que nous venous de rapporter, ont echappe
anx injures du temps. La premiere, imprimee parmi
celles de Pierre le v^nerable (Bibl. Clun,, pag. 654),
est une reponse k cet abb^, leqitel, cn envoyant ub
cruciflx au prieur de la Grande-Lhartreuse, avait ac-
compagne ce pr^sent d'une lettre pleine d^csUme et
d'afleclion pour lui et pour toute sa communauie.
Guiguestenioigne dtre aussi reconuaissant du prescnt
queconfusde laiettre. U conjure son ami d^^re a Ta-
venir plos m^nager de scs louanffcs envers des per-
sonnes qui en meritent si peu, de consulter autant '
leur iuter^t que sa propre edillcatipo en leur ccri-
vant et de craindre que par des expressioos tmp
flatteusesilne les expose, faibles comnie ils sont, ao
danger de la vaine gfoire. < Surtoiit, ajoule-t-iU dis;
pensez-vous (c^est une %i^tct queje voms demandek
genoux) d'honorer du Mom d^ Pere (i) un homms

(1) D/Mabillon (Not. in Op, S, Bern, n. S8) remarque que Jusqu^au treiziene iiecle, le now de

' . Digitizedby LjOOQIC

hS^i

NOTiTlA.

aiisfii indignc quc je lc stiis de ceue qualUe. Ccsi
;)ssez, e'est ludme irop, quc vous (higniez in^appc'-
\«ure f.erc, votre ami, volre fils. Le riom de scr-
\ iteur serait encorc au-dessus dc oe qui in'esi 6\i, >
r.olte lclire esl Ja sculc quc nous ayons de Guigncs
a Picrrc le Venerable. Mais il est ccrlain qu'ils s'en
ecrivircnt un tres-grand nombre. Scribebam ei fre-
tlHcnter^ dit rabbeae Cluny en parlant de Guigues a
saiiit Uernard, et swpe cum eo . . . . UlterU familia'
rUu5 dclectabarel enmm epislQlii meis patrem nomi*
fzfibam (Ibid,, p. 895 E).

Ln seconde ieitre de <«ui^ues, adrcssee u Ilugucs
«lo Pagaiiis, prienr ct instiluleur des chcvaliers du
T tuple, renfcrme une instruclion trcs-solide sur ks
dt^voirs de cettc nouvelle milice (Bcrn. 0;>. l. Vi, p.
i0r)4>. £lie fut ^criie peu de temps apres leconcile
de Ti*oyes, tenii Fan iliS, auquelllugues assista ei
ou il ODtiiit la conlirmation de son ordrc.

Sa troisieme, ecriie au napc IniKiccm, dela parlde
44)us les solitaires de la Grande-Cbarireuse, a pour
objet les affiaires dc rEglise de Grenoblc. EJIe ircx*
plique pas n^anmoins la nalure de ces alTaircs, parce
qiie llugiies, ahh6 de Pontigni, quien ^taitle |Hnr'
^ur, s'etait charge de les d^taiUer au Saint-Pcre.
Guigues se contente, svr ce sujet, d'exposor l'ctaide
^ducit^ de rev6que Uugues, elat qiii ie metiait
presque au rang des morlspar rapport k rcxcrcicc
des fonctions de st>n ministcre. Qniy quod sine lacrtj-
mis non scribimus^ cUssolutus nwrbi» tt senio inter
defunctos^ quanium ad episcopaie spectat officinm^
potest annumerari, De i^ il passc a ce qui regarde la
4>ersonne d'lnnocent et le schisnie exciie par Ana-
det, 8on tompetiteur. II s'etend ensuite sur les pre-
rogatives du Saint-Siege et iinit par recommander a
Sa Saintete les deux ordres naissants de Clleaux ct
Fonieviaut. Cette letlre, ayant ele remise au pape
durant la tenue du c-onciie de Reims, celebre Tan
1151 , fut lue en pleine assemblec par Geoflroy,
4:veqtte de Chartres. Innocent et tous les assistanls
cn parurent extrdmement satisfaits (Mab. An.\, lxxv,
n. 121). Elle e^trapportee toutau long dans lcsc-
coiid livre de la Chronique de Moricny {Chr. Manr.,
pag. 57D, ap. Duchesne script. ner. Franc, IV,
579).

La quatrieme portc les noms de Hugues, ^'6que
^ie Grenoble (Huffues II), de Guigucs ct de )a
i^nimanaul^ de la Grande-Chartreuse. Elle est
aJress^e au concile assemble a Jouarre Tan 1455;
pour d^lib^rer sur ce qu'il y avait a faire par rsq)-
port au meuptre commis en la personne de t hmnas,
prieur de Saint-Victor. La conformiie de stylc que
iious remarqiions entre celte lettre ot les aulrcs de
Guigues nous porie h croire quVJle est cgalement
de lui, du moins pourles expressions. L'auicur in-
si^ie sor la necessile de punir les meurtricrs en fai-
sani voir Jes suites funesies de rimpiuiite. 11 ne s'a-
git point ici de peines s^cuiieres, mais de p^nitence
canonique. Guigiics demande surtout que les chefs
de rattentat, qui etaient eccMsiastiques, soient pri-
ves de leurs benelices. Le concile i\i droit a ces rc-
montrances. li paralt par la reponse dlnnocent
q«'on y exer^i )a mSme scveritc contre les assas-
sliis d^Archambaui, sous^doyen dei'EgHse d'Orl(i$^iis.
lean Le Picard a le premier fait part au public de
cetie piece dans les notes sur les leitres de saint
Bernard (BEim. Op, vol. I, not. fus., p. 25). I^ P.
Labbe Ta reprodaite dans le dixieme iome des con-
ciles (pag. 975).

La cinqttiem« lefire est adressec au cardinal Hai-
mcric, chancelier de TEdise Romaine (Bern. Op. t.
VL, pag. 495, 1 055). Ce prelat, etani venu ^ la Grande-
Cbartreuse, yavailcontract^ une liaison tres-etroite
avec Guigues. Celui-ci Itii ecrivit <|uelque terops
apres (vers Tau 1154) pour ie remereier de sa visite.

\ Mais a son i^emciciment 11 awt de\^ir melcr uh tc-
moigna^e reel de sa rcconnaissaiiee, nar des avit
relatifs a la situation du cardinal et ii \\is^ des aN
faires deia religion. Toui etait alorsen eombustieii
par la puerrc ouverte qulnnoeent et son rival com-
inen<;aien) a se fairc, les armes teniporeiles a la
main. Aussi attaclMS mrUaimcric au paiti dii pre'-
roier, le prieiir de ia Gi^andc-Chartrcusc ne pouvaii
iieanmoins appipuvcr Ics inoyciis violcnts qiic ron
mcttalt en usage pour midre la paix a rEglisc. II
crovait voir ta source dc ccl abus dans les mtrnrs
de Ja coiir romaine. Accoiiiumee k imiier les cotirs
«cculicres dans lefaste et ia moncsse qui leur soui
proprcs, cllc avait achcvc, selon iui, de sc«onfondre
avec ccs dangereux inod^es^ en se sen^ant de lcurs
arnics potir combatU'e ses eiuiemis. Cesl sur ^imi
rouie ceue lettre, o(i Guigues s'attache a faire eon-
r.attre au cardinal ies dcnx ennemis inierieurs que
rhoinme a le plus a redoiiter, savoir, ror^eii ei ia
^ volupie. II niontre coinbien ces deux viecs soiit
odietix par ciix-mdmeSk et combien surtoui iis son»
lieplacds dans dcs icmps de ealamiie. U rapp(;lle k
cc siijci la C4>nduite dcs Juifs en preiJles Qccasioiw
et, la comparant a cdie fles Chreticns, il gemit de
voir ccux-ci sui*passer en <lure4e ce peuple grossier
et charncl. c Car les iuifs^ dit-il, avaient recouns
auxjeikncs ct aux cilices pour flecliir ia coicre di •
vine, tandis que nous, au milicti des uerils qui nrus
environnciii, ei sous lc poids des pcehe» doitt iiou»
sommcs accables, notis iie roetions aiicuucs bomcs
a notre orgtieil et a notrc sensualite. Ce n'csi pliift
un mouton ni un veau qiie noiis f>reiHMis dans ie
troupeau pour satisfaire noire avidilc, c'csi ic tsoiH
peau KKit cnticr quc imus devorons. Tels qu^Ama^
lech, nous trainons nne mulliiiide innombniblfl
(rhommcs et de chcvauK dont nous inondons toiM
lcs <lioccsos, saisissani loutcequi iomlie sous notie
uiain^ ireparj^naiu ni le profane iii le sacrc, dts
^ pouillant les eglises, rcnversant les autels, euievant
^ taiilcs saintes, croix, tmagcs caiiccs, et pour quelle
lin? Esl-ce pour soulager ies patfvrcs, fonder des
monasteres, racheter dcs captiis? Noii certes, mat«
poiir reunir dcs machiiies de guerre, |H>ur soufloier
<les archers, des cavalicrs, des faniassins ct les ein-
ploycr a la ruine desChrbiiens; lcs en^loyer, dis-je,
^ pillcr cl egorger ccux |iour lesqucls nous devrioiid
6tre prdts a Siicrrfier notre vie. 0 douleur iiiexpri-
mable! AujouiHriiui lcs souverains poiitifes -ei, >
lctir excmple, lcs auircs pasteiirs par loiiieJa terre^
nerongissent nas dVnicr le frerc eoniFOle frcie^
j onieiids lc Chretien conire ie <€liv6tien; et Tor
du sauciHaire<levieitile nerf de ccs fuiiestes expe-
ditioiis. Voilii les iriomphcs dont s'aii!plattdii aU'*
jmirdMiiii TEglise noire mcrcci ravctiglement est iei
quc, la conscieiice soiulloe de meurires ei les mains
teinics de saiig, on niome sans Ucsiter a rauiel
poiir y cclebrer les diviiis roysieres. Ah J si Ton
^ doii tbierer de pareils exees, qu'y a-i-il doiic main*
^ teiuint a reprciidre? Je pix)vois neanmoiiis cc qiio
vous aUez me rcpoiidre. C^s arnies, direz-vous,
sont tirecs du palais «te l^onipereur. J'en eonvieits.
Mai^s phU a Dieu qii*ell^s y fussent toujours de*
meiirees, au lieu d'dtre iransporiees dans les iieus
saiiils! Car, leqtiel des deiix vaut-il mieux, dites-
•moi, que rEglise donne des lois aux palais, ou
qu*elle.en re^ive ellc-mdme du palais? Est-ee en
effei aus palais que les Eglises ont dte coniier.^
pour les instruire, ou bien sont-ee eux-ro^roes que
les Eglises oiu drott d*enseigoer? Les paiats ont>
ils donne Jestts-€hrist aiix Eglises , ou blen ont<*
ils appris d'elles li 1e eoonattre? Ah ! qu1l serait
bien plus couvenable que les rois re^ussent 4e not
maiiis le cllice que ireroprunter ooos-m^mes la
pourpi^ dcs rois? Qull seralt bien plus avanta-

P^re ne se donnait,parmile8 motncs. qu*ntix s(;ul9abb?s.C'est laraison posr laquclle notrcauteur lerefosait^

PiTROL. CLin. 19

Digitized by VjOOQIC

ftSl

CtlGO I CARTIIUSLt; MAJOIUS PRIOR T.

M

geux que nous leur coinmuniquassions notre pau- A L.c diner consisiaii en dcs ccufs ou des ^pimes qa^

_. — j^A^^. — *-^ ». — :i:.A ^..^ ^'^.i^«.^« eliacun a{)pr6tail soi-m^me lorsquH mangealt (tans

sa ceilule. Au rcfecloiie, od roii se rassemblait
)es jours de f^ie, on :^ouiail du fromage et dci
fruiis.

Cap, 58. On usait rarement de remMes, a Tex-
ce^tion du caut^re et de la saigiiee. €elle-ci, nom-
niee mimtio^ sc pratiquait cinq fois Tann^ en des
tcinps marques. Oeux qtii voiilaienl sen dispenser

nrnliliiipnl nos niAmnfi fintilaflrAniAnls nn^nn ^ot^tMiiiii

Trete^ nos jeOnes, notre humilite, que d'adopter,
comme nous faisons, ieur avarice, leur delica-
tesse, ieur vaniie? > Le resie de la lettre est de
la mSme force. 11 pratt qu'elle n'avait pas ^te
faite pour lc seul Haimeric, mais pour toute la
eour de Rome. Guigues le prie , au cas qu'ellc
iie fasse aucune impression sur les autres, de
ft'appliquer ^ lui-m^me les v^rites qu'elle reiiferme.
On a robligation h Horstius d'avoir tir^ cette im-
portante piece des ienebres pour la joindre k )a se-
eoiide et a la troisieme dans son ^dition des leuvrcs
de taint Bernard. D. MabiUon lui a donne le m^uie
rang dans la sienne.

^ Guigues r^igea par ^crit les coutunics de son
ordre que saint Bruno s'elait contente de traccr de
vive voix et par soii exemple, laissant h ia fcrvciir
de ses disciples lc soin de les maintenir el de les
perp6tuer. Cle fut par Tordre du B. Hugues I", son
ev^ue, el, a la priere des trois prieurs des Portes, Q reusement nialade, on commen^il par lui admi-

prolitaient dcs m6mcs soulagemenls ((u^on accordait
aux aulres-pcndanl trois iours consei:ulifs.

Cap, 28. Lcs liabits el les mcubies etaient pau-
vres. Cetaiciit, entre aulres, despeaux pour lcs cou-
vcriures de lit, et des pelisses a causc du graml
fVoid dos nionlagnes. c Gar, dit Gutgue!^, c'esl a nous
particnlicmnent, entrc les nrioiiies, qull convieiu (U^
porter des vclemeiils grossicrs et d'exprinier dans loui
ce giii cst a notre usage la pauvrcte et riiumiiiie. >

Capp. 12, 13, 14. Lorsqu'un frere ciait dangc-

nistrer rextr^m<vonction, ensuite on iui essuvaU le
visage, et cliacun venait iui doniier le baiser cbinme
pour lui dire adieu. Cela fait, il recevait le viatiquc.
ms qu'il ciitrait cn agonie, on reteiidait sur ia
cendre. Le jour de son enterreinent, la coniinK-
nauie mangeait au refectoire comme un iour de
f^te.

Cap. 77. Les fugitifs , lorsqirils i*cvcnaieiil ei
donnaient des inarques d*un sinccre repeiitir, etatccl
re^us, mais au dcrnier rang, ou bien on lcur pcr-
inettait de passer dans un autre ordrc.

Capp, 4, 14. 11 ]i'y avait d'autre argentene dans
}%Iise que ie calice et un chalunieau |H>ur premlie
le precieux sang a la communion. Le prcire IicImIo-
madier disait nne messe jicndant la seinainc pour
tous lcs bieiifaitours du monastere, jiour ies ka-
bilants du lieu et pour ies defunts. c Car, on dil
ici rarcincnl la inesso, ajoute Tautcur, parcc qu'ou
s*y atiaclie principalcmcut au silence cl a ia rc-
trailc. »

Cap. 5G. On iic pormcnail rcntree du choear ii
aiicun ^tranger qiraux rclij^icux, et eux seiils pou-
vaient coucbcr daiis la niaison d'en liauL Lcs !ai-
ques coucbaient daiis la ninison d'en bas. C*ei<VH
c(^iie oi^ dcnieuraioiu ius frei*es eoiivcrs ayaia k \m
l^te le procureur pour lcs coikduire. Le prieury dcs-
cendait de lenips en teinp.«, et c'eiail lc plus loin ou
il pouvait s^eleuJrc. Car il ne lui dtait pas permisdc
sortir des bornes dc la Chartrcuse.

Capp. 78, 79. Le nombre des religicux de cboBur
ctait 11x6 ^ trcize, ceUii dcs coiivers ^ scize. GQigiifcs
conseilie a ses successeurs de diminiicr encoi-e ce
|)etit nombre si les facuH^s dii monastere ne sonl
pas suffisantes pour rentreteuir, plutot que de rc-
courir k la necessite de mendier el de vagiier.
c Car nous avons en horreur, dil-il, la couiume
d'aller de c6i6 et d'autre et de qu6ter, coinRie
apres none, pour s^entretenir de choses utiles et 6di- i) ti^es-daiiffcreuse ; c'est avec douleur que nous ia
iiantes. L^, ie sacristain donnait a chacun de Ten- voyons ctablie chez jilusieurs personnes doui lious

de Saint-Sulpice et de Meyria (euviron Tan 1128),
que nolre auteur entreprit ce travail ( Fleury, Hist.
ecci.^ 1. Lxvii, n. 58).

II declare dans sa preface que jusqu'alors les
Chartreux n^onl rien observ^ qne ce qui est ren-
ferme dans ies^Epttres de saint Jer6me et la Rcgle
de Saiiit-Benoit' D. Mabiilon tire de Ik sa nrincipaie
preuve pour montrer que les premiers Chartreux
oiit reconnu saint Benoit pour leur Pere (Mab. A/i.,
L Lxxvi, II. 75); preuve qu'il renforce de rautorite
irun aucien manuscrit dont le titre est : Statuta Cui'
gonit Carlkuti(eprioris et aliornm Patrum secundum
regulam saiicti Benedicti. Mais raoteur des Anualos
desChartreux {An. Carth. mss.) soutient, au.con-
trairc, qiie ni saint Bruno, ni ses premiers discipVes,
ironi jamais pr^tendu s*astreindre par pr^ference a
aucune des regles roonastiqties ^tablies avant eux,
s «tant touiours r^serv^, dil-il^ la liberte de prendre
nartout iiidiirereromeut, dans les ^rits comme daits q
tes exemples des anciens, oe qulis irouveraient de •
plus eiinorme k la perfection de la vie cr^milique.
<J^'est II ne question oik ie plan de notre liistoire ne
uous permet pas d'entrer plus avant. Le corps de
rouvrage est partagd en quatre-vingt8chapitres,dont
voiei les endroits qui nous ont paru les plus dignes
de reinari|He.

Cap. 1. Les freres dispers6s un ^ un dans leurs
eelliilos (iJLs ^laient deux k deux sous saiiit Bruno)
B'en sortaieiit, les jours ouvriers, que pour allcr
4ire en eommun v^pres et matincs k r^glise. Ils re-
citaieiit ie reste de i'office en particulier. Le same.ii
ils se confessaient au prieur ou a celui qu'il avait
cbarg^ de les entendre.

Cap. 54. Le dimanche apres prime on s^assem-
blait daus le chapitre. La messe conventuelle se di-
.sait avant tierce, k moins que le c^lebrant n'eCkt
i}uelque cause de differer. On retoumait au clollre

cre, du parchemin, des plumes, de la craie, des
livres, soit pour.lire, soit pour copier. Le cuisinier
pareillement leur distribiiait des legumes, du sel, et
et le soir apres souper ils recevaient encore un pain
bis, torlam, et retournaient dans leurs cellules.

Cap. 51. lls ne se servaient point de signcs pour
suppleer ^ la parqle comme dans la plupart des roo-
nasieres, c parce ^tie vivant seuls, dit notre au-
teur, ils n'ont besoin d'aucun artifice pour commu-
niquer leurs pens^es, et que d^ailleurs ils croient la
iangue 1'instrument le plus naturel et le plus con-
venabld pour cette fonctioii. > Ainsi, lorsqulls
avaient quelque chose de ndcessairc^ ^ dire, its le
faisaient de vive voix et en peu de mois.

Ca|9. 55. Les jeftnes diaieiit continuels comme
dans la Regle de Saint-Benott , depuis le 14 de sep-
tembre jusqu*a P&ques. Pendant le reste de ranii6e
ou Jeduait irois jours seuleroent chaqiie semaine.

louons d'aiileurs la sainte maniere de vivre, eic-cls
sous pi*6texte de charite pour avoir de quoi ^(^w-
ner aux survenants. >

. Tels so.it les principaux articles des coutuines de
la Grande-Chartreuse redigdes par Guigues. Le tio
dont il s'explique d'un bout a Tautre est pluiot
celui d*uii historien que d'un It^islateur. Conteitt
de rapporter ce qui s'observaii dans la Grande-
Chartreuse, ii ne parait pas vouloir assujettir les
autres maisons aux m^mes usages, sans dout^
parce que, n'ayant aucune juridiction sur elles, il
croyait devoir laisser aux supdrieurs iocaux le
soin d'en faire aulant de lois pour ceux qui leur
etaient souinis. Du reste en proposant la leltre, 11 a
toujours soin d*en monlrer Tcsprit ea peu de
mols et d'ennoblir jusqiraux plus niinces pratiquei
du cloitre par des vues puis^s dans les souroes ies
plus pures de la morale cbretieiifie. Nous venous

Digitized by

Googlc

^

NOTITIA.

4) cii donner des «semplcs. Peur connattre ii qucl A ^" Gtii^^uos coniiMsa des mediuiions doiii le me

l

poini ces coutumes de Guigucs fureni respectecs
j)ar les aucleus Ghartreux, malgre les alterations
girelles souirrirent dans la pralique, il est k propos
de rapporler le decret que rordre Ot a ce sujet dans
le chapitre tenu Tan 1259. « Quoiqu'on ait fait,
y cst-il dit, quelques changements quant a Tob-
serrauce dans les coutumes de D. Guigues, nean-
inoiiis le cliapitre ordonne que chaque niaison lcs
consone saus rien changer au lexte, et que, si Ton
vn a rave quelque eudroit , 11 soit aii plutot re-
labii ( ddDiN, Scrtp/. » t. 11, p. 1153). Ordonne
on ouire qa'^ chaque annee bissextile on cn fera
la lecture cu communaute , alln que tous appreu-
nent par la combien nous sommes dechus dc la
perfection de nos premiers pcres. > Ge fut sans
duule pour se coufornier k i*esprit de ce decrt^t
tiue D. Grior, prieur de la Gbartreuse du uiont
Saint-Jean , prcs de Fribourg , lcs mit a la t^te

ritc a fail inuliiplicr lcs editions ; clhs furent ini«
priuiecs et rcimpriniees k Anvas lan 1550, Pan
1554 et Tan 15H9, chaqne fois en uii volume in-24^
lequel, oulrc ces mcditations , renferuic cclies de
GuiUaume dc Saint-Thierri. Le mcnic rccueil fui
rcmis saus pressc a Paris, en 1606, dans un formal
plus petit. 0.1 joigttit a i^ecril de Guignes, dans niie

aiiatricme edition qui parnt ^ Munich ^ Tan 1085«
eux autres opuscuies , i un de saint £ucher de
Lyon, 1'aulre de saint Martiu de Brague. Eiifin, ocs
ineditations ont ete piac^ daos les irois grandes
Hibliolbequesdes Pcies. (Bi^/. PP, Paris,, suppL
t. 1, pag. 787 ; Colon, t. XII ^ Lugd. t. XXli, par.
liOi. ) ^

L auteur les a distribudes en vingt chapitres, dont
chacun, a i exception des Irois derniers qui forinenl
des discours suivis, consiste eu pensees detachces,
mais reiativcs a un m^me sujet. Ges peiisccs ,

de son recueil des ancicns el nouveaux staluts des D courtes, nolUes et soiides, sont exprimees avcc force
Cliartreux, imprime Tan 1510 a D^le, chez Anier- et onction. Guigues s'attache ^gaiement, dans cet
bad, en un gros vomiue in-iolio. Gcttc eJitioit (2), ouyra^e, a convaincre resprit et h touchcr le cceur.

extr^memcnt rare aujourd'hui, reuferiuc de plus ies
privileges de Pordre, precedes, ainsi que les sta-
tuts, d'un ample repertoire ou table des matieres.
Noii conteiit dc redonner le texte des coutumes de
€iiigues dans sa purele originale, l'auteur du pre-
luier volume des Annalcs des Gliartrcux , publi^
Van 1*>83 h la Gorrcrie, a juge a propos d'y join-
dre un Gonimeiilaire, dans lequd il les conipare avec
les i-eglements qul ont et^ faits dcpuis. Eiiiin, en
1705 1, Innocent Masson renouvela redilion de 1510
:ivec une preface et des remarques de sa faQon, a
Paris, chcz Dezallier, dans un voiume in-foiio dont
le litrc est : DiscipUna ordinU Carlhusiensis in tres
iibios distribiUa.

o^ Guigues composa 1a Vie de saint Hugu. s (Boll.
\Apr., p. 37), premier du noin, ^vdque de Grenoble,

Le P. Labbe ( BibL mss, suppl. 8 ) dil avoir vii,
dans la bibliotheque des Ghartreux dc Paris, un
nianuscrit qui contient cent m^tations dc Jeaii de
Stotorien, avec un pareil nombre de cdles du venc-
rable Guigites. Le manuscrit n\ existeplus; inais
ii y a bien de rapparence que lcs meditations de
Guip[ues sont lcs mdmes que ceiles dont nous venons
de reiidre compte.

G'cst'ici que sc termine la liste des ecr.ts sinc^res
de notre auteur qui out pass^ jusqu'a neus. Ils sont
cn petit nombre ; mais iis suOisent pour iustifier les
eloges qui ont ^te donn^s de tout teinps a ia beaul6
du genie et k i^excelience de ia pi^t^ de Guigues. On
y aper^oit en eifet de tres-beaui sentiroenis, un
certain air de nobh^sse, et de ces traits vifs et per-
^ants que saint Bernard (ep. 1) admirait daiis los

le perc, le protecteur, i*ami et menic pendaiit quel- c I^tlres qu'il reout de lui, et dont on ne voit de tra*

Que lcmps le coiupagnon des soliiaires dc la Graiide*
(^hartrcuse. Des que rillustre prelat cui quilie la
terre, notre auteur souhaita que queique plume ha-
Inle fli conoaltre au public ses vertus. Mais, quoique
fortement sollicite par Husues II , successeur du
premier, ct par rev«iue de Maurieune, d'entrepren-
<lre lai-m^me cet ouvrage, il n'osa, dit-il, s'en char-
cer, tant il croyait 1a matiere au-dessus de ses
larces. 11 falhit un ordre expr^ du pape Innocent II
pour iever ce scrupule. Par sa lcttre daiee dc Pise
h premierdeniai de Tan 113 i, ce pontife lui mande,
quayant appris le detail de la vie de lliigues et les
nierveilles que Dieu operait par son intcrcossion, U
avait jttge k propos, dc Tavis des archeveques, evd-
ques ct cardinaux assembI6s en concile dans cette

ville, d'ordoiiner qu'il fClt honor^ d'un culte pubiic,
ei il'assigner ie jour de sa f^te a ceiui de sa mort :
« En cons^ence, ajoute-t-ii, nous vous enjoignons,
iostruit comnie vous dtes de tout ce qui concerne la Q cet ouvrage etait consacr^

ces que daiis les r^^pouses de ce saint. La liberul
avec iaqueile il s*eieve contre les abus de ia cour de
liome en ecrivant au cardinal Uaimeric, montre une
&ine elev^ au-dessus des pr^ua^s de son siecle et
incapabie de deguiser ia verite. 11 fut le seui qui osa
bl^mer ouvertement rusase que faisait le pape In«
uoceut des armes temporelies pour la d^fense de sa
cause. Sa niorale est puisee oans les graiids prin-
ci[>es de la rcliiion. Lcs appLcalions qu'ii fait de
rEcriture sont irequentes et presque toujours hcu<*
reuses. Sa dictioii n'est pas ia ludme dans tous ses
^ts; elle est pius correcte dans ses lettres, parce
qu*elles claient adress6es k des personnes instiiiites :
ailleurs eile est plus negligee. On doit lui pardonner
les expressions narbares qu'il empioie queiquefois
dans le recueii des coutumes de son ordre. Des ter-

mes plus reciierch^s n*eussent pas 6U aussi facile-
ment eniendus de toas ceux k T^dliilcati

r^diilcation desquela

personne de cc prelat et des miracles qui ont mani-
«'siesa satuteie, dc nietlre ce.que vous savez la-
tiessus par ccrit , pour redification de la poste-
rite. I

Telle ^tait la soumission de Guigues pour les vo-
lonles du Saint-Siege, qiie ni le prejuge 011 il etait
(le son incapacilc, ni Ics inlirmites dont ii se trou-
^ait accable, ne lui pdrinirent d'cn ciudcr ou m^ine
(i'en differer rexccution. 11 prit aussilot la plume, et
envoya, dans la ni6me annde,au pape, la premiere
partie de son travail, c*est-^-dire l histoire de ia vie
(<<i saint tellc que iious Tavons dans Suiius et Boi-
landus. 11 rcstait eiicore h traiter de ses iniraclcs.
Nous ne savons s'il a rcmpli cet objet ; du nioins il
u*en subsiste pius de vesti^e.

(%) II est bon d'avertir que tous Ics exeinplaii-es
(ie oette <klition ne sont pas complcts. Dans Ics uns,
comiue, par cxeinpl?, dans cclui de Salnl-Gcrmain

III. — Scripta suppositiiia.
Nous n^h&itons pouit de niottre a la iHc des oeu-
vres supposees de notre aut^^ur un ecrit que le pu-
l»lic cependant ne sembie plus lui contester, et qui
reellement est digne de sa plume a plusieurs cgards ;
c*est la cclebre lettre aux Ghartreux du Moin-Dieu
sur rexcellence et les devoirs de la vie solitairc.
Avant dom Mabilion, les critiques en faisaient hon-
neur tantdt a saint Bernard, tant6t k Guigues, tan-
t6t k Guillaume de Saint-Thierri. Mais ce tavant l*a
reveudiqu6e au dernier par des preuves qui ont
reuni tous les suffraffes de son temps ( Berm. Op^
tert. cur. vol. II, pnef. in hunc tract., p. 106). Dom
Mailene est venn depuis, et s*est d^r^ pour Gui^
gucs avec ie mdme succes, en sorte qu'ii a eotraln^

dcs Pres , on cherclierait inntilement Touvrage do
Guigues; dans d^auti-es inanquent les privil^es d*

I^o.Ure.

Digitized by

Google

591

GUIGONIS i SARTnUSliE MAJORIS PRlORm S

88!

}usqu*a ce jour tous les gens <Ie lettres dans son opi- A
nion. Gependant les raisons dout il Tappuie sont

question

Eremier prieor du Mont-Dieu, mais a Haimon, qui
li succeda en lUi, c'est-Mire huit ans apr^s la
mort de Guigues. It eat surprenant quc dom Martene
et oeux qui Pont suivi ne se soient pas aper^us de
eet anacbronisme, sur lequel dom Mabillon ies avait
prevenus. H ne Test pas moins que nul d'entre eux
n'aii senti combien les ^oges que Ton donne Ik la
vie des Ghartreux, dans cet ^rit, sont mal assortis
aux sentiments et au langage de notre auteur. Gom-
ment, par exerople , a-t-ou pu supposer h Guigucs
cc debut? Fratribus de Monte-Dei orientale lumen
€t antiquum illum in religione jEgyptium fervorem
tenebris occidnis et Gallicanis frigoribus inferenti-'

bus occurre et eoncurre in gaudiosancti Spiritus

anima mea Aaditu auris audieramus, nec crede- g

bamus^ legebamus in libris et mirabamur de antiqua

vitte solitarim gloria cum subito invenimus eam

in campis silvtey in Monte-Dei. Reconnatt-on \h celui
qui avail coutume de sHntituler, dans ses iettres,
Vhumble prieur des pauvres Chartreux ; qui se
croyait indi^ne, lui et ies siens, de toute louange, et
qui regardait comme la plus dangereuse des tenta-
tions celle (|tt'ii ^ait obfig^ de recevoir? Est-ce en-
core le prieur de la Grande-Ghartreuse qui parle
aiiisi de sa maison : Salva per omnia Carthusiw de-
bita sanctitate et eum omni laude preedicanda reve-
rettliaf Ajouton» un dernier trait qui montre, avee
)a mdnie evidence , que cette piece est ^lrangere h
Guigues. L'auteur, dans le proiogue, dit quMl avait
fait un voyage au Mont-Dieu. Or, ies statuts de la
Grande-Ghartreose» rM^^i par Guigues, defendent
au prieur de passer les iimites de la montagiie. Cst-
il vraisemblable que Guigues ait enfreint une loi que
ses predecesseurs avaient si reiigieusement observi^ r
et ^ue lui*mdme venait de renouveler?

Ces remarque» nous dispensent d*entrer ('aiis la
discussion des preuves tir^es, de part et'd'autre, de
rautorit^ des manuscrits. 11 y a des etemplaires pour
Guigues, il y en a pour Guillaume, et quelques-uns
qui ne designent Tauteur quepar ia Tettre initiale W,
coflimune aux noms de nos deux ^rivains. Les der-

niers ne d^cldent rien ; mais entre les seconds celui
de i'abbaye de Signi, oik Guillaume finit ses jours,
m^rite d^autant plus de consid^ralion que cVst en ce
lieu surtout qu^a d& se conserver le souvenir de m
v^ritables ^rits.

Un autre ouvragc que nous croyons devoir 6gale-
ment refuser k notre auteur est un traite morai, en
forme de lettre, qui se rencontre dans toutes le»
dditions de saint Augustin et de saiut Bemard. 11
est inlitule dans les premi^res VEchelle du Pttradh,
et dans les dernieres VEchelle du cloHre, D. MabiUon
a fait voir (Bcrn. Op. vol. II, p. 51 i ) qu^il n'appar-
tenait ni k Tun ni h Tautre de ces P^res, mais i un
Guigues, chartreux, suivant celte inscription qu'il
porte dans un manuscrit de la Ghartreuse de Co-
logne : Epistola domni Guigonis ad fratrem GeTTa-
siutn de vita contemplativa ; et ensuite : dilecto fra-
tri suo Gervasio frater Gtc/^o, delectari in Domino,
Reste presentement ^ savoir si c'est le premier ou
le second des deiix Guigues qui ont gouveme la
Grande-Ghartreuse. Dom MaDillon ne prononce
rien 1^-dessus. Mais voici des raisons qui nons
paraissent suffisantes pour d^ider en faveur du se-
cond. D'abord, cettc lettre renferme plusieurs pei>
sees et plusieurs expressions empront^s de sainl
Dernard, comme tout homme , verse dans la lecture
dc ses ^rits, pent s*en afiercevoir en la Usant. De
plus, lorsqu^elle fut ecrite, il devait y avoir d'aulres
Gbartreuses quc la grande, puisqu'elle suppose que
Ger\ ais, h qui elle fut envovee, dlait lui-m^ine Char-
treux. Gependant Pauteur la composa dans lespre-
mieres annee&desaconversion. Gar, non-scnleroent,
il maiide h son confrere qu'il lui d^ie les premices
de son travail, mais it s atmonce lul-mtoe eomme
u)ie plante nouvellenient edillee dans la soiilnde.
/7arc nostri laboris initia tibi primitus offero ut no-
velt(B plantationis primitivos fructus colligas, Ce n'e-
lait donc pascem^me Guigucssous lc gouvemement
duquel furent fondees lcs prcmieres colonies de
Kordre. Nous pourrions ajouter une troisiemeraison,
mais elle trouvera mieux sa place k ranide de
Gnigues II. G'estau m^me arUcle que nous reservoiis
k pronver que Duchcsne a pris un des Guigues pour
rautre, en donnant au premier un trait<6 Des quatrs
degris spirituelsy et un opuscule De la viritietdela
pdix (Bib. C7ti»., pag. il^, not.)

NOTITIA ALTERA.

Qpp. & Bemardi edit. Mabill., not., pag. r\.

. Guigo lyCognomentodeGastro, natione Galliis,
palria Delphinus, naliviute Valentinensis, Garthu-
siae maioris a B. Brunone prior generalis quintus,
Bornardo charissimus, ut constat tum ex epist. ii,
tum ex lib. iii Yitae S. Bern., cap. i, vir insignls
modestiae, uti suis se ipse coloribus depinxit in qua-
dam epistola ad Petnim Cluniac. (exstat lib, i Epist,
Pctri Ven. ord. 25) : Petimus^ ioquit, ver eam qua
in nos indignos vestra fervenl viscera dilectionemf ut
qjuando nostrw exigui$ati vestra scribere dignatur se^
renitas^ ita de propria cogiutis asdificatione^ ut in-
firmitatei^ nostram perieuhsa non infletis elatione^
Et illud prae omnibus et super omnia quassumus^ et
defixis in terram genibus obse€ramuSj.ne vUitatem no-
siram Patris nomine dignam ulterius mtimetis, Sa-
tis et supersatis estySi frater^si amicus^ si filius ap-
pelletur^ qui nec servi nomme digntu habetur, Quo
quidem exemplo ipse Venerab. Petrus ad Bernardum
scribeos postmodum usus est, ut videre licet epist.
^ti$ ; uterqpe forsitan aemulatus Bernardum epist.
li. Scripsit vero et ipsc plura, quibus, inquit Tri-

D ihemius, nomen siium immortalitate donatum est;
iiempc Vitam S. Hugonis Gratianopolitam episcopi,
qu« Iiinocentio II dicala reperitur apud Surinm to-
mo U, die t Aprilis : MeditationeSy quse exstant in
Bibliotli. PP. Tractatnm de veritate et pace, ros. iii
biblioth. Carthusiae Coloniens. Institutorum Car-
thus, tib, unum, item librum De contemphtione^ epi-
stolasqne variaSy ex quibus qnatuor hic habes tomo
yi, aliis a me post Horstium inutili dillgentia perqui-
sitis. Cum enim ea de re scripsissera £a rcverenuis-
simum P. D. loannem Pegon, priorero Cartbusis
Majoris alque ordinis generalem, hoc ab eo respon-
sum habere merui, nimirum post sex incendla, quse
sacra illa domus ab incunabulis passa est, vii quid-
quam superesse inslnictissiroae illius mss. supelle-
ctilis quam majores sui summa cura ct diliffeniia
adornaverant. Tribuitur etiam eidem Guigoiii /t^. </«
Scala claustraiium, relalus temo V. Nec omilteR-
dnm auod de illo refert Trithemius, scilicet quod
epistolas S. Hieronymi nimio scriptorum vitio de-
pravatas diiigenti studio adveritatis liniam emonda-

Digitized by

Google

EPISTOLJS.

m

terit et in unum comportaveril. Guigonis hac de re A- prioratuA sui xxvii, vel circiter, non sine sanctilatti
epistolam habes bic ex tomo I Analeclorum. Porni opiniottc spiritum iH>mino reddidit an. Domini 1157,
^inquaMiimttm statis agens annum, inquit Sutor, ab inchoatione vero ordinis Ltii. Ila ille.
Ub. u Yit« Carth.y cap. o, conversionis Tero xxx«

GUIG0NI8 I

CARTHlJSIiE MAJORIS POST S. 6BUN0NEM PHIORIS QUINTI

EPISTOLiE.

I.
iilDurkNiefiaei (5) frtUre$. — ik $wppo$UitiU beati
Bieronym epistolis.
(Mabiix* Anaiect, nov. cdit., p. 464.)

Amiciset fratribus in Cbristo dilectissimis. La*
EARO Durbonensi priori, et caeterLi in eadem eremo
Deo famuiantibus, Carthuslae prior vocalus Guico,
stemam a Domino salutcm.

bter caeteracatholicerum virorum.qu» ad erudi-
tioDemadeiiumelaboraveruntopera, quaenostra quo-
qu:: patTitas oongregare stuiuit vcl emendare; etiam
epistolas beati Hieronymi, quotquot potuimus, un-
decuDque quasiias, et pro concessa a Deo facultate
mendaciis expurgatas, in unum grande volumen re-
degimus. Abscidimus autem ab eis quasdam, quas
velexaliorum doctorumscriptis, velex styli sen-
tentiarumque distantia, titulo tanti viri comperimus
inaignas : ex quibus illa esl cujus esl tUulus ad
Dcmetriadem, hoc habens initium : Si sicmmo inge-
nio parique fretui icientia. Hanc quippe beatus Au-
gusiinus in opere contra Pelagium De gratia Cbrisii
adepeecatooriginalivejusdem Pelagii esse dicit,
^uaeJam ipsius frustra tracUtui suo inlerfeiens at-
que redai^uens. Huic adduntur et istae, ai Tilatium
de morte filiae, ciuus initium tale est : Charitatis tum
sctifta perceffi. Ad Oceanum consolatoria, taie ha-
beiis initium : Diversorum opprobria^ tribulationes
mnltiplices. Ad viduam, quae sic incipit : Maqnam
ImmUitati nostrm fiduciam seribendi. Ad virginem,
sive ad filiam Mauricii (dupliciter quippe intitulata
reperitur) exordium istud aeci|Mens: Quantam in
calestibus beatitudinem. Item de lapsu virginis, sive
depaAitentia,ad Susannam : uterque enimtitulus
io diveraiscodicibus invenitur. Qiue tam diversis ti-
tulatur aactoribus, ut eorum nuliius sit dccoranda
vocabulo, cujus hoc estin quibusdam libris itntium .
Puto lete e$ee crimen. In aliis istud : Quid agis, am-
mafquid cogitationibus iriluai .^ Ad DeNideriuni de
xu lectoribus a nescio quo in irrisioncm doctorum
composita. Ad Ceiantiam sicincipiens * Veierii irn-
ptttrw celebrata $ent€ntia e$t. Haec styio quidem no-
biliore est scripta, sed nec sic l)eato Hieronymo di-
gaa. Postrema est de origine animx disputalio ,
quasi inier beatos Hieronymum et Augustinum, ubi
licet muita ex eorum scriptis ponantur, faisa tamcn

B est : tum quia praefali dociores nunquam inler se
praesentiaiiter sunl locuti, lum quia eadem quaestic^
nec apnd eos, uec apud caeteros fldei catholicae se-
ctatores adhuc usque potuit liquido definiri. Hujus
disputationis tale reperitur principium : Cum apud
vo$ ccele$ti$ eioquentia puri$$imi fonti$. Ne autCDi-
praediai doctoris epistolae siae rationabili causa
apud imperitos suo videanUir numero diminutae,.
has nostrae parvitatis litteras in principio collocate.
Valete. Orate pro nobis.

H.

Ad Petrum Venerabilem^ Cluniaeen$em abbatem.
(Bibliotheca Cluniacensi^^ p. G53.)

Domino et Patri in Christo reverentissimo abbali
Ciuniacensi Petro, dignationis ^us servus et filius,

0 Carthusiensium pauperum inutllis Guico famulus,
perpetua pace gaudere per Chrislum,

CruciOxum, crucifixus et ipee , crueifigendis roi-
sisiis. Gratias itaque reddimus, pro qualitate mu*
neris , charitati muneratoris. Verumtamen vestra in
liiteris quasmisistiscxpressacharitas, uoslrae clsi
magnam praestat consolationem infirmitati, non mi-
norem lamen humilitas confusionem ingerit extre-
milati. Unde petimus per eam, qua in nos indignos
veslra fervent viscera, dilectionem, ul qoando no-
strae exiguitati vestra scribere dignatur sereuitab,
ita de propria cogitetis aedificalione ut infirmitatem
uoslram periculosa non infletis elatione. Et iliud
prae omnibus et super omnia quaesumus, el defixis

|. in terramgenibusobsecramus,neviIilalem nostram
Palris nomiue dignam ulterius aeslimelis. Satisel
super satis est, si frater, si amicus, si filius appel-
letur, qui nec servi nomine dignus habetur. Valete.
Salutate reverendos Patres et dominos noslros, qui-
bus paternam curam impenditis, quorum pariler el
veslris precibiis nostram iiiuminari caecitatem, ro-
borari infirmitatem et aboleri pelimus iniquitatem.
Domni Arbcrti majoris prioris inflrmitatibus, tan-
quam antiqui ac familiaris amici, nostro dolore
compatimur. Domnum quoque Peftum, vestris lit-
teris specialiter inditum, specialiter et ipsi salula-
mus. Pro visitatione eliam quam uobis vir egre-
gius prior claustrensis et domnus Uugo deCreceio
nuper exhibuere, patemitati vestrae gralias «gimus
Incolumem vos assiduo virtutum profectu, ad no-

(3) Carlhusia Durbonensis iu Provincia, dicccesis Vapincensis.

Digitized by

Google

5W CUIGOMS 1 GARTHtISIi£ MA/OIUS PR10RI5 V 595

strum ct lotiMs Ecclcsiic g&udiiim, clemenHa divina A ropuius, ct nullus^eornm induius cst ex eulto suo.

Sicut et Ninivilarum rex, homo gentilis, ad uniut

conservct. Apud fralres nostros noslra commenda-
tionenon indigetis. Ipsemet eniin vestris merilis
vcstrisquc liiicris corum visceriLus vestram memo-
riam insoliibiliter aliigastis.

iir.

Ad H/iifmerrcum cardinalem et canceltarium, — Mo-
nel duos esse hosles qmbuscum maxime sit pugnan-
dwn, et conlra Ecclesia^ adversarios non armi9
corporalicusy \sed humilitate et panitenlia uten-
dum,

(Opp. S. Bem. edit. Mabill., rol. II, p. 1051.)
i.Dominociamico iuGhrislo revcrendissimo, sc-
dis apostolicse cancellario Hatsicrico, amici (si ta-
men dignum est) ejus, et sui Garthusicnses fratres,
lerrena despkere, et amare CGBlesiia.

Quam grata fuerit nobis vcstra pracscntra recor-
datione scntimus unde, qusesumus, sicagitc ut ciim
ab his diebus qui secundum Aposlolum raali sant,
^t sceiindum Psalmistam sicut umbra dcficiunl, ad
dies bonos ct annos aeternos transicritis, non dc
noslra (quid enim nos vel sunuis vcl crimus?) scd
de iilius visionc et societaie cum sanclis omnibiis
liclemini, propter quem nostrnm et obscuritalem
nossc, et nocessitatcm supplcro^ cl, qnod longc
phiris ducinuis, tot ct tantis ccclcsiasticis, qiiiiius
nunquam carctis, interpositis negotils, Intebras no-
st*'as, non solum humililer, scd et laboriose pene-
trarc, nosqite ipsos oculo ad ociilum invisere, ct orc
n:l os loqui, non est dcdignata vcstra sublimitns ; a

hominis ignoti vocem et naufragi, descendit de sofio
suo^ et . abjecit vestimenta sua a m, et induius eU
saccOy et sedit in pulvere^ et clamatit ad DonUnmm
(Jon. III, 6); eamdem austcritalem non solum omnis
xtatis ct sexus homincs, sed jumenta snbire com-
pelicns. £t nos itaquc Doniinlci corporis, qvod est
Ecclcsia, crucntam scissionem, quam nonnisi no-
stris evenissc credendum est mcritis, ncc imniolis
visceribusy nec siccis aspiciamus) ocuiis ; alioqnin
prctiosis ornati vcsiibus, herminiis ct griscis coiifoli
pcllibus, numcrosis ct exquisitis refecli dapibus,
phimis ifistar Sardanapall non tam imposili qaan
immcrsi mollibus, divinam indignationcm quomodo
nostris putamus placandam precibus? ci non'ma-
gfs mctuimus ne tum prophetica contra nos diriga-
tur invcclio, dicaturque : Ya: qui opulenti esiis in
Sionf et confiditis %n monte Samariie, optimates^ ca-
pila populorum^ ingredicntes pompatrce domum
Israel ! qui comedilis agnum de grege^ et vitulos de
medio armenlif qui dormitis in lcctis ebnmeis, ct la-
sciiitis in stratis vestris ! (Amos vi, 10.) de quibos
coiicluditur, et nihii patiebantur super contritione
loseph.

3. Eruboscamus ad hoc, dulcissime, sero cogniie,
brcvi conspccie, cito rapte, et corporalibus oculis
niinquam dciiiccps forte conspiciendc : ab amoris
tamen nostri coinplcxibus nullis casibcis, nuUis

quo solo summo bcneficio cl bono, socictatc scilicet q avcllcndc tcmpornms. Erubescamus ad hoc, nosque

ctvisione Dci, non spatiis loeoniin nut temporntn
(scinpcr enim ost et ubique, ct in ipso vivimus, mo-
Ycmur et sunuis ) sed meritis sojungimur pcccalo-
ruin, sicut^criptum est : Non est abbreviata manus
Bomini^ ut salvare nequeat; neque aggravata auris
eJHs^ ut non exaudiat : sed peccata vestra diviserunt
iiiter vos etDeum vestnim (Isa. lix,'1).Qus quoniara
pcnc cuncta dc mentis clalione aut de carnis ve-
ntiint voluntaie, quorurn nobis alterum cum belhiis,
altcrum cum angelis est commune, scd reprobis,
nitcndiim summopcrc est ut et mentis supcrbia prc-
matur humilitatc, et carnis luxuria sobrietate. Hinc
Dominus : Videte, inquit, ne graventur corda vestra
in crapula^ el ebrietate, ei euris hujus vitce (Luc, xxi,
5i). Itcmqiic : Discite a me quia mitis sum et humi-
lis corde {Matth. xi, 29).

2. Non crgo in multa nostra diffundatur intentio.
Duo sunt tantum advcrsus quac nobis tolis est viri-
bus diniicandum : clatio in mentc, voluptas in cor-
pore. Ilis supcratis, nit remanebit vincendum , nil
supcrerit mcluen^um. Gupiditas enim rerum cxtc-
rionim non ob aliud inflammatur, nisi ut his modts
omnibus serviatur. Gonira qux si nostrum senti-
mus non satis csse conatum, divinum imploremus
auxilium; sed implorcmns humililer, imploremus
devote, corde, ore, actu, habiiu. Dicluin quippe
Israelitico, cum peccasset, est populo : Jam nunc
ffotie ornatum tuum. Deposuerunt ergo ornatum suuni
4e monte Oreb {Exod. xxt^iii, 5). Itcmque nlias Inxil

ipsos, si possumus, dcflcamus, quod ct ludaicam ct
gcntilcm vidcamur siiperassc duritiam, duin illi di •
vinam scvcriintcin mcdia ciborum ct vilitate siiniil
atqiie aspcriiate mitigant vcstiiim, nos in peccatis
multis atquc pericnlts, nec glorix modum danius,
ncquc deliciis. Ncquc eniin agnum jam dc gregc,.
aiit vitulos tantuin dc |mcdio nrmcntK sccl gr<^os
intcgros ci anncnta lota consuminius. In nioduui
qiiippe Ainalcch, cum inmuncra mullitudiiie lio-
miiium ct juincnioruin supervcnicntcs c^clcsiis
cnnctn coniplcnuis, quiilquid teiigcrinuts, dcvasiati*
trs; ncc his coiilciili, lalMifas, criices, caliccs, ct sa-
cras spoliamus imajjiues, El ul qiiid hoc? fortc iil
paupercs siistentciitiir, niouastcria coiistniantiir,
Dcaptivi redimantur? iNon ila : sed potius ul ad iii-
tcrficicuilos Ghristianos ct sagittarii, ct ballistarii,
cqitites ct l;uiccarif coiiducantur; ct his cripianl ros
ci aniinas, pro quibus dclmcrniu poncrc suas. Pnth
dolor ! a siinunis Iiodic poiilincibiis, cl pcr tutnin
peiic orbcin, cxcmplo scdis.aposiolicx, fratcr in f!*a-
trcm, id cst Ghristianus in Ghnstinniini, sacra \H'
cnnia conducitur ct arinatur : ct (alihus triuniphis
Ecolcsia inaicr gratulatiir, ct posi Ikvc totis nianihiis
crucnt;\ conscicntia divina pcrgilur ad sacrifiiia.
Si hoc fcrciidum, quid reprchendciidum ?

4. At rcgnlia, atuiii, lia.*c suiii, et dc impcraiotis
suinpta palatio. Non ncganuis. Aique uiinain inpa-
latiis mansissent scinpcr, non in saciariis, imo
magift nec in palaiiis uiiqiiain fuisscnt^ ncc ia eo-

Digitized by

Google

897 EPlSTOLif:. 50$

dtsm ! Qttanto eiiiin metiiis Eeclesiae palaiiis kges, A dicti. Valole. Deus Paler, qui eduxit de niorluit

quam paiatiadareDtEcclesiis?nunquid enimEcclesiae
palataStCt non potius palatia docenda ooromissa sunt
Ecdesiis? aut palatia GliristumEcclesiis, non Ecclesiae
dedere palatiis ? Quanto ergo rectius a nobi^ reges
ciiicia, quam nos ab eis pnrpuras sumeremus!
Quaoto utiiius ipsi noslrampaupertatem, nostra je-
juDia susdperent, atque hnmilitatem, quam nos
eoram avaritias, delicias atque elationem ? Quod si
quis in Ecdesits ▼el ecclesiasticls tenlaverit quid
hofum arguere personis^ nonne sUtim respondebi-
tur boc agentibus : Quid agis ? Quid me meis, con-
tra evangelicaffi sententiam, meliorem vis facere
magistris? Nunquid uon Ecclesia Romana variis,
griseis, berminiisy marturinis, jugulalis, et lum-

Pastorem magnum ovium in sanguine Testamenti
seicrni, Dominnm nostrum Jesum Christum, aptet
vos in omni bono, ut faciatis voluntatem ejus fa-
ciens in vobis quod placeat corani se, per Jesuni
Ctiristum, cui est gloria in saecula saeculorum, ameii»
Nobis autem misereatur idem ipse omnipotens Deus,
per vestras et lotius Ecclesise Romanai intercessio-
nes et opera sacra, exhilarans corda nostra fragraii-
tissimis et salnberrimis edoribus famae vestrse, et
continuis in veritate profectibus. Iterum valete. Sa-
Intate nobis reverendos Patres Albanum scBicet et
Ostiensem episcopos [Malthaeum et Albericnm] : et
si quos alios vestrae visum fuerit discretioni. Valete
tertio. Habetote, qnsesumus, domum istam in mente

batis (4)« nec non et sericis abulitnr indumentis? ^ vestra, sicut ipsa vos reclusit

in sua«

Nunquid Eedesia Romana convivia respuit, exer-
citum non coitducit, bella non conficit?None8t au-
lem discipulas supra magistrum, neque isqM>stolas
iri^or eo qai misit ilium ; sed potius perfectus om^
nis mt, si sit sicut magister ejus. Quid ad baec di*
cctur ? Videtis in quam arcto constituti sanuis. Aut
euim quod malum est, honum dicere, ^ut Deo re-
genteprorsus non lademus; aut «postoUcam se-
dcm (qiiod qnis audeat? ) reprehendere; aut, quod
forie tutius est, omnino tacere compeUimur. £t o
apostoloram tempora iofeUdssima, in quibus ad
i)ei regnum, nisi per f^em et siUm, fnigus et nu*-
ditatem adiuisnon patebat! 0 viros illos ignoranti»
lenebris invoIutos,et omnimiseratione dignisdmos!

IV.

Ad Hugonem S. militice priorem. — Docet qua ra^
iiom beUum tffirituale sit agendum.

Dominis et amicis in Christo charissiniis ac reve;-
rendissimis, Huoom, sanctse militise priori, et omni*
bus qui regunYur ejus consilio, servi et amici Car-
Ifansise fratres, spiritualium simul et corporaliuni
Christianae religionis bostium victoriam plenariatn,
et pacem per Christum Dominum nostrum.

i. Qttoniam in revertendo, sicut in veniendo,
prsesentiae vestrae gratissima allocutione frui nequl-
vimns, vtsum est nobis ut per litteras vobiscum sal-
tempauca coUoqueremur. Ad corporea quidem belia
pugnasque visibHes dUectionem vestram exhorlari

diii ut ad vitam quoqne pertingerent, propter ver* ^ nequaqnam novimus; ad spiritualia vero, in quibns

et quotidie versamur, etsi excliarc idonei non su-
mus, admonere saltem desideramus. Frustra quippe
exteriores hostes impetimus, si non prius intimos
superamus. Etpudendumnimis est*et indignum quo-
runflibet veile dttioiti nostrse subjicere agmina, si
non prius nostra nobis subjecta fueriut corpors^.
Quis enim ferat exterius in amplaslerras extendere
veiie nos dominationem, et exiguis eespitibos, id
est carnibus nostris, ignominiosam perpeti vitiorun
servitutem? Acquiramus itaque, dilectissimi, prius
nosmetipsos, ut secure deinceps ad exteros pugiie-
mus inimicos; meutes nostras prius a vitus, dehinc
terras purgemus a barbaris.

% Non igitur regnet peccatnm in nostro niortali
corpore ad obediendum desideriis ejus, ncc exht-
beamus membra nostra anna iniquitatis peccato,
sed exhibeamus nos Deo^ unquam ex mortuis vi-
ventes, ei membra.uostra arma justitiae Deo, ei ui
caro concupiscit adversns spiritum indomabiliier.
Uwc emm, inquit Apostolus, itbi invicem Jtdver$an''
tur, ia non quwcunque vuUit faciatis, VeUemus nam-*
qiie omni, si fleri posset, carere concupiscentia .
"Sed si in Iiac vita, quae tota tentatio est, concupi-
sceniia ad pienum carere non possumus, concupir .
scentiis saltem iion serviamus. Ad quod quia viribuf
nobis parum sufficienies sumus, confortemur in Dor

ba labiorum Dei, tam duras vias cunodiebant, et
h.cc nostra oompendia nesdebant.

5. Haec non doctoris aul reprehensoris auctori-
iaie, sed dolentis et Jameiilantis affeciu fuderimus,
zelo domus Dei, cojus dUigimus decorem, rodente
viscera nostra, rogantes et obsecrantes, si non in
cxteris, in vobis saltem jionnihU proferant fruclus^
Si, inquam, hi cum quibus conversamini, saiutt suae
aut nuUam, jint parvam^ aut non sufllcientem adhi-
\»fd ^^urain, vos tamen, vestri uon imroemores,
atiimam vestram nolite negligere. Scriptum est
eaim : Cuttodi temetipsum et animam tuam soUicite
{Deut, IV, 9) ; et iieruro : Miserere animce tuce pla-
fien$ Deo {Eccli. xxx, 24); itemque : Omnt custodia
coHserva cor Utum (Prov. iv, 25) ; et Dominus : Quid
frodest^ ait, homini^ si mundum universum Iturelur,
mmB vero mw ^detrimentum patiaturl aut quam
couimutatianem dabit homo pro auima sua ? (huc ix,
l^.) Non igitur ejus vobis curam eripiat aut favor
piindpum, aut nitor omamentorum, aut frequentia
uegotiorum, aut gloria pomparuroy aut deliciae con-
^iTiorpm, aut oblatoriim quaniitas ulia douonim.
S mper et uliique vestro versetur in animo, quia
ciscitis in jtremendo Cbristi iudicio cumquibusfu-
l;iri sitis, Htrum cum jlUs quibus didtur : /<e, ma-
kdieti^ aut curo illis qui audient : Venite^ bene-

\\) Lumbatae sunibracca; modicac ei breves.

Digitized by

Google

m GCIGONIS I CArxTHlJSIiE MAJOWS PUIOUIS V B»

mino ei ia potratia virtutis cjus, iuduamusque ar- A (quod abslt) non quirent perveniret 4«as petimas,

maturam Dei, ut pos^mus stare adv^sus insidias ut cunctis fratribus exponi fadatSs.

diai)otl. Non enim, sicut ibidem scquitur, c^Uuctatio y.

nobt$ eU adversus carnem et sanguinem^ $ed adver$u$

principes et potestates^ adversus mundi rectores tene-

brarumy eontra spiritualia nequitias in ccsiestibus, id

cst contra viria et eorum inceutores nequissimos

spiritus. Qui si (quod et David rogat) nostri domi-

minali nou fuerint, tunc immaculati erimus, et

emunda^imur a delictis maximis.

5. StemUs ergo succincti lumbos nostros in veri-
fate, et calciati pedes iu praeparaiione Evaugelii pa-
eis, in omnibits sumentes bcutum fidei, in quo pos-
«imus omnia tela nequissimi ignea exstingucre; ca-
put galea salutis obtectum, dexleram gladio salutis
raunitam habentes. Curramus, non quasi in incer •
tnm; pugnemus, non quasi aerem verberantes : scd
casligemus corpus nostrum, et subjiciamus servi-
luli, quia bic est hominis, id est animalis ad Dei
iniaginem eonditi, status ordinatissimus , cum et
caro servit spiritui, et spiritus subditur Conditorit
In hoc bello tanto erit quisque robustior, tantoquev
regeute et protegente Deo, numerosis prostratis ho-
stibus triumpho gioriosiore sublimior, quanto per
ouinia sategerit esse humilior ; lautoque ccontra ad
joinia bona inlirmior et inconstantior, quanto vo-
luerit esse superbi:r. Deus enim resislit superbis.
Non ergo opus cst ut ad debeliandos eos aliundo
quaeratur pugnator^ quibus omnipotens re^istit prae-

Ad Innocentium papam 11. — Contolatur summum
pontificem adversus sckismatis moiestias.

Domino et Patri charissimo ac rerer^dissimo
aposlolicae sedis summo pont^ci famoGCNTio, serri
et fiiii Cartbnsiae pauperes, illam quam raimdus
dare non potest pacem, snaeque paterniialis devotam
servilutem, et non necessarium iicet obsequinn.

Multas ad vestri apostolalBS sacratas aures, eie.
Vide in Innoeenlio II y ad an. Ii43-

VI.
Hugenis Gratianopolitani eptseopi^ Guigonu et Car-

tiiusiensium (ralrum epittola ad Patres in synodo !
l Otrensi congregatos propter necem Thonioiy Sancti

Victoris Parisiensis prioris^ af> impiis crudeliter
- occisi.

(Labbe, Conrt'/., X, col. 975.)

Domiuis et PaUibus in Christo reTerendissimis,
archiepiscopis, episcopis et caeteris religiosis per-
sonis in pracsentem locum defendendae justitisgra-
tia congregatis, Huco, Gratianopolitanae Ecclesi>
Tocatus episcopus, el fllii ejns, Carlhusiensiom
pauperum.serrus inutilis Goigo, et qot secuBi sui.t
fratres, agenda cognoscere, cognita viriliter adin-
piere per Cbristum Dominum nostrum.

Quod homines sumus, ad naturam ; quod josti,
ad meritum ; quod tspiscopi, vel presbyteri, vel ar-
chidiaconi, vel aliquid hujiismodi, ad ecclesiaslicuin

Mator. Quos coutra David dicit ; Cttstodiens parvuios q pertinet officium. In- primo existimas, in seound»

salvamur, in tertio i^rovidendi aliis quac sullilioia
sunt, potestatem accipimus. Duo ergo priora ad nos,
lertium refertur ad proximos. Quod si manifcstura
fuerit, iuxta illud ficulneae evangelicae exetnplar,
quae Undiu exspectata fructum non altulit, cfficium
nos inutiliter habere susceptum, nulla jusla curin
co relinquamur reraanebit occasio. Quid ergosi non
solum inutiles Ecclesiae, sed etiam perniciosi, wl
verbis vel exemplis exstiteriraus? Nonne non soiom
dejici, sed eiiam digni sumus punirit Etsi igitur
beati Thomae, et c«lcrorum qui reccnter lotis in
sanguine Agni stolis. s\As ad coelestia demigrarunt,
in conspectu Domini raors pretiosa mundana uUioDe
non egeat, lamen si Ecclesiam Dei,. sine qua nec

Dominiu; atque idipsum expertus in seipso sub-
|unxit : Humiliatus sum et liberavit me, Utamur
exemplo, si simiii cupimus uti remedio. Faciamus
quod fiecit,. si desideramus quod accepit ; humiUe-
mur, ut a malis omnibus liberemur. Apostolus etiam
de Domino Jesu Christo : Humiliavit, inquit, semet»
ipsum^ factus obediens usquead mortem^ mariemautem
erucif, Nec incassum. Propter hoc enim, ait» et Deus
fxaltavit Htumy et donavit Hii nomen^ quod e$t siuper
omne nomeuj ut in aomine Jesu omne genu fUctaiur^
easlestium, terrestriumj et infemorum; et onm$ iin*
gua confiteatur quod Dominm Jesus Chri$tu$ est in
gloria Dei Patris. £t hinc quoque vel roaxime su-
mamus exemplum, si ardemus ad.praemium. Facia-

mus quod fecit, ut scquamur quo praecessit. Secte- D ^„^11^3^ res salvs^ sunt nec privatae, utilitaie careal

disciplinae, rof^amus supplices et obsecramus, qwa-
tonus armatura fidei protecti, et rectiludinis zelo
succensi, ei sanctorum Mosis, Phinees, Matbalhi»,
l>eatorum quoque apostolorum Petri et Pauli ad^«r-
sus Simonem, Ananiam el Barjesu pie desaevicuuumt
maximeque ipsius Domiui vendirores de tcmp^o
Cicdendo prolurbantis, exemplis animati, in ^^^^
gos homicidas ecclesiastici rigoris intrepide gladium
producatis, eosque, si fieri potest, omnibns sacro-
rum officiis privetis et beneficiis, quatenos omni*
Israel audiens timeat, et nequaquam ultra qoispi**»
faciat simile. Ipsi enim magis quam homicid», m
quonim cruentas ddiciaSj vota complenda, et odia
satianda, sanctorum sunt corpora laniata. Qui msi

mur viam tantas humtlitatis, ut perveniamus ad
gloriam Dei Patris. Ontnii enim qui se humiliat exat-
tabitury et qui se exaltat, humiliabitury testante eo-
dem Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre et
Spiritu sancto vivit et regnat Qeus, per omnia sae-
cula saeculorura. Amen. Omnipotentissima miseri-
cordia, et misericordissima omnipotentia Dei, tam
in spiritualibus, quam etiam corporalibus praeliis
faciat vos semper et feUcissime pugnare et glorio*
slasinie triumphare. Opumus vos bene valere, et in
sacris quae tuemini locis, nostri, cum oratis, mo-
raoriam habere, cbarissimi et pnesiantissimi, et
neritis insignissimi fratres. Has litteras per duos
divorsos nuntios transmisiious, nc quo impedimento

Digitized by

Google

601 MEDITAnONES. C»

tanlse nequilise non polum fnictu caruerint, sed et A profundiie. Itcrum valete. Participcs nos feciat Den?
IMBaaiii senserint, omnibus apod nos justiti^ defen- sauctorum operum vestrorum, geslorum et geren-
toribus similia sunt metuenda. Valetc. Orate pro doram. Vaiete tcrtio cum reverendis principibus.
ncbis, et, sacris elevatis dextris super partem mundi Kesensi et Nivernensi.
in qua siti sumus, benedictionem et obsecrationem

GUIGONIS

MAJORIS CARTHUSIiE PRIORIS GENERALIS QUINTl

MEDITATIONES.

(Bibliotheea Patrum Lugdun.^ tom. XXH, pag. 1164.)

CAPHULUM PRIMUM.

De veritate et paeej et quomodo per eolam verilatem
pax habetur»

Veritas ponenda est in medio, tanquam pulchrttm
aliqaod. Nec judices si qnis eam abhorret, sed
compatere. Tu vero cum ad eam venire desideres,
cur respuis eam, cum de tuis vitiis increparis ? Vide
qoanta patiaiur veritas. Dicitur ebrioso : Ebr iosus
es ; IttSLttrioso, superbo linguosoque, similiter. Iloc
autem verum est. Insaniunt tamen iUi protinus» et
veriutem in suo praedicatore persequuntur et occi-
dunt. Vide quantum honoratur mendaciuro. Dicitur
pessimis et viliorum oronium servis : boni doroiui.
PlacanCur, gaudentet mendacium ipsum iu ita lo-
qaente venerantur.

Sine aspectu et decore, crucique affixa adoranda
e&t veritas.

Quantoqusequecreatura nobilior estet potentior,
tanto libentius subditur veritati; imo hinc poteos et
oobilis, quia subditur ei.

Pungunt tfsmporalia, cur non fugis ad alia, id est
ad veritatem?

Idco ultra omnia adversa amara est uobis veritas,
quia singulae adversitates, singulas aut plures op-
pugnant voluptates. Yehtas autero simui orones ca-
luriiniatur. •

8i colores omnes» et caetera quas per oculos ex-
periri possunt esses expertus, aut ab aliis sensibus
corporis sis expertus, si rumores omnes aut rccita-
res, aut audires, quae utilitas? Sic nec in tantis quae
experius es vel audisti.

Neminem odisse potes» nisi tua iniquitalc. Nam
etiam iniquis optare bonum^ sanctorum est. Verita-
tcm tantum et pacem, quae ex ea procedii, amare
oportet.

Minister veritatis aroet quod roinistrat, et cui mi-
nistratur. Et, cum idipsuro ab alio roiiiistralur sibi,
cum gratiarum actioue suscipiat, tauquam id quod
aroat.

Charitas sit tibi caosa dieendi veritatem, tanquaro
mcdcndi* (juod si quis eiiam non ix^cipit, aut com-

B pateris ei, aut non eum diiigis, aut !d quod spernit
vile ducis, tanquam si rcspuat aeger salubrem mec>l-
cinam.

Veritatem sine fine pax sequitur comrounis cum
amgelis ; mendacium, labor etdolor, coromunis cum
diabob. Non defeoditur veritas, sed tu illa iodi'
ges.

Amara et insuavis est veritas generi tuo nimis .
valde,non suo, sed eorum vitio;sicut lux fulgens,
inGrrois ocuHs. Vide ergo ne tu earo aroariorem fo-
cias, dum non cara sicut debes dicis, id est chari-
tale; sicut euiro pius medicus, qui salubrem ei
amaram segro dat potionero, linit oraro vasjs melle,
ut quod (dum est dulce) libenter sumitur, etiani
quod salubre est, hiatu facile capiatur. Prodesse au-
Q tem homiuibus tuum oflicium totum.

Si dicis veritatem non amore veritatis, sed desi-
deriolaedendi^alium, non prasmiuro dieentis vcrita*
tero, sedpoenaro conviciatoris assequeris.

ViJe quanturo supplicii passurus es, cum lux vcra
perfecte ostenderit te tibi ; si tantum cruciatur, cui
uno verbo aliquid malornm suornm ostendis. Tunc
enim patebunt consiiia eordium.

iClqualiter peccas cum vel alium vituperas, Tel ab
alio vituperaris ; in utroque enim veritatem aut pro
male recipis, aut pro malo irrogas. Qui ergo te fla^^
gellare voluerit, vitam tuam, id est veritatem arri'-
pidt ; per illaro te caedat et cruciet.

Veritas est vita ct salus asterna. Debes ergo com-
pali ei cui displicet. In tantum eniro est mortuus efe
D pcrditus. Tu autem perversus non ei diceres verita-
tem, nisi putares aroaram illi esse atque intolerabi-
Icro. Ex te enim raetiris alios. Scd hoc pessiroum
cst quando ut placeas hominibus, dicis veritalem^
quaro diligunt et roirantur sicut diceres mendacia
aut adulationes. Non ergo vel qiiia displicet vel quia
placet, dicenda est veritas, sed ut prosit. Silenda
est autem tantum ne noceat , sicut lux inflrmis
oculis.

Panis, id est vcritas, confirmat eor hominis ne
succum! at corporum formis.

Digitized by

Google

05 GUIGONIS I GxVRTHUSIiE MAJORIS PUIORIS V

Beatus, cujns laens solummodo cognitione ei A GAPITULUM II.

60t

amore yeritalis movetiir sive afficitur, corpus vero
ab ipsa tantumraodo mente. Ita enim et corpus a
sola veritate movetur. Si enim buIIus in mente mo-
tus nisi veritatis, nuUus in corpore nisi mentis,
nullus quoque in corpore esset nisi veritatis, id est
Del.

Propter pacem facis omnia, ad quam itcr est per
solam verJtatem ; qua». est adversarius tuus in hac
viu. Ergo aut illam tibi, aut te illi subjice. Non enim
aliud tibi restat.

Advcrsitas monet pacem desiderare. Tu autem
caecatus id desideras quod, dum amas atque diside^
ras, impossibile omnino est te pacem habere.

De ufili diiplieenUa mt tpstvi, et de humiH ceHfa-
stone peccati,

initium redeiindi ad veritatem, est displicere sibl
in falsitate. Emendationem prsecedit vitupcmio
Non enim libet mutare nisi quod displicet. Quia
crgo semper indiges mutari, semper indiges UU
displicere.

In omnt cura quam pro salute tua gcris, non
est uilvm officium vel medicamentum utilins ttbi
quam teipsum vituperare atque conteronere. Qui-
cunque ergo hoc facit, adjutor est tuus. Hoc eniin
agit quod tu agebas, aut agere debuisti, ut salvug
lieres.

Ideo tibi plaees quia nihil te boni a te habere non
Gur rapis in te id quod in aUo iu disjrficet, id est R |,uelligis. A te tibi nil nisi malum. NuUas ergo libi

ira 1 Irasceris ergo, quia ille irascitur. Imo jam tibi
irascere, qula irasceris. Si ito ipsa tibi vere displice-
rot, non admittereseam, sed fugeres. Quod fit tan-
lummodo tenendo pacem.

Non gloriatur lacus quod abundet aqua ; de fonte
eiiim est. Sic de tua pace. Sempcr enim aliud aliquid
est causa pacis. Tanto ergo inflrmior et fallacior est
pai tua quanto mutabilius est id unde oritar. Quam
vilis est ergo cuni oritur ex jucunditate humana
faciel!

Tutus appetit esse omnis homo. Quod tanto
minus est quanto magis potest inquietari. Tanto
enim magis potest inquietari quanto sunt paratiora

grates debes. Malum omue a te tibi est. Poenas itaque
magnas pro vindicta debcs.

Facile est iter ad l>eum, qtionianr exonerando
itur ; esset antem grave, si «nerando iretnr. In Uin-
tum ergo te exonera ot, dimissis omnibus, teipsum
abneges.

Qui se vilem esse novit, vituperationes suas
tanquam suas sententias quietus suscipit et liu-
milis. Laudes vero respuit, tanquam non bu^s
sententias.

Gum aliquis de te maloro dicit, si non est iu,
eidem nocet, non tibi ; sicut si vocet aurum stereas,
quid auro nocuit. Si verum est quod dicitarde

habere se, aliter quamvult, ea quse diligit. Dicat p ^ malum, doceris quid cavens. Qui autem quod

«rgo aliquis hominum tibi : Ego tibi malum faciam ;
«go tibi pacem auferam. Gogitabo quippe de te malum
aut dicam. Ecce quam paratus es roortincari et
turbari.

Non sint temporalia causa pacis tuae ; tam vilis
«nim et taro fragilis erit quam iUa. H^c pax tibi com-
muoiserit cum brutis; tua sit cum angeUs, id est,
•quae de veritate procedit.

Quidquid ob pacem et beaiitudinem tenueras et
«maveras, contemne, nisi pacem et beatitudinem
omniho vis perdere.

Pax est bonum illius animi in quo ipsa est. Proptor
^ipsam igitur appetenda est, tanqoam bonus sapor.
Tanta sit in te, ut et malos non excludas.

Non turbetur cor vestrum, neque formidet {Joan.
XIV, 27), Sabbatum est verum. Hoc celebrat, qui nec
SUicitur nec cogHur, hic habet se in potestate, hic
Spotest de se cleemosynam facere ; ut sicut alius
widerit expedire, iratus slt ant plaeatus.

Amor temporaUs pacis necessario parit inquietu-
«dinem mentis. Qui crgo habet hanc paccm et amat,
mccessarlo caret pace.

JSi nuilefacieiUibus tibi non itvvideas, erit tibi pax
3Cum eis.

Sicut per simiUtudinem ot pacem consistunt,
liA.per dissimir:ft*dinem et discordiam cuncta in-
tereuut.

bonum est dicit , non ei quem laudat, sed sibi ip$i
prodest. Gum vero bonum tibi de te dicitnr, ut quid
tumores quos tu melius nosti, narrantor? Tu te
solum vitupera.

Sua tritia quisque fugiat ; nam aliena non noce*
bunt.

Gontinuum mendacium est habitus tuus, el co-
rona tua, quoniam quod deest signiflcant.

Gum aliquis dolet se commisisse furtum, ob na-
tum sibi inde opprobrlum , non eum poenitet for)i,
sed dolet opprobrium incurrisse. Nec horret aut ma-
lura ducit peccare, sed puniri. Justis autem noii
a!iud est peccarc et aliud puniri. Ipsum nimiruni
pcccatum «atrocissimam poenam ducunt, et idoe
D nuUam iniquitateih impunitam possc esse, eo quod
iniquitas peccali magna poena sit, nihilquc pejus es
cnique valeat irrogari. Et idcirco ipsam prae onini-
bus maUs cavendam ac fugiendam censeht,etism si
nibU aliud maU eam sequatur.

Si quem odisse debes, neroinem ita ut te. Nemo
enim tantum nocoit tibi.

Si nihU melioratur, nisi prius vituperatum, tunc
qui uon vult vituperari, non vult utique meliorari.
Scriptum cst cnim : Qui odil increpationes^ insipicns
esl (Prov. XII, 1); Qui autem acquiescii increvatiO'
nibus^ possessor est cordis {Prov, xv, o^).

De eonfessione.
Nuilus publicano esse poterat ad ^alttteB reditai^

Digitized by

Google

0(15 MEDITATIONE^. CO(r

nisi humiliter coiifcssus futsscl, quod ci Pharisscus A vcstlmenta. Vestlbus jncligcs coiitra nigus, non co*

guperbe improperaT et.

Hoc sol« justus es, si ob pcccala tua te damnan

dcm agnoseas et dicas. Si justum te dicis, mendax
es, et a Domino Teritate damnaris, ut contrarins ei.
Dic te peccatorem, ut verax Domino veritate conve-
Dias liberandus.

Bfagnonim est pro conlitentibus intercedere, ut
eis ignoscatur ; majorum autem, pro bis etiam snp-
plicare benigne qui nondum suum recognoscuni
reatum, ut cognoscant, et pro bis qui, aut quia eru-
bescunt, aat quki amant reatum sunm, non confi-
teotur, ut conGteantur.

Omnis anima rationalis volens ulcisci se, hoc Ir-'
rogat alteri quod sibi ipsi metuit, et abborret et
malam ducit. Nihil autera libentius ad ulciscendura ^
se quam veritatem arripit, nec uUum mahim vene*
irfidore mentc infligit. Ergo nil sibi magis abhorret
iieri quani veritatem dici. Hoc quippe adversarius
de alio dicit quod, si is cui dicitur hnmilitcr reco-
gnoscit, salutcm mcreatur xternam. Qui enim adul-
terum, aduitemm vocat, hoc ei dicit pro malo quod
ipse pro salute sua fateri debet gratis. Libenter
ergo hoc recipiat, nec qua intcntionc, sed quid sibi
dieatnr attendat.

Qui non videri, sedj esse verax veraciter diligit ;
nec Tideri, sed esse mendax veraciter metuit, statim
ut se mentitom advertit, sibi contradicit, nec ab hoc
uila eum vel tmpropcria vel damna revocant. Ma-

lore illo vel iHo, sic cibo contra famem, non sapore
illo aut illo.

Tuluptas bestialis, ex sensibus carnis ; diabolica
vero, omnis fastus et invidiae et fallaciae ; philoso-
phica vero, nosse creaturam; angelica, nosse et
amare Dcum.

Qnae in transitoriis plas delectaut, hxc raagis
mortifera sunt.

Eadem aut pejor est stultitia, genuflectere bis
qu^e tu feceris, et animum inclinare his qoae de-
struis, id est saporibus vel aliis sensibilibus.

De regionilms congregavit eos, a saporibos scili-
oet et odorrbus, et carneis tactibus eruens animos ,
sanctos, in se colligit.

Ita conantur homines facere veram voTuptatcm
sive beatilndinem, quasi aut nulla sit, aut fieri
possit, cara ipsa sola sit,'fieri vero nullo modo
possit. Id autem est facere sibi bealitadinem et
Deum ; et potarenon esse beatitudinem, et iion cssc
Denm.

Vide si omncs homines, dimissis omnibus aliis
rel^us quibus intendunt, uni tantum colori aut sa-
pori ex tolo intendant, quam miscri foedi stulti
erunt. Sic sunt et modo, cum tam multis ad diverr
sis rerum qualitatibus intendunt. Non enim magis
plures aut univers» creaturae , Deus noster aut
nostra salus sunt quam una quaelibet earum.

Cum gaudemus unde et bruta, id est de luxuria,

vuli enim verax mori, quam mendax viverc, si ta- q ut canes ; de voraciute, ul porci, et cactera, anima

men vivil mendax, cum scriptum sit : Os quod tneri'-
titnr occidit animam {Sap, i, 11).

Hoc quod vis abscondere, id est pcccatum tuum,
improba et jam non erit quod abscondere d^eas.
Delere enim illud potes, abscondere non potes.
Nlliil^eiiim opertum quod non reveletur, nec occultum
quod Don sciatur. Quare ergo morbum mavis celare
quara sanare ? Quoniodo morbos tui corporis liben-
ter aliis, ut compatianlur, ostendis, et si nolunt
credere, roiserum te habcs, augeturqnc dolor, sed
e! irasceris, et ita de animae aegriludinibus ipsis fa-
crlo.

CAPITULUM ni.
ife voluptatibus ae viiitus dileclatiombus qninque
sensuum^

Tide duas experientias ingestionis et egesiionis,
qnid te magis lieatilicet quod per hnnc, an quod pcr
ilinm expcriris. lUa onerat inutilibus, haec cxone-
rat. Qoid prostt utrumque, circumspice. Hoc est tni^
tam devorasse cxpcrtom esse. Nil ultra spei i^ema-
net. Sic in omnibus sensualibos. Yide ergo quid
beatitudinis omnia hujusmodi, sive in spe, sive in
re, in te efieccrint, et sic cogita de fnturis. Cogita,
inqaam, prospera prseterita, el sic futura judica.
Qas speras, peritura sunt omnia. Et tii quid posi
l»aBc ? Aliquid araa et spera quod non trans-
eat.

Pingi vis ligna celoribus, igne consumcnda, cum
ea quae consumis, vis essc decora, scu ciLos, scu

nostra fit similis animabus illorum, et non horre-
mus. Ego autem malkem corpus habere canis quam
animam. £t tamen si corpus iiostrum in tanlamr
cauini corporis transiret similitudinem, in quantam
animae caninae similltudinein anima nostra per luxu^
riam transit, quisnos ferrct? quis non horreret^
Melius autem ac tolerabilius esset, corpus nostrum
in bestiam commutari, anima in sua dignitate, id
cst Dei imaglne, permanente, quam, corpore ma-
nenle humano, aulmam fieri bestialem. Et haec mu-
tatio tanto cst horribllior magisquedcflcnda. quanto ,
anima praeeminet corpori. Unde David : Nolite fieri
sicut equus et mulus, quibus non est intellectus {Psal,
XXXI, 9). Non enim de corporis hoc similitudinc, ne
^ sit ridiculum, dicl pntandnm est.

Coaptare aliquid, sicut cibum auC potum, tantum*'
modo ut plus delectet, diabolo cooperari est in per-
niciem nostram, et acuere gladium, quod facilius etr
allius nostra possil viscera penetrare. Quanto eniiR
his amplius delectamur, tanto gravius ac profundius-
vulneramur.

CAPITULUBI lY.

De vanis timoribus, dploribus, et cruciatibm fidorum
hnjns scecuti^ quos contrahunt ex veriturorwi^
cupiditate ct amore,

Sponte se implicat homo corporum ac vanltatls-
amori, sed, velil, nolit, crudaturjimore ^c dolore
pro eoriim interitu, sive cum auferuntur ipsa cor-
poia, sivc cnni ipse vituperaiur. Amorcfiim peritw»

Digitized by

Google

607 CUIGOiSIS 1 CARTIiUSIiE MAJOIUS PRIORIS V 60S

rorum est quasi fons tiinorum iniUilium ct doloram, A quautum iaborat propter mundum, nataie ejos tan-

Pauperem ergo a quam martyris agerctur.

ac soniciludiiium universarum.
potcnle lil>erat Dominos, solvendo eiim a vinculo
inundani amoris. Qui enim nil pcriturum diligit,
ubi a quolibet potente Isedatur non babet , et omnino
Inviolabilis est, quia sola inviolabilia sicut diligenda
•unt, diligit.

Si omnes capillos capitis tui abseiudat quis, non
te kedet, nisi cum eos qui capiti adhxrent tetigerit.
Sic te non Isdent, nisi ca, quae per concupiscentiam
in te Axere radices, quis tangat. Quse quo plura
fuerint et magis amata, eo plures bac vehementiores
doiores parient.

Aut exstingue penitus concupiscentiam, aut para
te ad conturbandum, id est ad timendum et dolen-
dum unde non debes.

Anima humana tandiu in se crucialur quandiu
potest cruciari, id esl quandiu aliquid aniat praeter
Dcum. Deum enim nequit amittere nolens. Dimittere
ergo eum potcst, non amitiere. Nemo enim laeditur
iiisi a seipso.

Quot rerum amoribus, quae tibi, vel quibus tu per-
itu rus eras, te Dominus liberavit a totidem te tristitiae
timoribus et doloribus absolvit.

Dum corporum species vel formae, quibus tibi ad-
liaerentibus foedaris, pereunt (taoquam syllabae suis
temporibus, Deo modulante), cruciaris. Eraditur
enim quae increverit rubigo.

Nii tibi laboriosius quam non laborare, id est con-
temnere omnia unde labores oriuntury universa sci*
licet mutabilia.

Yide quanta turba generis tui pro mundo labora-

vit, et non solum non sunt adepti, sed insuper se-

psos amiserunt. Tu autcm si studueris, plus acquires

sine ulla comparatione quanpi est id piopter quod

omnes laborant aut laboraverunt.

Turbalio animi stulta, ipsa est misera ; haec fere
seraper flt in te, cum causas mortis tuje, id est ea
qiiibus male adhaerebasy corrumpit Deus » ut ea de-
sereus vivas.

Ancillam diligis turptter, id est creaturam; ideo
tantum cruciaris,' cum Dominus ejus, id est Dc'us
tuus, agit de ea quod bene vuli.

Uni ex syllabis magni carminis adha^isti, ideo tor-
ba is cum canendo procedit cantor sapientissimus.
Subtrahilur euim libi syllaba, quam solam amabas,
et succeduot alix ordine suo. Non enim canit tibi
8oIi, nec tuae voluntati, sed suae. Quae autem succedunt
syllabae, ob hoc tibi contrarix sunt, quia impelluut
eam quam mab aniabas.

Qiiod syllaba in carmine, hoc loci aut temporis
obtinct unaquaeque res in mundano discursu ,
ideo ergo cruciaberis quia deterioribus inhaesisti,
el suo ordinc transeunt tanquam syllaba» in car-
mine.

Haec oiQnia quae dicuntur adversa, non sunt
adversa oiai maliSy id est amantibus creaturam pro
Creatore.

Si ille aut illc tantum laborarct proolcr Dcum,

Sicut ex glacie frigus , ita ex temporalium amore
timor ioutilis animam invadit, et caelerae miseriac.
Remove a te universa quae tibi timendi causa soni,
slcut qu% frigoris. Remove dico non a loco, sed ab
animo. Non est enim limendum nisi quod pocest ei
quod expedit vitari, id est peccatum. Quidquid autem
vitari expedit, vitari et potest, adjuvante Deo, idest
iniquitas*

Yide quaoa sis in potestate bomiDom ad turban-
dum et cruciaodum. Quam facile est ^is vituperare
te verbis, aut cogitationis opinioue, tam facile e&t
perturbare. Quid ergo? Si displices eis, pertorta-
ris. Ergo iu eorum es potestate. Sive qois baec fa-
^ ciat, sive non ; tu tamen ita ex praeparatione rocmJs
expositus es. Si in bono displices eis » ipsis hoc no-
cet, non tibi. Labora ergo tunc mntare corda eo-
rum, non bonum tuum. Si in malo dispUceseis, nou
ipsum displicere tibi nocct, imo prodest, s«d ipsun
malum tuum.

Dicuht martyrcs Dco : PropUr te mottifUnwiT loiA
die {Psal. xuii , 22);'tu quibuslibet viiiutibus : Pro-
pter vos conturbor tota die.

Restringe te ct collige undique ; ne forte volubili-
tas mutabilium inveniat te in ipsis, et cruderis.

Quod aliquo modo crociaris, sive timendo, sive
irascendo, siveodiendo, sivequolibelmododolendo,
tibi tantummodo imputa, id est concupiscentiae to?,
ignorantiae, vel torpori. Quod si quis vult te laedcrf,
ejus imputa concupiscenliae. Laesura tua et doior, iu-
dicium est peccati tui ; amasse te scilicct laesibile
aliquid, Deodimisso.

Laisis spectaculis doles. Tibi ' et errori too boc
impura, quia laesibilibus iohaesisti. Nam iiiUnUini
consuevii homo malum onine in aliud rctorquerc, ut
si aut in lapidem offenderit, aut igne aduslns fuerit,
ipsas Deicreaturasculpareacmaledicere Ku:!eat; qus
nisihocfacerent, unquam invalidae atqoe emonux
merito culparentur, et non potius soae debilitatls
lugcre miseriam.

Videquomodo, Unquam mare tam ^innomeralh-
liura formarum corporearum et animorum humaiw-
rum nuuquam in eodem sutu permanentium, nuu-
0 quam sinaris quiescere.

Quamvis sciat nutrix parvulum acccpto passm
laetaturum, timet tamen summopere ne accipiat, ac
tanto magis , quanto magis eumdero indc heUturom
cxlstimat, certo omncs homines et se, el quos amaii,
gaudere optant. Cur ergo id nulrix pucro non solua
non optat , sed insuper Unquam magnum malum,
ne habeat cavet ? Certe vult cum gauderc. Cur ergo
et unde gavisurum scit subtrahit ? Cur nisi quii f«-
tnram tristitiam atlendit, cujus essc causam i^tam
novil csse lalitiam ? Scit enim profecto, unto posl
haec graviorem tristitiam animum pueri subituram,
quanto vehemcnlius gaudium Ulc praecesscril, «
qiiautitate pra»cntis utique laetitiae, futurae tristiti*
mclicns magnitudincm. Inauo facto quid aliud mu-

Digitized by

Google

609 MEDITATIONES. 610

licr isla suggent cssc facicndum , nisi omiiia illa A confradis quod polcsl multoruin laleruro, uni siW
gaudia quac subsequunlur lamenta, tanquam pcstem

yenenumque vitanda ? Ncc attcitdendum quid suavi-
tatis habeant in praesenti dum adsunt , sed quid ama-
ritudinis generent in nobis cum abeunt. Talia sunt
omnia temporalia gaudia. Cur non ergo vineam pos-
sideudam , pratum , domum spatiosam , agrum ; cur
non aurum argcjitumque, cur non opinioncs Iiomi-
num laudesque, ac caeicra similia, cadem causa
provida caulela dcvitem ? 0 quisdabit dccropito pucro
ct tamen stulto , id est humano generi toli o bi dif-
fuso, quamdam magnam, quarodam sapicntissimum
uutricem, quse tali cura ac solHcitudine subtrahat ci,
>el revocet-eum a gaudiis, quae futurorum semina
sunt dolorum ? Sed unde tantus in toto orbe gemi-
ins fletuum , nisi quia haec nutrix pilssima ac poten>
tissima nunquam cessat , sive per scmetipsam , scu
aliter , humano generi , causas dolorum , id est tem-
poralia , tanquam passerem puero, auferre aot nou
darc.

CAPITULUM V.

De lupidUatc, amore, et glorialione terrenorum ei
temporalium^ et quomodo per ea vera miseria non
tcUatur^ ted augeatur»

Duobus modis, cum dux res sunt aequales, polcst
hxc niajor illa fieri, aut suo proprio augmento, aut
soci^e detrimento. lloc posteriore modo omnes prin-
cipes et potcslates saeculi aut gaudent, aut nituntur
ca*leris omnibus esse majorcs, eorum, videlicet, de-
jcctione et detrimcnlo, non sua, id est corporis aut
animi sui erectione aut augmcnto. Neque enim aut
corpora eorum, aut mentes ullo modo meliorantur,
sed videntur sibi profecisse et crevisse, quia Xli de-
fcceruntet dccrevcrunt. Quod si ita omnia dHninuta
Gsscnt, ut in nibilum rcdacta essent, in quo cresce-
ret cx hoc anima vel corpus tuum ?

Sicut qui Tult lateres faccrc, platenm pra^parat,
ubi ^H interim poiiat, non utique ibi remansuros,
sed, cum exsiccati fuerint, alibi transferendos ; et
ita platea illa nuilis specialiter lateribus parata c&t,
scd omnibus xqualitcr qui faciondi sunt, ila hunc
iocum humanae habitalionis, creandis hominibus et
alibi peracto suo tcmpore iransferendis, fecit Deus.
Et, sicut figulus alios aufcrt, ut rccenter facli in eo-
rum succedant locum, ita Deus morte, tanquam {)
translatione priorum, succcssuris prxparat locnm.
Stultus ergo et insanus est qui inplatea cordis amore
inbaeret, ac non potius quo sit transferendus hinc
semper sollicitus meditatur. Nec injustum ant au-
ster^im videri lateribus debet, cum hinc transferuh-
tur, nimirum cum hac intentione positi fuerint. Ne-
que videbitur nisi his qui se hinc necessario trans-
l4V9ndos non cogitant, qui commune et nulli pro-
prium , sed iniiumerabilibus futuris communiter
deputatum, insana cupiditate tanquam suum vindi-
cant proprium. Vidc in hac eadem re aliam insaniam
nibilo minorem. Cum enim hi lateres fere omnes
ejusdem sint quantitatis, vix tamen eorum uUus,
unius tar.tum spatio contentus est, imo ejectis aut

V4ndicat locum.

Quid tibi vidclur de eo qiii lolain i:.lenlioncm
suam, ct tempus impendit ad fulcieiidam aliquam
domum, qiiam fulciri est impossibiie ex his rcbus
ex quibus nil omnino fulciri potesl, vel sl possif,
ipsae fulturae indigent lotidem fulluris aliis quol ipsa
domus quae ex his fulclenda esl ; et illoe fullurai to-
tidcm, etita in infinilum? Viia lixc, domus; fulfor,
l;i; fuUui^ae, temporaUa, quae nuiiquain in codcm
slalH permancnt, ot ncc fulcirc, ncc fulciri omnino
p-)ssunt.

Longam tentalionem pelit, qui longam vitam pcv
tit. Tentatio est enim vita hominis super terram (Job^
vn, i).
R Quod in suis amicis vcl parentibus non amavit
Deus, id est potentiam, nobilitatcm, divitias, bon^y-
res, non ames tu in fnis.

Laqueos comedis, bibis, vestis, dormis ; omnia
laqueus.

Exsules amore, voluptate, affiectu, non loco. Ex-
sules in regione corruptionis, passionum tenebra-
mm, ignorantiae, malorum amorum et odiorum.

Quantum diligis te, id est hanc vitam temporalem ,
tontum diligas transitoria, sine qiiibus esse non po-
tes, necesse est. Et quantum spemis hane viuim^
et ejus fomenta.

Grave esl tibi hoc vel illud am^slsse. Ne qussra»
ergo amittere. Quaerit cnim amittere, quisquis ca
diligit et aoquirit, quae retincri ncn valcnt.

Oinnis roiseria in hoc est. Omnes amanf aliqnid
principaliter, ubi semper inteiitionem habent fixaiTf.
Tu vero quid ? Ecce omnes quasi thesauro invcnto
arrcptis mundi partibus singulis, singuli intenc*u:it,
aut «erte inter plun^s scinduntur, ac si canis intcr
duo frusta carnis posilus, ignorct cui potissimum
appropinquct, alterum timens amiitere.

Sl hxc in quibus confidis aut dclectaris, facd-
rcnthoc in semelipsis, irnderes tanquam stulta, imo
lugeres lanquam pcrdita. £t si orones ita insaniunt,
Ruuquam bonum cst libi insanirc? Si teipsum tam
immundum loleras, cur non quemlibet alium ? Quol
ea quae diligis casibus subjacent , totidem et animus
tuns.

. Qui boc amat quod amandum non est,. miser cs(
eisluUus, eiiamsi niiBquafm vei ipse, vel illud pereatir
Nunquid enim idoIolaU-a propter hoc tautum mlser
esl, quia perilurniv est quod adorat?Ergo non esscl
niser,si illud non perirc|.? Certe maneiitc idolo ejiiif„
miserrimus esi adorator. licel incolumis corpore, ef
lemporalibtts bonis plemta.

Non le facianl adverst misernm ; sed ostendual
fiiisse el docent. Prosperitates vero cxcaeeaiH ani-
mum, tegendo el augendo mlseriam, non aufcffend»*

Vide quomodo capiatur anima rebus corporeis, H
capia crucietur, utpote in puero. Capitur enim viso
passere, quem, cnm acceperit, subjaoet lol casibus,
quot passer ipse. Quomodo aulejd esl tutaprittsquam

Digitized by V:iOOQIC

Cil GU1G0NIS I CAilTUUSlif. MAJOHIS PRIORIS \ m

^libuscapiaturtEaeiimquaepUicent teneni illajn, A Amoruniuscujuscunquehominisesioinniuin.Si^-

ut possit adversis muitari.

Data nave, flalibus ferebamur ad gaudendum seu
dolendnm altematione occursantium formarum.

Quomodo non glorieUir aut superbiat de fortiludi-
ne vel pulchritudine, quando de inflrmitate vel tur-
pitudine glpriatur bomo? Gioriatur enim si vehalur
cqao, aut ejus turpitudo pannorum decore veletur,
cum potius gioriari posse videretur, si cquum sua
ipse viitttte portaret, aut certe eo non indigci-et, et
fulgore suo vesles ipse decorarct, aut earura saltem
decore non indigerct. Haec cnim et his similia iudi-
gentiam ejus ac turpitudinem protestantur.

Quam libenter ostenlaret bomo suam pulchritu-
dinem si haberet, qui tam iibenter ostentat aiie-

guii enim omn^s amare debenu Qui ergo hunc sitn
specialiter exhibcFi vult, raptor est, et ideorcos
contra oraaes eflicitur. *

Ecce liuic corpori immistus , satis miser eras;
omnibus euim ejus corruptionibus usque ad mjrsum
puiicis , vel soruncuU subjacebas. Non sufiecit bce
iibi. Imraiscuisti enim te aliis, qua i c^ rporibus,
opinioni hominum , admirationi , amori , hcnori , ii>
mori , et aliis similibus , et sicut ex corporis , ita ei
horuni l<esione , dolore afliccris. Ipsemct ligna, qiu-
bus combureris, tibi adhibiiisli. LaeJilor neiDpe
honor tuus cum contcmneris ; sic de cseteris. Ita
etiam de formis corporum cogita.

Quo le ilie aut ille vitio contempsit , eodem tu te

nam, videlicet in vestibus sive pelliciis» sive cujus- ^ conleraptum tanquam timidus doluisti , scilicet su-

libet modi !

Non minus dolendum est pro eo qui gaudet tcm-
poralium adeptione quam qui amissione dolet. Uter-
qae enim febre vexatur, id est amore mundi.

CAPITULUM VI.

De inutHi et vili appetitn laudum et glorice^ re/ favori$

humani,

Si bene scires naturam ac potentiam Iiumanae opi-
nionis, vel favoris, nunquam vel exiguc pro eis la-
borares, aut gauderes, aut contristarcris. Nil eiiim
prosunt r.ui impenduntur ; sicut colorcs, et ca^lerae
Jbrmae, eorpora, vel res quibus insunt, delurpaDt,
et ipsis nil prosunt aut obsunt. Quid cnim profuit

perbia. Et quo tibi vitio abstulit, eodem tu doluisti
ablala , id est amore periiurorum*

Nisi contempscris quidquid possunt bomines yd
adversando, vei ndjuvando , non poteris contemiicre
eorum afiecius, id esl odia vel amores; quare, nec
opiniones bonas aui nialas.

Vide quomodo veudis amorem et csteros afTecuis
animi tui ad obolatas aut nummatas , sicut ia laber-
na vinum. Hursum attende qualiter emas opiniones
et amores ac ca^teros affectus, sive inotus bumano-
rum aniraorum, ad obolalas etnummatas, sicut ia
taberna vinum.

Ilic homo dedil pro laudibus omnia sua; ille , pro

soii aut lunae quod eos pagani deos putaverunt? Aut ^ voluptale ventris et gutturis. Quis horum pcjus ope-

quid eis, quod tu eos crealuras esse cogaoscis, ob-
est? Quod si etiam stercora eos esse putares, quid
eis noceret ? Quare, sicut naturam et potentiam il-
lins aut iilius berbae sive ligni, ita harum rerum
scrotare. Facile, adjuvante Deo, id poieris, ex cujus
opinionibus vel favoribus caetera metienda.

In hoc cognoscis quae soli Deodebentur, quiaex-
hibita cuicunque rei nil prosunt, ut cognitio, amor
ad favendum, timor, reverentia, admiralio, eic. Hsdc
enim, eo ipso quod ei cui exbibentur nil prosint,
ostendunt se ei soli degeneri qui nullo eget. Si enim
laudari vel cognosci aut admirationi csse prodesset,
quis non quolidie mercede conduoerct tanquam ope-
rarios, qui bsec sibi exhiberent assidue, ut sine in-

ratus esl? liocquidem nescio , sed scio alterum par-
cina, alterum diabolica voluptate actum.

Quari vis amari ab homiuibus ? Utique, ut adsim
mihi , id est huic vit^ meae. Ergo qula sentis te in*
iirmum , et eorum violentiae succumbere paralum.
Quasi dicas : Si voluerint homines, moriar; si vo-
luerint, vivam. Quod falsum est. Necessario enim
morieris, stveilli velint, sivenolint. Quid enira agcs
ut non moriaris? Ergo optas magna de te vel boiia
oplnari honiines, ul te ament aut tiroeant. Aroent
autem vel timeant, ut prosint, vel non obsint. Eco»-
tra meluis vcl abhores prava de te vel mala opinari
homines, ne oderint aut conlemnant, aui ne uo-
ceant , aut certe ut non prosint. IIoc autoni propler

tormissioneproflcere posset? Quae mater filiis suis Dipsam expericntiam infirmitalis alque dcbiliuiis

id non sine cessalione impenderet? Quis non ve-
stcs, praedia, Juraentaque, seipsumque die noctuque
bona diceret, ut sic meiiora laudando redderet?
Nihil ergo ista prosunt, cui impenduntur. Quis
auiem exhibet, exhibendo deterior aut melior ef-
flcitur. Si autem amat, aut admiralur, atit timet
id quod debet, melior; si autem non debet, deterior
utique flt. Similiter, in cffiieris. Quam ergo pius
est Dominus , qui nihil a nobis exigit, ut sil>i prosit,
multumque a nobis sibi serviri reputat , si quod no-
bis est utile semper agamus.

Sicut radicum , herbarum, vel caitcrarum Verum
naturas, iu opinionis, favoris, laudis, vel vilupera-
tionis, expende.

quam conlraxisti , a Deo recedendo , et inslabibbus
atque infii*rais inhaerendo et inntlendo. Si eniro noa
sentires eorum vilitatera atqueinfirmitatem, nonti-
meres pio cis , atquc dolcrcs. Sed limcs pro eis ac
doles , cum vidclicet pereunt aut auferuntur. Ergo
cognoscis eorum vtlitatera et infirmilatem. Quapro-
pter nullam potes omnino excusationem prxtendcre,
quod ea diligis, aut eis inniteris. Miruin tamen val-
di; cst alicujus rei infirmitatem sentire, et tamsn
inniti ei, vilitatem nosse , et amare sive mirari. Dum
ergo propterea doles aut metu-is, duo in le, qussi-
niul posse esse iion videntur esse dcraonstras, id
est cl nosse le et seniire eorura iiifirmilatcro ae vi-
litateni , ct tamcn amare et inniti eis. Nam uisi bo-

Digitized by

Google

615 HEDITATIONES. Bil

nim alieruiu inesset tibi, id e&t, si aut non anuires A reverenU» atque aJmiratioiiis affoctu. tiic enlra S9^

los eultus verus et perfecta». Quicunqiie ergo aUeui

aut non no3ses coniin viiitateni , nuUo modo doie*

respro eia pereuntlbus.

CAPITULUM VIl.

De vera laude ju$tofum , et vituperatione malorum ,
et quin sit laude difjnus vel indignus,

Esto talis qui lauderis ; non enim hene laudatnr ,
nisil)onus, qnod iion est qui laudis copidusest,
non ergo laudatur. Cum ergo laudatori biandus cs ,
jam non tuo laudatori blandus es; non enimjam tu
laiidaris, qnippe tam vanus.

Cum dicitur quam bonus, quam justus, qui hoc
est liodatur, non tu qui non es, imo etiam vifupera-
ris oon parum, quippe tam malus, tamqoe injustas.
Laus enim justi, injusti est vituperatio. Ergo tua,

rei praeterquam Deo hune exblbet, idoiolatra verus
est. Qui vero b»c vult sibi exbiberi, cujus, nMi
diaboli veraciter locum tenets qjBi mo^s omnibus
h»c ab homiiiibus conaiur exlorqoere ? Uaque om-
nes qusrelae hominum in hoc sunt qiiod scilicet
aut pereunt, aut auferuntur els dii eoram, id est
creatiirae, quibus bunc verum et divioum exhibebant
eultttm, sive quod talis els non exhibetur cultus.
Vide ergo quaBtum adhuc in te, et in ioto mundo
regnei idololatria.

Nulla res debet vellc amari tanquam bonum, nisi
quae eo ipso quod amatur, suum beatificat amat«>-
rem. Nulla aulem hoc facit, iiisi quae amatore

ut injusti. Cum ergo laodatori justi applaudis, tuo ^ egel, id est cui non prodest uec ab alio amari uec

vcrissimo vituperatori applaudis, quia iiijustus es.
Non cst enim justus, qui se justum pulat, nec unius
diei Lfans.

Qui gaudet laudibus, perdit laudes. Si amas latt-
des, noli laudes sciri, hoc est, si vis laudari, ne velis
laudari. Non enim potest vere laudari qui vuU lau-
dari. Ille laudatur, cujus bona jactantur. Qui autcm
vuli laudari, non solum vacuus est omni bono, sed
iusuper plenus est magno et diabolico nialo, nimi-
rum magna arrogantia. Non ergo laudaiur. Justus
autem econtrario semper kudator; cujus vitupera-
tio nulla esse potest. Vitoperatio quippe est malo-
ruro improbatio ; quae autem justus nou liahet, non
possunt ci improperari, quare non potest vitupcrari.
luiversaliter aulem omnis justorum 1 lUdatio, inju-
slorum est vituperatio, et omnis injustoium vitupc-
ratio esl justorum vera laudatio. Cuui \ero quis
de bono laudatur, non laudato, sed laudatori pro-

Laudat te quis propter sanctitatem, sursum tcndit,
Ullra le est enim quod ei placet, id est sanctitab. Tu
vero si amas illum non tanquam cui placet sanctitas,
sed tu deorsum tcndis.

Qui dolet aut irascitur amisso aliquo tempo-
rali, eo ipso se dignum qui amittercl ostendit.
Similiter qui accepto convicio irascitur, aut dolet,
Go sc dignum fuisse deroonstrat. Taulum enim vel-
lct laudari, quanturo noluit conviciari.

amare aliud. Crudelissima igitur res est, quae vult
ut quis in ea intentionem soam et affectuni et sp«!m
coustiiuat, cum ipsa ei prodesse non possit. Hoc fa-
ciunt daemones, qui pso Dei servitio» suo volunt
homines occupari. Clama igitur tu amatoribus tuis :
Cessate jani, miseri, nanc inc aJniirarl, revereri, ve.
quolibct honorare modo, quoniam ego niiser nec
mihi uec vobis auxilium uUum ferre possum, imo ego
egeo vestro.

Quanlum iu te est, omnes Uomines perdidisti, in-
terposuisii enim te inter Dcura et ipsos, ut, verso in
te intuilu, ct, dimisso L^eo, te solum admirareutur,
iutuerentur, atque laudarent; libique et eis omnino
hoc inutile, ncc dicam damnosum.

Nil dignius in creaturis rationalilibus, inentXjus
praesertim piis, nil vilius conupliontbus corporum.
Cuni itaque vis esse admirationi hominibus, hac ipsa
superbia caecatus, vidc ad quam roiseranda deveiie-
ris. Vide ergo justitiam Dei. Tu enim proposuisti
te Dcum, id est admirandum excellentissimae parti
creaturarum, et ille subjccit te infimae. Tu enim
voluisti el fecisti, quantuui in te fuit, tc ab omnibus
honiiniLus sciri, vidcri , laudari, admirationi ct ve-
iicrationi bal)cri, amarl, timeri, honorari ; quae om-
nia ab cxcellentissima omnium creaturarum parte,
id est solis rationabilibus mentibus, soli Deo dcbcn-
tur. Juste ergo factuni est ut qui Deum dignissimis
creaturae partibus te proponebaSv quod in ea vilissi-

Contemplus aut parvi habitus doluisti; hoc ipso ^ mum est, ui Deum acciperes, et qui ab excell<^ur js-

contemnendum ac parvi habcndum fuisse, et ideo
jure id factum demonstraris. Nisi cnim contemnen-
dus ac parvi habendus fuisses, conlemni -nec parvi
haberi nequaquam timulsses aut doluisses. Hoc enim
ipso solo, vel maxime contemnendus et parvi haben-
dus es, quod id times aut doles. Prorsus non timet
Tilis baberi ncc contenuir, nisi viiis ct contemni
dignus.

CAPiTULUM VUL

Ik kis qui volunt awtari et admirationi haberi^ et
quomodo per talem appetitum homo diabolo as$i'
milatur, et seipsum facit idolum caierorum.

Vcre colit Deum ille solummodo qui in cum vere
udendit, eum vero timoris, vcl amoris, bonoris vcl

simis, quidquid soli Deo dcbebatur, extorquere pcr-
versa usurpatione volulsti, quidquid ipse debcbas,
soii Deo vilissimis, id cst corruptis corporum cada-
veribus impenderes. Nam «mtiia quae superius po-
suisti, soli Deo debita amorem scilicci, etc^ isiis
exhibes toto coide. Dum ergo usurpas quidqu^d est
Dei, laudari scilicet, etc, amisisti quidquid cst lio*
minis, laudare Deum, ad quod creatus cs, etc. Et
quia supra suinmum locus non est, nec infra infi-
mum, dum supra summum teiidis, infra inflmuin
rursus es. Qui eniin aliquo fiiiitur, ci necesseeal
per amoriim subdatur. Tu autem frueris infimis.
Ergo infra infiina Uusus es, ubi locus nullus est.
Amicitia mundi hujusy ut bcalus Jacobus dieit.

Digitized by

Google

«If GUIGOiNlS 1 CARTHUSl.«: MAJORIS PRIORIS V 61$

immca e$t Dee. Qui enim voluefit esse amicus mculi A Qu» te in lc frui vull, eas a tc gralias roeniii quas

httju$, immicus Dei consliluitur {Jac. iv, 4). Qui au
4€iu diltgU vd unam muscam in boc mundo, totum
nittnduffi diligat necesse csl. Tolus enim ei quam
diligit rei necessarius est. Porro quandiu amor hu-
jus mundi, tandiu inimtciliie imcr Deum ct homines
suBt. Cum ergo ab eis te vis diligi, ut inimici Dco
iiant vis. Prsedicas autem ut quidquid est crcatum,
contemnatur, quatenus Deo reconcilientur. Nunquid
erge te solum excepturus es, dictuiusque homiui-
l)us : Omnia contemnite propler Deum praeter me,
ut scliicet nil sit aliud quod impediat rcconciliari
liomines Dco, nisi tu, atque ita propter te solum
inimicitiae inter Deum et homiues persevercnt, sit-
qae nemo salvus, dum diligendo te, totum mundum
diligere coguntur tanquam sibi necessarium? Aliud B
«st autem diligere homines in mundo vel propter
anunduro, aliud in Deo vel propter Deun^ aliud cu-
pide vel misericorditer.

CAPITULUM IX.

De anima qucs per fruitionem ei amarem tempo-
ralium a Deo recedit , et a dwmonibus cotiitu-
pratur,

Dicant temporalia bona : Si Deus sanaverit nos a
niorbo corruptionis, quid agcs? In ipso usu consi-
dera in quo melior ex nobis fias, vel quid inde spe-
res in postcrum. Expertus es nos. Quid ergo^Vis
in nos mutari, an nos in te? Quid tibi et nobis?
<}uid doies de transitu noslro ? Maluimus interire,
sccundum Dmnini voluntalem, quam manere se- q^
cundum tuam cupiditatem. NuUas tibi pro hoc amo-
re tuo rcferimus gratias, sed polius ut stultum irri-
demus. Cui euim polissimum obedire debemus, Dco
an tibi? Dic, si audes, nonne hoc esl fere tuum to-
liim officium, nos in putredines devorando conver-
lere?

Ifsec tua utilitas, tua potenlia, ut per te nostra sa-
nies transeat affluenter ; non enim facere vales ut
inaneat hoc tuum siudium. Haec iua bealitudo, lit
iiostrig non careas sordibus, quibus volivc succum-
bis, Gorrumpente et constuprante te per eas diabola,
non sine sua voluptate magna, et gaudlu de tua de-
ccptione et inleritu,

Quacunque forma frueris, ea quasi masculus*est
iiix incnti. Cedit enim et succumbit ei ; et non ipsa (^
libi, sed tu ipsi confbrmaris et assHuiiiaris. £jus-
<)einque formae imago remanet impressa tanquam
simulacrum in tempto suo, cui non bovem, non hir-
«um, sed animam raiionalem et corpus, id cst te-
ipsum totuni iinmolas, cum ea frucris.

Vide quomodo, quasi in taberna, amorem tuum
«quasi venalem prosiitueris, et ad mensuram mtine-
rum pariter ipsum hominibus impendis. Nihil in hac
iaberna accipit qui nihil dat, autdaturus speratur.
flt lamen ncc quod venderes haberes, nisi tibi nil
danti gratis csset datum dcsuper. Becepisti ergo
«nercedem tuam.

Evacuatio et elongatio a Deo prseparat ad concu-
piscendum.

muscx et pulices, tuum sugcntes sangumem.

Si hxc (quibus in rocnte tua impressis admira-
tione et amore, qui cultus soli Deo debeiur, succom-
bis) in aliquo angulo domus, scu sculpta, seu picta,
admiratione seu amore, seu corporis inclinatioae
venerareris, cl innotescerct populo, quid de le fa-
eeici?

Mulier quse propter hoc non fornicatur, et deserit
proprium v4rum, quia non inTeuit adulterum di«
majisurum, non vitat adulterium, sed quserit diuUir-
Dum. Tu autem ad maU cumuluita divaricasti crura
menlis tuae omni transeunti, ut vel momentaneis
adulteriis fruereris, quia diuturnis vel aeterms noa
poteras.

H.nec est prorsus pravitatis Immanae samma, roc-
iiora se deserere, id est Deum ; et minoribns se iu-
tendere, fruendoque eis inhsercre, id est tempora-
libus.

•Scarabaeus dum supervolat, cuncta intuens nit
pulchrum aut sanum sive durabile eligit, sed, siccU
stercora jacent fetentia, eis protinus insidet, spretis
iot pulcbris. Ita animus tuus coelum tcrramque, ct
quae in eis magna et pretiosa suni, intuiiu perv olans,
nulli adhseret, contemptisquo omnibus, vilia molu
ac sordida, quje cogitanti occurrant, libcns ample-
ctiiur. £rul)csce ex bis.

CAPITULUM X.

De imptidentia et frontositate ammce fornicaniis, qug
petit a Deo in suo scelere confoveii.

Cum rogas Deum ut non auferat tibi aliqniJ nii
inhsesisti cupide, ita cst ac si mulier, a viro suo in
ipso aduUeriodeprehensa,cum debcatpctere ver.iam
criminis, roget potius ne interrumpa: ei ipsius adul-
lerii voluptatem.

Non satis tibi est a Dco fornicari, nisi ipsum ad
hoc inclines, ut ea quibus corrumperis frueiido, au-
geat, cbnservet, et coaplet, id eti formas<;orporuni,
sapores et colores*

Quae est adeo impudens mulier ut dicat viro soo *
Quaere mihi illum aut illum cum quo dermiam, qnit
placuit mihi plus te, alioquin non quicscam? Tu ta-
men facis boc viro tuo, id cst Domino, cum pneter
ipsnm aliquid diligens, id ipsum ab eo pctis.

Cum dicisDeo z Da roihi hoc aul ilhid, hoc esl <Ji-
ccre : Da mihi in quo te offendam, et a te fomicif.
Cum enim aliquid aliud ab eo quam ipsum peiis,
ipsa pelilione tua reatum ei tuum et CornicatioDCffl
ab eo ostendis, et nescis.

Misericors vindicta, si sponsus, sponsam soam
adulteram deprehendcns, ea tantum subtrahit ei
cum quibus fornicabatur. Quam vero Impudiea et
inverccunda est ipsa, sS ad injuriam hoc accipiat!
NuIIa alia lere iibi est causa dolendi, nisi talis, id
est de subtractis fornicationibus tuis. Ipst ergo «kv
lores tui ai^guttni fornicafioiies (iias, ita «t non stl
opus aliis testibus.

Haec solet a sponsi oculis quamlibet invcrecoiHia
ct inipudica mulier abscondere, laciymas quss pr«
damnis quic contingunt adultero, et quas pro iojuriis

Digitized by

Google

6i7 MCDITATIONES. 0i8

ab adaltero, sibi irato, illatis fandit ; ipsas quoque A currit. Dum enim propriam quaerit, qu£ nulla esse

iiijurias, similiter et gaudia. Vide nunc si id saltem
tu ad Deum facias, si nou aperte coram eo pro dam*
liis adulterii tui, id est raundi liujus, luges, et pro-
speris exsultas. Fron$ ergo meretricis mufieris facta
est libi {Jer. ui, 5).

CAPITULUM XI.

Ik ignorantia sui i^sius qua fiomo^ per amorem ter-
renorum extra jseipsum effususy se considerare non
poiest.

Penuria interioris spectaculi, id est Dei (non quod
noii iiisit, sed quod a te interius lippo non videatur),
facil ut a tuis interioribus foras libenter exeas, imo
in te tanquam in tenebris nequeas commorari, et

potest, a communi repdlitur, id est a Deq. Sicut
enim omniUm hominam una ost natora, ita et uti-
litas.

Felix est omnis qui nihil vult qaod sibi prosit.
Potest ergo homo velle quod sibi aut non prosit, aut
obsit ? Utinam vel semel in vita tua tota veiis quod
expedit sicut volendum est 1 0 misera sors. non
posse nolle qnod obest !

Si interroges hoqiines quare sint miseri, utrum
non velint quod sibi sit utile, an quia non habeant
quod nolunt, respondebunt statim quia non possunt
habere quod volunt. Hoc autem est dicere : Illumi-
nati quidem sumus, et bene quid ulile nobis sit no-
vimus et amamus, sed infirmamur. Quod falsum
exlerioribus corporum formis, seu opinionibus ho- B ^st. Quis enim ssecularium omnium diligil ahquid •

minum vaces admirando. Nec imputes formis cor
poreis, quod te aat detinent aut terrent, sive aliquo
modo movent» sed tuae csecitati, atque a summo bono
vacuitati.

Vide quantum teipsum ignores. NuIIa est enim re-
gio tam remota et ignota tibi, de qaa facllius credas
Csilsa narranti.

Aliqoando malum dispUcet sine mereede boni ,
veSut, si duo velint in domo una propriam superbe
exercere voluntatem, aterqae malum vult. Uorum si
alteratnim sibi displiceant voluntates, non odio su-
perbiae it, sed amore. Odit enim iliius superbiam, liic
qui amat suam, quae impeditur ab illo. Hic laqueus
est valde oecultus.

ita te habes in hoc mundo, quasi ad speetan*
dum et mirandum formas eorporam huc adveno-
ris.

Si apectacttUs interiorihus uon careres, nanqaa«
ad exterion exires, sive vacares.

Sieat io fabula pueUa defecit intaendo solem, ita es
tu ad neoessario perituras corporum formas et opi-
niones humanas.

Uoc speetaculum nulUos ocuUs In hac vita, nisi
Dei maxime, et tuis pro captn tuo patet quam vlde^
Uoet c<Mrporibas, et eorum formls, vel opinionibus
bamanis et favoribus superferatur animus tuus, aut
subjaceat.

Yide quomodo aversus a Deo intrasti in huuC
mundum, inhiante ore ad omnia praeter ipsum.

CAPITULUM XII.

Jk vera utilitate hominis^ et qualiter omnium homi-
num est una et eadem utiiilas.

Beatos qui eligit ut secure laboret. Hsee est an»
lem secora electio, et labor ntUis, id est omnibus
velle prodesae, ita ut taUs velis esse ^s qoi tuo
Bon egeant atixlUo. Tanto enim mintts aguut quod
expedit^ qttanto propriis utUitatibas videntur Inlen-*
dere. Haec est autem propria ttniusettjttsque uUU«
las, onuiibtta veUe prodesse. Hoc aotem quls in-
teUigat ? Qul ergo propriaro qoaerit agere utUita^
tem, non solum nuUam suam utiUtatem invenit,
led etiam maffimra auimae sua* detrimentiim in-
P4TR0L. CLIH.

quod eum facere potest meliorem? NU oplant homi-
nes quod iion sit vUius ipsis. £t quomodo id quod
meUus et pretiosius est ac dignius, ex delerioribus
ac viUoribus et indignioribus potest meliorari ? Ileu
quot sunt qui agunt quod volunt , quam pauci qui
velint quod sibi prosit adeptum ! Et tamen quis un-
quain poterit hoc persuadere fiUis Adae ? Quando
credentur non amare utilitatem suam, cum parati
sint jurare, iiihil se sibi male optare, et omnia quae
patiuntur in tot laboribuspropter suam utilitatem
se tolerare ? Tanquam si dicas idololatrae quia non
colit Deum. Statim enim insUiet, jurans se colere
Deum , et quanta in cultu ejus expendat annumo-

p rabit, ipsumque eiiam quem colit Deum, digito de-
monstrabit. El tamen non coUt Deum, sed, errore
deceptus, pro Deo habet. Ita homines sine dubio
nonutiUtatem suam dUigunt aut volunt, sed quod
errantes utUitatem suam putant. Et ideo quidquid
pro re tali aut agunt aut paUuntur, pro utililate se
agere putant aut pati. Non autem vult aut dUigit
iiUIitatem suam, nisi qui Dcum diUgit Ipse quippe
solus, tobi et sola est uUUlas humanae naturae.Scri-
ptum vero est : Quoniam qui manet in charitate , id
estqoi Deum diUgit, in Deo manet^ et Deus in eo
(/ Joan, IV, 46). Talis est crgo utiUtas humana ut
eam , nisi qui habct, dUigere ncmo possit, et qu?e
a suo dUeclore non possil omnino sejungi. Hoc crgo
ipsum quod dicunt homines dUigcrc se quidein

P uUUtatem suam (quis est enim qul hocnon sit ju-
rare etiam paratus?) sed eam non habere, hoc ipsum',
inquam , testimonium est, eos aliud diligere, non
Ipsam suam utiUtatem. NlhU enim aliud homini fa-
ciendum est ut utiUtatem suam habeat ^ iiisi dili-
gere. Sed ipsl homiues conantur assidue facore eam
quasi non sit, slcut pagani Dcum. Nam si solus
Deus utiiitas est hominum , qub carere non pptesi,
nlsi qoi eom nequaquamdUigit,nottfacienda utique
est, cam sit aetema, sed tantom diligenda. Hoc so-
lum prorsos est totios miseriae nostrae caosa, qnod
scilicet oiUitatem aot non cognoscimds et non
amamus, aut non qoantum vel sicut cognoscenda
et amanda est, cognoscimus et amamus.

2a

Digitized by

Google

m

GU1G0N1S I CARTIIUSI^ MAJORIS PRIORIS V m

CAPITULUM Xlll. A eotum, excUal motus. Alias dnim accendhur ad

rapiendum, alius ad furandum, alius aulem ad pau-
peribus erogandum. Qui stuitus est, dicit beatum
ejus possessorem ; qui sapiens, luget ejus amatorem.
Nec in bona mente malam, nec in mente mala bo-
nam Toluntatem excitare Talet, sed omnlno et luec,
et aiiae seu corponira seu renim aliarum species
sive causae, mentes humanas, sccundum praepan-
tiones earumdem, movent. Et ideo (ota causa mali-
tiarum nostrarum nobis ipsis imputanda est, Don
ipsis rebus in quibus peccamus. Ergo nihii allud
nobis faciunt, nisi probare. Ostendunt enim quales
in occulto eramus, non faciunt nos tales. Qdam enim
firmo et immobili amore sponsa sponso adhxreai,
aliorum virorum probat iutuitus. Si enim bene
casta est , nullius atterius polchritudine permove-
tur. Ita quoque tu, si firmissimo aflTectu adtiaereres
Deo, nuUius creaturaB illicereris aspectu. Omnla
namque haec, tuam erga Deum, quanta sit, probant
castilatam.

De prudenti eauiela aua ulendum e$t ad $uam iiltit-
tatem auibuMet prosperis vel adverm.

Ecce contristatus et conturbatus, quereris de ilio
aot illo, quod contumeliosa et o<lio plena tibi diie-
rit verba. Doles ergo aut talia tibi, aut tali mente
esse locotum. Bene omnino, si propier ejos utilita-
tem doles.

Non enim hoc ei expedit. Si autem propter te,
prave. Nil enim tam sanclum ac bonum : tara san-
cte ac bene tibi dicere potuisset, quod esset utilios
tibi quam hsec erunt, si bene eis utaris. Sive enim
l)ona sive mala , bene vel male dicat tibi quis vel
faciat, talia tibi erunt qualiter eis usus fueris. Sibi ^
autem qui fecit aut dixit, talia erunt,quali eavolun-
tate fecit aut dixit. Sicut enim mentitur iniquitas
sibi tantummodo, non tibi, si non consentias , et si
redarguas, ita omnia mala facit sibi ac dicit, id est
ad perniciem suam, si pie ac compatienler non con-
senlias, sed redarguas. Ei ergoqui maium tibi fecit aut
dixit,condoIeredebes, non libi, cuietiamalienamala
in bonum, sieisbene utaris, ccdcnt, et in tam bonum
quam bene eis uteris. Ergo ei lantum in malum quam
male uteris eis, sive mala sint, sive bona qua; facla
vcl dicta tibi sunt, quoniam ditigentibus Deum omnia
cooperantur in bonum ( Rom. viii, 28 ), in tantum
omnia , ul eliam aliena mala. Odientibus autem
Deum , econtrario omnia cooperantur in malum
ipsorum, et in tantum omnia, ut etiam boiia. Totam G
igitur querdam iii leipsum male ulentem verte.
Nam et si re vera mala sunt quae facta aut dicta
sunt tibi, tili certe mala esse nullo modo poterunt,
iitsi eis male ularis ; sic nec bona bona, nisi bcne
eis usus fucris.

Hoc semper intuendura quid fiat in animo tuo ;
nec quid sive boni sive mali alii faciant, sed quid
tu de ipsis eorum factis facias, quomodo scilicet
ularis bonis et malis eorum , quantumque ex eis
proficias sivc favendo et adjuvando, sive compa-
tiendo et emendando. Tunc enim de omoibus factis
homlnum bcne operaris, cum nullis eorum benefi-
ciis iiliceris ad favorem, nuUisve malefactis deler-
reris ab amore. Tunc enim gratias amas. Non euim d ijgaturas.

GAPITULUli XIV

De adversitatibus hujus sceculi , qualiter toterandc
sunt, quia per eas cogiHkur utiiUer rnd Deun
redire,

Vide quomodo te pungat Deus, quocunque extra
eum extenderis per coocupiscentiam m creaturis,
lanquam nutrix pueri brachium extentuoi exira cu-
nas ne pereat frigore.

Propitius tibi sit Deus, ne inveniat ubi requiescat
pes mentis tuae ; ui saltem coaeta» o amhaiia, redeas
ad arcam^ sicut cohraiba Noe.

Egestas ipsa , vel asperitas , temporalis tortoris
vlce cogit nos bona, atque his dtversa desiderare.
Sed quia nos tantum lemponilibus assueli samas,
nihiiqtte aliud novimus, non mtfltum diversa ab liis
qu» patiranr dettdertmus, «t vel iras eorum, id eiip
asperitates, temperamento, qiiasi quadara recoDct*
liatione, ad monientura interrumpere, vel non iniii*
tum diversa ab his, subire optamus.

0 homo qui dolorem pateris, vis eum leoire? Volo.
TeraporaI«teran aeternaliter ? iEtemaliter. iCiernuni
ergo lioimentum, id est Deum, desidera ; nam ideo
te percussit, ut eum desideres, non herbas, boo

est uUius meriti pacem babere, nisi cum iis qui cam
nobiscum non habent.

Quidquid fial libi, dummodo animus tuus nec ine,
nec odii , nec tristitise « nec metus raotura incur-
rat, neque horum causam, iu futuro saeculo nihil
nocebit.

Oppone duas pilas radio solis, unam de argila,
alteram de cera ; quamvis sit uiius idemque radiui^
non tameii idem in utraqne operari potest, sed se-
cuudum pi^aeparationes earum, diversa in eis agit,
hanc indufans, illam liquans, neque enim lerreara
liquare, aut ceream durare potest. Ita et una mctalli
species, aurum scilicel, conspeclum a pluribus, di-
versos in eis, secnndum praeparationem mentium

Una febris aufert omnia contra quae pugnas, id
est oblectamenta quinque sensuum. Quid restat
ergo, nisi ut Deo gratias pro collata victoria rcfc-
ras? At tu contra quaeris cui succumbas, odieas li-
bertalem.

Quae spes esl, si laqueis inunici gruiis ineinDlAs H
jaculis, si baec non solura non caves, sed insuper li-
benier aoiplecleris, leqae illis detegis, ubiffisad illa
cenfogis? £a putas reraedium, ea solslium, ea desi-
deras, el abesse noB paleris:

Prosperitas laqueus est, culter incideiis hant la-
queura, adversitas; career amoris Dei, prosperios;
confringens huBc aries, adversiias

Dicit tibi adversitas : Nileris ul itcedan. Quod

Digitized by

Google

(Si MEDiTATiONES. 62«

c^ mlio modo probilteres ; u bene velis, poieris. A qnid bujusmodi, materiam quoque unde iUud fieri

Non eoim possum Domioo modulante manere ,
qiu^ syliatal.

Siei^a liomipes pessimos veiutagnus esse debes,
quidad Deum» cum ab eo corriperis ilageiio aliquo ?

Yide quoipodo sis quasi iu betio : Sitis torrei,
opponis potum ; fames cruciat, opponis escas; fri-
gori,vestem autignem; morbis, medicinam. Gontra
ha^c omnia opus est patieiilia, et mundi contemp()i,
nealiobello, quod hinc surgit, supereris, catervis
videlicet Yitiorum.

Qu^niio quidem soia voluptate caperis, sola dele-
ctabilia suni cavenda. Nusquai» ergo secura est
aDima Cbristiana, ni^i in adversis.

De Ins quae diiigis^ tilul fecit Deus virgas. Pro^

spera fugieAdo , in adversa irruendo cruciaris. ^ reddere.

possit, amat, ligna scilicet aut lapides. Omnis ergo
qui bonos diiigil, malos, eo quod nunquara aliunde
l>oni flant, diiigat necesse est. Gur enim non amas
id unde potest angelus fieri, si illud aroas unde
scypbus fieri possit? Scriptum namque est de
iiominibus : Eruni wquales angelis Dei {Lue,
XX, 56;).

Quam pulchra ars vincere in bono malum ; con-
traria enim a contrariis superantur.

Positus es quasi signum ad retundenda jacula ini-
raici, id est ad destruendum maium, oppositione
boni. Reddere autem malum pro malo non de-
bes unquam , nisi forie roedicinaliter , quod jam
non est malum pro malo , imo bonum pro malo,

Omaia . flagella sunt » praeter ipsum, qui flagellum
destruit, quasi Mus est qui virgam patris verbe-
ranlis frangit.

Corpus a validioribtts victum aut impeliilur aut
aUrabitur, similiter voluntas, Tu vero non quod
cor|Mis vipeeqdo jAOVi^it^ sed meflitem et voluntatem
«ira- . .

7a& iion biB qui ^erdideruD t temporalia, sed his
qui penfiderMt ftustinentiam. NaUa enim passio
siperatvr, uiBi per ipaam. Non enim edeodo con-
(nritur fami, sed servitur, sicut bibendo siti. Ad hoc
enim teDdmoit iali ol seiUcet ad fnieodum exteriori-
bu8 eorponuB fetmiB inelinent animum. Quod

Qui mundom amant, aiiem qua [id quod amant
assequantur vel fruanlur, iaboriose addiscunt; tu
Deum vis assequi, et artem qua acquiritur, id est
rctribuere l)onum pro malo, conlemnis.

Aut hinc reeede, autpropler quodhic posilus es
age, id est medere, patere

Hic stultua est, id est homo uiimicus ; iUe caUi-
dus, dIab4riuB sciUeet quiper hunc te impugnat.Gir-
ca h«nel)lamlu8,ut eam liberes, esto ; coutra iUum,
cautus.

. Torbarls, quia ego tnrhatus sum ; tarbatus turl)a-
tum reprehendis. 0 pudor ! Loripedem rectus deri-
deat, iSthiopem albus: Ego qoidem corrigar, nec

qmndo ^t , noB soperaniur, sed regnant , flnem q amplius hoc malum faciam. Tu autem quid facies

suttm, id e^c animi indinatienem et praeparatio-
aem ad fadUorem et majorem incUnationem obti-
oeDtes.

Omiiium dolomm et cruciatuum sola medicina est
4V)ntemptos eomm quae iaesa sunt , et eonv^ sio
menUs ad Deum.

Qm>t TOhiptaies camales et quam vehementes
spemis, totidem et tam validos diaboU iaqueos de-
ritas. Qoot tril)uiationes, pnesertim pro.veritate,
fvgis, totidem medlcinalia remedia spernis.

OAPITULUM XV.

De vera patientia^ qua toterandi M amandi suni pee^
eatares et infirmi, fde eperando eorrecUonem eo-
nm,

Vide qoomodo in spe dUigere possis fmneotom,
m herha trltieom git)boaum : siceosdiligequi non*
dum boni sont Taiis esto erga omnes, quaiis erga
te Veritas exsUtit. Qualem te sustinuit et amavit ut
raeliorem Caceret, tales sustine et ama, ut meliores
facias.

BbspheiDas medlcam^ desperando «grotum. Tam
factlts enimestejus sanitas, quanta iUius in medendo
poiestas et benignitas.

Vide ne, propter opos hommis, contemnas opus
M. Opus enim hominis , homicidium est, aduite-
rium est, et caetera simiUa ; opus vero Dei , ipse
kufflo. Qm ^Ugit aliqoidt sicot domom aot aU-

do hoc viiio tuo, quo non solum roilii medcri non
vales, sod nec ferre salutem potes ?

Quare vis fratrera iUum dimittere?Quia iracundia
elomnibus vitiis pIenusest?Sic ergo faciat tibiDcus.
£x ore tuoprobasti quod non del)eas eum dimittere.
Nonestsanis opus medicus^ sed male habendbus
(Mattlu IX, 12). Si matrem interroges quare fiUum
suum dereUnquat, et responderit quia debilis est et
aegrotus, interroga si idipsum veUt ipsa fieri sibi a
fiUo. Et cum dixerit : Non ; adde : Mala ergo cansa
odisti. Sic est de medico.

Non sit exactor vindictae qui petitor est veniae.

Si teipsum tam immundum toleras, cur non etiam
qucmUbet aUumt
I) Hierusalem eant aUi, tu usque ad paticntiam aut
humiUtatem, hoc est enim te ire extra muiidum, il-
lod intra.

Qualem erga te Deum et bomiues volunutem ha-
bere vis , qoantumcunque aut quomodocunque of-
feudas; taiem te aliis exhibe, quanlumcunquc aut
qoomodocunque deiinquant.

GAPITULUM XVI.

De pia compassione et medieamine infirmorurn^ et
quomodo mente incorrupia vivendum est inter
eos.

Laesa mater a ^lio non reqoirit invindictam
laesuram ejos , eo quod hanc quoque suam de-
putet. Quare si quis eam ulcisci volens laedat

Digitized by

Google

m

GUIGONIS I CARTHUSIi£ MAJORIS PRIORIS V

02»

fHiuni , non putandus est ei fecisse vindrclnm , A bonitate minus habere» computandttinqae id tiiii
sed iierasse laesuram. Ita debet esse omnis Chri- deesse.

stianus ad omnes homines , misereri scilicet de-
siderantis certissimas causas doloris sui , id est
peritura.

Tam facile est inter fratrem taum et vitium
ejus discernere quam inter bonum et malum. De-
nique viso homine, quis irascitur, quis indignatur?
Yiso vitio ejus , quis non offendilur, nisi quis valde
sapiens et bonus, qui norit hoc potius eidem obesse
quam cuiquam alii, ac per hoc eidem compatiendum
esse?

GharUate,sapientia repletur frater, nec communi-
cas ; ira, odio, furoreque repletur, nec evadere po-
tes quin communices. Insanus sanis indiget, ut eum
vel servent, vel curent.

Quod solum tibi a Deo eihiberi desideras, id est
benigniiatem, baucomnlbas hominibus exhibe, sive
flagello, sive leniuie. Quid insultas caecis et iufir-
mis? Tu, idipsum; aut si aliud, non per teipsum,
uec a teipso.

Cogita, 3i omnes homines ita semper et insania
agereutur, quid tilH agendum esset. Nunquid ideo
turbari deberes? Cur ergo, cum anas aliqaainlo
turbatur, turbaris? Medicinam ei debes, non turba-
tioncm. Quomodo enim insania insaniendo curari
potest ?

Cur tibi tui generis placent cniciatus? An quia

Indue eam prins quem judicare vis aut eorripere,
«t, sicut tibi expedire senserts, si ita sis, sic ei facito.
In qua enim mensura mensns fueris, in eadem
remetietur tibi, et in quo judicio judicaveris, iu
eodem judicaberis {Mattk. vii, 2), nam et Christos
prius induit hominem, quam judicaret.

Non tibi conandum est ut domini tui, quorum
servitio ab eorum Patre, id est Domino Deo tuo
deputatus es, quod tu vis, sed quod eis prosit agaot.
Te enim ad eoruni utilitatem, non eos ad tuam ti-
luntatem inclinare debes, quia non ut prxsis, sed
Ht prosis eis, tibi commissi sunt, sicut et aeger iDe-
dico, non ut ei dominetur, sed potius roedealor,
B committitur. Nec contra aegrum, sed pro aegro, iij
est contra aegritudinem ejus, est medicus, totamqtc
et suffidentem vindictam pro omnibus quae ab ei
patietur, salutem ejus hat)et; neque enim aliquid ei
imputat, sed ipsi morbo, et ideo plena est ei ukii,
morbi ipsius exstinctio.

Duobus medicis commissi fuenint quataor hooii-
nes ; sanus unus cum aegro uno, uiii, et sanus alius
cum aegro alio, alii ; promissaque est merces pro
cura sive conservandae sive recuperandae sanllatis.
Itaque aiter eorum fecit, susceptis.quidqoid pra
eonservanda vel restitaenda salute fieri debuit, e(
tamen mortui sunt. Alter nihil eonim qaae fien de-
baerunt fecit, ei tamen qui sanas erat ita mansit,

Justum est? Ergo et tui Dcoplaceant, quia justum etsgcr convaluit. Quis honim mercede digous est,

cst. Haec autem sententia ignibns te tradit aetemis.
Stultus medicus nolens opinionem suam mi-
nuere, quidquid non bene contingit, licet culpa sua
sit, ipsis tamen imputat aegris. Ita facis tu sabjectis
tuis.

Qoalem animum haberes ad omnes homincs, si
remotus esses ab eis cogitans eorum peccata atque
miserias, omnino saitem nunc talem habeto, cum
videas oculis perire eos aut caecitate, aut infirmitate :
aut enira failantur a diabolo per temporalia, aut
superantur.

Horresce inscrutabilia judicia Dei super te. Quid-
quid enim es super alios, nescis quare ipsi non fue-
rint super te. Talis ergo esto ad iilos quales vides
ilios esse debuisse ad te, si essent super te«

Non secandum profectum subjectorum, sed secun-
dum desiderium tuam et conatum crit merces tua,
sive iili proficiant, sive non.

Cum bene probaveris illum esse sceleratum, erit
tibi necesse ut Ingeas peccatum ejus, quia et Domi-
nus luxit tuum. Cur enim rimari:; languidi morbum,
si cognilo morbo non solum non condoles nec me-
deris, sed etiam insultas.

Dum vides vel audismala aliena, respice animum
tuum, ut prol)es quantum ei verse dilectionis erga
bomines insit.

Non gaudendum tibi est, si caeteris te melio-
rem essc contingat, sed dolcndum potius eos de

cujus suscepti ambo mortui sunt, an cajus y\\m
et valent? IlKe sine dubio, qai quod debuit fleri, pia
voluntate fecit, laude et meroede non minus dignos
est quam si iUi viverent et vaierent. llie vero qui
noluit facere quod debuit, poena non minus digvofl
est quam si illi mortui essent.

Duoergo perficiuot medicum : volttnlas bona,et
perfecta scientia. Nam ut omnes qoibus curaa
impeiidit sanet» lioc non est ejus. Nou enim sciie
quisquam potest qui desperabiiiter» vei qui cum spe
salutis aegrotet. Et ideo omnihus adhibenda est cun,
et cum omni l)enignitate, tota in singulis ars ei^e-
quenda. Sic enim apud Patrem omuiom non minos
gratiae et praemii pro defunctis quam pro sanis m-
D rebimur.

Para te ad cohabitandum malis menfeiBCorropU,
quod est angelicum. Qnae aatem gloria est, hoc fa-
cere cum sanctts?

Angelorum virtus esf , vlvcre cum vitiosis, ncc eo-
rum comimpi vitiis. Summorum medicorum est
degere cum aegris, et insanis, ct non solum minime
Gomimpi, sed salutem eis restitaere.

CAPITtJLUM XVIL

De virtute et e/fectu amoris Dei et pr&ximi, d
quemadmodnm ekaritat apUmda eH ei impe»'
denda. ^

Qui fruitur aliqua forroa corporis, miod sibi bem
Digitized by VjOOQIC

625 MEIttTATIONES. m

Yidetur ex ea non sibi» sed eideiii formae imputat, A Appetit aHquid creattim homo, vel inhaeret ei

et propter hoc eam mente landat et amat. Sed nec
86 bonum, sed ilUim dacit ; se aittem bonam, exea*
Nec in seipso remanet, sed in illam tendit et transit :
tanto utique nisu memis et motu volunlatis, quanto
magis eam fhiendo miratur ^t diliftl. Ei ideo si
qais eamdem formam aut Iseserit aut abstuierit, non
ei, sed sibi i^juriam faetam putat. Et quia paradisus
ei beatitudo ei ml, eidem inhserere infernus ac mi^
$eria ei est, ah ea separari. lu esto tu ad Denra.

Si imago stereoris ex auro fiat, meiior est utkiue
8iib6taniiaUler qnam imaipnaliler. Snbatanttaliler
oaioqu^ aorum, imaginaUter vero stereua erit. Si
autem angjeli imafno^auro imprimatur» imagSnaliler
crit melior quaqi substanfiaUter. Imaginaliter enim
BubsUntia viTa s^itualis iieratioiialis, substantia-
bter aulem corpas insensatiun, el stnevita. Itaque
eum mens tua eorporibns mortuis ac perituris cum
amore afficitur, melior est utique substantialiter
quam iroaginaliter. Substantialiter enim vita est ra-
tioDaljs ad Dei imaginem facta ; imaginaliter vero
lalis est, qualia suut ea quibus intendit ac fruitur.
Cuni ergo a seipsa effusa per corporis sensus, in ea
uitendit) a meHore perfecto, id est a substantia viya
ae rationali, quod est ipsa, in deteriora tendtt;
qnaiitoque id vehementius agit, taiito deterior effici-
uir. Cum autem super seipsam effusa, veritate, id
est !>eo afficitur, melior sane et pretiosior est for-
oialiter quam substantialiter. Substantialiter enim

sensu corporis et sui obliviscitur, quando tu ita ad
Creatorem?

Beatitudinem tibi praecipit Dominus, id est perfe-
ctum amorem sui, mide vcnit non forroidare nec
turbari, id est pax et securitas.

DecUnare a malo sohi verius novit, et solus ejus
amor potest. Ergo nen localiter declinatur a malo.

Amato quod amando carere nequeas , id cst
Deum.

Si adliaerere Deo, tptum et solum bonum est tibi,
ita separari ab eo, totum et solum malum est tibiy
et nihil aliud. Hoc tibi gehenna, hoc tibi infemus.

Ablactare amodo ab istis corporum formis, pu-
deat te noii posse esse sine istis. Et quia i&ta, velis
" nolis, quandoque es amissurus, fac modo voiens,
cum magna mercede aut gralia, quod etiam non sine
magno supplicio quandoque facturus es. Nunquid
euim, et si nullus auferat, non es hanc vitam, et
omnia quae ad illam pertment contempturust Ecce
habeto omnia; nunquid nones his omnibusquan-
doque carilurus? Fac ergo modo quod facturus es
quando omnia amiseris, id est, disce esse sine istiSt
disce Tivere et gaudere de Domino

De ditecthne proximi gratuita^

Qui omnes diiigit, salvabitur sine dubio ; qui vero
ab hominibus diligitur, non ideo salvus erit. Sicut
odium tui omnibus est impedimentum ad vitam,
ita omnium tibi. Expedit ergo tilii omnes diligere;

anima: formaliter autem (sidici fas est) Deus est. q illis quoque prodest diligere te

Kgo enim dixi : Dii estis, et filH Excetti omnes
(Psa/.Lxxxf,6). Gum itaque a seipsa in ipsum tendit,
a (leleriore in id quo nihil meiiusesse potest, tendil;
qu:!Htoque Id eflficacius ag;et, tanto melior efficilur.

Cum volilur bonura quod indigct aliquo bono,
oon roiseria exduditur, sed indigenlia cumulatur et
:iugetur. Ergo velis bonuni quod non indiget alio
\mo. Omnia aiitem bonitate bona sunt. Igitur om-
m egcnt bonilatc ut bot:a siiil. Bonitas autem nul-
lins egct; per se enim est l>ona. Uanc iuque ama,
elbcatus eris.

Yide qualc cst bonum ciijus uitinia vestigiorum
vesiigia, id cat temporalia, tot et tanlis laliorum er-

Optanda est dilectio gratis, id propter suam dul«
cedinem propriam, tanquam uectar suavissimum ;
etiam si omnes insaniant, non vendenda uUa mer-^
cede. Nobis enim utilis est, nosque beat quidquii
alii faciant.

Si amas quia amaris, vel ut ameris, non tam
amas quam redamas, amorem pro amore repcn-
dens; cambitor es, recepisti mercedem tuam

Ad eum qui injuriam libi fecit, afiabilem magis et
privatum te exhibe; ad eum cui tu fecisti, suppU-
cem et erubescentem.

Sicut quidquid boni ab hominibus fit tibi, Dei
munera aestimas, et ei totam gratiam referendam
credis; ita quidquid tu boni hominibus exhtbes, ejus

rorumque discriminibus a tot rationabilibus et irra- j^ i^eneflcia, non tua deputa

lionabilibus appetunlur.

Nil gaudendum csl tibi in te omnino, vel in alio,
aisi in Deo.

Omnia vitia et peccata quia propier oreaturam
fiunt, id esl ultimum bonum, bouitati Creatoris ad-
\ersantnr, id est summo bono.

Si tanlum appelitur ventus generis nostri, id cst
e^iovd laus, quantum appetenda est salus generis
nostri, id est Creator ! Si tam dulce est dici bouum,
nteliam qni hoc esse nolunt, mali, hinc gaudeant,
luantoest dokius esse! Et si tam amarum et foedum
est dici maliim, ut etiam qui tastantur, cum mate
{ectrinty el exsutlant in rebm pestimis (Prov. ii, 1 1),
hoc uequeant tolerare, quanto cst dcterius cssc !

Cum amas aliquem ut amicum, optas autem ei
divitias lanquam bonum, excellentius eas amas
quam ipsum. Eum enim ul egentem, has autem ut
sufficienliam amas, paratior nimirum isto carere
quam illis.

Qui in iniquitate sua 6cci<}it iniquum, eo quod
odio habet iiiiquitalem, el vnll eam delere, falUtur.
M ortuo enim iniquo in sua iniquitate, aeterna esl
iniquilas. Qui ergo odil iniquitatem, det operam ul
comgatur iniquus, el sic peribit iniquitas ejus.

Deus ekaritas est (I Joan iv, 8). Qui ergo cha-
ritatem exhibel alicui, nisi propter ipsam, Dcuni
vcndit, bcatitudinem suam vendit : non eiTim bciie
illi est^ nisi amaiido.

Digitized by

Google

827 GUIGONIS I CARTHUSIiE MAJORIS PRIORIS V

Si charilag, ct cjus sigoa, id est alacriias, etc., iia A CAPlTULBXr XIX;

(ilii placeDt in alio, cur non in aDimo tuo multo
dtilcior esi ?

. Qui dat alicui aliquid, vel qula dedit, Vel quia da-
turus est aliquid, non habet a Deo gratlam ; slc tu
de pa4;e et dilectione.

Si amas tantum, si ipso amore cogeris, objurga,
verbera ; si aliter facis, teipsum condemnas. Omnia
eo animo quo tibi a Deo vis fieri, .facito aliis.

Charitas Dei diffuza est in cordibuz nostris per
Spiritum sanctunif qui datus est nobis {Rom, v, 5).
Tu autem nec Deum , nec proximum, nisi propier
temporalia beneficia diligis. Per tcinporalia ergo
diffunditur in te, non per Spirilum sauctum, non
est cbaritas quae ita diffundilur, sed cupidilas.

Ecce nullum aliud est ofliciuin (uum quam crai
antequam prior fieres. Voiis enim ac precihus ei
affeolibus agebas quod nunc factis agcro inco^pisti,
id est prodesse bominibus. Non aiitcni dcbent opcra
affeclus ipsos minuerc, sed iiicitaiionc augere.

In quacunque re castitalera erga Deum, in eadcm
poteris etiam crga proxiinum (uum jnsiidam custo-
dire, qiiod (It non concupiscendo.

Difficile crcdunt Iiomines ex cliarLlaie licri quod
sibi molestum est.

CAPITULUM XVin.

De perfccta angeiorum justitia, et qua: sit differentia

inler juslitiam illorum ei tiostram,

Cum qualibet re pcrfccte quis fruilur sui oblitus.

Devera e4. inleriQri Guimm puUUntudinHy etiaqu
consistat bmnis Itomlnis vera perfecUo»

Niillam rcni €entt«,^TO iMmtn sae fenore natii-
nilem qiianiddm piilcMMiAHiiem fa^bfiai alqiM|Kr-
feetionem. Quap eom de<!str^i4«0' lalBiiima modo,
)ttre iibi displicet, «l, verbi' ^li^ w MmitKffl naao
iruiicaittni coniingil videre^ sCaUm imprahuL Seitis
enim qnid ei desit ad perlectkniesriulttraleiii H-
manie nsturae; ita eat in omnibHe rebiiR «sqne ad
foiium HrtieflE^ vel; GttJtt^iJM lierlMr.> Q^ vere w^
humanam roeniero naturalem quamdam at pro-
priam liabere pulcliricvdtnem atqae perfeetioiKRi?
Qiue tttique, in quanlum*adisst ei, merito ap|iraln-
6 tur; in quantum deesl, ^sto vituperatBr. Bujir
itaqae<poIchriiadtnis aufue perfeedon^ quantom
tu« memi deait, aiiyinrante Deo, eonsfdera, atqtw
boc improbare nen cesses. Qiue' esl ey*go iiaturar»
animae polchritudo? l>evot&m ess^ er^ Deum.

£t quantum? Ex ioto cordc, et ex tota anlmaj el
ex omnibus viribus (Luc. x, 27). Adhuc pertinetad
camdem pulchritudinem, benignam esse erga pro-
ximum. Quantum? Usque ad inorCcm. Quod silioc
non fucris, cujus crit damnum ? Dei quidem duI*
lum; proximi fortassc aliqtiod ; tuum autem biae
dubio suinmum. Nalurali enim pulchriiudineacpcr-
feclionc privari, nuUi rci nou poiest csse daoiiiO'
suni. Nam si rosa desislai rubere, vcl liUuin bcDc

se quasi derelicto et contcmpto leiKlit in IHam, nec ^ olere,damnum mihi quidem nonnuUum essc vidc-

atteudit quid inse, sed quid in iUa agalur, nec qua-
lis ipse, sed qualis ipsa sit. Ergo angcU magis se
contemnunt quam nos. ki Deuin quippe tolo nisu
tendcnles, seipsos cum rajteris crcaluri» post sc
toia intentione derelinquunt ; nec saltcm respiccre
sese dignaiitur, ita se viles ducun^. Tota sc utiquc
mentc contcmnenles, suiquc obliti, toti ad illum
vadunt, ncc quid aut quafes ipsl, seil ipsc sit, atten-
dunt. Et quanto se amplius contcmnunl, seqoe a
setpsis avortunl, suique onliviscuntur, tanto simi-
liorcs ei, ct ideo meliores fiuiit.

Angclos ducit Ghristus in ainplexum sponsi sui ;
nos aveUit ab adultero, id est a mundo. lllos fortcs
ct constantcs efiicit ad fruendum sponso, nos ad

bitur voluplatcs hujuscemodi diligcnli ; scd eis, iil
cst, rosx vcl lilio, inullo niajus mulloqiie inresiiiis
iialurali ac propria pulchriludinc viduatif «

Rationaliscreaturx vera pcrfectio csl, uiiamquam-
quc rem tanti habere, quanti tiabciHla est. Nam
pluris vel minoris eam haberc , errare est. i^orro
ontnis res naturaliter aut supra ipsam, aiit juita
ipsam, aut infra est. Supra, Deus; juxta, prosinuis;
infra, cxtera. Dcum ttaque tanli del)et habereqoanii
habendus est. Tanii vcro habcndusest, qnantuscsi.
Tanii autem quantus est, habere eum ncmo poterit,
nisi quantus cst noverit. Sed qoantus sit, non nLsl
a seipso nosci polerit perfecte. Qnantitm enim ni>-
strain ejusesseniia, lantum nostram ejos de seipM

carendum adultero, id est mundo. lilos tenet iii D vincit notiiia. Unde sicut essenttae ejos nostra cel-

specic scu re, nos in fide et spe. Iliis pcrleclum dat
gau(]iuminverabeatitudine,nobistoleranuam in tri-
bulatione. IIUs, beatam viiam,nobisautcm,ut mul-
tum, pretiosam mortem. IIUs, vivere sibi, id egt,
Deo; nobis, mori mundo. Illis, gaudere de suis
bonis; nobis, dolere de nostris maUs. Ulis, laeta
.corda; nobis, contrita. Illis, justitiam ; nobis, poeni-
'tentiam. IlUs, fincm ; nobis, initium boni. Gonfiden
tcr juro angelos nuUum a Deo percepisse muniia
majus aut dignius, pretiosus sive uliUus, et. ideo
optabilius, nec pulchrius, charilate. Quis boc intcl-
ligat aut credat? Deus enim charitas est. Et idco
qui raajus aliquid aut melius charilatc habct, ali-
quid majus aut meUus Dco habet.

lata, nihil est ; itanotitis cjus de se , si nostra etKn-
paretur, caecitas et ignorantia est. Sola ifptnr <jus
de se perfecta, ac sibl aequaUs notitia est. UodeDo-
minus : Nemo novit Patrem nisi FUims (Mutlh, xi,
27). Sicut ergo sola ejus de se sibi perfecta cogoi-
tio ; ita sola ejus de se aequalis et par est ex toio di-
Icctio. Solus quippe, se quia perfecte qoantus est
novit, perfecte quautus est diligit.

Redi nunc ad Ulam defioitionem qoam in prioci-
pio posul. SubtiUus eniin iuspecta, non ratioBaU
creatune, sed tantumDeo convenire eonviDcitur.
Nam ut csetera taceantnr, seipsum, sieut osteosain
est, nonnisi ipsemet tantum cx toto quantos estet
iiovit, et diligit. Qu;g ergo crealura: rationaii2f pcr-

Digitized by

Google

m

MEDITATIONES

m

fectio cst? Eat sq^cei ut oouiia et Sttperlora, id cst a ab aniina, atque ita nec in Milnoa». nec in corpore

Dcum, et aequalia, id est proiimum, et inferiora, id
cst splrltus brutos, etc.^ tanti habcat, quanii a sc»
id est a creatura rationali habenda sunt. Quanti
autem habenda slpt, sic coUige. Deo nihil prsfertur»
nihil aequatur, nihil pro media» nihU pro tertia, vcl
pro qoantacunque usque in iiifinitum parte compa-
ratur. Nihil ergo pluris, nihil tanti, niliil pro me-
(£a, Tel pro quantacunque in infinitum parte habeat.
Niliil phis» nibil tantum, nihil pro aliqua parte ad
comparalionem illius diiigat. llinc ipse Domiims :
Dilifi^ porninumJfeumAuumJiX tQta corde. U/lo^ et ex
lota auima tua et ex omnibus viribus tuis^ et ex omra
mente tua {Luc, x, 27), hoc est^nihil aliuil ad fruen-
dum, ad inmtendum diligas. Habcsde saperioribus.
iEquales aatem naturaliter, id est quanium ad na- ^^
ioram attinet, sunt omnes homines. Omnes itaqnc
lanti hahfre debet» qaanii se» Ergo sicut de supe-
rioribus, id est de Deo in dilectione nec pradcrre ,
nec sequare, nec ulla debet ex pane comparare, ila
nec saluti cujusiibet hominis, et quidquid pro sem-
piterna sua salute faccre vel pati debcl, idipsum to-
tum facere vel pati debet pro c^empiterna sahitc cu-
juslibct hominis. Huic enim ait Dominus : Diliges
proximum sicut teipsum. Habes de mediis. In-
feriora vero sunt qusecunque post spiritum raiiona-
lem suut, idest sensualis vita, communis cuin pecori-
bus, et quae vegetat corpus, communis]cum herbis ct
arboribus, et substantia corporis cum forniis ct

nullus nisi a Deo. Ncc erit peccatum, id esi perver-
sitas voluntatis, nec poena peccati , corruptio vide-
licet et dolores et inieritus carnis. Nnda mens, nu-
dae adhaerebit veritati, nuilis verbis, nuUis sacra-
mentis, nuilis siniilitudinibus, utad eam perveniat,
indigens, aut exemplis. Ibi enim non docebit vir fra*-
trem suum^ dicens : Cognosce DQminum, Omnes enim
a minore usque ad maximum scient me^ dicit Domi^
ttiM (ier. XXXI, 5-i); nam omnes erunt docibilcs Dei
{Joan. VI, 45).

GAPITULUM XX.

De incarnatione Verbi, et quemadmodum in seipso
nobis perfectionem pra^dictam plenissime demou'-
slravit,

Has virtulcs seu justiti:e lineas etiam nunc in hac
mortali vita, si valde innnda cssct anUna, pcr semet-
ipsam in ipsa verilale aique sapientia Dei videret>
Viderct ciiam non soluin sc, id cst animam huma-
nain immorialeni alque ^tcrnam fore, sed etiam
carncm sunin lalcni iii resurreciione futuram. Nam
eteamdein rcsurreclionem ibidcm, id cst iii Dci
Vcrbo ei Sapicnlia, clare conspiceret, sed quia haic
nou poleral propter imnuinditiani suani, adiia est
Verbo mens huniana, qua> ipsum Dei Vcrbuin plc-
nissime suscipicns, eiqiic omnlno conforniis aiqiie
consiinilis, coque solo toia ct ex tolo impressa. Sic-
iit scriptum esi : Ponc mc sicut signaculum supcr
cor tuum {Cani. viii, G). In cjus itaquesimilitudinem

qoalitatibus, cum metaliis conimunis et lapidibus. q tpta redacta* sicut ad sigilli siniiliiudincm cera ' re-

Sicut itaque nihil plus quam supcriora, nUiil tan
tum in comparatione eorum debet diligerc, ita nihU
ininoris quam inferiora« nihil lam parvi, nihil in
comparatione eorum, pro quantacuuque usque in
infinitum partc, vile debct babcre. £t boc est quod
scriptum est : Notite dxligere mundum, nec ea quof
inmundo sunt {I Joan. ii, ih), Habe& de infcriori-
bus. Habcbit itaque taUs superiora gaudium, aequa-
Ua ad consortium, inferiora ad servitiuni. Devotiis
erit ad Deum, benignus ad proxiinum, sobrjus ad
niunduin, Dei servus, hominis socius, muiidi do-
ininus; subDeo constUutus, crga proximuni nou
elatus, mundo non subditus ; rcdigens intDriora ad
utiliuitcm mediorumi media ad hoiiorem superio-

digitur, ipsum nobis in seipsa videndum sciendum*
que cxhibcrct. Scd nos ita C(eci cramus ut non so-
lum Dei Vcrbuni, sed nei humanam anunam vid«'ro
possemus, idcirco additum est eiiam corpns huroa<e
iium. Poneenim hkc tria, Dei Verbum, humarMini,
nicutein» corpus himianum. Si primum, bene videru '
possemus, non indigeiemus secundo. Quod si sal-
tcm secumlum vidercinus, non indigeremus tertio.
Scd quia uec priinuin, nec secundum,id estjicc
Dci Vcrbiim, ncc humanam mentem videre poiera-
mus, addiium csltertium, id est corpus humaniiui.
Atque iu Verbum caro factuin cst, et babitavit no*
biscum {Joan. i, i4) in exterioribus nostris, ut vel
sic itos introdiiccret aUquando ad iuteriora sua.

rum ; nec implus, nec blasphemus, nec sacrUegus j) Anima itaque latioiialis, habens carncm, addita cst

ad superiora; uec elatus, ncc invidus, ncc iracuii-
dus, ad aequaUa; nec furiosus,necflagitiosus, ad in-
feriora ; nihU ab inferioribus, nihU ab aBqualibus^
sed totum a superioribus suscipiens; a superioribus
impressus, inferiora unprUnens; a superioribus mo-
ius, inferiora movens ; a superioribus aflTectus, in-
feriora afficiens ; superiora sequens, inferiora tra-
hens : ab iliis possessus, ista possidens ; ab iUis in
eorum simiUtudmem redactus, isia in sui similitu-
dincm redigens. Ad hanc perfeciionem in hac vita
tentdimus, quam lamen nou nisi in futura perfecte
obtinebimus. Uanc tanto tuiic plenius obtinebimus,
quanto nunc ferventius aflectamus. Nullus tunc erit
motus Iq mcntc, nisi a Dco; nuUus in corporc, nisi

Verbo, quse per ipsam carnem quidquid nobis do-
cendis et corrigcndis necessartuin erat, docerct, fa«
ceret, paterctur. In illa sola pcrfectissimc fueruiU,
qux supra tractavimus, id estdevotio ad Deiim, bc-
nigniias ad proximum, sobrieias ad miindum, Ni-
hil enim Deo prsetuUt, nihil xquavii, nihil pro parte
aliqua comparavit, nihU pro quantacunque parte ad
comparationem Ulius. Unde ait : Voluiftatem ejus,
id est Patris, facio semper {Joan. viii, i9). Proximiim
vero perfeciissime dilexii sicut seipsum. NuUi enim
ex iis quse Infra se, id est infra rationalem menteni
erant, pepercit, sed omnia ad utiUtatem proximi
coiivertit, et vitam, sed sensoalein, et eain qn« car-
ncm vegetat, ei ipsam carncm. Nam ct dolorcs pro

Digitized by

Google

631 GUIGONIS 1 CARTHVSLE MAJOIUS PRIORIS V

nobis sustinuU acriores, et morlem cofitra vitam A ipsum Oei Yerbum et Sapleutia triplicitcr, Id est

vegetabilem, et vuinera contra ipsam carnem. Ad
mundum autem taotam sobrietatem,tantamque ha«
buit contemptum, ut non halraerit FUios hominis
ubi saltem capul reclinaret suum, Nil ab inferiori-p
bus, nibil a mediis, sed totum a superioribas, idest
i)ei Verbo, cui ad unitatem personae coujuncta est,
susceptt. Non sacram^ntis, non verbis, non exem"
plis, sed Det tantummodo Yerbi praisentia est docta
ut intelligeret, et accensa ut amaret. Pcr eam nobis

sacramentis, verbiset exemplis, quid agendum,^id
tolerandum, et per quid esset ostendlt. Non enim se-
qui homo debebat nlsi Deum» nec poterat, msi
hominem. Assnmplusest igitur homo at,dum se-
qoitarquempotest, sequatur etquem debet. Item
non poterat conformari nlsi Deo, ad eijus imtgi-
nem factas est; nac poterat nisl homini. Iiaque
Deus factus est homo, ut, dum conformatur bomiiii
cui potest, conformeturetDeo, cul prodest.

GUIGONIS

«ARTBUSIiG MAJORIS PttlORIS QUINTI

CONSUETUDINES.

{Mnuies oifdinis €ianhu9mMu^ curante D. Innocenlio Leuasson, Correride 1687, fol. 1. 1, p. 50.)

MONITUM-

AD FRATKES CARTHUSIGNSES,

Anfcequam ad elucidationcm oi esplieaiionem Gon- R
suetudinum R. Patris Guigonis deveuiamus, debe-
mns et nos ad imitalionem Unli viri pauca vobis
proloqui, ui perfeciius possitis inteiligere lom men-
(C!0 aucioris, tumsuscepiianobisopcrispropositom,
dum istas Consuetudines, quffi nunc vulgo staluta
' vocantur» bic referre et de novo imprimi curamus.

Qui facil veritalem venit ad lueem^ ui manifesUntur
opera ejw (/oan. lu). Hac ergo Cbrlsii voce edoctilet
iiiviiaii tbosaurum nosirom, id est prima instituii
noslri rudimenu et documenu veluli de tenebris
eruimus, ne illum abscondere velle ulira videamur,
liis prxsertim de causis:

PriiiiOt ut sit vobis veluil luccrna ac^ensa et po-
sila siiper candelabrum, cujus beneOcio possitis in«
sinii.dirigi, etaccendi. Inslruide primorum ordinls G
Piirum rcliglosaconiversaiione; dirigi in vestncvo-
cationis aJimplend» modoet fideliiate; accendi in
iilorum imiutionis et charitaiisnon fictaeiBniulaiionc.

Secundo, ut ex veritatis coram vobis expositai lu<
mine, quo videbilis qualiter ordo in vigore et spirilu
sui instituti. ex singulari Dei protectioneconservatus
fucrit, consolaiionem accipiatis : et tlissipaiis nube-
culis inquictudinuiii,quas in quorumdam pusiilorum
aiiimos qiiasdam opinio ingcsserai decidii ordiuis
Cartbusicnsis, novum fervorem concipiatis honoran-
dl iiistitatum noslram tam siogulari Dei protecUone
bonoratum, el huc usque conservatum, aique digue
Doo ambulaudi in hac sancta vocatione, qu;i vocati

esiis, nec unquam ab avita Carthusiensi observaDiii
degenerandi. Censorum nous prxviderat reveresdos
Paier tuigo, et forte jam suis temporibos experiQs
eral, a:que ideo teneras bonoruin Carthusianonim
conscientias, ne inde in srropulos decidcrent, aui in
animl perplexiiates, contra illorum argutias prsioQ-
nire voluit, ut cx variis locls vobis apparebit, et
maxime ex cap.^, etexcap« 57, n. 4» et aliis locis

Tertio, ut tandem fervorem a phiribus concepiuio
at varie exhibltum circa antiqua ordinls sutuucoin
pescamus, quorum aliqui ex devolione, qoam Iia-
bent erga ordinetn , quxdam exemplaria c cellQUs
nostris sublata, magno prelio a mercatoribus cin^
runt, iilius veluti elementa et ipsi nosse cupienies ,
atii vero ex ipsis antlquis statutis conlra praeseuiem
sutum ordiois sintstras opiniones slbi fonnave-
runt.

Qiiod ergo quodammodo latehat, publicum reddi-
miis» ne ultra quorumdam anlmos subeat temeraria
suspicio, qua veluti degeneres fllii habeamur, qni
Patrum pra!clara gesta abscoudere conantur, ne inde
illorum appareal decidinm. Sic cnim his extreniis
temporibus (quod dolentes et iHgentes referimus) ,
sic, amici et fratres in Christo charissimi, chariias
refriguit ; iino anrum iilud opliinum cbariuiis, qno
capui ccelesiis Spoiisi consure asserit sponsa Canaci
{Cant, v), obscuratum cst, et color ejus opiioKS
niutatus, ut iion tanium quserere iniquiuieni lo
domo ]u8ti, ct vastare requicm cju5> cootra S. Spi<

Digitized by

Google

COffSVETUlHMEB. GS4

rilus emiaro {Praw, xirv) , quMlam UciUui «sm A vnlttenmt, dum viderml a iiobl$ i|»sis omiiia iugeiiae
aestiMienl; sed etkai ea qua in aliqiia paite Miia elaineereprorerri,lo iiifailoiiolMaipsis parcemlo, niliil
esse videnlur» non in mdiorem parteai imerpretari oecolUnilo»8edpoiiuanoslpaos{quaoUiaivoritaa4u<ti-
aed in pcjorero, nofo jure introdueto, qood certe nee tia el cliaritas penniiuiot) dau occasione oijui^gando»

AiMiit a nobia ut, aancliuitem ilUm, qu« inerito
primis PatribuH noatris tribuitur» nobis veliuiua
ttsurpare; sed td tanium nobisconcedi petimus, quod
a neminev qui juslilise osor non sit, potest nogari»
nerope ut corpori ordinis et animae, nt ita dicam»
instituti nostri non iniputeUirv qnod singttlariiun
peraonarum eoipis tanUim debeiur» a qttibusordiuem
nec i|i80 reverendi Patrts Guigonis lempore exem.
ptam fuisse conslabit ex cap. 77 istarum Gonsaetu-
dinum. Clament qoanuim veiint, Tolle» toUe, ooiUr»
sutatoram ordinis iransgressores el ab ejas spiriui
tooge iateqne if^B defeeius sive veri sivefaiii spar* B abermiles, non abnuemus; sed et sttedamabiflios :

Dei nec Eceiesi» est, jam liberam sibi esse eredant;
imo ea qus vere et absque uila dubietaie liona sunt,
sinistra interpretatione absque aClo scrapato, velati
conspurcare posse putent, at fmtero inelpiant; et
sic, quod prius boai odoris erat ei SBdiflcationis ,
nnusearo excitare incipiat.

Legantur Evangelia, iibri apostolici attente revoi»
vantur; ibi leglmaa : Ckariia$ mm mmuiaimrt aon
n^fr perperam^ non eogiuu matwm {ii Cor. siii), et
alia plura similhu Sed nlhii reperiemos nnd<^ lici*
tum esse probetur » fiimam proximi Isdere, et ut

gantar» qoasi saper leela aseendere. -81 sic agere
cnm singubri peraona iHicUum esse Scripturae san-
ct» decemant, qaid de communltate, qaid de ordine
integro, cidas ftima ihtegra estt censendum esi?

Christi et saeraram Scripturarum sensuni seque-
batur D. Tbomas, dum paradlgmaie heminis qol
triginU facies haberet, qaiqae in pulchriort ab io-
tueniibua procul dubio aspiceretttr» utebauir, ut sen-
snm suttm super hac le expriineret« quem sensom
amplecti et in omnibns sequi debemus. Non etiim ad
sttcccnaendom his qul de nobis minus beuesentiunt»
iKec pauca de immotaio chariutis colore diximus,
sed ui meiiora charismata semper aunulemur » et
caveamus a prava inlerpreutiooe verboruin illorum
Apostoli dicentis : Sptrifaaiis judicat omnia^ et ip$e
fl nemine judieainr {i Cor, ii) , quibus nonnunquani
spirituales virt, proprio sensa decepii el oi)caecati,
inciduni et ipsi in laqueum diaboli.

TeiiUtiones splritaales non minas eavendai sunt
qiiaro camales» imo longe cautitts et sttbtilius , ma-
xime a soliuris vitaB professoribus, quia a carnaii-
btts objeetis et desideriis abstracti evanescereni
facile in eogiutiouibus suis et In judicia temeraria
iticiderent, nisl a d»monio meridlano propriae opi-
nionis, et proprii Judicil laqacos ipsis ponente, sol*
licile silii caverent. Ipse enim Satanas transfigurans
se in angelum lucismFnus cauu>s et In hac partesibi
ipsis fidentes decipit, ac in errorem scmel dejectos,

Pnniantur» panianlar . sie oiiUn boq com modica
nostra et bonoram omnium coiisolatione» facUim
fuisse in ordiue a die su» institationis nsque ad bm
noura tempor:^ appatebit» per chartas et ordinatia-
nes capiuilornm generaiium» quas antiqnis slauiti^
ex professo dau ooeasione attexemos, ui b»e scri*
pu et propaiaU exisUnt in generatione altera, et
popuitts qui creabitur laudet Dominttro, qui ukni
selum, unauimiutem» propositi teiiaciutem dedit
miseris homuncionibus, natione» edttcatioae, gcnio
naturali Uin diversis, etiam tempore iiio, qao £cde-
sia Dei per deflendum schisma in ptures partes di-
visa, ordiiiem noslrum in tot partes etiam scissum
^ post se traxerat, sub finem quarti decimi sscuii et
' inilium decimi quinti, doiiec conciliuin Pisanum ce*
iebraretur, utsuo loco dicetur. id velut grande mira*
culuin a Domiuo factumocutis mentis apparet, quod
duiu iiitueor obsuipesco et succlamo : Digiius Dei est
isle ; non eniin similes fructus profert Urra cordis
htttuani spinas et tribnios ex se taotnm germinans»
Porro de rei veriute jndicabnnt qui opus istud in
sensu pieutis et spirttu chariutis lecturi sunt.

De quibusdam adhuc monitos vo^ esse volo, anUr
quam ad intcrpreutionem Consuetttdiuuiii isuruin
R. Patris noslri Guigonis deveniamus, quibus motii*
tisad faciliorem iouiiigentiaro sensus et verborom
piissimi scriptoris perveniatis*
Priino ergo iioUndum est illum succincie adino-

proprio sensu deinde obcascatos , strictius ligat et a D ^^^ scribere, tum ut cxhibeat se in scribendo etiam

correctione undem fero louiiter alienos eflicit«

Hi sant miseri gradus descensionis, qiios sibi fa-
bricani Spirituales a proprio Judicio non sibi satis
cante caventes , a quibus longe diaubimus , si
seniper ob ocuios habeamus illa Cbristi Salvatoris
nosuri veriia : fiolite judicare^ et non jjudicabimini
{Lue. vi); et illa D. PauU : Quii e$ tu qui judicas
servum alienum? Domino suo $tal aut cadit (Rom*
xiv)« Itemque: Noliteantetempuijudieafefquoadm'
que venial Dominus^ qtu iltuminabit abecondita tene-^
brarum^ et manifeeiabit consilia cordium:et lunc taui
erit unicaique a Deo (/ Cor. iv).

Nunc ergo quiesccnt, ut speraniiis, qui Unta avi-
diute statuta ordinis noslri, aut lcgcre, aut carpere

leges silentii servarc veiie, dum superflua verba re->
aecaro sludet, et ea tantum proferre qu« necessaria
videntur, turo quia Carthusiani proposiii oliservato-
ribus scribit, qui ideo uno vel, ut iu dicaro, dinii*
diato vcrbo quidquid sibi volebat roverendus Pater
Guigo inteiligebant, nec indigebant ut omnia veloU
niiiiutitUm cxprimeret. Consuetudines ergo Unluiu
veluU suliSlanUales, majoris ct priinarix Carlhusiai
sociis et frairibus comrounicai, id a se postuiauUbus,
ut uniformilas illa, qu« ab inilio et deinccps in or-
dine fuit in tanto protio liabita et couUnuo studio
scrvala, introduccrotur : i

Secuiido, plura quae in anliquis statuUs cotithieM-
mr nec in Coiisuctudinibus R. P. Guigoois expri»*

Digitized by

Google

eS!( GUIGONIS I GARTOCSIifi IIAJOIUS PRIORiS V M

muhlvr, noft Ideo noviiatis del)ere argQi« qaHa fu Amt siiflteiciiteres#lk»U« «ipossUiUorttnjenitti^

mePater nnihiii de itllft memlonem fticit, ted «a

ratfoneMi eondendoruni statotoram pertmera; ere*

sceftto «nfm nwnero doaMrum el perfonarum. ordi^

nls , cum siaCDta ea»ent condenda qo» slmiiUces

conauetudHiesiniioaBdamveUiti flxas regotas Tei^

tereni, et qii» actus mollonim bomiaom ift Tariif

agendis in rniam conaonaDtiam et praxis oniformH

lalem addncereut, nt tn eamdem Teloit.regolam coi*

hmareftttnecesseprorausenii ut enucleatior Oeret

expressio singQlorum a«eiHlor«m, el modi quo. ain*

gola^erant ageada^ ne in iiac muUttiidioe ex slngu*

hrum pet-sooarum abundsfltiori mulliplicaAiOfie eom-*

p^sita^faiciliortioieMadttQasingnlanttras pereomo,

ad qoasdam aecmidam -proprkim

i capi ab his qui riuif GariliusianQS per pn-
xim noQ MruQt, eiiamei siot allaa docti ei cerdaii
Tiri* Meoriiur raiio hidQigemti liia qui velkflt ss*
cpnduni suum aeiisun latas GonsuetudioeaiA qnilHii»
dam locts intdUgere ei appUcare» quibos ideo iliad
a^tolipom possei in boc, salfa illoruro reveremia, f
applicarit noii im^lUgeHigi, nfqne 4# qmkM$ («fiuuh !
tur, n^^M th timbm «fimmu (1 7im. i)«

Porro circa tempiis quo Ji« P. Guigo hasComoe-
ludiNes acripsit» oibii poteal ceniasimiim assigittri ;
sed soppniaBdo annos^ab aeceean S. Patris Doiui
BruQooisailnipeaGAnJittsiiOf eas aorip<^se Tidem
.44 aui 45 cireilor aiifii» posi' inciBpiHm oidiflflB.

Adhuoeaim Tivobai-S. Hugo episooiim Gmiiiae-
laodd el dotorqiienda» uBdoniiiforQiitat^ inpfsxi B poliunuivui ex Ippo P^rologi^iaMumiolaieiW S» P.

senstf deprnrandam fore» oemo nmiTidet.-

Toftio, sanctnm Hium viram, qui erat in uiriBqoo
Hlleris dlvinis ei bnmanls spprinie erudliufi, styli
etegaiiiium, quam ad manum faabelial, nonnumfuom
deseraiase, nt In scribendUr Consnetudinibus ordiois
stmplicitaiem sectarefnry et hide nos insmierel
.quanium a loquendf aut scribendi modiSf quifastum
atiqoem^.redolenft, abstiHere debeamua. Scintitias
nuiem cmleaHs ^oquenihs simnl ei hamame, quibua
poltebat quasl aeris candentist ex iiiiua •nibUomlnns
calamo oon raro proruperant, ut Tidere est iii illo
mirabvli tapllulO De tifm eolUarim cimmendatione^
ox qoo discimua quantum veraatus essei in colligen-

Bruao ad .orenuim .GiartbHsiae veooral $um Mciis
aQnocarciter-i084,.ei^.die suljuivoBina- usqa» ad
^us obiium eflUixeriwu i7,anni. Aocein quideBi aa-
nis pr»fuii. io domo CsjrtbusiaB B. Laadjilnus , aaiB
e sociis; sed S. BruAO Ja Gaiabrii^degons^ adhuc in
Tivis erat, aupervixit euim B. LaufbuQO» inler oiir*
iyrea meriio coUocamHi^ iategi»gnno e|Li9dielws.
GuiB. Landiiin^aueeeasii RvPalor P«li9m feii»-
eus, et ia annis ^taAium duobus pcmfuM : eiqQe mc-
cessit R. P. D. Joaoaes primus» qui R.P.Gwgofien
^cdesi» GraU.aoopplitao^ decanum roeopit jn ordi-
ne» ubi tantQm prpfe<^.t, ut posi fares aot quaimr
annos in priorem Garibusi», anoo yldelioei26or<|i-

dis ex sanciaram Scripiuraram campo iloribos, ex ^ ois nati, eleclua

SU*

quibuspradentercollectisct venusto contextis serta
componere noverat ccelestero odorem exhalantla.
Unde etiam instraimur tn nuUo nos Imlere simplici-
iaiem Canbusianam» st aaerorum Istorum Ubrorum
eloqueoilam addlscamua, utquijam per conaolatio»
»emScrlpiuraramspem liabemus, in ioqueodo otiam
oloqQin iila Domioi casta eruclare asmulemor» et slc
0|4tatuinB. Petriapoeloli in nobiscoropleaturdiceniis :
&i (pti$ loqmiurf quasi $ermone$ Dei (/ Peln iv).
Quarto, plura ceperiri in ipsis GonsueiudiiiibiiB
quffi a solis Gartbusiani prapositt observaloribus
possunt bene inielligi, cuin verbis satis barbaris non*
nunquam sint eipressa» et» ut supra diximua» non

Hia ergo !i$ annis si iS aut .19 addaAiar, doaec
prior existeiisacripseriiGoQaueiudines isus» ssu
44 aut 45 post ordioem natum» ut supra dlximus,
eas scriptas fuisse constabii. £x his etiam appiret
B.PairemGuigonem Tenisse ad ordinem quiaqoe
QQt sex tantuni annis post monem S. Branoois» et
lum per opera, tuin per verba» ab qjoa discipulisqoi
eiiam cum S. insiitutore vixerant ea omiiia didi-
cisse» qu« in istis scriptis GoQSuetudioibus posteris
reUqult» quae Gonsuetudioum nomen non roerereo-
Uir, nisi a pluribus jam annis instiluta iuisseat, e(
moribus uienlium approbata ei coMi™9^^' Hisprx-
notalis nunc ad rem veuiamna.

PROLOGUS D. GUIGONIS.

iDcipil Prologus GoosuoiudiDuiD domini Guigonis pnons ^arlhusiaB,

t. Amfcls et nralribus in Christo dllectissimis, Bebnjim>o Ponarum» HvnficaTO S. Suipitii, Miloki Ik^th
ruvi prioribus et universis qui cura eis Deo servlunt fratribus, Garthuslee prior vocatos Goigo et qui se
cum siiiit fratre^, perpetuam In Domino salutem,

^. Charisslmi ac reverendissimi nobis Patris Hiigonls GratianopoKtaol episeopi, cujus voluntati resistere
fas non babemus, jussis et monitis obtemperantes, quod vestra non semel dilecdo postolavit, GonsiieUidi-

GOMMENTARIUM. '

• QOL0C.-*Num. % Comuetudiues dqmue iioslrof... Tata tuivab ilio lum a sociis in domo seu ponns
L),qu«a S. Patrc Bruuone instituta craot, et ser- crcmitorio Gurihusi»^ a succcssoribus iUoruoi flddi

Digitized by

Google

657 GONSCITCDffOQB. «19

ncs difHnuiriiMlr^ s^riptQs m^fiHA^ ftmMterer coniyinuts-fitl. €inPM»tf8]> A yw> w^lm rMiflBnMitklHj y ut
puidmus, de catels dio dfs^mirfa^imini, viMtoet ^a Tei i» epwUiHs B» liienioyvni, rel iir RefMla bei^
Benedietisett in etfteris S^riptoris [a/. earteHe libH^ aiHtieniieiei -onima penefqiHabiefdigiaM» ager»' eaoi*'
siievimus cootineri credebamus. Et nos» qui tale aliqnid faeere possemua vel debereiuufi, dignos miniine
pulabaoius.

3. Huc accedebat quia docerl magis quam docere ad humiliiaiis nostne propositumpertinerenoveramus,
tuiiosque esse ali^ potios boua quam sua 'pr«<B<iare, iScriplura cliVenie : livifff le uiienuM^ tt non o$
tuum; exiramuif einoH labiatua(Prov. xxm^^),l>omino qiioque in Evangeiio praecipiente : Yidele ne
JMliliam ve$tram fadatie eoram Itominibu^j ntifiisanimi ab eis {Matth. vi» i).

COMMENmiinf.

ter ctfstodfeianlor. 7ro sfatQlfe illis erant tiiAe eba* A anmtm iMl^
ritas et pietas, qoarom impolso ea qu» a Patrilraa
tnidiUi eram et commendata opere cemplebMii;
oihil tonc de sua obsei^antla seriptls mandaYerant,
qoia ailroc IMerem proposftom velut fn eonis erat;
ei ebservaiitin ordiMs, vehiil sub^lncifdeetexpe-
rienti» malleo adboc Yersabantor. Viie soum propo-
simm, ot alibi ioqoitor plissimos scriptor, non con«
siderabanl vehiti footem iiiom parvolom, qui ere*
ieare«4obebtl In Awfiom; imo nec bae de re co|^-
tabauLFilioftReobab JmHabantor, quib«s prol^e
ei «tatotis erant ea qoae a patre sibi commendala
foeraQi et trndita ; et lonc inalitoUim Gartbo^ienae,
^oad obiqoe soio propoeiii nooiine acriptor exfrimit»

solatffadiUoAeconsfabai« ih\d. Qkhvel h epkti^e^. metonynH...'an^

De consoetodinibus ergo a R. P. Guigone scri- ^ pene qua hie religiote agere eontuevimue ^w^neH
^ z^ .1- ^.^...-.- ^ credebamuM. Hinc patet libertas, qua S.

siMlieiiitm OMStNHadioibiis
Golgoais In eapite paginanim foerk prailixiiiiif aieul
et atatolis aniiqais, qom ex prefesso eoosposita fner
raiM,.ot vm csaeM conatitoiioiiea jrive «taiuta orr
dinlfl, qoanTia in titoio boqnmi eiiaaa rofuiiiliciaitff
adlHie legaior.

Ibid. Scriptas memotim niandare. Id eai scrt'
bendo cognilioni borainum et posteritaiis memorioe
Bcrvandas exposuiinus et tradidimos. Phrasis esi
monasiica, captoiet modo4oqoendi ione lemporis
ttsicaio potlos aecommmiaia quam ffogutta puMaii^-
tinitatis. Quod hic semel nolatum sit pro omAlbna;
nam in plerisqne locia stntiiilwfi pbrsaiboa ei verbis
saocios rrr oiitor.

bendishic agitor, non proprie de statutis.<!ur au
tem in capitibiis paginarnm libri typis mandati ha«
belur Stdtuta Cutgonis? Accipe ralionemrCuifi ofdo^
jam crevisset et necessarium visum fuisset statuta
condere quibus tum poliiia eicterna, tnm disclplinx
rcgulnris formn , tum observantiae Cartliusianae sou
austeritalts et solitarix vilae ratio, lum deinum in-
siituii Garthusiani mens cxprtmerentur et scripiis
mandaretilur; ac per modum legalis instituli omni-
))us servanda tradcrentur : R. P. D. Rifferius prima
illa, qu9S aniiqua Tocamus, statuta condidit, in qui-
bns ea omnia iranscripsil quac in Consuetudinibus
R. P. Gtiigonis habentur , paucissimis exceplis qtiae
cx professo notabimus, ut omnibus perspicuum sit,

Rruno el

successores ejus voluerunt proposiium et moduni
sibi vivendi eligere, et componere, pront spirilusei
prudenlia suggererent, et non se asti^ingere ad illas
regulas seu constitutiones specificas, quse in varifs
ordinibus monasiicis sive in Orieiite sive In Occi«
deniejam dudum fueranl condilae. Nihil sibi elegit
S. Rruiio pro vivendi modo, qiiod non esset sancto-
rum Hieroiiymi, Benedicli et aliorum scriptis latt-
daium, sed non ideo illorum regulis se addixlt;
qnamvis inde vcltili spiritualis apis collegerit unde
niel et ccrain propriam componeret. Non ergo me-
rilo improperari poicst sui instituli professorilms,

P quod bas vel illas sanctorum sive Antonii, sive Gli-

qn.inium errareht qui ocraslone capiinli De repre- maei, sive Benedicli, slve Bernardi aut velcrum

h.mione (quod quartum in scciinda parle primo- oricnlalium Patrum inslitufa el praxes non seqnan-

rum illormn staiulorum numeralur) non secundum |„r^ q„ia sui proposili non sunt, iiec ilfas scrrandas

sensiim auctoris, fntellecii, decidium ordinis ab gibi elegcruiit.

initiojam evenisse putarent. Ibid. E^ «9« quiiaie aliquid ^0Mfmw«. Inde cliam

Inde ergo accidit ot quod simpliciler consuetudo aftparet qiiod de condeiida nova et shigulari regnh

primo rocabatur sub reyerendo Patre Guigone, in non cogltarent, sed tantum formam quamdam ere-

quarodam joris speciem sensim per mores ulentium nuVtc^ simul ei canobitice vivendt, sibi ipsis cnmiio-

traiisiret, sicot fert ipsa consuetadiiiis definiiio apod nere proponerent. Cujns exemplo atlracti, Bernar-

jurispcritos : sicutque accedcnte poslea quadam dus Portarum et alii in Prologo nominati, sodalittum

approbatione S. D. N. Innocentii papa^ U atque elinm piorum in idem genus vitx conjuratonim , singoli

ordinatione capituli generalis, siib S. Anteiino circa sibi etiam fecerunt , et eremos sibi elegerunt, ubl

anoum i143 celebrali, ubi dicilur servandat esse eremitoria construxerunt, qiis hodie sunt antiqnio-

priFuripias eonsuetudinest jam in statuta Iransicrani res domus ordinis.

tcmpore rcverendi Patris Rifrerii. Qua ratione fa- D Num. 3. Quia doceri magis quam docere. In abs-

ctuiuest ui dum stulula lypis essicut mandanda circa condlto facici Dei latcre, conversationcm in cwlis

Digitized by

Google

•M GUlGOKiS I CARTHUSIiE; MAJOQIS PKIORIS V 640

'^ 4. Vcyriiin qola Utoioruw precibiis el iuctoriuii, siye diiecUoQi, resistere noo del>eiDU8| quod Dominni
dederit, eodem ip$o Jnvaiile, dicanras; eta digDiori pa^ie, officio viddicet dlvluo suineiites exordiwii, io
quocmn caeteris monaciiii» muUum, maxiroe In Psalmodia regulari, concordes inveuiamur [ai* iBveiUDnir].

INCIPIUNT

CONSUETUDINES D. GUIGONIS.

CAPITUKUM PillMUM.

Dt offieio dlvlno.

f . A Kalendis itaqiie Movembris usque ad oeUvas Penieeostes» omnl die, exceptlsdoodedm ledimimB 8s-
lemnitatlbuivireslectionescum tribus responsoriis dicimus ; iilud observantes ut sl anle qolDlam feriui
praedictl mensis Kalendas conligerintt in pr^eedenti Domioica respoosoria et propbelas incipisiDOi ; se-
quenli ei deiMips foria tres lectiones cum respoosoriis de libris eisdem recitanies.

9. Sin auiem q«inla v«l posl quinlam» seqoenti Dominica eosdem propbetaa cum suls responsoriis io-
cboemus ; dierom qul inter Kalendas ei Dominicam sud|, altemm cum iribus propier marljfes» abaniia
cum una lociione Iransigentes.

;CAPITULUM IL
- lUm de eadem re.

1. Sabbaio prlms adventus Doroinicge cobasrenil coramemorationem de cmce^sqiie ad seewidam poil
oeUfas Pascte Feriam; de saiicia vero Varia osque ad primam poal odavas EpiphaDlm diem lBi«r<
niitlmus» •

2. In prmdicU ponloica finiiis Ezeciiiele et duodecim propheiis (nam Danidem in refociorio lcgiwii)
Isaiam incipimus» usque ad vigiliam Nativiutls eo conlenll. In quo toio spalio capiiulis, Torsibos el ort-
lionibus ad advenloni pertincntlbus utimur» Glorla in excelrie usque ad primam in Nailvlute i
taccntesv

COMMENTAAIUM.

icmper quaererey amare ab nomfnibus nesciri el pro A clbos qux ab Ecclesia LugduneDsl in nostrufD i

nibilo repuuriy el quidquid ad veram et profundam consut fuisse transumpta.

huiDiliiatem condocit, omnium virlutum radicem el Cap. L — Capilulum. Hoc verbuiii» quo in staluiis

^eluti fontisgrati» Deicanalem, In omnibu^ ample- nostris distinctio materiarum notalury bquc oom-

cii. lioc institutl Carthusiani sumina el finis est. muniler per verbum Capui exprimitur ; sed ad rer^

Niim. 4. Verum quia tanlorum precibui. Uic ha- rentiam Patruin antiquorum hoc verbum io ordine

bes forroain sanctae liberutis adimplendae et obslina- reUiiuiiiius« sicut et aila similia : imo et modoi quoi-

liouis in suo seiisu a Carthusianis fugiendae, et qua- dam pronuuliandi, qui eiiam in antiquis sUtulis ei-

litcr chariUs et obedientia, scieniia ei humilitas in prcsse designabautur , adeo sempcr apud pos iu

viiae solitarke statu, simul possint et debeant a no- pretioliabila est subilitalisetantiquiuiis vcneraudx

his concordari, el inde simpiicilas Carihusiana com- Unacitas.

poui, ul nihil unquam qu;eratur a vero Carthusiano Num. i,A Kalendis, Tolum hoc capituhim rcpo-

ex propriae volunutis instigaiione, quod a vitae abs- nlur iranscriptum in prinia parte Siatuu anliq.i

conditae centro illum retrahat; sed nihil obstiiiato cap. 21, n. 8 et 9, et uuila est diflerenlia nisi quod

auimo fugiatur, quando ad agendum aut loqueiiduin ea qu» hic succincle dicunUir, ibi lalius cxpUcantar,
ex Superiorum judlcio impcllitur. Quod adhuc evl- '^ prout ratio condendorum slatutorum exigit. Idem

deniiiis patebit infra, obi de obedienlta Carthusiana prorsus eiiamnum a nobis observaiur.

agoiur. Cap. II. — Idem CapKuIuin reperitur transcri-

Ibid. .n quo eum cteieris.... multum. Non dlcil in pmm, cap. 4, i part. antiq. StaluU, num. 3, 5,6, S

lo/tim, quia revera in componendo diviuo ofiicio et9.

Carthusiaoo ritus quidem monasticus in duodecim ^tum. 2. Gtoria in excet$is , usque ad... tacenin^

psaliins, tribus canticis el li lectionibus el aliis Ex hoc locoet aliis infra notandls palebii, noabene

siinilibus assumptus est» sed non pauca. etiam ei ad- opinari eos qui puunt quod olim in ordine rare m'i5sa

juiicta fuerun> ex ritibus tum Ecclesi» Lugdunensis, 3 noslris celcbrabatur. Certum est lllos tunc un-

tiim Graiiandpolilan», in cujus dioecesi slta est Car- 1,,^ liabuisse unum aliare, el raro duo; qaod ci

thusia, ut probari potesl ex antiquis Missalibus Ec- cliarta cap. generalis aoni !250 probatur, ubi dicl-

clesia; GratianopoliUnae, et modo celebrandi missain tur : De duobus altaribus suscipiendis requiratur ctn-

luiic ibi nsiuto, quae in nostris ad unguem fere re- fcnsus conventuum. Raritatem crgo istam iion ad
feruniur ; itemque cx vclcribus Antiphouariis et prc-

Digitized by

Google

6il CONSUETUDINKS. 6«

5. Anliphonaa 0 sapientia, cum aliis ses, ei aiuiphouas proprias ad uialuiinas lauJes ila incipinius, ut
(b'e anie vigiliam NaUlis Domini Gnianlur.

4. Singvte advenlus Dominicae propriis responsoriis ^t antiphonis ail maiuiiiiaB laudes decorantur, ted
eieaetoris diebus semper ad Magnificatei Benedieitu antiphquas de advcniu dicimus.

CAPITDLUH lU.

Item undi tupra. f

l.In Sabbato jejnnioram temporalium sextam et missam cum quinque, cxcepia opislola, lectionibus, et
deinde nonam continuatim in ficclesla cantamas ; idem in caeteris jejuniis similibus facienles, iiisi quod
inroense primo post nonam propter Quadragesimam.

1 In Sabbilo infraoctaTas Penteoosies intcr terliim et sexlam, et in mense scpiimopost sexiam mla*
laoiipsau eelebramoi» nonam usquepost dormiiionem in cellulis dicendam differenieit.

CAPITULUII IV.
Item nnde $uprm*

1. A qvarto Nonaa Januarii usque ad Sepluagesimam» beaii Pauli aposioli Epiftolas legimtis,

2. Ab iltera posl ocUvas Eptpbiniae die nsque ad Septiiagesimam, rerialia dieimus respoMBoria, prlma
posl ipsas Dominiea Domine^ ne in ira tua incipienies.

3. lo Sabbito qood primam Septuagesimae Dommicam aniecedil, ad veaperas Unium dicimiii Aiietuki^
ad Missam slmiliter atneti Sabbati recepturi.

4. Ab ipsi aolem Dominica usqna id Dominicnm de Paasione Dofnini Heplaticnm lam ih eeclesia quam
)■ rereecorio leglmas» prima et secumla Dominica, In principio^ caeteris vero Domliiicis osluu Besponsorla
decaaUnieB.

5. In Capite }ejQali eapltola noelurna et diania, ei uralkmos imiUmQS : sextam ei Usam 41 nonam in
ecdesia caniamua.

6. Hac die cmces cooperimus in Parasceve detegendas.

7. Anle miss» tnltlum cinls posi confessionem sacerdotl benedloendusoffertnr; qvo bonedieio ei aqoa
sancla reaperso, omnes per ordinem geniboa ante presbjterum flexis panicipanl, dioenU ipao : Rm*
§muu^ Amko, ^aia pulm est el in puiwerem reverteri» ; caeieris vero Aoiiphonas isUs caneatibos : ExwM
Ms^Domine; Juxta vetibulum^ etc. Quibus llniiis subdit sacerdos : Domtfitts vobiicum^ei Islam oralionom
CeueedenoHif Demine; eadem liora duobus sequeuiibos diebus Missas faeiinus*

8. Sabbalum aequens missa carel.

9. la boc Sabbaio Dominicalia capitula mutamus ad Tesperas.

iO.Gapiiidoaat Domiue^ miierere aagin, in Quadragoilma et in Adfeoio tetivis diebua ad |frimam dk-

H. A aeqoaoti seconda ferla oaqoe ad Cmnam Dominl aepiem pialmoa com UUoia posl primam in cil*
Ms quoii^le, exceptls doodeelm leeiiontfoi festis» exsohlBHii.

COMMENTARIUM.

conventoales' mhsas, sed ad ,privatas lanttim perll- a ^^ eiBcia divma ^ugularibos didws asrignaU ro«
nuisse poiamus, qus a monachis sacerdoiibos sia- eenseiBr.

iQtis untom diebos celebrabaniar. Tolum ergo boe Cif.IV. — Textot hi^us capitoli oaqoe ad fltaf

eapitulum fuit In antiqua «utuu transfasum. Terba, Sabbatum sequem^ eic., de verbo ad verbom

Cap. III. — Item unde supra. Id est de eadem ma- referiar cap. 6 priuvto parUs anUq. Suiolenim ♦

teria, de quajam superius aclum est. n. 56; cap. 7, n. I ; cap, 9, n. I el i; cap. iO,

Nom. & SetUam H' mlssam et nonum. Bie eUaoi

Tcxius hHJos Capiiuli reperitur de verbo ad ver- *"l*' **^ ^^

h,m relatu» cap. 5. . paru «Uq. Sutut num. 8; ^ J"^ ^.^^ ^^„,, ^ „^^,

Bum. 7, ec eap. 27, num. 5. De dormitione idem . i .. . ^ m» j .«.:«

-^ ' _/ . , locoi sic eiprlmiiur^iparl., cap. II, n. I, aniiq.

refertur cap. 34 «iisdem partis. o. . . ■*. . . /. • Z

^ * ^ Sutut. Jfiisa propria caret^ et eantaiur mt$ea de

ToUm ergq capilolum islod full in sUtuU ami* g. Maria in eoueentu; qolboi wrbia «ehsoi R. P.

qna iffaMfuium, et eadem prorioi nonc observa- Goigoiiis elariai exprlmiior eirea mlsaMii de j*h

mw , exeepu dormiUone dinma, qoe ,eii abregau. „|o, qn etiam nooc vacai io noiiris Misialibui* ci

Nwn. I. In meuu primo, eie. Hinc probalor qood B celebrollo miiim de beaia Maria Ytr^, dJei iHi ^

ncniis Manioi lone adbue prlmoi repuubaiun gignaiur.

aam In menae iilo jejonia lemperalia eommniiiur «««. 'j, /« k0c}Mbato, oeqM ad b«e verba st

^^*^""*^ eacerdotum. Idem lextui refenor de verbo id ver-

Nnm. i. JftiMm eeiebramue. Ecce hfe adhuc Al bom cap. II priinm panis aaU Slatul., nu. S, 3, 9

uiiss» mentio. qa« communiter celcbratury ct in- ci 10.

Digitized by

Google

SIS GUIGONIS I CARTUUSIifi IfAJORIS PRIORIS V oi^

i%. Nonam et missani cum praBratione de Qaadragesiroa et vespcras omnidie tn ecceaiacaBtamog^si
sacerdotam adsil copia, tcI qai adaunt aliqua rationabili non impcdianlur de causa.
* i5. Dominica de P^ssione capitula mulamus, consuela suffragia usque ad secundam post octavn
PascLie feriani intcrroiiiiinus; a quo die usque ad Coenam Jeremiam partim in ecclesia, parlim in m.
fectorio, propter noclium breviiatem legimus. io quo lemporis spaiio, nisi duodecim lectionum solemnius
intersii, ad invilalorium e( ad Responsoria el ad introitMm Chriam non dlcimus.

il. De feslo trium Jpclionum commemoratioiiem (auiuoi facimus.

15. Sabbalo quod Dominicx Palmarum jungilur, missam non dicimus.

40. Ad vesperas capitulum, Hoc ientite^ responsorium, Fratfu mei^ asqiie ad CceBam.

i7. Dominica in Palinis cantata iertia, el induto ea&ula saeerdote, poat confesslooeAt mmi benedieiiii-
tur, aspersique aqua benedicta omoibtts a sacerdote iraiiuntur; ei iniarim eanuiiar «nilpliona, (Mm^
runt; sequitur Dominus vobiscum el oralio ista : Omnipotens sempiterne Deus.

18. Si Annunliatio vel fesiiviias sancti Beneiiietl quariam hujus bebdomadae transierint feriam, nQlbm
postea de ipais facimus meniionem.

19. In Ceena festum facimus, novem sicut cloriel lectionlbos eonteatl, ad Benediaus raoeman exsiia-
guimus, Ecclesiae morero tantilia ex parte imitantes.

aO. Ad primam oonvenimHs, post capifuhim tertiam in eellis dlelnHis, et mundlUas alngiili Acimus,
sexlam quoqiie ibidem cantantes, uonam :et missam et vesperas in eeclesia oelebramus.

SK in miasa, hoslia Dominici corports integra in Parascere a sacerdote sttmenda senratur.

di.PostrefeciHmem omnes, in quantum possibile est, monaehi eilalci ad mandatmi in capUiilmii
convenimos, ibiqoe pedes cunctls a priore vel cui hoc ipse injunxerit, Ipsique ab eo qui prior est oHiae
alilttttntiir, ierfonfur, osculantor, caeiefls congruas antipiionas canentibus. Debfne prior^ aiqiiam iofttn-
dente, iotis omnium manibus, accensa candela evangelium legilur, stantibus cunctis ttsqve ad id, Cimm re-
cubuisset ilerum*

'95. A qooloeo eamdein leciionem sedentcs audlmus, usque dwm dicalor, isurgHe, eamus htne. Tuoc
enim, praecedenle diucono, In refecioriam pefgirous, quod siiperest lectionls sedentes aiidlturi; qna
ilttiia virium a ministris apponitnr singulis. Dataqae a sacerdote benedietione, bibimas et abt»uk. Pasi
quae niidalur allare.

24. riac die post prandium, sivepost mandalum, dnonim seqnentlum lectiones et responsoria |>r»vi-
deiit fiatres, tanquam usque ad Sabbatnm posi refeciionem, ad clauslram non reverBoH.

COMMENTARIUM.

Wom. i^ Sisttcerdotumadsiteopia,vdqHiadsuntJihrey\t^itm ordinabantor , et leetlooes ievgiereB,
Mqua rationabiU non impediantur de causa. Haec vel breviores fiebant in matulinis , juxU noetiam
vertKi noB reperimuur in anliqois statutls relata, qnalitaiem. Agkor aotem hie de fijie QttaikagesiinQe,
ex quibus et condiiione apposita colligitur q«od si quo tempoio conatat dies iieri longiores et uocies
omnes monacbi tempore R. P. Guigouis ad saccr- brevipres. De istis vigiliis infra agelur suo loco.
dotium nonduro essent promoti, plures Umen erant, Num. t9. Novem. • . leciionibus eontenti. Uis ve^
et i^mnea ad clerleatum idonei, lit ex cap. 75 ista* bia tuU exprimere, )da Uniam dlebiia aiisteriores
ruin Consueludinum patebit. Ex prsetermissione aM^ viglltas a nobls paululttm relaxari» ac Umpadem sd
tem verbonnB iatorum, In anllqttls sutiitis non* B«iedteiiia.exstingtti; aicque tribuaUlia diebus,qo»
relatonim»fd tanttim colligiuir qnod teiiipore qiio aunt UntiUaparsrespeetuiotittsanni»iiostras maui-
autitu anltqiia eondiu fuertint, apad nos sacerdotee lina& Ecclesi» usui esse confqrroes.
aaepiiiff celebrabant quam Umpore R. P. Guigonis, Nuro. 20. Munditias singuli fadmus. A solis Ca^
unde condiiionem illam ponere jaro fere superfluom thusianis id potest inielligi, et signiflcal consueta'
caae visam Mu De caasaillarationabili Impedimen- dinem qux hucusque in ordine conservata est in die
lum alferenie soo loeo agetur. Ccenae Domini , ut privatim In cellis pedes munde-

' Caeiera lisdem fere verbis reHenmlttr prima parte ^ mus et lavemus anlequam ad capitulum, nbi a priore
Siaittt. antie.« cap. 11, li. 13, Uf 15 17, 18 lavari debent, veniamus. Id vocat R. Pater Gaigo
et 19. munditias facere.

Nttm. 15. Partim 1« ecclesia , p«r/tm jji re/aefo- Nom. W. Hae die postprandium siuX . ai dau-
rjo. Imioleocere ineipit astts, qui aemper In or- •frum non reeersuri. liic ohscore indieal oiom re*
iline vlgolt, ni Biblia sivo In ecciesia, sive in re- eorditionum, quae in ciaMCro fiebant» qaem oen
fectorio, slve in colleqttlo smgttlis aonls» ex mtegro pl<»n« exprimit qoM res erat eommunfs et nou liis
legantur. ad quos scribebat, et inde elacel qu^iler res potios

lUd. • Pr^piet m9c§ium breeilaim. Qaod de aliqnando Innoers oomenlQS fuerit R. P. Gaigo
noetiam brevkale bic didt, referiar ad vigilias, quam illas late explicare. Quid essent antem isis
qnas oUm in ordkie juxu noctium longitttdloem aot recordationes, et qttomodo fieri debereni, sob tiuio

Digitized by V:iOOQIC

€45 GONSDETUDINES. 646

25. Compietoiiiiin poste sonator.

26. In Parasceve genua fleclimu?, MUerere mef, Deus^ dicirous.

27. Toiisque his tribus diebus preces singuli quique fn silentio dicimus in omnibus boris, Iiac una ora-
lione contenli, Retpicef quassumui^ Domine; totumque fere oilicium juxta clericorum morem cxsequi-
iniir. Psalterium aliis omissts operibus frequentamus; a sacrisia laicis juvaniibus mundalur ecclesia.
Signo aliquanto tardius quam solel dalo, sexla et nona^continuatim in eellis dicuntur, et inlerim sacerdos
induitur, datoque iterum signo ad ecelesiaro conyenientes officium ex more celcbranms. Prxccdit leciio,
sequilur tractus et oratio Deu$ a quo el Judae; item.alia lectio, et iraclus, deinde passio absqiie Domt-
MU8 vobiscumy posi quam orationes; quibus finilis exuitur sacerdos casula, nudamus pedes, oblaumque
a diacono crucem venerabiliter osculamur, dicenles intra nos singuii : Adoramus <e, Chrisle , el benedi-
cimus iibi, quia per sanctam crucem tuam redemisli mundum. Interim convenlus canlal antipiionam, Nos
autem gloriari oporiet, ei Resnonsoria) Popule meus et Expandi manus meas. Posl qua^ ad iocum prisli-
niim cmce rdata, sacerdos lolis manibus casuiaque iodutus^ calicem cum vitio corpore Domini superpo-
Vito, a ditcono suscipit, incboanle eodem communionem, Eoc eorpus. Quibus in altari compositis, post
roodicua silentium fncipil slc, Oremust praceplis talutaribus moniii^ Agnu$ Dei non djcitur, nec iu
Sabbato. Percepto anlem a sacerdote Domint corpore, vesperas alterulrum cum sileniio dicimus.

28. Sabbalo, canlatis in cellulis sexla et nona, et interim sacerdole induto, ad ecclesiam congregaii»
pfxeuiisftis quatuor lectionibos cum tribos irarctibus et liiania perbrevi, [missam a Kyrie eleison solemniter
incboarous ; Gbria in excelm Deo dicimus, du^s candelas accendlmas, pacem accipimus » incensum vero
non adolcmus. Quibus expletis pulsato tiniinnabulo vesperas juxta morem monachicum solemnissiroe
cantarous.

29. In die saiicio Paschae inter malutinas et primam, conctis, in quanUim eorum sinunt obedieniiie»
laicis praeseniibus et communicantibus, ea celebritale qua Dominicis solet diebus missa cantatur, duobus
vel tribus monachornm sacerdotem juvanlibus.

30. In n^jori mtssa communicat conventus, et qoi de laicis communicaturi sunt.

31. Totos quatuor bos dies celeberrimos ducimus. Feria sccunda. tertia, quaru In inaiulints laodlbus.
duas candelas accendimus incensumque offerimus. Feria quarta recednnt laici. Quinta, sexla, SabbatOt
sexlaro in ecclesia cantantes simul reficirons. Hebdomarfarum PaschaR et Peniecosles piioribus diebus
qaatuor ntfllom omnioo sanctOrum fesium eelebramus. Ttibus vero posierioribus, si trimn leciiOniini
feolttin occumnrir, solam Gommemorationem, sinantem dnodecim, totam fiaicimtts. Responsoria pasehalia
quainordecim diebus cantamus.

32. Actus afKfstolornm tribns hebdomadlbus, canonicas verd Epislolas exlnde usque ad Asccnslonem;
et ab Ascensione osoue ad Penlecoslen Apocalypsini taniummodo, partiro in ecclesia, partiin iu refectorio
perlegiinus.

53« Feria tertia Rogatiottom semel reflcimns, aed coquinam facimns. -

COMMENTARIUM.
speciali oap. 35 primae partis anliqiioraro Statulo-* A Hic apparere incipit nsiis fcsioruro soIemnuiM «
mm fose expressum liabelur, prout ratio condendo- qoae ideo tetndelatum In antiqnis slatiilis ei veteri-
mm staiutorum exigit. Uonacbi in claustrnm simul bos librls ordinls appellantury quid in slgnmti so^
convenlebant certis diebus , et alla faciebant de leinnis gaodli in matoUnls ei vesperis Hlaram fesit-.
qiiibus suo loco agetur. Hic tantum adnotarous ni- vitatum cerei accendebantur.
hil novi debere imputari ex hoc loco posterioribus Num. 33. Fetia teniu Rogattonum eemei refielmus^
R. Pairi ^Guigoni Patribus, qui in antiquis statutia eed coquinam faeimm. In antiqois SUlotls i parl-
rgcrunt de rccordationibus : nam late tantum ex- cap. 17, n. 6, legitor : Feria tertia et eecundm Rofth^
plicnnt el firmant usum antiquum recordationuro, Ifoniim semel reficimus^ ud feria tertia eaeeo 4i ovi^
qui bic indigiiatur; sed ckirius» succincle tamen, Heei «it. Ad Intelllgendom aoiem qnid sibi veNt
exprimitur iufra cap. 9. R. P. Guigo verbo coquinee in hoc et allia lockv

Nom. i8. Sabbato cantatis in celiuta. Id est per^ sclendom esi lonc futsae In oao apod noft» Idqne per
solulis , nam extra chonim apod nos nonqnaro offi- pinra sMttla coalinualiiro folsse, uirooMielii pariein
cia di vlna foerunt cantata, et piissimos scriptor fere vleias sol sibl coquerenl in proprb ceihK offiM iiempe
ubiqiie verbnm coniare pro persoivere usnrpat. el qosedaro legumioa eisque tantttm ministrarelnr w

Num. 49. Duobus vei tribue monachorum iacer- » eoquinarlo» ol dispeftsaiore ooronmil panis, vinym
dolem JHvantibui. Inde appnnel quod lonc feclo ^l Id qood In plerisqoe k>cb Consuetttdinom R. P.
tanlnm lono missam iataro caMMreol; nonc Bonap Go^onls pUanUa appellalor. Goq«inam oiio istai»
chi Oioneahuic misase aaaistuol. a cum nolia de- semper sibi faciebant ex<:epti8 diebus abslineitihe,
e.iniant. el dicbus refecloriiv qoibos Ittnc sIhniI in rofeoiorio

Niim. 51. Feria secunda^ etc., duas candetas^ etc. comedcbanl. Locus antiquorom statutorum expri-

Digitized by

Google

M GUIGONIS I CARTHUSI^ MAiOrUS PRIORIS V dis

54. In figilia Aseenslonis seiUiiii el missam in eeelesla cantamus; Aseensionem eeieneiTira^ colimi».
35. In vlgUia Penlccostes nonam ei missam In ecdesla dicimuSi lotamqoe hebdomadam sicui Pasrfa.i-
lem decuri-imus, nisi quod feria quarla el Sabbaio» Bextam posi roissam sine iutervallii cauumas. Il.c
quippe hebdomada jejunia Quatuor Temporum facluuis.

CAPITULUM V.
Jtem unde $upra,
i. Post bebdomadam banc, die quacunque festum occurrerit, libros Regum incipimus, iresponsona vetx>
ejusdem historise sequenti Dominica.

2. A Kalendis Augttslt usque ad Kalendas Septembrls, Parabolas, Ecclesiasien, Hbrum Sapientix, ei dc
Ecclesiastico. quantum lempus permiltit, legimus.

3. Kalendas Septembris , Job duabus seplimanis sive tribus » duabus sequentibus Tobiam , JudiUi,
Esther.

' 4. A Kalendis Octobris usque ad Novembrein, Macbabaeorum libros.

5. Totoque hoc tempore, id est a Pentecosie usque ad Novembris Kalendas, una, nisl festum ulersit,
leciione, sical caeteri monacbt, conteuti sumus.

' 6. Nunquam autem pro trium lectionum festo, lectiones Ilistoriae dimittimus, nisl in vigilia Natalis Do-
mini, et tribus post festum Innocentum diebus et bebdomadibus Paschae et Pentecostes, el infra ocuivas
Assumptionis beaue Mariae.

7. InYitatoriuni igitur tanlum el versiculi, et responsoria ei orationes, et malutlriffi laudes, sedetad
primam aniiphona, ad tertiam quoque ei sexiam, si semel prandendum esi, sin anlem bis ad lertiam Un-
tum, autiphonse, versus et orationes pro tali fesio dicnnlur.

8. Doitiiiius regnavil non soluro in talibus festis, sed etiam a Nalivilale usque ad octavas EpiphaDix,el
a Pascha usque ad octavas Penlecosles, ad matiitinas laudes quoiidle dicimus.

CAPITULUH \l.
Item unde sirpra.
El hoc sciendum quod in nnlla soleronilate proeesslonero facimus , nec uUnm fesuin vel vigiliain
Iransmutamus.

CAPITULUM yil.
De officio DominienU.
i. Omni Sabbaio posl nonam in claustrum convenimus ; kciiooei el caelera neces^ria recoltmus.
2. El quia lota bebdomada in ceilis siienlium lenemus» peccaU noslra priori» vd quibas ab en injaa-
dum est, confttemup.

9. Qood si uova responsoria inchoanda sunt» magnum responsorinm in veaperis caoUmvs.

GOMMENTARIUM.

nil tanlQm quod bie subattdllar, sed in aliis locis A liqu. SuiuU, n. iG. Nnne aliqnas processkwes faci-

Consueludiuura R. P. Guigonis idem satis exprinii- mns, lum ex prascriplo EccleslaB , ul in solemniuie

lur, ubi explicalur quandoovisel caseo uli licilum Corporis Christi, tum aliquando ex devoiione; et

esaei* boc potius ad pieuiis augmenlum perUnet, qoam

Eadem qvm in boc capiiulo coniinenlur eiiam ad defectiim.

mine observaniur, imo rigidius, quia usus simal ^^^ vu^Num. i.Omni Sabbato posi nonamxc.

convenlendiinclauslnimadreeordalionesfaciendas |n Stalutisantiquis,cap. 55, sic legitur : OmmwW«/p

abrogatus est. . ^. . ^ et in vigitiis festorum duodedm lectionum et in tisilU

CiP.V.— Quidquidbichabeuir, eiiam m anliquis Cwna Domini. Idem aulem exprimil infra R. P.

SialutiB reperitur, cap. 21 prim. parL, nn. I, % 5 q^j^^^ ^p. 9^ „, 3. ^ i^j^ j^ Sabbato laDium

ei4,lteflM|ttecap.20,n. i;eap.^,n.l5;cap.5a, njeniloncm facil ad exprimendum quod flereiin

n. i ; eap. fi, n. 42; eap. 4, n. 4. Sabbaio primo recordatio, ac deinde confessio st-

cramenuUs.

Num* 7. Si iomd pumdendum ett , sin auitm
bie. Id est.si sit dies qua bis coinedatur « et cmun

aiettt et pnmlium miaisirelur, sieque bina refe^ ^"«•*- ^^^'« <^'« hebdm^da im eeUii «tfes.
clio babeaittr; nMle in ordine listts invalttit, uiBtium, elc. Subaodi. nisi castt advenerit, quojuiu

dies quibtts nm JejttMUir, dies binae i«fectionis vo- •]"»<*«« ^- ^**"^ ^«8«^"'"« Consuelndines sileniium

^^lj^^^ frangi permilliiur, ut infra noubilur. Idem reiermr

Num. S. Domfniis regn»it , ele., ad matuiinae lau^ «^p. ii, 11 parU anliq. Suiul.

de$. Ui€ loGos indieai ittom loqoi de sons lattdibos, Ibld. PrioH ul qMu$ ab eo infuneUm e$t. tode

qoando alibi hia verbls «titnf « nempe, nuUutini» lau* paiel qood lanc temporis depttiabanlor qttidain $i

dt^ift. confessiones audlendas, preut nvncfit, et libertti

• Ca». VL •— Idem refertnr cap» 9 prim. parl. an- dabaturpceniientibus, quem veiient eligendi.

Digitized by

Google

m GONSUETUDIMES. 650

4. Dominka, post priinain, eapitaluin tenemus. Inde frairibus ad cellas redeuniibus, si missa ca dio
eanunda est, id esi si sacerdos vci sacerdoies ralionabiii iion inipediantur de caasa,statim signum paU
salur ; altas enim usqiiequo lerlia sit dicenda differtur : quod spatium, quaatum infimiitas necessilasvc
periDiltitySpirilualilHis proreclibus altribuitur.

5 P4>st hxe sacerdos, lempore congruo ad ecclesiam reversus, induitur, slgno<i(ie teriia [a/. lerna] in-
cisione pulsaio, pnrsentibus ciinctis aqua sacratvr. Quam saeerdos spargendo, ai.are circuieos; ante ipsum
allsre monacliis, ad ostium cliort laicis dispergit, canentibus cjelcris antiphoiiam, Asperge$ me; reversus-
qiie ait lectorinm addil precetn, Ottende no6ij, bomine^ misericordiam tuam^ deiiide, Dominus vobi$cuM
elorationem hanc, Exaudi not^ Domine^Mnete Pater. Posl, terliam iiiclioal, quam sequitur missa.

6. Cioria in txelsis Deo in omiiibus soleinniiatibus, praeier Adventuni el Sepluagesimam, canlamtts.

7. Credo in unum Deum tam in Dominicls diebus quam in caeteris, excepiis conressoruin «t mariyrum
festivitatibus, el Iribus diebus Paschae et Penlccostes, dicimiis.

8. Post mtssam ad cellas aqnam sanctam ferenles, par/tim faciinus iiitervallum ; deinde signo pulsaio
ad ecclesiam redeuntes sextam cantamus ; et sic in refectoriiiin perginius, aniinarum pariter et corporum
escam soinpturi. Eseunles aulem de refectorio a Kalendis Noveinbris usqiie ad Puriricaiioncm Beaiae Ma.
rix statim nonam canlamus, ex quo die usque ad Pascba, spatium auod ibi, id cst iuier prandium et no*
iiaui, faciffius, lecliooi vel aliquibQS talibus exercitiis depuuiur. Eiinde tota sstaie, pro dieruin qiianiiiaie
nuiicbrevitts, nunc tongius qaietl datur.

C0UMENT.4RIUS.
Nuni. 4. Si mttsa ea die cantanda esl, elc. Ilic A ul observanlia regularis, et sic stricte, ut de h:ic
loctts obscunis apparei. Al ibi de inissa conventttalt

non agitur, sed de missa privata, que illa die ultra
majorcmsive conventualem iftelebrati consueverai,
qsod saiis prebalur per verba sequenlia : Pou hmc
merdos tempore congruo, Ex quibus patel superius
dicia esse onniao diversa a missa conventuali, ctt-
jus cclebratio el modus eam celebrandi necnon of-
ficia posl niissam dioenda, Axe designanlur : sed id
ainptios probatur ex n. 4, cap. 8, ubi dicitur : Se-
cundam miiimn poUmatutinas laudet incipiente luce^
ncntferisdiet inDommci* diebui^ cantamus,

Ibiil. 4. Quod spatium^ quantum infirmitas neces-
sitaiHpermiitil^ spiritualibus profectibus... Indeinci-
pit apparere, qtiod pleiiius ez sequentibus patebit,.

re loquens R. P.Guigo cap. 29, n. 5, dicai : Non enm
monemur solum, sed et jubemur horis ad quietem
deputatiSf dormitioni magnum impendere ttudium^
Unde patei magna Patrum discreiio, qui nolebanl
aliqoid per propriain voluntalem deirahi ex his quae
ad vires tuin corporis tum animi conservaudas ue-
cessaria esse sciebant.

Girca illud longius vd brevius spalium dorinitioni
fmpendendum, aliquid procul dubio praescripium .
eral, quo omnes possenl se unifonnilcr ordinarc.
At nihil de hac re scriplum rcpcrimus, et ideo tra-
dilioni reiictum fuisse puiamus, quod in plerisquo
etiam aiiis evenisse ind«biiatum esl. Pro exemplo sit
abstinenlia a carnibiis,etiam in morbis, de qua iiulfa

prittios nosiri proposiii instUulores^ discrelionem g Ut mentio apud R. Patrein Guigonem. Porro dormir

seoiper in pretio habuisse, veluti soltiariae vitae In
primis necebsariam, sicque ab omuibus excessibus
clextremttatibus sibi ac siiccessortbus suis cavere
voluisse, ul oinuia viribus huinanis gratiae coelesiii
.luiilio adjutis^ el liabiia personarum qualitate, ul
sxpius insinuaiit, essent acconiinodala. Iiilirmiiatis
ergo aut nccessiutis mensurx, inensuram eliam
cxercitiorom.spirilualium volunl adapiari.

Num. 8. Exeuntes autem de refectorio.,.statim no-
nam, elc. Id Uintum nunc observanuis diehus non
fesiis iiiura OcUvas Nativitalis Christi. Cxteris au-
lcin festisinlra idein lempus occurrentibus idem
iaiervallum facimus, quod poslea II. P. Guic^o cx-
primiL £01; quo^ elc.

lio illa diuriia per sluiuta ordioata, jaindudttm apud
nos fuit abrogata eo tempore quo vigiliarum ordo
nitttaitts est, ttt suo dicetur loco : illa siqiiidem jcsta-
tis tempore concedebatur, ui suppleretur quod nii-
nas spatii assignatnin eral ad dormiendum nocte,
propter noctium abbreviationem* Nani posl matuliiias
ad lectuin nuUo redibant tempore; et sicut noctes
sensim crescunt et decresciint, sic spatiuin dormi-
tionis dlnrn:e brevius vel longius noctium cnrsum
sequebatur, ul lcmpus ad dormiendum tani nocic
quam die dcslinaluinessetaequale, etin idcmspatiuiii
fere coliimarei. liienic autem ea vicissiludine dor*
mitionis diurnx opus non erat, cum ex longis no-
ctiBus spaiium csset ad sufficienter dormiendum el

Ibid. Exinde tota wstate, pro dierum quantitate (j absqiie divisioiie somni, prout illos tunc observasse
nunc breviust nunc longiut quieti datur, A Purifica- ex infra diceiidis apparebit.

tione iisque ad Pascha, spatium iiiler praudiuni ct
noiiam dari perhibetur, el l;ui occupationi spatiuni
Ulud desiineiur, exprimitur : el postea sub.Iiiur ,
Exinde tota astate^ etc, id esl a Pascha us<|uc ad
Kalcndas Oclobris, ul ex cap. 29 coliigilur, inler
praiitiiitin ei nonain donnitio Uiurna ordinatur.
Uox; dormilio a nostris religiosc servabalur vel-

PlTROL. CLlll.

Nuin. 9. Voitnonam... de utilibus tocuturi. Indc
evidens esl iUorum silenlium non fuisse perpeiuum,
el usum colloquioruin ab iuitio jii ordiiic fuisse usi-
taliim, sicque tempus loqueiidi et lempus tacendi
fuisse semper apud nos okservaiuin. Iiuo tunc lici*
(uin illis erat, quod nuiic noii liccl, ncmpe a coqul-
nario plura pel^rc et acci|>erc.

21

Digitized by

Google

tnn CUlGOiNlS I CARTIIUSlifi MAJ0R1S PRIOaiS V C5i

9. Post nonnm in claustrnni coiiveniniiis, dc ntilibiis lociituri. In boc spalio tncaiislum» pergmRcniint,
pcnnas, crelam, libros scu legendos seu iranscribendos a sacrisla; a coquinario vero iegamina, sal ei
ciBiera bujusmodi posciinus et accipimus.

iO. Post eoenam singulas lortas tanquam Ghristi mendici accipienles, cellas repetimas»

41. In omnibiis aHlem siminbus festis pene simililer facimus.

12. Dominiois auiem qu» sunt iiifra odtavas Nalalis, Apparitionts, AscensionisTC Domini, aniipbonas^
responsoria, vorsus et octo priores lecliones de ipsis solemnitalibus dicimus« quatuor posteriores de hoini-
tiis Dominicalium evangeliorum : Evangelium qnoque ipsum post Te Deum laudamuit ei antipbonai ad Bt-
nedictus ei Magmficat, et oratio el missa, Domiiiicalia sunt : sed postea iil commemoratio de solemniia"
tibus. Siniiliter agilur Dominica quae inler oclavas Natalis Doiniiii et A{»parilionem est, nisi qiioil priores
«liam octo lccliones Doroinicales, idestde Episioiis beati Pauii legimos, ei coinniemoraiionem de Naliri^
late non faciuuis.

15. De sancto Sylvestro commemoratio tantumTit ; veram de bis quae qaadam speciali digmtate soleiDsia
eelebramus^ speciaUter quoque dicenduni putainus«

CAPITULUM Vm.
Item de officio dfvtno.

1. Igitur Omnium Sanctorum, Natalis Domini, Pasciias, Ascensionis, Pentecostes, sancti Joannls, bca-
forum apostolorum Petri et Pauli, Assumplionis beatsc Mariae vigilias in pane et aqua facimus, missasqHe,
■n xstale quidein cum sexta, in bicmc vero nonain supponentes, conlinuarous : altare pararous, in vespem
et matuiiiiis ct missa itemqiie vesperis duascandclas acccndimus, incensum poniinus.

2« Ponro in vigilia Nalaiis Dominici in matutinis laudibus genua non fleclimus ; Dominus regnavit dici-
rous, Miserere meiy Deus^ tacemus, duas ad inissain candelas accendimus» sed tbus non adolemns, pacem
sumimus.

3. Si Dominica in bac vigilia occurrerit , versum ante evangelium et totum deinceps officium de vigilia
dicinuis, commcmoraiionem lantum de Dominica facientcs. Eodem modo in vigiliis Pasch«et Pentecos.es
missas celebramus.

4. In matutinis quatuor ultimas lcctioncs de Evi^ngeliisiegiinus. Primam missam int«r noctamum et
laudes celeberrimam facimus, secundam post maluiiiias taudes, incipiente luce, sicut Aeri solet in Domi-
nicis diebus, caniamus, in qua laici comnuinicant, in hac etiam commemoratio fit de S. Ahastasia.

' 5. In majori missa comnuinicat convcntus , pacemqitc a saccrdote et ab invioein omaes monacbi aui-
piunt. Hoc ipsum in oronibus festis talibus agimos, «^xcepta Gircumcisione Domini, et Nataii b&itonin
' apostolorum Pctri et Pauli, et Dedicationis, et sancti Micbaelis. Sequentes tres dies ferc siiHiliter celebra-
nios. Die quarta laici recedunt, sicut in Pascha et Pentccoste.

6. Reliquis tribus diebus sextam in ecclcsia dicimus, et nonam , prandtum simul et coonam facientes.

7. Gircumcisionem , Apparitionem, Purificationem , Annuntiationcm , AsceTisionem , Natalem sanoit
}oannis, beatorum apostolorum Pelri et Pauli, A^sumpiioneui, Dedicationem, Nativitatein beatae Marix
isemper Yirginis, festum angelorum simili coiiinus riiu.

>8.Porro inPurilicatioue beatae Marias.antcmissam post confcssioncm candclas bcnedicias de manusaccr-

GOMMKMARUjS.

Ibid. Legnmina, $al et cwtera hujusmodi. Per vcr- A lur, rcrcruntur in anliquis statuiis ferede verboal

ba illa el cwlera, apparel plura, quoc in istis Goi.- verbum, cap. 55, prim. p., n. i, cap.il, sec.p,

suetudinibus spcciflcata non sunt, monacbos lunc po- n.- i, cap. 20 i part., n. \% cap. 34, n. 3, cap. i5,

tuisse pelcre et accipere a fraire coquinario,'uii(le n. 5; cap. 3i, n. 3 ; cnp. 34, nn. 12, i3, 3» 7, 10 <i

sibi ipsis facerent coquinaiu illam in ccllis suis, de 9. Ilem cap. G, n. C; cap, 17, n. 19 ; cap. 5, n. 41

qiia supra flt mentio, cap«4, n. ult ,et sibi ipsi qux- Lcclorem vero non moveat quod bic loca anliquo-

dain esculenta condirenl. rum statutoruni inverso ordine citeinus. Id enim lii

Num. 10. Post ccenam singulas torias. Qiiid csset ul ordinem scribendi a R. Patre Guigone servatnn

torta iila, el cx qno grano couiponerclur, habobis scquainur,etsic facilius possit fleri locoruin ad in

inrra cap. 34, n. 2. Ilic aulcm nullo modo dicitur viceni collatio.

qnodtortailla dareturprototabebdomada,proutqm- lu nullo ergo pcr statuta anliqua liic conleniis
dam censuerunt : sed erat tantum pia cwreinonia,^ fuisse derogalum perspicuuin est, qiiae etiam apnJ

quae eo fine introducta erat, ut paupertas, quam vo- nos nunc plene servantur, iino rigidiori modo, nain

viinus, eo mendicitalisaciu amplius honorarelur, et doriniendi inlerdiu liceptla noliis ablala est ; iiem'

nos Gbristi mendicosesseproleslaremur. Quse cacre- que faciillas loquendi ciim coquinario, et ab illo
roonia etiam nunc integre servalur. Id auiem evidcii- ^ alicujusesculenti inaieriam pctendi ct recipiendi, ac

ler probatur cx cap. 31, n. 2,el ex c. 46, u. 1, ubi demum libertas coquinam nobis faciendi in reltola.

flt ineniio de pane peiendo el acc'piendo. Gap. VIII. — Ea omnla qiuc in hoc capitulo baben-

i "Porro ea omnia qusc in prsesenti caplt. 7 habcn- tur fere de verbo ad verbuin in antiquis sutuiis re-

Digitized by

Google

«55 CONSUETUDINES. m

doiis monaGhi, ct qui dc laicis adsunt , acctpiaiusv cantantes antipbonam, Lumen ad teveiationem genlium ^
et eTAngeliumi Nunc dimiui$^ ac per versus singulos anliphonam repelentes. Sequilur Dondnue vobiscum^
et oratio, Exavdi quasBumu4f Domtfid, deinde missa; candeias aulem post evangelium offerimus*

CAtlTULUM IX.

Quolies radamur in anno,

1. Sexies in anno radlmur seryaio sileniio; in vigillls Paschae, Peniecostes, Assumptionis, Omnium San-
ctorom» Natalis Domini, ct in capile jejunii.

2. In vigiliis beatorum Jacobi, Laurenlii, Barlholomx:, Matlbsei , Simonis et Jud», et Andre» semel
quidem reficimns, sed coqninam, si (alis dies est, facimus, missasque non cantamus.

5. In casteris duodccim lectionum fesUs, quibus capilutum non tenemus, nec missam dicimus, in vigilia
lantum post nonam in claustrum pro rccordatione convenimus.

COMMENTARIUS.
rerantur, cap. 14, n. I sec. part. Iiemqne cap. 4 prim. A Guigonis , ncc etiam diebns fcsiis diiodecim I' ctic-
par., nn. 4 et 10, cap. 5, nn. 2, 5, 19 et 58. Uein- num celebraretur, qnod veritati adyersnri crcdinuts.

qne cap. 32, n. 1, cap. 8, n. 4.

Apponitur tantum in anliquis slatutis conditio
tsta, circa abslinenlias in pane et aqua in istis vigi-
liis servandas, nisi veniani in festi$ duodecim lecliO'
num^ dequa circumstanlia non lit expressa mentio
in Gonsuetudinibus R. Patris Guigonis ; sed ex cap.
52, n. 1, saiis subintelligilur.

Porro eadem a uobis cUamnnm servantnr, exce-
ptis abstinentiis in pane ei aqua, de qunrum dispen-
sationis ratione, iino necessilate, siio loco agetur.

Cap. IX. — Nuin. 1. Sexies in anno, Idein liabc-
lur in antiqnis siatnlis cap. 15, sec. parl. n. 16, et
ex cap. 23 prxscntium Consueludinuin npparet quod
singuli babcrent novuculnin ad capul.

Nuin. 2. In vigUii$ beatorum , elc. Idem refertur
cip. 14, ejusdcm scc. parl. Si lalis dies est, id est,
si ca die occurrant qua coquinam facere licct, et
lllis diebu« noii eveniant abslinenlisc dcputatis, quae
in prsesenUNs Consueiudinibus noianiur.

I6id. Misia^^e non canlamus. Id in aniiquis sta-
tutis oiniliiiur An aulcm inielligi debent tum de
iiiis&a niajori, inin deprivaiis, a qiiilms, iliis speci-
ficatis dlebns, uipole jejunio dcstinatis, temporc R.
P&tris Giiigonis abstineretur, aliqiia app^iret diibi-
«^iidi ratio, maximc propter verbuni iliud non can-
lamusj quia convcntnali miss»! tanlnm applicari
posse videtiir. At nt supra cap. 4 sub nncm nolavi-
miis, verbnm illud a R. Palre Guigonc conimunltcr
eiiain usurpatur, pro persolvimus aut dicivius. Id
et^o de missis privatis poiest inielligi, cuin ctiam
iii jcjunio quadragcsiinali oinni dic missa Cbnveii-
Hans, id est major, cek^hiaretur, proiit ex n. 12,
cap. 4, probatur. Probabilius laincn est, quod bis
lantnin diebus missirm convculualem celcbrarent,
quibos missa propria ex prasscripto nii.^salis tunc
era . assignala. Missse qnoqne pro defiinctis convcn-
tu.Miiercclenrabanlur, prout in aliis locis clare vi-
d •liiur.

Nuin. 3. JncaHeriSy ctc, nec missam dicimus. Hfc
t^ offert occasio facile errandi nisi seqile itia cum
pnecedciiiibiis prndenicrconcordenlur, et indc con-
cludendi qiiod missa convcnhialift tc.nporc R. Patris

D

cum de mi&sa majori etiam privaii!; diebns apud
nostros frequenter celcbra-ri consueta eviden er \y.\-
teat cx locis lum supra relaiis, tura infra referendis.
Id ergo inteiligenduin esse nobis videlur de luidsis
privaiis^ a quibus, illis cliam diebus feslis duodecini
lcciionum communiier limc abslinebant, sed noii
seinper, proul infra apparebitex n. 1, cap. li. Quse
abstinentia a missis celebrandis, pcr antiqua staluta
probata non fuil, atque ideo aliter de hac re in mc-
lius dispositum est : nam missarum celebratio ad
pielalis ct spiritualis etcrcilationis augmcntun pcr-
tinet. Cx antiqno etiam usu ordinis in veluslis co-
dicibus exprcsso, notatur in K:iicndariis missa^ sub
festis sanctorum, qux ibi scribuntur celebranda
cum tribus tantum lcclionibus, ut fiat discretio in-
ter festa hnjnsmodi , qux missam conventualcm de
festo habent, et alia quae non babenl. At nihil simile
notatur, nec in solemnitatibus, nec in festis capituli,
nec in fcstis duodecim lectionum, quac ultima festis
duplicibus coscquantur. Certum esi autem quod nec
diebus solemnilatum , nec diebus feslornm capi«
tuli niissam conventualcm omittcrenl, ei inde polest
concludi quod ista festa omnia o^qualiu^r missani
propriam et conventualcm baberent, sicut univcr*
saliier observari vidcmus iii Ecclesia, .circa festa
duplicia.

Ibid. 3. /» vigtlia tantum post nonam. Ibi claro
exprcssum habes usum recordationuro iisdem die-'
bus fieri solitum, qiiae in antiquis statutis specificaii-
tur : et indc pcrspicies in anliqnis slatutis ea ordi^
nate et expresse fuisseposita, qiiae in Consiietiidini-
bus R. Palris Guigonis sparsim tantum , succincie
et vdiili impUciie fuerant scripta : et probatu n ha«
bcbis quod in Prologo de hac dixiraus.

Cur rasura nnnc pluries fiat apud nos? Idpcrtinet
ad majorem revercniiam adhibendam in missarum
celebratione, qna^ frequcnlior nunc est apud nos
quam primis ordmis temporibus, ut suo looo videbi*
tur. Sed ex ipsa rasurarum muUiplicaiione, rigorem
nostrae observantise potiu6 auctuir» esse quam dim!-^
nuiuin, proprio experimento facile discent, qui rem
in dubium vocarc volent.

Digitized by

Google

efin €IIG0MS 1 CARTIIUSIiE MAJOIUS PRIORIS \ 6»

GAPITULUM X.

Quaies hospHes introducantur in choinm,

1. In cbonim noslniin hofipiies tantum rdigiosos iniroducimus, cum quibus iu dausCro commniiein licet
liabere sermoneim

2. In partein veroduccre aliqnem, vel duci, autquasi secreto aliquid intimare , aut mnndare aliquihus
non licet» nisi iicentiam dante priore« Quam liceniiam nonad nos, sed ad eos, si tqnti hab^iit, auioet
petere. Nunc de his quse pro defunctis vel circa defunclos gerimus, aliquid est dicenduiu.

GAPITULUM XI.
De officio defunctorum.

1. Altcra ita^iie post Omnium Sanctorum fesium die, nisi in Dominica evenerit, pro dcfunctis nuiversis
agendam post nocturna cum novem lectioiribus dicimus , liac una laniuro oraiioiic conlenti , fidetittm Deui
omnium; debinc, post primam, missam prsesenle convenlu celebramus.

2. In nullo auiem duodeciin lecttonum festo, vcl infra ocUvas Nataiis Doinini, Paschae, vel Peniecosis
«iefunctorum officium facimus, nisi forte defunctus praesens fuerit, vel triceuarium agi contigerii. Quo I
lamen ftribus diebiis ante Pascba, et ipso die Pascb», vel Peulecostes, seu Nalalis Domini, si forle eveuirci,
quantum ad luissam [al. officiiim missae] attinet, minime faceremus.

3. Ab boc igiltir die, id est a quarto Nonas Novembris usque ad Septuagesimam , agendam io ecdSMi
post nocturna diciinus. A Septuagesima vero usque ad praedictam diem post vesperas jejuDii die, aliasptsi
coenam [additur in ms. vel anie] idem officiiim in cellis exsolviinus. Quod si anniversariom faerit, in eccic-
sia statim post vesperas cum novem lectionibus et antiphonis agitur.

4. In Quadragesima tauien, ne fratres graventur, post refectionein in cellis dicltur .

GAPITULUH XII.
De visilatione cegroti,

I. Guni aulein frater aegrotus morti propinquare puiabilur, congregatur conventus ad visitandam eotn,

GOMMKNTARIUS.

Gap. X. — Num. i./n chorum nostrum, tic, Quan- A rentii, sibi invicem qiiotidianas sux celluiae opellas
doquideni ingressus in chorum licentiae silentium rapientes pie expellebat dicendo : Ite ad om ti-
frangcndi pcr commune colloquiuro cum quibusdam slraSf etc.

Iiospitibus tunc teinporis conjunctus erat , non est Eadem prorsus habentur in antiquis Slauuis
ii.inim cur fieret seiectus personarum, qu£ chorum cap. 9, num. 1 et 28 secundaepartis.
ingrederenlor; alioquin sileniio pernicies fuisset il- Gap. XI. — Eadem prorsus qiiae in hoc capilnlo
lata.et bac de causa sorupulose arcebantur a chori habentur, iu antiquis Slatulis, referuntur cap. li
iugressu a!iae personae. Ilis vcro tcmporibus, quando priiii. parl., n. 5, et cap. 49, num. i, 14, 7 et II.
iicentia colloquium conimune habendi cum hospiti- Num. i. Agendam post nocturna. Agenda,quo

biis abrogata est, ingressum chori omnibus qiiidem nomiiie officium defunctorum, id est vesperas, m-
passlin non pennittimus, sed non tam scrupulose tutinas ei laudes, ab aniiqiils vocamus, in choro a
interdicimus. Ingressus ille olim pcrlinebat ad ol>- qiiaitoNonas Novembris usque ad Septuagesimani
servantiam reguiarem persoiialem , propler silentii tunc taniiim dtcebatur ; caeteris vero aniii lemporibu^i
ciistodiam; nunc sublata ista licenlia colloquendi, iii cclla post vesperas, nisi officiuiu illud in conTcnUi
nd politiam mere externam pertinet, qiiae potest, ha- pro aiiniversario reddi debuissct. Nunc vena ageu-
bita teniporum et rausanim raiioiie, absque uila B dam in clioro semper ersolvimiis , eicepto Quadra-
observantia? regiiiaris laesione relaxari. Per observan- gesiinae tempore.

Tlain auteni pefsoiialcin iuteiligo , ea qiiae per se tcii- Nuin. 5. Quod si anniversarium.,, cum novm
iiunt ad maceraiidam caruem, et propriain volunta- leciiomUus, Pcr istam expressionem nottm leci'>onm,
tem frangendam. iinfiiversariis specince aitiibutain, innuit usum qni

Num. 2. In partem ducere,.., nisi licentiam dante cxtensius explicatur iu anliquis stalutis, el (|ni tii.c
priore^ etc. Inde evidens est quod tempore R. Patris talis erat, ut comniunes ageiidae cum tribus Uuiutii
Guigonis, sicut et nunc servatur, cum licentia prius lcctioiiibus ct novem psalmis reddcrentur.
i^er extraneos a priore petita et obtenta, non per Nihilergo in liac purte repcriiur relaxaiura, imo
iiosmetipsos, ipsi extranei poteranl nobiscura privj- potius aliquid auctuin , quia nuiic agenda semper ui
lim coUoqui, et indc observalur eliam nunc, ut sae- choro dicitiir post vesperas, el scniper cuiu noveiu
rnlares liceiitiam obtinere debeaiit a priore, ante- lecliouibiis.

quam possiiit a nobis in ccllain ad coHoqiiendum Gap. XII. -^ Idein capituiuin integrc refenur io
admitli. Qiiod auteni piumis illis lemporibus extraiiei antiquis statutis cap. 47 prim. part.
possent ctiain in cellas nustras recipi, ex ipso S. bru- Nuin. 2. Tunc confiletur peccata sua, h\ de con-
nonis exemplo innotescit, qui luin s;mctuin Hugo- Q fcssione Facramentali non iuteliigilur, et iie in(!e
nein episcopum, tuin piissimuiii priorcui Saucti Lau- suspicio oriretur confessionis publicae. qiix uuuquam

Digitized by

Google

^ CONSUETUOINES. 658

ci dicii sacerdos, Pax huie domui el omn\bu% hMianiibut in ea\ spargcns nqnam sanctam ; respondctur

Ainen.
2. Tauc coofttelur peccaia sua, el posl absolulionem dicil idem [nL ilem] sacerdos: Saltum fac servum

m»; titio eif Domine; Nihit proficiat^ Dominus vobiscum^ Deus qui [amulo /ico, Deui qui per apostelum
mm,

5. Deiode dicilur psakniis, Domine^ ne in [urore tuo, primiis, posl ciijus Gnem inungilur ei visns ct dici-
lur : Per i$tam unetionem ei Muam piiuimam miuricordiam indulgeat tibi Deu$ quidquid peecattt per wfum.

4. £i iia post singulorum psalmorum septem finem , repeiilur hsc eadem oratio ad singuhi in quibus
inuiigiitir loea, id^esi ad audituih, ad odoratum, ad gustura sive loquelam, ad lactum» id est ad inanus, ad
iiicessiiin, id est ad ptanlas, ad ardorem libidinis, id esl ad renes.

5. Posiea tergitur os ejus , et ab omnibus , tanquam prorecturns, pie exosculatus communicat, canian-
libusqui adsuot commonionem : Uoc corput.

6. Post haec dicuntur oraliones istae, Respiee^ Domine ; Deue, qui [actufie tua; Deu$^ qui humano generi^

CAPITULUM Xlil.
Quomodo Iraetandus $ii qui moritur»

1. Cum Jam [aL jamjam J mori videbitur, ab bis qui ei serviunt signo dato , poslposiia omr.i oecasione
accurnint cuncii, nisi cum [aL taroen] divinom in ecclesia contigerit otTicinm celebrari.

2. Tunc eoim prior, vel cui ipse injunxerit, cum duobus aut tribus ad morientem resiinat. Depositoqiie
eo snper benedietnm cinerem, litaniam prout res patitur longaro vel brevem faciiint. Sequiiur, Pater na'
tier, el preces, Saltmm [ac^ E$to d, Nihii profidat^ deinde oratio baec, Mi$ericordiam tuam ; post hanc quin-
qiie psalroi, Yerba mea, Domine, ne in [urore, primns, Dilesn quoniam, Credidi^ De pxo[undi$, Paier no$ter,
A porta in[eri; oralio, Deaii, ctit proprium e$t, Exinde agenda plenaria cum laudibus et vesperis; post banc,.
Psalleriam.

3. foterea defunctus abluitor et induilur ; monacbus cilicio et cuculla, caligis et peduUbiis ; laicus lunica
etcspalio, caligis et pedulibus, inde imponitiir feretro et inlermissa psalmodia dicit sacerdos. /n memoria
ciema^ Ne trada$ be$tii$, Ne intre$ iujudicium; post haec oralionem istam, Dew, cui omnia tivunt.

4- His explctis fertur In ecclesiam, et cantatur responsoriuni , Credo quod Redcmptor; posi ban: dicit
sacerdos: .4 porta in[eri^ Nihit proficiat, Ne intre$^ Oremu$, Su$cipe^ Domine^ animam.

5. Posiio autem in ecelesia defuncto, repeiitur psabnodia ubi fueral intermissa ; et boc omnino procura-
lur ul doo ad ininus psalteria dicantor, unum in ecclesia , alterum in cellis cum veniis ; si vero de illo.
qiMKl inecclesia dicendum est, restiterit aliquid , reddilur in cellis; nam si tempus permittit eadem die,.
non lanien nisi post missam pro eo cantatam, sepelitur. Sin auiem , servatur in craslinum , noctcmqiio
ipsam monachi cum laicis, e( pro sui numero ct pro Ipsius qifantitate dividuut , circa corpiis psallertuni
frequcnlaiiles,

6. In crasiino autem, missa cunctis pracscntibns canlala, sepelitur boc modo. Stal cborus iuxia cor|Mis,
ci dicil sacerdos, Pater nohter ; precem A porta in[eri; oralioncm Deu$, vitce dator; responsorium, Credo^
fjnod Redempior, Kyrie etei$on, Paterno$ter; piecem Neintres, oralionem Deu$, qni animarum ; rcsponsj»-
nm, Neab$conda$ me,Kyrie eleisun, Paternoster; precem, Ne tradns bestiis, oralio Non intres in judi-
<■'«»; responsorium, Ne in^res^ Kyrie ekison^ Pater noster; precem, Aa^uiem (viernam; oralionem, Fac^
Wttmiis, Domine.

7. Tunc porlaiiir ad lumulnm, cuin his psalrais, In exitu Israel, Miterere mei, Deus, Confitemini cxvii,
Quemadmodum, MementOy Domine, probasii me, Inhlina, Laudate Dominum de coeli$, Benedictu$ Dominut
^^hrael.Magnificat.

COM.\rENTARIUS.

f"ii in usn apud nos, nisi pro cerlo genere culpaniin A batur, eratque devota occupatio corum, qui custodie-

>" slatulis exprcssarum , quaj iii capidilo recogno- bant corpus defuiicti. Exinde id coiiversum fuit, per

scuniar, id lucidiiis in inodernis statutis exprimilur, consuetudinem a singularibus domibus introductain»

ubi dicilur quod ofgrotus dictt , Coiifiteor Deo , et in quoddain beRcficiuin,quod sspcularibus etiam ali-

siibdil sacerdos, Mi$ereatur^ eic. quando concedcreiur. Gontra biinc consuetudiiieni

Endem ad litteram nunc servamus. iie excresceret, el inde monaclii gravarentur, recla-

t'AP. XIH. — idem capilulum inlegre rcfertur in maveruni aniiqui Palrcs, ut viilere esi prii». parl^

anliqiiis slatutis cap. 47 prim. part. anliq. Statul. cap. -49, niiin. 15 et 16, cl iuordina-

Niim. 4-5. Post haiic Psatterium, elc, hoc omnino lioiiibus pluriuin capiiulorum generalium, de qulbus-

procuratur^ ut dno ad minus Psaiteria dicantnr^ alibi fusius iractabilur.

ntium in ecclesia^ alterum iu cellis cum veiiiii, Hic In sialiilis modernis eadem prorsus referuniurfc

lial>cs origincm sufTragii , quod monachatum voca- scd lalius ct dislinctius ordiiiata.
ttiiis. ci uinc nro prxscntibus lanlum morluis redde

Digitized by

Google

C59 iGUlGONIS 1 CARTHUSIiE MAJOEIS PRIORIS V GM

8« Gnm ^entum est ad sepulcrum» dicit sacerdos, Paler notter^ A porta inferi; orallonem, T}^r,2)MRir,

eommendttmus. Tunc benedicil fossam et aspergtt aqua sancta et IhuriHcat, deinde penitor corposltia;

et dum operitur dicit sacerdos oraiiones isus , caeteris praedictos psa!mos canentibus, O^aeenimiu, dm,

Mfmd quem^ Te, Dcmine^ Oremus^ fratres, Deut qui juttit^ Debitum humani, Temeritatit qwdem^ Ommj^oUm

Deif Inclinay Domine.
9. Qulbus pariter ei Psalmis expletis sequilur Fater notter^ et orationes Tibiy Domine, cmmetiiam,H

Deutt cuJHt miseratione, Dehinc a sepulcro redeunt cantantes Miserere net, Deus, et in ecdesialiacon-

tione totum complent oiBcium» Fidelium Deus.

CAPITULUM XIV.
Item de cura mortuorum.

1. Ab ipso auiem sepuliurji) die usque ad Iricesimum, quolidie proeo, non tamen tn conTeD(o,misa
canlatur, et prinia in agendis oraiio ei specialiter deputatur. Notatoque in Martyrologio obitos qos die,
semper anniverearia in conventu pro eo missa, bieme post, aestate ante primam, celebratur.

2. Eo auiem die quo defuncius sepeliiur,cellas fratren lenere non coguntur, et consolationis gnlia,bis,
iiisi prflicipuum jejunium fuerit, simul vescuntur.

5. El hoc scienilnm, quod slne nlla personarum acceptione, pro omnlbus defunctis nostris idem et pir
ofiicium fucimus, nibil pro monacbo plus quaoi pro laico, vel pro proelafc quam pro snbdilo [ai. subjecio!-

4. Pro benefactoriljus vero nostris, excepta assidua commemoratione, <piiB ftt semper in precibos ecck-
siastici ofiicii, penullima in oninibos agcndis oratio dicitur, et per singulas hebdomadas tam proeisqa»
pro omnibus bnjus loci habilaioribus, et utiiversaiiter pro cunciis fidelibus defunclis ab bebdonMKlario,
aesiate anle primam, hiente posi, missa una catitatur.

5. Raro quippe bic missa canitur, qiioniam prsecipue studium et proposilura nosthim est silenlio et
solitudiiii cellae vacare juxta illud Jeieiniae : Sedebit solilarius et tacebit (Thren. in); et alibi : Afadent'
nus tua sotus sedebom, quia comminathne replesli me (Jerem. xv). Nihll enim laboriosius in eierciliis disei-
plinae regiilnris arbitramnr quam silentium soliludinis el quielem. Uiide et bealns Augiisiinos dicit : Amdi
hujus mundi nihit esse taboriesius quam non laborare. Sed h;Bc bactenus; ituiic cslera prosequamur.

COMMENTARIUS.

Cap. XIV. — Num. f. Ab ipso autem sepuUurcB A munes et in his Cbnsuetudinibus desigiialas ^ ^^
ifte utque ad Iricesimum. llic habes onginem sufTra- liribiis expelerentor, ei maxime de illis coiitfa qa^s
gii, quod nunc iricenarium vocamus, et per privatas invchilur cap. 4i , n. 4, ubi dicil : AMdirtmtii enla,
missas redditur, excepta primn^ qux conventuallter quod non probamus, plerosque ioties splendide con-
dicitur in die sepulturae. Et ex hoc capitulo abun- wvari, missasque facere paraioe, quoties aliqmfTt
dantius probatur usum frequenter eelebrandi apud snis eis votuerinl ex/tibere defunciis, elc. Suiiui erp
iios missas convenluales, aique eiiain nou raro pri- at({ue egii de speciali missa pro benefacloribus <*!
valas fuisse ab inilio observatum. ciinciis fidelibus defunclis, singulis tantum bebtio-

Nuin. 2. Celids fralres^ elc. Usus isle fuit apud inadibus cclebranda , prout etiain nuuc obsenaior,
nos poslea correctus» et nunc diebus sepuhiira! nul- ad inissas illas converiiiur, quas teinporibus iilisp^*
luin habelur colloquium ; bis tamen adhuc sinmi renlcsdcrunctorumexpelebautcelebrariaDionsibi^
comedimus in refectorio, a^I quos siniul millebant bonuni prandium, k^

Num, 3. Idem et par ofScium. Imle nobis indicatur loquens sanclus vir dicit, splendide contmn^ eic
quam sedulo prinii ordinis Patres charilalis exhibitse Ilas crgo missas specialiicr In mciile habuisse arbi-
ffHjualitatem inter suos servari vcllenl, quam imilari irainur, dum dicil : liaro qnippe hic [subjiidi /i«i"**
debemus, et non tam facile singularia bencficia post ^ modi\ missa canitur; ct sulidii raiioiiom, qmi^i^
mortem rcddenda poslularc aiil conccdcre. SiiiLula- praxipue studium et proposilum nostrim esi, ^(es-
ritas enim charitali dciogare videtur, dum alius ^lii tio, etc. Parcnles enim ipsi nd monosierium a^cei^
praefertur in auxilio praislando. Inde eiiam apptret baiit niissam audiluri , ei foisilan postea i»>i='f^»
quantum nos onines dUtare vcllenl a pcrsonaruin pransuri , quod a sileiilii el sotitudinis proposiu>et
acceptione. Supcriorcs vero ab oinnibus, quae supcr- siutiio alicuum crat. Sed quia loctis isie val!e c^^^^'
cilium, fasluni, aut siiigularilatem redolenl. rus eral, ista verba, raro quippe hic mxssa eamw^

Num. 4. Ab hebdomadario cestate anle primam^ etc. in antiquis slatulis non fueruiit posila. Ca^lcra^^^^
De saceidoie hebdomndurio hic fit menlio et de missa in ipsis rcferuntur prim. part. cap. 48, n. I, cap- ^ i
quaj pro benefacioribus et pro cunctis fidelibus de- n. 28. Ilem cap. 48, num. 8 et 13, eicnp. 9sciuii'J5
functis slngulis liebdoniadibus privatim celebratur. part., n. 26.

Quid ergo sibi vull R. P. Guigo, duni subdit : Raro Num. 5. Nihil enim laborlosius in exercim, eic.
quippe hic missa canitur ? Faciie hic erralur nisi in- Hic loqui incipit de solitudinis el silenlii propo*!*^
telligalur de quibus missis hic loquitur vir sanctus. et natura. Nihil vere laboriosius est natura; hiiiW*
Agltur ergo hic prxcipuc de missis quae ulira com- quam societate sibi similium, et loqoendi libcrUie

Digitized by LjOOQIC

eCl COTSSUETUDINES. OCt,

CAP1T13LUM XV.

De ordinatione prioris,
1. Cum prioreni domus biijus obire coiiligerit^ posl ejus sepuliuram coiYVOcn(i6 fratribus , tritluaiiuf!)
CQiiclis indicilur jcjuniuniy nianequeet vespcre in ccclesia psahnus, i4(f tetevaviy expIetoofBcio, conimun»
devoiione caotatur» procuinben tibus super ronrtas omuibus : Kyrie eieison^ Pater noster, el preces, Sahos,
fac urvoa tuos^ Milte eis auxilium de sanclo » NifUl proficiat inimicus in eis^ ei oralio , Prcetendey Domiuc,
supponunlur. Quinta aulem die mane missa deSpirilu paraclelo in convcntu devotissime celebralur. In !e
fii capitulum convenientes , majorum meliorumque consilio ex seipsis unum eligunt, aui sacerdotem , aut
nd sacerdotium proraovendum » statimque in praedecessoris traisferunt locum. Totamque diem illam gauT-
dio dedicantes, bis nisi prxcipuum Jejunium fuerit» iu refectorio comedunt.

COIIMEKTARIUS.
sc privare, quia nihil est: in quoi propensius tendai; A tio, qiias ex concurrentia^ corporalium el spirilualium
ususque libere conversandi et loqttendt , est quod- exerciiiorum simul prudenler inistoruiii ct teinpc-

tbun gernien delectationis naturalis» q>io per solitu-
dinis et silenlii exercitium quodammodo suiTocato ,
vim patiiur, q«ia ne sursum gcrminet impedilur.
Sed niliil est quod naturam corruptam possii am-
pliiis ei securius edoniare, atque a periculis servare,
i|uia iade occasionea ei auferuntur se in conversa-
lione iiominum dissipandi , et in profusione verbo-
ruin sese evacuaDdi, ex quibus coinmuiiior peccinrii
Miateria compouitur, ci dum ambae ists viae societa^.
tis «i collocutiottis , solitiidine ei silenlio, veluti
spinis spiritualibus sepiiiiitur,. homo se ad Deum et
ad seipsum convertere cogiiur»

Per silcniium et soliludincm inundo et vanitaium

ratorum, stalui huinano sic est cum debila propor-
lione accommodala, ui secure proverbiiim illud dica-
nius : Serva ordinem^ et ipse le servabil^ iion tanlum
in anima, sed ei in corporis atque eiiain aniini boiia
valeludine, et pia hilariiaie.

Omuia eleniin sunt discrete in sialutis nostris
tcniperata, ad servandam perseveranler soliludi-
uem, viribus humanis pcudenler accommodala , ei
desuper a Domino benedicta. Quod conliiiuis et qiio/
(idianis experiinenlis probalum habemus in his om-
nibus qui sune professionis habitus sibi compararo
a juventule religiose studuerunt, ei in cella se ulili
ler occupare. Secus autcm si ordo non bene serve-

objeciisjanuaeclaHduniur; et duin a sensibus huma- ^ inr. Vse enim Carthusiano illi, statim clamamus ,

Nii removettiiir ea qu» carnalta desideria alque eiiam

iiienlaliaexcilare coBSueverunt, aniina sibi et Deo

liberius vacare discii et assuescil. Si ergo sileniio ei

soiitiidine naiurae corruptae propensio velnt opprimi-

lur, et cum sii ex amicis mundl, laboi-iosius ei nihil

sit, secundum D. AugHSlinuin hic laudatuin , quam

Don laborare, id cst secundum suam propensioneui

agere, loqui, couversari, certum esl quod in ulrius-

que exerciiio magis quam in aliis quibuscunquc vira

patitur. Nibil a^qiie naturam mortiricat , quia alise

iiiorlificaiiimes caruem inacerant, sed hajc etiam ad

auiinucu periingil ; ai dum sic angustiantur vasa

carnis, dilaiari possunt spatia cbaritaiis» ei exerci-

iaiio illa, licet in prsesenti videaiur esse moororis ei

qiiia tribulalionem ei dolorem invenil, laborem ct
alflictionem spirilus sa*pe palitur in menle, ei per
suam indiscretionem , .id cst per aliqua opcra ani
exercitia non secunduin ordinem aul prxter ordi-
nem , proprii judicii et propriiC voluntalis ductu
suscepia, deficil in corpoie, ci lapsum spuiiualem.
incurril in intcriori hominc. Dc iaboribus vitae soli-
iari» nunc ho^c pauca dixisse sufficiat.
. Sed cur U. Paler Guigo de vigilils et abslincnliis,
de aliis duris ct asperis qiKX in ordine obscrvnntur
nullam hic menlioneni fecil, ac si pro nihilo illas
austerilates repularct ? Qiiia cssentia insliluti Caj-
tliusiani in cclla; ct silenlii ohservanlia, aique pcr^
Cecla propriic volunlalis^abnegalione consislil : uiide-

iaedii, fructum iamen pacatissimum exercitalis red- alfas austeritalcs solum a^sliinat , in quantum ad

dii salaiis ei intimae consolaiionis : nam per eani
gustatur ei videtur quoniam suayis esi Dominus, ei
qux sii iila Christi pax exsuperans omneifi sensuov,
corda atque inleUigentias custodiens , suavissimo
dignoscitDr experimenlo , si tamen exercitalionis
illius susceptio ccelcsti vocatione fuerit prasvenla,
ei , ut par esi , secundum menlem ci discrctioneiii
ordinis a nobis observaia , qui in oinnibus providit.
Ne (fuid nimis. in soliiudine enim servanda modus
eiiain adhibendus est, ne ex exccssu coinmunem
boniinum statum superanie , animus bebetetur, aui
eliam in suo naturali statii Ixdatur, quibus incoin-
niodis prudenler in ordine provisum est. Nam ex
exerciliis sibi invicem succedeiilibus, et vehiti inlcr-
icxiis , inier qfias conversationi quandoque datiir
locus qiiantum satls, Qt qua^dain sulutaris composl-

obedieijtiam rcferunlur, prout ipse explicai cao. o5,
n. 5, ubi ait : Licet enim mnlia sint et diversa qtue
observamus^ uno tamen el solo obedientioi bouo , cun-
cta ttobis fructnosa futura speramus,

Cap. XY. — Num.l.Cwm priorem domus hnjus, elc.
Loquilur taiiUim de domo Carlhusi£, quia non Ic
gcs aliis prxscribere, sed. lantum consuetudiiiciii
iiitroductain, etlam pcr lisiim (Onfirmalam in d lua
Carlhusiae, aliis communicare iutendit. Nulia ili^
foriiia xuris servanda inler eos fit meiitio, nec (!c
caiiririi:alione habenda, quia dc tilulo fixo siiperioit
inler nos daiido nec cogiiabanl. Uiide scmper in (>i -
diiie nomcn prioris usurpatum cst .id designaiidu!u
|. euin qiii aliis prxpositus est, ul indicarelur, cuiiiv
qui aliis pneest inter nos, esse tanium priinum in-
tcr pares, cl xqualium directorcm ac minislcuiu •»

Digitized by

Google

663 GUIGONIS I GARTIIUSIifi MAJORIS PRIORTS Y 6ei

2. Qdi qtiamTis omniixis verbo ei viia prodeBse debeaC, et ciuicloriim sollicile gerere cnram, monMbis
taiiien , ci quibqs siimpUis esi , quictis e( stabililaiis et cxterorum ^ qusp ad coruro vitam pertinent escrei-
tionim, exeniplum niaxiiue praebcre d«ibet. «

5. Quatuor itaque sepliiiiaiiis in celia cum caeieris monachis exactis , quintam facit cum laicis. Quo
spatio ejus.erga fratres olTiciuin aliquis ^.b eo jussiis exseqiiitur.

4. Ipse tainen cremi (crminos non egreditur. Sedes cjus ubilibet, vel vcstitus nulla quasi dignitale tH
pretiosiiate diflert a CTicris, nec quidquam gestat unde qiiod sit prior appareat. SiippUcauir ei , et hoc
niodice, solunimoilo ad leciiwcm eunii et redcunli , vel cuin ante eum trausitur, et cum ad aliqnos renit
assurgilur.

COMMeNYARIUS.
non doininum. Ilic libet referre locutn itlum exhor- A nachi aliquando, quamvis raro, vel pnesente rel
tationis quam ab antiquis prior Carlbusiso singiilis permittente priore simul drambnlabant recreationis

annis in One capitiili gcneralis solet astantibus fu-
cere, ubi sic loquitur prioribiis : Cogiient $€ domo-
rum iuarum mhiiitro» esse, non domfnoi , quibui , ut
ait Apoitolui , diipematio credila ea. Ecce qiiae sit
mens ordtnis el qualitcr sii:»;ulis aDiiis prioribus pu-
blice proferatur. Eadcin aiitcm nuiic fonna serva-*
tur in electione, additis lanlinn iis qu.T ex iurisdis-
positione necessario orant adc'*nda, qiiando sta-
tuta in ordine fiierunl condila , el jnmdudum insli-
tutum Cartliusiensc inter monasticos ordiiies fuerat
relatum.

Num. i. Pr(vcipuum jejunium. Id est jejuniuma
tola Ecclesia sub prxcepto servari solitum , non vero

gratia, et slc spatiabantur. Hinc noroen ipatiamenti,
quo deambulatjo llla inira tenninos assignaia ilesi-
^natur, ortutn accepit, et bucusque tn ordioe ser-
vatnm esl.

Termtnos illos possessionum tiine temporis non
tantum prior CarthiisiaG non egrediebatur, protti nnDc
al>eo seivatur, sed idcm observabsint cfimmimiter
alii doraorum priores et par eral ralio In omnibits,
qiiiu cum possessiones donionim intra ierminos in-
clusae essent, nulla instabat necessilas iiispectionen
ei ciiram pastoralem exercendi, nisi tanlimi in his
rebiis ad nos spcciantibus , qux intra terminos con-
tinebantur. Dixi, communiter^ nan) certumestniv

jejunium illud qiiod tautum ex ordinis prgescripto " cesse aliquando fnisse ut priores terminos

instilutum est.

Num. 3. Quaiuor ergo teptimanii.,, qnintam facit,
Ad locum ilhim bene iniclligondnm , sciendumcst,
tit ex seqocnlibus palebit, fratres convcrsos tunc
temporis non habuisse flxtim domicilium in donio
monachorum , qu» superior vocatur, quia in eroi-
nentiori joco rupiuin Carlhusiae sita est,quam alia,
qiix ideo inferior vocalur, sed in iila iiiferiori mrtn-
sisse. Quatuor crgo hebdomadibus cum inonachis
transactis,*prior ad inferiorem pergebat,'et ibi per
licbdomadam inlegram cum conversis morabatur,
111 pastoralem curam circa cos vicinius exerceret,
ct sic domum inferiorem pcrlustrans tiihil ibi ab
observantia regulari deviare permitteret

suosegre**

dcrcnlur, excmpli gratia « ad fundationes domonim
accepiandas et dirigendas, et similia pcragenda, qiix
personalem industriam et pncseniiaiin requirebani.
Hsec aulem cura possessionum primis ordiots
leinporibus solis prioribus coinpeicbat , ut soo loeo
probabltur, qiiani taroen per procuratorem ei fra-
tres conversos aduiinisirabant, ea lantum persefa-
cere et disponere conteuti, quas eorum personaieni
prxsentiaro requirebant intra istos lerminos : qnoi
tamen aliqnando ex morali necessitate, sed com
magna cautela , fratres conversi et non alti , egredi
potcraiit cum llcenlia. De quibits lerminis qBaiiier
in ordine tunc assignarentur , neciion de aliis pr»-
libatis plura suis locis diceniiir. Ntinc de eremoCar-

Ibid, Aliquii ab eo ;«««««. Ilic apparere incipit^*»"«»' «•»'a qiiam prior Carlhusiaj ((jui nanc

ofilcium vicani, quod tunc (ixuin noii crat, nec uni
s»ingularl monacho assignalum; sod postea nxum
fuit et merito,quia ad politiam ordinis prudeiiler
dispoiicndain sic maxime conveniebai.

Nuin. 4. Ipie tamen eremi terminoi, etc. Ternilno*
ruin iiomine apud nos ititclliguntur ccrti limitcs de«
signari, iutra quos statutum fuit ab initio, ut pos-
scssioncs posseiniis liabere , qtise sufllccrcnt .'^d sin-
gularuni doinoriim ordiuissustentalioncm,ita ut iron
indigeremus vagari ct qtia^rcre ad procurandum
t*obis undc sustentarcinur : qiiia id crat proposilo
iiostro cootrariutn , el abs(iue dubio in brevi lem-
pore Cuissot nostri institnti destructivum. Duplex

reverendtti Pater dicitur) non egredititr, panca
dica<nu8.

Amplissima est iila eremus, phires habens Mtisst-
mos inonies ei profundas valles, ita ut vix credi pa»*
sit qtianta spatia illic contineantur pasenonim et
nentorum iutra rupium pra^nipta nascentium et ibi
morientium , quia non patet via ad ligna indetraas-
[>Grianda, et his novissiinis lanliini temporibtis,
rtiin magnis laboribns intra qiiasdam ntpes via aperta
esl, ciijus bencflcio aliqtia pars isiarnm silvamm
polcst esse ulilis , incdiantibus officinis ferrariis.
Toia vcro illa ercnius noii |)ertinet ad Carthiisiain,
sed tantuin roagna illius pars, qna; sensim ad iiHiis

aulcirt apud nos lcrmittoruin spccies dislinguiitir, i) possessionem dcveuit. Quando enim primi pati^

quorum una posscssionuin , alia mouachorum voca- nosiri ad Carthusiam venertint , sanclus Hugo epi-

lur. Qui terniiui monachorum longe angustiores scopus Gratianopolitatius, et venerabins SignM

olitn eraiit quani posscssionum : natn iiilra eos con- abbas Cassp-Dei dederHut S. Bruiioni ct sociis ip^

liufibaiitur, et spaiium dcsiguubaut iutra quod mo- quidquid jtnis in ea habebaul : sed postea cxc.v^ 't

Digitized by

Google

665

CONSUETUDINES.

^

5. In Nalivilale quoque e( Pasclia et Pentecoste, et cum frater aliquts proressionem racturus est, mis-
sain cantat majorem. Quod idcirco scribimus , nc quis forte posterurum comua sibi velit assumere , vei
noinen suum quacumque gloria vel emineiitia celebrare.

6. In Adventu auteni et Quadragesima propier arctiorem sni custodiain, a prxdicia eiiam abstinel visi-
tatione» nisi aliqua maji^na necessitas coegerit vel utilitas. Scd et caetens temporibus nou passiro aut leviter
et pro qMacttnque vel persona vel causa ad domum descendil inreriorem.

COMMENTARIUS.
eadem eremo Carihusiana possessio , per pietatem A llnnc laudabilcm usum lerminos non egrediendi
probortim saecularium, qui illis cx charitate dede* semper servaverunt priores Carthusiae, subaudi ex-
nnil quod in ea possidebant, etiam aliquando id po-
sfiihfiiibus nostriseremilis» ut ab fnquietudinibus,
qiws non raro a 'nisttcis patiebantur, eximerentur,
nec non ut lerittini iUiiis Cartbnsiensis eremi, mati-
nif» a parte Sancti Laureniii , per naturales ternii-
nos, id est per praeruptas rupes, nolarentur et clan-
derentnr.

Sic ego sensim creverunt tcrminl Carthusiu^, ju-
vantibiis eliain certalim illuslrissiino capitu>o Gra-
tianopolitano et aliis, unde Carthusiae obvenenint
pascua illa ampla, qnaein snmmitate aUissimi nion-
lis vocati Ckarman-aon (qnod Lalrne sonat amrnU'
limam iummiiatem) sita sunt. Et inde est quod ler- '
inini Carthui^iae bifariain distinguantur, nempe in
lerminos privilegiatos , et terminos possessionum.
Tennini privilegiati dicuntur illi qui iuilio ordinis
designatt fiierunt, per gratiam snmmornm ponlifl-
cum sub protectione sedis apostolicae positf, et varHs
prlvilegiis decorati , prout snnt prohibiiiones , ne
inolieres possint iilos ingredi , ne homo possit intra
illos capi , qiiod esi aliqiia iinmunilatis ecclesiasticse
p.trticipaiio, et nlia hujusmodi, quse antiquis et pri"
mls illis terminis fuerunt concessa. Termini vero
possessionum dicuntnr illi , qui aliis terininis sen-
sim per varia tempora accesseiiint , ex donatlonibus
ei attribulioutbns nemopum , pascuorirm , et etiam
agrorum, qnae lamen nntiquis terminis sunt conli-
gun, et in ipsa magna eremo continentuf. Sine quo
lerminonim augmento certuin est nunqnam domum
Carthnsiie potuisse, crcsceniibus in dies oneribus ,
snbsistere absque vagandi et quxrendi neccssitu-
diffie, qiia^perse nostri instilu<i destrucliva est , ut
omntbus cordaiis pervium est. Quain etiam de causa
non vagandi nec quaerendi necesse fuit, ut tum in
majort Cartbnsia tum in aiiis domibus llcentia pos-
stdeiidi augereinr, ut suis locis probabitur. Sed qnae
ct qnanla esse jam inciperent illa onera teinpore R.
P. Guigonis, ipse narrabit inferius cap. 19.

Crescentibus ergo sic terminis possessionnm Car-
ihiisis in ipsa eremo, qnasi per juxia posiiionein,
erevil etiam ratio In prioribus Carihu.siae inspiciendi
quid ageretnr, aut quid agenduni esset inira diclos
lcrminos. £t inde esl qiiod ab inilio ordinis serva-
verunt sil»< libertatem personaliler invisenJi qnid-
quid anliquis terminis contiguiim de novo accede-
rei, CJin Bemfier ad eremum Carthusias pertincre
censerentur. Qaippe in ereuio a concursu hominum,
n pagis et villis remota consistuni, alque de terniinis
iion scnipulose cl physicc, sed moralitcr inlclligcn-
dis Jiic agilur*

tra casus urgeniis necessitaiis , prout sunt beUonim
tnmullns, pcstis, vocatio summi ponlificis et alta
hiijiisniodi, quae legem non habent« et non semel
evenenint in ordine. Nec ab hoc laudabili iisu uii-
quam, Deo prolegente, discedent, «daliorum Prio-
rum ordinis cxcmplum, quamvis circa illos, neces-
sitate cogente, res aliter sancila fuerii, ut suis locis
nolabilur.

Ilsec aulem stricta rcsidentia prioris Carthiislis
intra propriaro ereroum neccssaria judicaia est,
non tantum nt eo exemplo cceteri priores ab inuii-
libus discnrsibiis extra terminos doinorum suarum
ahslinerenl,ct concessa ex necessilateexlraeosegre-
diendi liberlate non abulerenlur, secl etiam ut nego-
tia onlinis, quae undique ad illum , sive per liiteras ,
sive per expressos nuntios deferuntur, sic damnum
ex responsionum dilaiione non paterentur, cum sem-
per in donio Carthnsi;B, vel saliem inlra ereini ^ir.-
bitum prior Carthusiae certo rcperiri sciaiur. Itec
pauca de eremo Carthusise et de priorum eius resi-
deiitia nnnc dixisse siifficiat.

Ibid. Sedes ejut ubilibel vel veititue. Ek* hoc
loco incipit apparere cur in ordine liiulus abbati.4,
nec ab ipso priore Carlhusiae ordinis gonerali, eliam
impelleuie aliquando S. sede apostolica, fuerit ac-
cepiaius. Mens enim ordinis, amici et fraires In
Chrislo dilcctissimi (iisdein enim verbis, qiiibus so-
cios alloquitur R. P. Guigo , erga vos uti non desir-
nam), mens, inquam , ordinis est, hic et iibique int
statuiis posiea cxpressa, ut iu dilectione et humili-
taie ambulcmus, ^t priores nihil sibi usurpent, nec
in tiiulis n c in rebus, sive ad victuin, sive ad vesti-
tum, sive ad snpeUeciilein pertinentibus, qnod eos »
monachis distlnguat. Et quidquid apparet io his per
statuta monachis non esse concessum, sibi ipsi^
etiam debent credere non licitum, exceplis iis qus&
iia prioratus inuniis snnt annexa, ut absque illis noa
possint bene et juxla menlem«ordinis adimpleru

Nuin. 5. Qttod idcirco icribimui.,* cornua iibive*-
/tl, etc. Istum loquendi modum e Scripiuris sacris-
assumpsit R. P. Guigo , iu quibus non raro. ambitua.
ille se supra alios exaitandi , pcr cornua asaumpta
|. expriiuiuir, veluli psal. lxxiv : Nolite extolUte in
altnm cornu vestrum.

Num. 6. Sed et ccelerii temporibui ncn paaimf etc. .
Hic patel quod hospitalitatis gratia, personas graves
et bonestas prior deduccbat ad domum inferiorem ,
vel ibi easvisitabal; nain ti'nc temporis ibi camc-
ras, in qiiibus hospite^ comnvaniler ad pernoctan*
dum in hac ninjori Carthusia excipercnlur, exblilis&e

Digitized by

Google

667 CUIGONIS I C4RTIlUSIi£ MAJORIS PRIOIUS V 66»

CAPITIJLUM XVI.
De procuralore domus inferiorU»
i. PrxficiUir eniin ab eo eidem domui unus e monacbis diligens procarator, sic enim euiii volumus
appellari. Qui universorum slrenue curam gerens , si magnum aliquid aut prster consuetudinem ageiKlQm
est» ad prioris recurril seniper consilium, nec grande aliquid, prxter ejus licenliam, donare praesamU
aut agcre.

2. Sed e't Ipse, quamvis^ exemplo Marlbx , cujussuscepit officium, circa multa sollicilari el lurbarine-
eesse babeat, sileniium lamen et quieiem cellae non penitus abjicere aut abborrere solei. Sed polios,
quantum domus negotia patiunlur, quasi ad tutissimum et quietissimum portus sinum, ad cellam seinper
recurrit, ullegendo, orando, medilando et turbulentos animi sui motus ex rerum exteriorum caravel
dispositione surgentes sedare, et in arcanis sui pecioris aliquid salubrct quod frairibus commissis in ca-
pitulo suaviter et sapienter eruciet , possit recondere. Tanto enim frequenlioribus prsdicaiionibus itidi-
gent, quanto luinus litieras norunt.

3. Qui si , quod absit, negligens aut prodigus aut conlumax invenlus fueril, sa^piusque corrupius emeo-
darc nolueril , subrogalo in locuin ejus meliore, ad celisc protinus cuslodiam revocatur, ui qui uequii
alienam» suam saltem opereiur saluiem*

CAPITULUM XVII.,
De inprmo qul miuitur ad inferiorem domum,

1. Quod si quem alium ex monachis ad inferiorem domum fecerit prior descendere (fil autem raro,
xndgna quadam et pene inevilabili necessitile, vel ad importabile t;Bdium relevandum, vel ad periculosaw
aliquando tentationem sedandam, vel ad genus aliquod morbi gravissimi uiiiiganduni), si qiiem ergola*
lium [al, alium] inCerius descendere prior fecerit, de dispositionibus et DCgoiiis totiusque domus cora nulla
se curiosilate intromittet.

8. Nou enim expedit babilatori cellae nosse bujusmodi, tum etlam totius domus paci contrariain esL

COMMENTARIUS.
certum est, quamvis eliam aliqua diversoria in su- A exsequendi in ordine. Cui si se conformare siudcant
periori domo baberentur, ul inrra videbiiur. olTiciales, non obstante ipsa rerum extenianiin ad-

Porro ea omnia quse iii hoc capitulo conlinenlur, ministralione, veri Carihusiani esse pcrseveraboni;
de verbo ad verbum relala babenlur iii antiquis sla- si vero iii rerum teinporalium curas ita se iuimer-
tulis II parL cap. 5, nn. i et seqq. ; cap. 6, iiti. i , gant, ul sludium orationis in(im.%, cellae secreiun,
25, 30, 2, 5 et 24 ; et ideo nibil prorsus ex boc ca- et spiritualis lectionis oecupaiioncm a se abjicianl,
pitulo fuit omissum quod in vetera statula uon fue- bic contra se babent judicium conscripium.
rit iransfusum. Cap. XYII. — Ex boc capitulo apparere iucipit

Cap. XVI. — De procuratore domus inferioris, Ea discretio quam sibi pro regula prliicipali posueranl
o:iinia qu» in boc capilnlo babentur, procuralorJ iiislituti nostri fundalores, et ibi exprimunlur casus
domus iuferioris possunl tanlum applicari : naiu in in quibus aliquod levamen, salva proposili nnslri
domibus in quibus doinus inferior non erat, plura subslantia, infirmis dare tunc consueveranl. Sed iJ
qux bic dicunlur tiou racicbat, proul per ordiualio- non est anipliiis iii usu apud iips, eo qiiod posl|»ri-
nes capitulorum generalium deiiiccps delerniinaium niuin ordinis sxculum, iu ouinibus fere doinibus
fuit, ut suis locis videbilur. Cur aulem douius infe- q"% conslruciae fuerunt, nulla fuerit aedificaia do-
rior consiriicta fucrit in domo Majoris Carthusiae, ^ mus inrerior a domo superiori separala, quiacon-
ct poslea ad ejus iniilalionem in anliquioribus do- suliius judicatum est, ad perfecttonem in^tiluli oo-
inibus ordinis, quaeeiiam Correrio? vocanlur, nomine stri observantiam , u( omnes tam monachi quam
a^sumpto ab illo inferiori domo Carlhusix quae Cor- conversi inlra unius et ejusdem domus ambiiuro
reria dicitur? Id faclum credimus ut a domo supe- morarentur sub ejiisdem prioris oculis, et sub
riori, ubi monachi habitabant, omuis slrepilus ille iisdem spirituaiibus exerciliis constituti, xdifira^
arceretur, qui reifamiliari procurandoinaluralisesl, tis (amen separatim a clauslro efficinis, et aiiis
et ne ex tumuliu recedeutium quics mouacboruin iu simiiibus, ubi absque monachorum interturbalioiie
suis cellulis turbarelur. hospiies reciperentur, el res familiares perficereolur.

^\im.i.Quiuniv^r8orum,eic.faHtpr(vterconsnelU' Usns ergo ille antiquus est in melius mutalus, et
dinem. Hic procuratoris cura qualis esset, et ad qu;e subsidia inlra eamdem domum cautius nuQC miui-
se extenderet exprimitur, nempe ad uiiiversa qu;e strari possunt infirinis, adinstar eorum qux in illa
geri solebanl in doiuo iiiferiori, et juxla coiisneiudi-' domo iuferiori aniitjuitus poterant concedi.
nem, nam statim alque quid practer coiisuela ge- Num. 2. Non enini expedit habitatori cellce, elc.
reiidum occurrlt, ad priorem hic reniilliiar. Ilic oxpressum habemus quantum curiosilas se im-

lii boc capiiulo, quod de verbo ad verbum relatum miscendi negoiiis lcmporalibus domorum nociva ab
babcs in antiquis Slatutis, part. ii, cnp. 8, n. i ci initio judicuta sit viris pio Mariae exercilio addi
u. 53, habctur cgregia furma mlnisierium MartLx scendo ct cxerccndo deputatis: el illud idem csi

Digitized by

Google

m CONSUETUDINES. 670

Extraneis, itlsi jussus, non loquelur, nec. conversispassim et quibuslibet, sed his tantum quibvs priorl
vei dispensatori placoerit : ut si (alis est qui enidire ei consolari polcns si(, cum bts loquatur qui erudirl
et consdari egeot; sin aolem ipse consolaiione vel erudKione opus babei, eum his 9tti h»c prestare no-
venint.

CAPiTULUM ivin.

liem de proeuratore^
Hoc eliam omiitendtHn non est, quod pene taraeaobliti fueranius, quia pnedictos procorator In domtr
inferiori VLce& prioris exercens« bospiies suscipit, osculatur, et si tali (id esl circa sextam) v^iunt tenw
pore, et tales personae, boc esl religtosae sunt, ei praecipuum non est jejunium, prandei cum eis, abslL-
ueotiae ccnsura sobita, et ad priorem quos digiios judical congrueiiter transmiltit»

COMMENTAaiUS.
quod statota noslra tam anliqoa quam moderna j^ bant, ul etiam jejunium ordinis posset frangi a pra-
uniopere coiumendant, eadem verba repeteodo qua» euratore illos excipiente. Verbum autem, prandet^

bic scribit R. P. Guigo^ et alia plura addendo.

Nnm.^. Exlraneu niit yuMtii,elc.Id3igniGcalquod
cum extraneis , ad domum iiiferiorem passim adve-
nieutibus, monachus infirmus iliuc missus loqui
iion poterat siiie licentia (boc sibi vull verbum nid
jtMttts , quo etiam pro iicentia signiGcanda aiibi uti-
tur R. Paler Guigo) , nec eiiain cum qulbuscunque
coQversis. De dispensatoris aulein piactto bic Gt
meniio, quia, ol infra videbilur, ad conversum, qui
officiuiu di8peiisatorisexercebal,pertinebatin absen*
tia prioris et procuratoris dare aiiis conversis iicen-
tiam loquendi • sine qua licentia silentiuin frangere
ilUs illiciluin erat, nii»i in casibus qui per statuta
dciermiiiantur.

Ibid. Ul $i tali$ est^ eic. Inde apparet qoantum in
dandts colloquendi licentiis habenda sil ratio majo-
ris uiilitatis spiritualis, secundum meniem R. Patris
Guigonis, ul solalium externiuii iuterno et spirituaii
noQ remaneal desiitutuin, servata prudenliae discrc'
tionejuxta qualitalem infirmiet inGrinUalis«

Cap. XVIII. — In domo tu/ertort, vice$ priori$
euTcemj eic, hospiies $u$cipU, Indc evidens est
quod procurator viceni agebal prioris iii donio in-
feriori, erquod tunc bospilcs ad Carihirsiam ve-
nientes in domo inreriori primo recipiebantur, et
postea ad priorem ad domuin supbrioreiu iniiiehan-.
tur, servala discrelione bic notaia, qni laiuen prk>r
ad bospites invisendos, si id mererentur, ad domum
uferiorem desceiidebal, ut supra cap. xv, n. 6, ex-
priinitur.

Qrca $extam , elc, el praeipuum non e$t jeju"
fuum^ prandel, etc. In boc apparel quanlum abesset
a prunis ordiuis proressoribiis obslinata qua^dain
adliaerenlia suis absunentiis, quas subdeudas esse
aliquaudo cbarilati et seinper obedieiiti»: , verbis
docebanl el exemplis deinoiisirabant. Qiio Gne id
faeerent? Ut propriain subditoruin ordinis volun-
tateni ad omnia scmper flexibilein redderenl, ct ex-
hiberent ad nostri inslituli ralionein pcrliuere, ut
omiiia omnibus, quantum satis, lieri studeamus.
Hospilalitatis ergo gratia hospiius advenienles, sic
probala cbaritatis urbanitate apud nos recipi vole-

(S) Quando de insliluendis pro viris niiliiarlbus
splendidis conviviis loquiiiiur, id non iiiteiligiinus
Mcundum usum sa^cularis splendoris, sed secuuduin
usum ordiuis, id est quod couvivia isla spleiidida a

quo eliam cmnam exprimit R. Pater Guigo, tecto*
rem movere non debet cum aKbi, nempe cap. 5 ,
n. 7, eodem verbo ad exprimendum tom co6nam,
tum prandtnm utatur.

Hospitaliialis itaque religiosae urbanitas, qo»
huc usque in ordine fuit cominendata» a primi»
Patribus nostris originein sumpsit, quae si semper
et ubique in domibus servetur juxta moderationeni
et discretionem in inodernis statutls expressam,
tonc immunes erimus ab omni naevo justae repreheiw
sionis. Secus vero, si ihnites honesiae mediocriiatis,
servata personarum et locorura qnalitate, exceda-
mus, cum id tum per antiqoa staiota, tom per nova
B vetitom sit, nisi ad id nos cogat inevitabilis neces-
sltas. Explico exemplis. Viget bellurn, domus aU«
qua ordinis undique militibus circumdaior, et in
periciilo «st maxima damna incurrendi, nlsi ducom
et ollieialiuin gratiam sibi conciliel, prout tot anuis
experti somua in domibus Picardiae, Belgii etGer*
mania : quis cordatos possit joste reprehendere
offlciales domos ilHos si inviient duces, et splendida
quxdam iiistruantconYivia(5) adcapUndam virornm
iniliiariuin benevolenliam, qiii nesciont statutis re«
gularibus aitendere, sed potant injuriam sibi fieri
nisi mensam opipare paraiam inveniant ; cul si ali-
qiiiddesitquodsudBConditioni defoeri putant, ira-
s<:untur et occasiones se vindicandi quscrunt, prout
idetitidem cxperii sumus, imo nec excusatione»
admittuntab iinpossibilitate reperiendi pretiosiora
esculenta deductas. Idem noniiunqtiam accidit circa
quosdam nobiles sa^culares, quoruin favoril^us in
ccrtis casfbus absolute indlgoinus, qnibiis si inens<i
illorum qualiiatiiaut appetitui coiivenienter parala
non oircratiir, se offensos repuiant, et ex nmicls
fiuiit nobis infensi. Videre est miseritira. In istis
ergo casibus^ qnibiis cedilur tantum necessitnti,
temere judicarent, qiii liaec videndo nos de niniio in
epiilis illis splendore condemnarent.

Cessantibus vero istis causis, hi est, si eadem
faceremus, quando cum cordatis et piis viris iiobis
agendum est, qui seiunt bene perpendere quid a
veris Carlhusianis possil, servata dccentia et qoali-

nobis assumantur ex respeclu ad usnm consnelunTi
ordinis. — Hasc Edilor Carihtt$ianu$ t« Uonilo aa
Lectorem.adcatcem voluminis. .

Digitized by

Google

$71 . CLICONIS I CARTflUSIiE MAiOniS PKIORIS V, c/2

CAriTULUM XIX.
De equUaturis hospitum.
i. IpWum aiiteni hospitum personas tantum, nonfitiam eqiiitaturas procuramos, talesqiie lectosds
et cibos qualibus ipsi vescimur, pncparamus* Quod (videlicet quod equos non proouramus) necui forle
videatur ausierum, et non discretioni sobrise sed duritix potius et avariiiae imputet vitios» ; considerei,
qusesumus, quam arcta, quam dura, quain pene sterili maneamus iii eremo, et quod niliii; lioc est nullas
possessiones nullosqoe reditus extra possideamus. Praeterea frequentiam attendat bospilum, quibiis ne-
qtiaquam ^sturae, nedum annonae possent nostrae sufflcere, quippe quae nec nostris sufflciunt animalibn,
nam etsagmarios nostros et ovesextra mittimus byematiim.
2. Accedit eliam ad hoc qnod vagnndi et qnaesiundi horremus omnlno, tanquam pericujosissimaro,

COMMENTARIUS*
tatis personarum reverentta, desiderari : non tnn- A Patres no&lri, sed non justo desiderio babendi in-
tum roereremur de relaxalione argui, sed etiam tra terminos sibi assignaios unde paciflce possent

irrkieri. Et hxc videiido prudeniea hospites jure et
merito possent in corde suo dlcere : Hi, si essent
veri Cartbusianiy sclrenl utique qu« et qualia a se
ministrari debeant^suis hospitibus, ui religiose cum
eis agatur.

De hoG ergo prononlio nos polius roereri irrisio-
nem quam approbationemy si notabiliter et scien-
ter in hac parte excedamus. Sed fatendum est etiam
in hoc posse facile errart et temere judicari ab ex-
traneis, qui nescientes causas et rationes, quibus'
non raro quasi Invite movemur ad mensaro pauio
lauiius instruendam, statim nos condemnarent, et
quod Decessitati tantum tribuendum est, nostr»
jiberae voluntati impularent.

Omnibus tandem occurretur, sl discrelio in po-
stremis staiutis noiaia bona fide servetur, ubi res
perhaec verba concluditur: Qaanto rariui^ tanlo
melitti,

Demum si aliquando In quibnsdam domibus et
ab aliquibus officialibus in hac parte erraretur, nec
ordini nec conveniui regulari domorum id impulan-
dum esset. Convenlus enira, quo corpus ordinis
coinponiiur, nisi prorsus coinmnne habet cum re-
reptione hospitum, et nullo modo participat istis
exccssibus, cum pitantiam aequaliter ordinatam sem-
per habeant in cella singuli convcntuales. Imo nec
sciant quid in camera hospilum ministretur, sed

subsistere, et necessitatibus suis sufficienter pro-
videre, et non tantum Hlls necessitatibus qiias
absolutas vocamus, sed etiam illis qiis inorales
dicuniur, cum ex praescnti et seqnentibns eapiinlis
pateatillostunchabuissenon tantum imde bospilrs
advenieDtesbonesteexciperentyScd etiam undeeke-
mosynas facereni.

Rationem assignat pins scriptor, cnr non procii-
rarent eqnitaturas hospitiim, quae ratio adbnc snb-
sistit. Nam In tanta omnigen^rum hospilum moiri-
pllcatione ad invisendam domnin Carthiisiae undi<|nf
conflueiitium (quorum nnmerus ad septem ani octo
millia hominum in anno nonnnnquam exlendiior),
nec reditus nec oeconomia Carthusiae possent snfli-
cere, si equitaturae nobilium bospitum a nobis pro-
curarentur sive alerenlur. Hac de causa, nnmero
hospitum in diea crescente, adacti fuimus nnperis
annis ad cons»truendum hospitium pnblicnm eilra
pontem Cartbosiae, in quo publiciis hospes eqniia-
turas, et cursores, ut vocant, hospittim exci|ierei.
Si qui vero de hac re conlra nos inurmurent, respon-
deat illis pro iiobis R. P. Guigo, qui freqnenliam
iilam bospitum Carthusiam inviscntinm jam suo
tempore natam, InK^etquasi adultain ^uisse nos
cdocet.

Ibid. Talesque ieeto$ eii et ciboi, etc. Hic lociis
intelligendus est in sensu discrelionis. Nam absiir-

ad solos priores et procuratores periineret ista q dum csset pittare qiiod diebus abstinentiae depotaiis,

personalis transgressio, quae ad visitaiorum exarnen
in sequenti visitntione adduci, et condigna animad-
vcrsione plecii deberet.

Idem judicariduin esi do aliis similibns transgres-
sionibus, qux personales sunt, et q\m nunquam in
ordinem poterunt jusle refundi, quandiu per con-
digiias reprehensioncs et animadversiones contra
eas reclaroabitiir, et pro possibiii punienlur ; hi
eiiiin tanturo qui lacent conseniire videntur.

Totum hoc R. Patris Guigonis capitulum trans*
iiiissum habetur cap. 8 et sec. part. antiq. Stai.

Cap. XIX — Num. i. Ipiorum autem hoipHum
clc, non etiam equitalnras. Ex hoc et sequentibus
capitulia deliel hauriri unde poslea capilulum 41,

panem tantum el aqnam cum sale suSs hospitibns
tunc offerrenl, sicut de monachis ordinatur, 'Sed
id inlclligenduin est in genere de escis illis qoibns
nti solebant, prout sunl pisces, ova, caseus et frn»-
clus, servatis tamen forsitan temporibus, nt in
Advcntu et aliis dtebns per staiuta ordinis assigna-
tis, nec ova, nec caseus, etiam ipsis hospiiibust
excepta rationabili caiisa, ministrarentur.

Ad lectos auiem Baccularibus praeparandos, non
habebant matalitia, sed eosdem honeste coo|)ertos
ofierebant, quibus nostri utebantur, nempe in mo-
ditm aboci compositos, secundum morem qui etiam
nnnc perseverat et in omnibus Carthnsianorofn
cellulie videtur. Qui modus satis commodus est,

Qhi de fugienda ciipiditate agiiur, possit recie in- D maxime in locis frigidis, proot cst Carlhusia, qm
tclligi. Pcrspicuum enim est quod cupiditali ali- qui«in ipsis dormiunt sunt velut in abaco conclosi»
quiit possidcndi exlra tcrniiuos renuniiareiil priini et sic a majori frigore scrvanlur. Si vcro aostris

Digitized by

Google

675 CONSUETUDINES. m

consuetudinem, quam in mullis, qnoriim pios bbores et sanctam in Gliristo conversalionem satis laudare
non sufficimus, occasione misericordiae, ut scllicet quod supervenieniibus tribuatur acqiiirant, mulluin
inolevisse dolemus.

3. Sed etipsis hospilibus non parumhoc expedire putamus, qui nosiris spiritalibus scu corporaiibus
ita debent bonis communicare, ut nos ad niala non coganl dcciinare. Ad mala autem declinare lunc faciuiit,
fti suis nos expensis ad vagandum quaerendumquc compellunt.

€APiTULUM XX.
De pauperibui et eieemo$ym$, ^

i . Pauperibus saeculi panem vel aliud aiiquid, quod vel facuitas offert vel volunlas suggerit damus»
raro tecto suscipimus, scd ad villam magis mlttimus hospitatum. Non enim propler alienorum tem-
poralein curam corporura, sed pro nostrarum sempiterna saluie animanim in bujns ereiiii secessus
aiirMgimus. £t ideo mirandum non esl si plus familiaritatis et solatii his qui pro animabus quam qni
pro suis b\]c corporibus veniunt, eihibemus. Alioquin non in tam asperis et remotis et pene inacccssibi-
li5us locls (qiio quicunque coqioralis solalii venerit gratia, plus patialur iaboris quam assequatur re-
niedii), sed in strala potius publica ollm debueramus ulique consedisse.

COMMENTARIUS.
teinporibus aliquld apud nos indultum sit circa ^ horrendam , invebitur R. P. 4vuigo, quia ex . dla-
lecios hospitnm, id ad merain polittam extemam cC nieiro pugnai cum instituto noslro, ad quod ser-

ad temporum decentiam periinet, nec in ullo laedit
observaniiam regnlarem, cum ad personas ordinis
non s|)ectet, qu» eisdem semper leciis utuntur
quibus primi Patres ordinis utebantur.

Num. I • Sagmario$no$troiHextra\nt'Ulimut hiematum,
Per sagmarios mulos intelligil, quorum adminicuio
ea tanium possumus eliam nunc habere quae extra
eremuro nascunrur aut crcscunt, prout sunt vinum,
Vriiicum, oleum, etc. Nam curnis non . possunt ex
pede rtipium nsque ad Carthusiam ascendere ; uiiye
muiorum dorsis ea ad nos advehi necesse est.
Adhitc eiiam cogimur vaccas ct alia animalia extra
eremuin mitlere hiematum. Sagmarii aufeni nomen.

vandum unum e duobus eligendum esi : nempe, vei
habendum est unde personaaet doious ordinis paci-
fice sustententur, absque uUa necessitale quserendf ,
cum vit^ soliiarias ratio id exigat, et necesse sit ui
monachus cesset esse solitariu^, statim atque quic*
rere sibi necessarja extra domum cogitur ; vei si non
habe^tur,jam ex necessitate sibi provideniii cesset
etiam esse solitarios, ac proinde Canhiisianus. De
hac ergo re idem dicendum est quod de nive. Non
polest esse nix calida ; statim enim atque Catiila
est, dcsinit esse nix.

Zelum autem suum hic discrete exerit sanctus
vir, et videndo quo prtetexiu quidam roonacbi lune

a $agmate formatum est, quod verbum pro jumenti B temporis pruritnm possessioncs muUiplicandi et

sella, sive strato, accipitur, a quo sagmarius vocatus
est mulus sagmati portando destiuatus.

Ex hoc auiem ioco evidens est quod, licet renun-
tiarent opiimi Patres cupiditali aliquid possidendi
exira eremlim, id slricte inieliigendum est de spe-
ciebus renira qnx in capituIo4l inferius exprimentur.
Nani cerium est illos tunc habuisse stabula ei pasctia
in confinibus eremi Carllrasise, ad pedes videlim rn-
pium existentia, quorum adminiculoanimalibus suis
lempore hiemis providerent. Eratenim inevilabilis ne-
cessiias id habendi, alioquin magno pretio illis elo-
canda fuissent stabula, et fenum cmendum ad nu-
triendaanimalia, ac sic expensarum graviia^res fami-
liares integre absorbuisset. Id quidein satis probatutn

absque nllo (ine acqiiirendi velabant, occurrit nobis
et velamen illud aufert et rejicit, ne qiiando tenln -■
tio eo utendi noslros invaderet, proiit hic legiiiir.
Habeant ergo idem R. Patris Guigonis . responsiim
officiales ordinis, qui apud nos etiaro semper nova
acquirendi pruritum vellenl, ementito illo pietaiis
pro^iexlu et colore admittcre, el aiidiant a nie do*
mos et officiales ordinis eadem via el eodem gressti
a sui instiluti et a sus profess^ionis spiritu discederc,
quoabsque justa etnecessaria causa,novas et super-
fliias possessiones conantur et sludent sibi compa^
rare. Sic enim ex spiritualibus sensim fiunl lem-
porales, et ex monachis s%culares. At nihii horum
ad nostros spectnt claustrales, quibus ordinis corpus

babeiur per cap. 76 Consuetudiniim pnesentium ; C componitur, scd ad officiaies qui sunt lantum istius

sed nullus remanet scrupulo locus, duni visuntur
adhuc rudera veterum istorum slabulorum, quae
aiitmalibus exciptendis inserviebant. In quo eliam
loco congregabantur triticuin et alia necessaria,
qiia^ posica per li^rribilem transilum, qui vocatur
le Frou, huineris hominom ad snmmiiatem ciijus •
dain rupis dcferebantur ; uude poslea dorsis mulo-
ruin imposiia per villam vocatam Rucheriam ad
doiiium CarlhuslGC transvebebanlur.

Wuin. 2. Vagandi et qumUandi^ eic. Merito coii-
.tra hunc consnetudincin, quasi conlra rcni nobis

corporis menibra singiilaria. Claustrales enim, elhi
possessiones augeanlur, ac inde ex temporaliiim
mulliplieatione officialium, sollicitudines etiaro inul-
tipltcentor, semper reroanent in clanstro quieti, ncc
quidquam illorum attingit eos, imo nesciont nec
quid domus habeat aut possideat, nec quid ab offi-
cialibos agatur.

Cap. XX. — Num 1. PauperibH$ $a€uti panem,
elc, $ed ad viltam, ctc.. Sxcidi iiomine intciligil
pauperes sseculares, in quibus juvandis qualiutem
facuUaluin, ei in dando libertaiem servari volcbat.

Digitized by

Google

^73 GUIGONIS I CARTIIUSIiE M.\JORIS PRFORIS V m

2. Habeat itaqiie &]ai'lha laudahile qui<lcin, sed lamen non sine sollicitudine el perlHrbalione
mfimterlum, nee sororem sollicitet Ciirisli vesUgiis iiili;ercnlem, et quonram ipse est Deus vacando
videntem , spirilum suuni scopenlem, suamque oraiionem in sinum suum conYerleuicm, ctquid siM
in sc loquotur boinimis andienlem, sicque ex quonlula, per speculum ct in acnigmate parfe poiest,
qnam esl saavis guslantcin cl vidcnlcm, ct lam pro ipsa quani pro cunclis Uliier laboranlibus ci*
orantem.

3. Quod si soUicitnrc non dcsinit, babct iHa non soluro justissimum jndiccm, sed eliam fidelissimom
advocalun^ipsum viddicel Dominum, qui propositum ejus non solam dofcnderc, sed eliam commcndare
dignatur dicens : Maria opiimam pnrtem elegii quce non auferetur ab ea {Luc, x). Dicendo optimam, non
Inntum commendavit, sedetsororis laboriosis actibus prxtulit. Dicendo non attfi^rerur, defendit, et Desol-
licitudimbus cjus el perturbalioiiibus, quamlibet piis, scse inserereiy excusavit.

CGMMENTARIUS-
€nr vero raro, id est extra magnam neccssitatem, A nes angere debuit. Aiioquin non poluissel absqae

apud nos leclo tunc susciperenlur ? Id priklenlis-
sime ficbat, ne inde atirabcrcntur ad hanc eroinum
pauperam catervsc, quiR. solitudinem nostram inler-
turbarcnt ct tolam rem familiarem absorbcrent, ne
etiain snb practexlu pauperlatis venirent ad nos vagi
et otrosi homines, imo non raro scelesti, qui coin-
inissis enormibus criminibus, (ixuni non audentcs
haberc domicilium, assumplis percgrinorum insi*
gniis ubique discurrunt. A longe pra^seniicbat vir
sanctus quod postea domui buic irrcmediabililcr
aeddit, per concursum omnigenum bominuin et
pcregrinorum, qnibus pro posse mensa, teclum et
pecuniaria elccmosyna ministrantur , ct quibus
nunquam sufficerent reditua et occonomia hujus

qu^ercndi (quod borrcnduin csl R. P. Guiiioni) iic-
cessitate subsisicre.

Principium hi^us capituli usque ad illa vcrba,
miitims hospitalum , relatiim habelur eisdem verbis
cap. 26 sccundx part. anliq. stolut., n. i. Cxteravero
in anliqua slalula non fuerunt transfusa, quia sta-
tutorum condendornm rationi non convcniuiil, ciiin
tanliim conlineant zelosam qnamdam rationis sui
facti<adicti reddilionem, quam tamcii indiscossam
non praetermiiiemus.

iam probabiliter prodire cocperant tempore R.
Patris Giiigonis susurmtionns et muriiiur.itiones
corum qui institulnm nostrum inutile quidinEccic-
sia Dei esse blaterabant, et conlra iiostros soliia-

domus, nisi ea qu% illustrissima coinitissa provin- " rios murmnrabant, quod sibi solis vacare volenies,

ciae domui huic contulit a primis temporibus, in
•va, butyriim, caseiim, pisces et similia esculenta
iHipenderepercommuiationeracum vicinis rusticis
liccret.

Usus ergo iste scnsim introducluscsf, cl chari-
laie, ciijus visccra cx pra^sentfbus vagoruin islorum
iieccssiiatibus sivc vcris sive (ictis movebantur,
impellenle, taiidem in consueiudiucm vcrsus cst, ita
utex quodam lictitio j\<re ab ilia consiKtudinc ex-
orto, velut hi axioma publiciim aliqiiando transierit,
qnod cuique liberum esset ad Cartbusiam veiiire, et
ibi per tres dies continuos hospitii beneficio frui,
tamiuam ex fundationc talibus hospitibus debiio.
Quid inde inquietudinis, laboriset expcnsarum (qua^
longemetiusin jiivandis veris paiiperibiis circum- ^
Ticinis impemlercnlur) imic domui Majoris Carlhubiae
eveneiii. vixpotest explicari. Utenim paupertaicm
melius fingaiit, non raro caicros et tiblas iuter ve-
pres abscoiidunt, prinsquam ad limen domus acce-
dant, ut seminiidi et discalceatt appareRtes» ettam
Vigente frtgore, recipiant caleeos el alia quibus
legantur. Quse lepide dieta sint, ut agnoscatnr qua-
lis sil pereftrtnomm nostroriim astulia el industria.
Fraesentietktt ista vir sanctus, scd crcsccnte scnsiro
ordine ct hujus eremi opinione per lotuin otbem se
divnlgante, impossibile fuit, moralitcr ioquendo,
hanc vicissitudincm devitare, a qua cliam impO£«i-
biiius est sc unquam liberare. Id vero una ex pnc-
cipuis cansis fuit, cur domus Carthusix possessio-

avara quaihim scdulitate advcnientium saeculariuni
(eliamsi egeni essent) ticrbas quantum possenia
siia ereino repellcrent. Haoc et similia per vulgiis
spargcbanl isti in Jiscreli aut invidi acmulatores ; et
nc cx illorum sparsis rumoribus piisilli scaudaliza-
rentur, occiirrit iliis R. P. Guigo, et ingenno xqtie
ac priideiiti et acuto docioque modo, yauas illoruin
raiiones rcfiiiat.

Miim. i. Non enim propter alienorum temporalm
curam corporum^ etc. si plui familiaritatis^ etc. Ilic
plene conviucil errare eos qut duritiae impulabant
scdiiritalem illam arceiidi a sua ereino mendi-
cos extraneos ; et explicat a nostro proposito non
csse alieiium, cum pia familiaritnte eos excipere,
qtii pro spirituali profectu quaerendo ad dqs ve*
niunt.

Num. 2. Habe^it ilaqHe Martha^ Hic pie simul H
docle occurrit argiimentis corum qui.vitam Cartha-
ftiafitm impetere vohint, et de inulilitale aut otiosi-
tate arguunt. Si aiitem tanti viri ineluctabilibus
rationibus addere aliquid nobis Iiceat,.haoc dicemus:
Certe quando aliquis concionator intra scrinii se-
crelum se recipil, ut ibi componendis concionibus
\acct, nema est qiii tam uiili operi incumbentem
de inutilitate arguat. Ad hoc enim tantum ab ocii-
lis et a consortio houiiuiim se retrahit, ut prsparet
unde possit verbis composiiis venlates Chri&lianas
illis exponere, et ad rcgno coelorum vim faciendam
inciuirc. Qiio autein veritalcs ab illo pnedicanda!

Digitized by

Google

>,77 COIH^UETOWNES. 678

4. Ergo ego relicUi celln mea, clanslro roeo, et quid proposuerim obliius, propler gyrovagos gyrofafss,
propier pallonahos paliooarias, et propter soscipiendos pascendosque saecutares effidar saecuiaris? iUf,
illi ipsi eant polius ut coeperunt, mundumque circuroeant, ne si et ego iero, ipsorum de me numerositas
angeaiur. Autsi urgent penitus ut eam ego, cessent ipsi, facianlque quod cgo facio, ut merito religio-
sorum labore pascanlur alque periculo.

5. Hic fortasse dixerit qutspiam : Qnid ergo de his quas Tobis superant faciiis ? Qui mordenti hoc

quxrii aniroo, audiat sui sepolios irabem, quam alieni oculi curare dcbere fesiucain. Qui auiem amiea

lioc dicuni ?olnniate, noTerint abundare sancios Tiros tcI congregationes» quorum inopiae multo magis

qnaro saMsuIarium compati debcamus, secuudum illud Aposloli : Operemur bonum ad omnei, maxtme auteni

ad domesticos fidei (Galat, ti).

COMMENTzVRIUS.

sublimiores sunt» et ad Toiunlalis Ghrisli proposi-
luiu ct exsecuiionem facilius et efficacius capieu-
dum atque in synopsim Tcluti redigendum magis
couducHut, eo pluris laborem et applicationem islius
latcntis et ab hominibus separati concionatoris sesti-
mandum essc nemo est, qiii inficins eat. Porro
oiDnibus perspicuum est pRedicalionein quse 6t per
eseoipla, longe praH^ellere illa quse fit tantum per
verba.

liis ergo cx omnium cordaiorum consensu et ne-
inine discrepante admissis et posilis, facile est pro-
lare ciijus utiJitatis sit in Ecclesia Dei bonusCarlbu-
sianus, ct studiom illius posse cum studio celebrio-
nun concionatorom merilo comparari.

Si intra clausirum residet el in cella lalet, id fit
;i(] componeiidam •preliosam concionem exempli, non
qux per horam tantum durel, prout dorat commu-
iiiterpraedicatio per Terba^sed qiiaeper dies inte-
grus, pcr menses, per annos, imo per totum Tiiae
curriciilumy illam coDiponenlis et pRBdicantis, per-
durel.

Halcria illius concionis est omnium Teritatum
Chrisiianaruin quasi synopsis, el inier pr«cipuas
praclicas prima : nam de perfecia sui abnegatione
ibi agiiur, et ad eam omnibus Chrislianis, per iliain
ciempli concionem, via parator et facillor reddi-
lur. Operibos enim exhibet nihil esse inter rcs hu-
manas, etiam illas quarum hoinines credunt Tix
«uqnam prtTationem ferri possc, quod non possit
geaerosoi abnegationl propier Deum susceptae con-
jugari; sicque foriiter et suaTiier suadet talis sermo
exempli, renuniiandum esse qnibuscunqoe rebus ct
seipsum perfecte abnegandom, ad Christom ubiqoe
«equendom.

Porro lalis concio lot habct rntiones ad persua-
deiidum bominibus studiom obediendi Christo et
sequeadi illum, abnegando seipsum, quot concio-
Baior actus sose professionis facit ; per quos omni-
bushuminibus deroonstrat omnia esse possibiiia,* his
qui Christi Tocein audire volunt, et illum sequi.

Absit autem a me, amici et fratres in Christo dl-
lectissimi, ot inde ad aiiquam Tesiri bonamcpinio-
nm velim tos provocare, sed id tanium dicimus
Bt conTenientem de nostro insiiloto opinionem ha-
beamas, Ulod, ut par est, sestiroemus et bonoremus,
ei inde etiam sanctttni timorem concipiamus ne
«X noslra culpa Tci infidelitate ad bene implenda

A nostrae profcssionis munia , ohiccm ponamiis ordi-
nationi divinae, qiiae nosiruni insiilutum nasci voluir,
co proposilo, ut vila noslra a niundo separata et a
rebus humanis abstracta esset pracdicatiocontiuua,
quae h^mines indesinenlcrcoutinuo cxemplainstrue-
rei de necessitaie abnegandi seipsum, etsuaviterad
illius abnegaiiouis praxinrailiceret. Sedsi tum no-
stra propria salus, tum utillus ordinis in Ecclesia
Dei, in abnegatione smi ipsius sint fundatae, altcra
peribit, et altera ad nihilum valebil, si a spirilu et
praxi isiius pretiosae abnegaiionis declinemus.

ilis tandcm paucis verbis rem isiam pcrsiringo.
Yulde uiilis est Ecclesiae Dei boniis Carthusianus,
qui prasi verae abnegalionis sui ipsius studiose va-
cat, ct iliam aliisper cxemplum anuuntiat; modicac

^.ulililalis est, qui in hac exercitalione remisse agii:
scd nullius utilitatis illum esse pronunlio , qui in
hac exercitatione prorsus desidiosus est, quia nec
Deo gratus, nec aliis utilis csse potesl, cum nec sibi
uiilis sit. Attamen etsi corporis ordinis membrum
6it desidiosiis iUe ct inutilis monachus, non iinpe-
dit quontinus propositum Dei in corporis ordinis

^ inslitulione cffecium suum liabeat, uam etsi inembra
quaedam dcbilia ordo habeat«aut non sana, corpus
illius nihilominusvivit ac viget, et comiuunilas Car-
ibusiana Ecclesiae et oculis hominum apparet iit
corpus, non ut meinbrum.

Nuin. 4. Ergo ego relicia cella mea^ etc, prof.ler
paUonarhs. Yerbum istml faUonarii qiioruiwdam ani-

p mos non inodice discruciavit ad deicgenJuui quij
sibi vellet per hoc verbum R. Pater Cuigo. Sed talia
verba polius lemporanca suni quam Laiiua : ct cx
cogiiomine cerlo hominum generi vago, oiioso si-
mul, et forte sub aliquo pietatis prxicxlu mendi-
canti imposito ortum habuil, ex vulgari idiomat;
temporis iliius priinum assuu^pio, cl postea Lalinc
expresso. Ejusdem cerle speciei esse crcdendum cst
cum verbo Hugonoii^ quo in Cailia Calvinislae in- .
digitaulur.

Ilabent hic boni officialels Carthusiani quid rc-
spondeani imporlnnis et indiscretis saeciilaribos, qui
credereni omnia negoiia ab ipsis esse deserenda, ut
colioqniis superfluis secum vacarent, mensas sibi In
domibos nostris semper debere offerri, et saecolaria
D officia reddi. An propier iuscipiendos pascendohqu$
sa^cnlares^ ait R. P. Goigo, eficiar swcularis?

Niim. 5. Quid ergo de his^qunevobissupe&int fack

Digitized by

Google

rO GUIGONIS I GiVRTHUSIiE MAJOmS PRIOfllS V' m

6. SiiiU eliani hic villsR proxiniae, noiis nobis plenas pauperibus, qiio portarl dislribttiqiie possit, si
qnid nobis reliqimm fiierit. Hoe enim meiius recliusque piitamiis, ut si quid piuscoLum distribtteMlni
est, ifluc magis quidquld esl dqM>rtetur, quam inde biic multitiulo vocetiir.

7. Verum qui dom.us hujus expensas noverit, nou de superfluis qnaeret quid faciamtts, sed potius stnpe*
bit quare non egeainus.

S. Haec, fratres diiectissimi, si prolixiiis forie quam deCuit prosccuii ioqnaciusque sumus, p.ulmini et
indulgete nobis.

GOMMCNTAaiUS.

iii? Doclissime simul et fortissiinc liic diluit argu-
menta mordem]um , qui nodum semper in scirpo
quaerentcs, lioc saepe tnntum residoi liabent ex suis
argutiis, quod siht nomen malum feceriul, et proxi-
mos scandulizaveriiit. Qualiter aulein ordinem si-
mul et prudcnliain in charitate seryare debeamus,
egregie hic expriinit.

Num. 6. Sum etiam hic mllce proximos plemv pfltt-
peribuSf etc., quam indehuc muUiludo voeetur, Opli-
iLa et irreprehcnsibilis propositio. Sic enim agiio*
Bceremns an Ycris paupcribus noslra dareinus ; in
muititudine vcro illa pcr elecinosyuas ad nos aUra-
cta; quis venis pauper sit nesciinus. Mittendo resi-
duum faciiUatum nostraruin ad domos pauperum,
eremnin nostraui el soliiudiueni a lot advciiieniiuni
lii)ininuin conciirsu libcram redderemus, sed hic
dando, muhitudo ad nos indirecte vocatur. Hanc
taiiti viri proposiiionem libentissime observaremus ;
sic enim p.os et houestos tantum hospites , qiii de-
votionis causa ad nos venirent , in hac eremo cxci-
pcrcmus, vicinoruin panpcrum, quibus abundamus,
egestaii uberius consulere possemus , et a magiiis
curis et laboribus domus ista liberaretur; at impos-
sibile est atiquid in hac parte nunc inutare. Rem
opiiinam habemiis in desiderio et voluntate; sed
itiam plene exsequi non valcmus in opere. Tuninllus
Vero iste hospitum claustra!es nostros, qui, ut dixi,
corpus ordinis cfliciQnt, in nuUo tangit aut niquie-
tat : moitachi enim Gartliusiie aiqiie quiete et soli-
tarie in claustro degiint , ac si rarissime boi^pites ad
nos venirent.

Num. 7. Verum qui domus hujn$ exfemas , ete.
Faciie adhibebunt fldem lcctores piissiino scriptori,
quia sciunt Garthiisiam tiinc antplas posscssiones
tion hHbnisse. Niinc vero, qitia de iicignis posses-
sionibus et divitiis cumulatis ubique audiinus, qnasi
}iaradoxuin videreiur, si nos eadem verba nobis
tisnrparemus. Sed vere et ahsquo iillo mendacii
timore eadem proferre non dubito, et tcsiis est milii
Christns quia non meniior. Ut auiem aliqiio modo
via credulitati id legeutium apcriatur, hic animi
f;ratia aliquid de quotidianis domus hujus Garthusiae
fmcrilms dicemus*

Dneentas quinquaginta et ultra personas domus
Carthusiae habet quotidie alcndas et de onmibus
provlfiendas, faospitibus advenientibus non nuinera-
iis, qni non raro quinquaginta, sexaginta, irao fere
ocioginta aliquando in una* die Garthusi» perno-
ctantcs non semel numerati sunt. Quot iniilis opns
est, qinrum dorsis omnia necessaria buc aflvchi

A lantuin possiint ? Quot boum aratris ad providen-
dnm de his qu» tot hominum necossilatibus suffi-
ciaiit? Gerte octoginta inille libris annui reditos
opus csse nemo cordatus id audiens siaiim noB
censeblt, ad tam amplam ramiliam sosieniandam ,
ut unusqiiisque modicum quid accipiau Sed verissi-
mum esse protestor omnes reditus fixos Caribnsiae
vix tertiam parlem snmmae isiius superare, casoales
vcro ex vendilione lignorum, nuirimento pecomin
et similibus (si oflicinas ferrarias iiuper aedlficatas
ad ligiia iiiter rupes pereuntia utiliter cousamenda
eicipias) vix ad sex mille libras ascendere. Quis
haec andiendo non obsiopescat? Soii ergo providen-
\\x divinue, res nosiras sub honestas parcimonis et
eeconoiui» regulis disponenti et dirigenii^ iropii-

B tanda est subsisientia domus Carihusiffi. Ei si alii
iiolinl de hac re obstupescere, ego cerie ipse obsiu-
pesco , dum rem intueor, et nobis ipsis applieo ha*c
Prophetse verba : Hme dicit Dominus : Comedent ef
tuper erii (/ V Reg. iv, A3).

Scd dicei aliquls : Gur tantum numenim familia-
rium perbonarum apud vos habelisf Nttllam pror*
8I1S superfloam apud nos servari ex infra dice«.dis
conslabit.

Tres doRiUS nunc nniiae suni, ei in unam veioti
coiiflatae in doino Garthusiae, nenipe ipsa doroits
Gavthusiae, domus Gurreriae et dooHis Galesii» qus
amb;B posirem» nunc intra terminos eremi Cartbo-
sia) late sumptos sitse sunt, et olim quaelibel earvia
suiiin conventum habuit. Gum autem istae domos

^ parvse essent, maxiine posi incendium cloiiiiu Cale-
sii , ab haereticis postremo sfficalo factum , conve-
nientissiinum judicatum esi etiam domum Calesii
domui Garthusiae Maioris unire, stcut anle irfecentos
annos Jam ei unita fuii domus Curreriae » et Inde
factum est ut clausirum Carthusiae augeri deboerit,
novis cellis coiistructis , quasi pro tribas menaste^
riis.

Nnmenis er^o monachonim In ipea domo Cartha-
sitB commorantittm , ad quadraginta quinqiie oom-
muniter solet ascendere. Gum vero missae ei alia
divina officia recto tono aut saliein sobmissa voce
in doinibus Gurreriae et Calebii persolvi debeant
prudenter ordinatum fuit ut monai-hi ei conversi

l^seniorcs, debiies et inflrmi ad doroam Carreris
mitterentur, cum sufficienli familia adeis inservieo-
dum, in qua ideo oommuniter decem iam monaciii
qiiam conversi resldere solent : in domo vwo Ca-
lesii ires monachi cum tribos vel qnalHor pl«s nu-
uusve fratribus. In domo vero CarthnsiaB ioi fere

Digitized by

Google

68i €0.NSI]£TUD1N£S. G82

CAPITULUM XXL
De mttlieribu$k
1. MuKeret lermlnoa ioirare ndsiroe nequaquam siiiimus» sciemes oec sapieatem» nee propbeiaro» nec
Judicem, nechospiiem Dei, nee ftiios> nec ipsum Dei formaium manibus proU>pla9lum poluisse blaudiUas
evadere vel fraades midterHm*

S. Salomon» David, Samson , Loi, et qiii acceperunt sibi uxores quas elegerant et Adaiu in nieutem ve*
luant, iiec posse homiiiem aui igoem in siuu abscondere, ut vestimenta iliius nou ardeant, aut ambulare
auper prunas plantis illaesiSi aut picem tangere nec inquiuari,.

5. liis expletis» de cellae observaotiis disseramus. £t qttouiam incipientes H<mUoi voeamus, de ipsis pri<
mo qtuB occurrerint iuiioiemus*

CAPITULUM XXii.
De nevitio.
i. Novilio itaque miseficordiam postulanti dura.propouuntur ei aspera totaque viiitas et asperltas vitae,
quam subire desiderat , prout fleri potesl, aulc ocuios poniiur. Ad quxsi imperterritus manserit et im-
motus 9 eiegitque , juxU beatum Job (vit, 45) ^ suspendium (a temporaliura videiicet amore) anima ejus,
et morteni (de qua dicitur : Si eommotemurei convivemut [II Tim. ii.]) ossa ejus; promptissime spondens
propier verba labiorum Domini paratum se custodire vias duras; tunc demum suadelur ei, omnibus qui
adversBS eum aliquid habent, juxta Evangelium, reconciliari. Et si quid aliquem defraudavit, et si nou
quadruplum, ul Kadueus, simplum saltem » si liabetunde» restituere. Et quia congregationis hujusquotus
essei debeat certus esi numerus» certus ci, iisque ad quem veoire debeat, datur et terminus.

COMMENTARIUS
suni fralres latci quot monachl. Junctis ergo simul Acharitate, ut eorum in dando illi propensione un-
sionachis Carthosi«, Curreriae et Calesii, nutnerus quam abuti voluisset; omnibos enim dicit : Hon

eorum ad quinqunginta quinque circiter ascendit»
fratruro vero toiidem : et sic totalis numerus per-
sonarum ordinis^ quibus conventus Carthusi» intus
et exira componitur, ad centum et decem exten-
ditur.

Sed resiant adhuc centum et quadraginta capita
Qt namerus liominum supra assignatus iinpleatur.
Quid opus est vobis tot mercenarios et tot servos
habere? Ob ! si qui, inde, de superfluitate servorum
vellent iios arguere, eremuni istam ad tempus inco-
lereiil, ubi propter viarum et locorum asperiiaies et
iuxqiialitaies, nonnisi magno labore opera possunt
perflci, in bre?i silentium slbi imponerent. Ad onera

quterimue quas ve$ira iuri, eed vos (// Cor. tii,
14). Accepit taulummodo quantum salis , ut posset
de propriis reliqua perficere. Ista ad consolationeni
posterorum nostrorum paulo fusius expiicuimus ; et
Hi loquacius hic aliquid de hac re diximus, iudulgeri
etiani nobis ctim R. P. Guigone apprecamur.

Cap. XXL — Num. i. Mulieres Terminos intrare
ttOBlros ttequaquam^ eic. Hac de causa primiPi^ires
obiinere curaverunta S. sede aposiolica privilegia, de
quibus supra diclum est cuin de terminis agereiur.
Sed ista privilegia soli domui Carlbusi<e competunt,
onii necaliisdoinibuscouvenir^ possunt, cum in ere-
moCarthusiaeomnia sint nniu siniul olcontigua, iiec

tantum vehenda plus quam vigioti quinque servis B aliquis ssecularis ibi aliquid habeat quod contingui-

incessanter operantibus ; ad ligna componenda ct
scindenda', tum ad ignem , tum ad dolandum , tum
tecta grangiarum sarcienda , etc.,^ plus quam qua-
draginta fabris lignariis, caementariis et mercenariis
continue occupalis opus est; ad animalia pascenda
et providenda numero notabili. Certe tempus mihi
in narrando deflcerel, et plus quam decem aut
quindecim supra numerum designatum reperireni ,
si capitaiini recensere illos hic vellem.

Si vero his omnibus addatur numerus latomorum
etfabrorum, qui ab anno 1676 quo accidit totaie
incendium, vel potius incineraiio domus Carthusiae
Qsque ad hanc diem stipendium acceperunt et acci-
piunt, fere miraculosum apparebit, quonam modo
tot iexpensis provideri potuerit. At non tanlopere
stiipebttnt, qui sciverint quanta chariiate onines
doinus ordinis in hoc casu malri Carthusiae subve-
nerint, ita ut nonnullis dioere debueriiniis;iam suf-
flcit, ui sic veluti staret oleum charituiisin vasa
Bostra decurrentis quandiu vaciium vas habuimus et
iodiguimus. Absii auiem a matris tenera erga lilios
FATvot. CLilL

lalem illam interrumpat Iti aliis vero doinibus , in-
tra ambiluin lerminorum assijj^iatoruui , plures sas-
culares habent suas possessiooes, a quarum accessu
cum uxoribuset liberis promiscui sexus non possunt
inipediri. Id tamen hicexponit R. Pater Guigo, ui
omnes scirent quania circumspectione studercnt
priiui Patres nostri ai sua eremo mulieres abigerc.
Causas diserle assignat vir sancius, quas omnibus
hominibus filiis A.(dam nolae suiit ; qui cujuscunquo
virtutis sint, quo roinus de seipsis in hao parte dis-
sidunt , eo ma^is ad cadendi facilitaiem accedunt*
Semper ergo verba ista SS. Augustini et Gregorii
ob mentis oeulos habere del)einus : Filii hominum
homines ittitl. ii«mtiii<ct debemus quia earo sumus»

Cap. XX'd. — Num. 1. Noviiio misericordiam^ ctc.
Ab hac expressione, qua usi sunt priini Paires no-
siri ad signlficandum in genere quidquid petebant,
usiis ilie ordinis natus est, ut quidquid conventuali-
ter pellmus sub miHrieordia nomine petamus. Ct
quia in singulis capitulis generalibos priores ^un'
a suis ofliciis absolvi sub iitulo mi$ericordiof^ inde

^2

Digitized by

Google

683 GUIGONIS 1 CARTHUSIiC MAiORlS PRIORIS V m

2. Ad dsitim anlem lermintim veniens, post supplicem 1n conyenlu posinlallonem. tn cxamiiuilloM ad

mmus aimua imnitur, suis omnibus iniegre usque ad diem proressionis omnino resenratis. Qvod d ixm

nisl sub tail sponsione eoncediiur, ai si forte Dostmm nequiTcril aut noloerit lolerafe proposilam, ad ss- .

ciilu «B neqoaqnam redeat, sed aliqood pollus allud religionis genus qood ferre possit accipiat. Qood si ia

ipsa examinaiione laodabiliter se liabeiis mortuus fuerity quidquid pro professo et sacrom babitnm gesianie

facimos, pro eo siroiliter faciemos»
5. Cui in cellam inlroducio senioram aliqois depotatory qui eum per unamt ^el amplias si opos fueril,

bebdoiiiadam, horis competeniibus visiians, de necessariis inslruat.
4. Qui tamen blande leniterque maxime tractatur in priinis, nec ei totam subito institutioBb asperita-

tem subire conceditur, sed paulaiim, et ut raiio vei necessiias postuiare videtur; iMun ei tom eoqainarb

quandoque ioquendi licenliaiu liabet, et a priore sa^pius visiiatlir.

ilOMMGNTARlUS.

ait ut in chartis capiiularibus domonim ordinis no* A
niina ordiiie antiquitatis sigitlatim scribantnry et in
singulis dlcatur priori donuis N. : Non (it mheftcoT'
dia^ id esl petiiio illa non cst admissa, qua anb no-
fliine misericordiae prior a prioratu absolvi peliiU
Sed quando dieitur, Fii muneordia^ tunc indicatur
petitionem siiam fuisse admis&am» el illum al>solu«
tum esse a 4)rioratu. Hxc noiamus, ul extranel is-
tam, ul vocaiil, miiericordiam CarthttsiaHorumt ini-
rari desinaiH.

Hic autem tradere incipit R. P. Guigo formam
quam sequi debemus in probandis, imo, ut iia dl*
eam,in tentSindisjuvenibus qui ad nos accediintDr-
dinem petituri, iia ui lerrere eos polius conemui\
qunm blandimentis deliiiire ut aHiciamiir. AliOqoin
imperterritus iion maneret postulans, sicut opiat B
sanctus vir, si iHum ex charitatls et prudentiae inJu-
stfia veluti (errere iion conaremur, el merito : nam
histitutumiiosirum, cum sit durum etasperum, ne-
hilnem debet admltiere qui non tantum vocaiione
Goelesti appareat praeventus; sed eliain naturali qua-
dain animl fortiludiiie, sana vero atque hilari corpo-
ris consliiutione sit praeditus; qui enim constitulio-
nis melancolic^ , sive atrablles sunt, soliiodini no^
stne non sutit aptk klic autem rlgor probandi, imo
lerrendi posltilantes, quem suggerit vir sanctus, si
semol a nobis sub indtscreto prdelexlu charilatls re-
laxetur, infirmis el debilibus domos noslras rcplebi-
mus, a quibus propositi Cartbusiensis obs^rvaiiti^
non poterit servari ; et quid inde eTeniel? Nemo non
videt. Ei dispensaiionibusenim mulliplicatisiinscun- ^
lur consuetudiiies; ex consueludmibus rOiilra insii-
tulu monaslica semcl inlroduclis liascitur prava li-
bertas, ei ex hac liberiaie ruina dbscrvaniix rcgii-
laris. Ecce quo tandem perveniret quaedam molliiia
in probandis el educandis novitiis, si apud nos ad-
inillerelur.

Ibid. I. Et quia congregationis, etc. certus nume-
f u<, etc. Numerus monacliorum apud nos non potest
excedere numerum cellularum qua; in qualibet donio
conslructae sunl. Cum enin soU degamus in singulis
cellalis, ad solitudinem servandam dispositis, noviiil
sicut et monacbt debent soli habitare. Et liaec est
raiiocur lerminum, id estcerlum tcnipus postulaii-
tibus assignemus, quo elapso, si poslulans uon adsit,

et alias idoneosseprseseRteli iHum libererecipimns^
quia a promlssioDe nostra liberi suimis.

Niim. 2. Quod ei iwn ni$i snb iaii spoHiio9e,tit.
Iloc est singulare, el iliis tantum iemporibns lidtiim
fuisse credendaro est; iibertaiem eirim allfDtKier
adimebat, nostrom ordfneroingfediTolentibos.l}n(!e
baec condiiio non fuit in anliqoiB stalvlis DOStris re-
lala, quia fuerat correcta. .

Num. 3. Seniorum aliquis deputatur, qui em ^t
uHam^ elc, hebdomadam. Hlcoriri incipil usus sem-
per deinceps in ordiiie servatus, ut unus ex mona-
chis deputelur ad beras diceodas cum noTiiiis, ut
addiscant qualiter et ctaa quibus caeremoaiis offi-
cium divinum persotvere debeanty qdl ideo nona-
chus secundum roajorem vel minorem noviiii ia hoc
addlscendo sagacitatem, plus vel mious ad eon
pergil.

Num. 4. Qui tamen blande^ etc.y nee ei toiemn'
bilo instilulionis asperitatem^ etc Ecce qualiler an-
tiqui Patres nostri discretionis regulas in omoibus
servandas sibi proposuerunt. terrere volunt posio-
lantem prima fronte, ul ilide discernaht qno spiriia
ducatur et ordinis ingressum petat. Sed posiea
scientes qOod omnia debeant suavrter disponi circa
humanam infirmitat^m, ut ad fiiiem forliter auinga-
tur, gradus observant in pVobationis ^xercitiis; m-
tatur saepiOs a priOre novilius, ut in spirilualibus in-
siruatur, et sic spiritiialibus alimentis enutritos ado-
lescal in suo propusilo, doneb ad instituturo servan-
dum per proTessionem et Vota emissa se obligec
Tales antem licenila^loqoenditumcoquinarionosiris
ilovitiis non amplitis danltir, et inlegra obserfantia
ab illls exigitur, quia sufficere crediiur, sispsiiaa^B'
tum cuui roonachis semel in hebdomada habennt.

Bac TCtenim Patrum nostrorum circa noviiios di-
sciplina bonis de causis et per varias experitatias con-
firmatis, fuit aliqua parte in melius mutala, perpo-
sieriora statuta,sicutvidemusfactum essepersacrt
coiicilia posteriora, qua tempus probationls ci «w-
tem professionis aliter determinarunt qualn pridra.
Poterunt ttiuc ab ordine expelli motiachi, si ^^
discoli aut vitiosi fuissenl effecli, Ut videbitor infra
cap. T7, ei sic OTilia monaslica ab ovibus lue infedls
piirgari. Nunc vefo aliter juribos ccclesiasticis el d'
viiibus sancitum est.

Digitized by

Google

6SS CONSUETUDmES. 686

5. Cam autein tempiis quo benedici debcat institerit, si probabilis nppnrnerit el in pelendo misericor-
diam sedalus fueril, dies ei qao, si perseveraverit, in loium sascipi debeat certus conslitcetur. In quocum
in capitulo itidem misericdrdiam httmiiiterposiulaverii, facultas ei seu reccdendi si Yoluerit, sau sua omnia
quomodo vel quibus placuerit, dlstribuendi libera tribueUir. Quod si perseveraverit pulsans, opUtus ei iri-
buelur assensus» et lunc vel ipse vel alius, si scribere nescil, banc ei professionein scribet.

CAPITULUM XXIII.
Profeuio Novllii.
4. c Ego frater Hle promilto subilitaiem, ei obedientiam, et conversionem morum meorum, coram Dco
4, sanctis ejus et reiiquiis istius eremi, qu» constructa cst ad bonorein Dei ei beatae seinpcr Yirgiuis Blariae,
;t beati ioMMii& Baplistaey in praeseniia domni iUiu$ prioris. • ^

GOMMENTARIUS.
Num* 5. Vel aliu9 ti tcribere ne$eU. Id intelligen- A domus, esse tantum sub hac condilione emissum,
duin esl non de lotali scribendi imperitia, uam qiii liempe ul iion fial mulatio loci absqoe causa, quam

scribere nescissel ineptus ad clericatum fuisset, ad
qnem aptl esse debebaiii omnes qui ad statiim mona-
cborum admittebantur, proutinferius cap. 73 proba-
bitar, sed de imperitia pulchre scribenbi, proul
scribere docebantur nostri ad libros iranscrtbendoSy
sicul habetur cap. 28, n. 2.

Porro tolum capitulum istud» excepta comiitione
illa supra nouia, relatnm invenies sec. parl. aniiq.
sutul., cap. 23» nn. 5, 9, OS et 20, itemque cap. 24,
n. I.

Cap. XXni. — Num. i. Promitto Btahilitatem.
Omissa discussione eoruro quae passim a variis scri-
ptoribus circa votuin stabibutis dicta sunt, ea tan-
tura proferemus qua apud nos circa iilud lum ex
suiutorum tenore, tum ex capituiorum generalium
ordiiiaiionibiis, tum demum ex praxi ordinis pro
certo habenda sunt.

Primo. PersUbilitatem illani recognoscituradhac-
rentia iiKa, el quodammodo indissolubilis staiui mo-
nastico el carthusiano debita, cui inonachus profes-
sionem emittens, sciens et volens se per votuin
alligal. Et inde dicere non dubitamus monachos qui
ad episcopatum vocantur, non posse ollo modo eximi
ab iis ol>servantiis instituli carihusiensis, quae cuin
eplscopalibus muniis possunt concordare, prout est
«bstinentia a carnibus, quia per voium eiuissum sta-
biliuiis servanda^ in proposito cartbusiensis ad id

ordo jusum judicaverit. Inde certum est monachum
Carlhusianuro, qui absque necessitaie, et ex propria
volunutc, sive sub fictis pnetextibus, sivc subrep-
titiis roodis liceiitiam obtinet, vel potius extorquet
domum mulandi, peccare contra votum stabilitatii.

Hsec autem sUbiliUs sic inicllecljn nostro inslituio
essentiafis est, quia ad vitae soliuriae rationem ei ad
illius babitus assumeiidos necesse esL

Primo. Ingenio humano ad novitatesmirepropenso
atlitum occludere, el subilitatis praxi propensionem
illam mortiflcare et sub)ugare, ut sic addiscat sensi*
bus ab objectis externis jam abstractis aliquam habi-
tualem dissuetudinem procurare, quae solitarii ani-
^ mum quietius agere sinat.

Secundo. Per Brmam et stabilem in claustro man-
sionem cavere, ne tot importunis pliantasmatibus»
ex rerum relicurum objectls de novo mentem illius
ex pnesenlia ferientibus, et ex rei novitate violentius
sese imprimentibus» iterum animus €jus vulneretur.
Qua de causa nondebet, nec in solo transitu, saecu-
lum vldere velle.

Finis ergo illius subilitatis subvertitur, dummo-
nachus Carlhusianus mutationem domus appetit et
obtinet , nain ei appeiendo mente jam in novitatu lu
tenutiones lapsus est, et per seeculum ambulare in-
coepit ; et obtinendo quod desiderat , tenutiones il-
las ad actum deducit; Unde natura ad cellam postea

obliff Auiur, et obligatio voti servandi est de jure di- p reversa, et ad priinum privationis sialum reducta, ibt

vino. Quibus autein causis opus sit ad valide dispen
sandum in re quae divini juris est, lectorem remitto
ad D. Thoinam, Toletuin et illos probatissimos doc-
tores.

Secundo. Pcr stabilitatem inteiligilur adhaerentia
loco, id est domui. sive in qua professionem mona-
chus emittit, sive ad quam per obedientiam ordinis
mittiiur. Ad quam slabilitatem sive adhaerentiam
per voturo etiaro se astringit, ul satis id explicat ipse
sanctus Pater Bruno loco inf^a citando, et tum ex
anliquis chartis capitularibus, tum ex antiquis sta-
totis perviuni est, ab hac insUbilitale, id est pruritu
aut imporlona pelitlone mutandi domum, a nostris
esseabstinendum, veluti a re votostabiliutis adversa.

litigare , imo per iinaginationum collisiones quasi
furere in istum ambulalorcm deuuo inchoat , qui
ideo jiistam in se insubilitatis suae mercedem reci-
pit. Non mirum ergo est sl in proverbium apud nos
versa sint verba illa aucloris libri. De imitatione
Christi : Raro ianctificantur^ qui multum pergrtnan^
far, quia id verum esse experientia docente didici-
mus , in his qui apud nos (subaudi ex propria vo-
luntate) de domo in domum pergere ad suam in-
suntiam quaerunt.

Si instent aliqui et dicant se roirari quod apud
nos quasi pro criroinibus habeanlur quaedam » quoe
in aliis ordinibus veluti iiciu et innoxia aestiroan-
tur , ac facile permittiintur ; breviier respondebi-

proui suis locis plenius probabitur. Sed certum est D mus eis, sutuum diversiuiem in hoc esse attenden-
ex continua praxi ordinis, quae optiroa legum inter- dam, et sicut in statu saeculari plura quibusdam per-
pres est, volum illod quoad hanc oartem muutionis sonis nociva non reputantur, quae aliis valde peri-

Digitized by

Google

eS7 «DliGONIS 1 CARTHUSIiE MAJOmS PniORIS Y «»

i. In ipsa aiuem missa, qua susclpien^us esl, posl Offerendam ad gradnm anle aliarc vcnil, ir.dinalus-
que versum liunc lcriio repelii, choro respondente eumdem : Suicipe me, Domtne^ $ecmaum eloquium luum
et vham ; el non confundas me ab exspectatione mea, Post cujus lerliani repelitioncm addilur» C/orf<i Patri^
Kyrie-eieyson, Pater noster. Intcrim novilius anle singulos mona^lios genua flectens dicil, Ora pro me, Paler.
Posl Ii<Tc rodiens, in eodem quo prius, sUil Inclinatus loco. Tunc sacerdos ad illum conversus subdil : Et «
nos inducasy Salvum [ac servum tuum, Mitte ei, Esto «, Dominus vobhcum : sicque cucullani super gradum
ante novilium positam benedicii, dicens.

COMMENTARIUS.

tulosa aut indecora esse censentur , ac ideo prolil- A e conirario sfl r^medlum appositiim , ne qaid seo^

bentur , sic plura vitas solilariae professoribus noxia
Mot, el ideo jwrobibcnda, qu« aliifl regularibus non
iautum no»a nou sunt, sed etiam non raro uiilla, et
ideo ipsis a suis superioribus injungenda , quod ex-
«mpli4 probare in promptu esset , «ed ad proposr-
ium nosirum non periinet.

Stabilitas «rgo isla in ordine Caribusiensi , velut
nervus a quo pendet iUius perseverantia in suo in-
stituto, coMsideratur ; ex iliius enim voli emissione
et observantia , Deo singularem gratiam lp«i adjun-
gente , laudabilis IHa tenaciias adbaerendi suis anti*
quis usibus» et nihil innovandi in his, quae ad natu-
ram et snbstantiam sui instiluti spectant nata e8t,ex
^a firmitas Hla vwer» obsetvanti» servandae ad
haec usque tempora pervenilr.

Si quid enim muiatum videtur in numero ei qua-
Kiate abstineniiarum in pane ei aqua, de quibus suo
iocoagiiur; revcra quasi non moiatum censendum
«st, quia ab initio ad nuinm superioris Unlum ser-
vandae erant : et si nunc non plene servairtur ut an-
iiqultu&, id ex necessiutc snbveniendi indigentiis et
oonservationi oorporum processit , et exigente «x-
perienti^ , a supenoribus in capitulis neneralibus
lef itime congregatis fuit ordinatum , «t jam tap* ?
diximuSb

Nihil prorsos nmlatum est in ordhne , niai qnod
experienlia multorum annorum priu« docoit, In me*-
lius esse convertendum , idque non vokinlate info»*

siin mutetur ex humana infirmitatc , qnoJ aniiquo
propostto Carthusiensi adversetur.

Uoc stabiliutis volum multuni , inquam , con-
fert ad antiquum ordmis propositum iilibate ser-
vandum : et siv ad bocpertinere consui ui ipse S.
Pater Bruno in homilia de PuriftcatiouO, de mooa-
cbis loquens , id diseno expriniat , dreendo ^ Fraa-
yuntur axeUm, quia vagandi licentia toUiiur , tt /od
propositique stabiHtas imperatur, Qoibus v^rbis pro-
posito, locum etiam adjungit , ut indfcet secuBduiR
mentem suam, stabtlitatmn in utroqae essc servaiH
dam. Id amplius ex *nova coUectione sUtQtoniin
ordinis probator , ubl dicilor cap. 22 , n. 61 : Qui
vero prtBsnmpserint per litteroi supfresm n<mimhui
B infamare ordinem nostrum, ant pralato$ ejut^ vtl aU-*
quem ex ipsis^ aut tentaverini instituti nostri naluram
evertere et inmiutare , ipso facto omni aficio ei toce
privenlur^ et excomriunicationis sententiam incurram,
aqua non possint absolvi,nisi per reverendvm Pairem%
mit atiquem ex ^isitatoribut. Taiis ergo attentattts
reputatur materia peccati, ei quidem mortalis, cuiti
excommunicaiionis pcenae subjaceat ; et nieriUk
quia igiiur de voti transgressioine in roaieria gravi ,
qualis est atteniatus ilie proeurandi eversionem ei
infractiofiem atabilitatis veteris ei sancti instiuiti
quod a lot annis per siabiliiatem ln vigore perseTe-
rat. Si enim qui machinantur aliquid txmtra pacem
et uliiitaiem civiura uniiis civitaiis , graViler peo-

riorum , sed generalium capitulorum judicto fti- ^ <^ant J <!«»<* ^^ monachis censendum est, qui posl

clum esl. Pro exemplo sil forma eleciionis priorunh
prout in nova ooHeciione statutorom anie cenlOm
annos facta statoitur cap. 2, ii, part. , n. 53. Daiur
ibi (aculus, quae in antiquis sututis nou erat con-
cessa, nempe qoater repetendi scruiininai in eadem
die , sed aufertur ibi iibertas remittendi actum eli-
gendi in diem craslinum , quia experieniia dociie-
rat inde notabilia evenisse damna, ex pactis ei aiiis
simllibus industriis , quae Spiritum sanclum ab ipsa
eleciione aroebani, ut ipsorum statutorum verbis
iitamur.

Imo, si quid addltom esse videtur per ordinatio-
nes capitulorum generalium , id tantum factum est
occasione irrepentium abusuum , ad quorum effe-

votum eniissum subiliter inhaerendi proposiio soi
instituti, i!lud everiere et immutare coiiautur?

Aliquas inmmuiioues et alteratioiies qnaerere la
antiquo usu ei instiiuto Oartfaiisietisi , el illud ever»
iere, idcm est; inde enim oMinis Carthusiensis
iaudabiiis llla lenacilas , et in suis antiquts usibus
stabilitas desirui incipit. Nam siqui monaclii solitarii
aemel in hac parte ad suam insuntiam aliqitid obii-
nere niterentur , vel etiam per modos siiEreptitios a
S. sede aposlolica obtincrent , inde janua illis ape-
riretur ad quaslibet iiovitaies excogitandas, appeten-
das et quaerendas. Menies illorum inira cellae parie^
tes cogiubundae milie flgmenta coroponereiit, qii«»
instigante diabolo ei amore privato lenocinante.

cius, vel praeveiiiendos vel corrigendos , aut erro- D velutjustissima et convenientlssima repuurcut, nec
neas inlerpreutiones destrueiidas remedium per quiescerent , donec media reperirenl ad suum in-
Isias ordlnaliones appositum esl, ut videri polest in teiitum obtinendum » el donec Undem loulitcr
nova e^itione sututorum , in qua plures ordinaiio- amore privato obcaecalae arbiirarenlor etiam nbse-
nes insertae habenlur. Id ergo non veluti novum quium se praesUre Deo^ si inslitolom vetos everteie
quid, aut stabiliuti adversum reputandum est , cum niterenlqr.

Digitized by

Google

commTumESy

CAPITULUM XXIV.

OraHo $uper cucullam»

Domint Je$u Chrhl€t qui Ugimen nontrw mortalitaiis induere dignatui €i, obueramuiimmeniam twe targl^^

taiM abuttdantiamf ut hoc geaui veetimenii^ quod eancti Patro$t ad innoeentimvei hundiitatU indieium »mv-»

aulo ahrenuntianie$ ferre eanxerunlf ita benedieere dignerie, ut hie famuius tmUf qui hoe u$u$ fueril^ te induere.

mereatur. Qui mtn$ ei regnae cum Deo Patre. Dehine eappa deiracU [a/. Iracla] euculla ooTUioiD induit »

fticqiie ad corou aecedena altaris, professionem suani aperie el disUoele» audieniibDS omnibus , legil» le-

cunnqoe super ^oaeulatimi oflbri aliare* Inelinatnaqiie ad saeenlolis pedes» lali diaprecaiiODe suscipii bene-'

diciionem

COHMENTARIUS.

Ibid. Et obedientiam.. Non, addiiur eecundum re^ A gcadus obedienU» a sanctis Palribus descriptos

gulam , quia voYemus eam absoiule ei absque ulla semper ascendere , iUosque in corde suo pie dispo-

. conditionei esl enim apud nos ^ujtra regulam, eiesl
velut subsuniia regulae , ut infra manifesUbit R. P,
Ciiigo cop. 35, et ibi de hac re lusius ageinus*.

Ibid. Et conver$ionem morum meorum. Per illud
votnra exprimiUir promissio semper aspiraiidi adme-
liora , et nunquam recedendi a proposito se emea-
dandi ; onde coneiudendum esl iUum monacbom
apud nos, qui sola volonute , vel aciibus desereret
proposiium proficiendi auise emendandi , peccaM
contra boe votum graviter aul leviler secundum
raiionem materia» de qua ageretur. Si de simplici
imperfeeiione , in qua lia^rere vellet , similem culr
p^in incurreret contra, coiiveEsionein monun; si de

peccaio veniaii infirmiuiis • idem peccaUim ; si de ^ pleaniur exterius.

nere. Si vero e conirario gradus descensionis sibi
di^nai , qiiserendo media ad propriam volunUtem
liliertos exs^uendam, imo ad rumpenda vJncula sui
insiituti, In quo et secundum quod Deo servire pro*
misii, perspicuum est ilhim peccare ium cooira vo-
iimi obedienliae , tum conira voium conversionis
inorum, quibus ligatus est^ et slc ligaius ex vi voii
emissi, ut, juxla insiltuii Carihusiensis normam, pro-
priam vokinlaiem iutegram absqu<: ulla reslrictione
aul exeeplioue » virinti sacrae obedieniiae devoveriu.
Gradus aotem obedieniiae a sanclis Patribus assi-
gnati talea sunt.
Primus esl , ut res a superiore jossae sedole com-

peccato veniali volunUrio , similiter , si vero de
aliquo peccato moruli , leihaliler etiam peccarel
conlra votum conversionis morum. Dnplicatur ergo
culpa ratione voti , sicut duplicalur merilum ex Qr
deli adimpleiione voli emissi. Hacratione videant,
qaomodo se possenl extricare aul excusare a pee-
caio , qui vellenl aliquas observanlias sUtutorum
ofdinis negligere , el in isia negllgentia quiescere ,
sub boc praetextu, quia siinplex sUlutum per se non
obiigai ad peccabim.

Voturo ergo iliud exigil a Canhosiaois, iil ad per*.
iiseiionem so« professioQis el virluium aspirent ,
el continuis sludiis ei conatibos iendanl , vim sibi

Secundus gradus esl » ol inius voluntas inrerioris
conformet se plene volunuti superioris , Ita ui pro-*.
priam reclamaniem abneget, De hoc loqiiiiur divua
Joannes Cllmacus grad. iv , art. 3 , dum dicit : Obe^
dientia e$t $epulctum proprias votuntati$ et exdtaHo
humilitatie^

Tertius gradus esi, ul iniellectus obedieniis con-
formeiur ioiellecltti praecipientis, uijam, secundum
D. BernardimiySimllissii aposiolo Paulo , de quoL
diciiur in Actibus apostolorum (cap. ix, 28) : Apertit,
oeuiie nihil videbai , ad niatmm auiem Ulum irahenp
lei, etc

Ccee qui el qualea aunl gradus qoos slbi debet

el nalurae corriipi^ inferendo , qtise vis qualis esse p dispOnere monacbus Carthusianos , ex, obligationo

debeal , pulchre nova suiatorom colleciio expri*
wit, cap. 19, n. 5, obl dicitur : Debmenim ptofe$$i
ommee , imo,teueniur ex nfce$$iiate voti $utB profe$'
$iom$ , habere animum paratum reeignendi in mani-
b3i$ prandenii$ eponte et libere ea omnia qum $\bi
coneeua smif , stte iibri fuerini, aul aliqnid aliud ea-*
Tum vei vile, quotie$ euperior voluerit^ ei fieri manda*
verii. Nec si Aoc fecerii , debe^U murmurate aut con-^
queri 9 aUoquin nondnm $e ei $ua reliqueruni^et
propterea pauperem Chri$ium $equi , ei eju$ imiiato^
res, ei di$^puli fieri nen.pouunif nec eju$ paupertate
dilari,

De paapertaie ibl agiiur , aA eilam inde videiur
qoam strenue nosiri debeant ad perfeclionem in
omnlbtts lendefe.

Si ergo., ot perspicuum est , lou meriti actiiam
Cartfanaiani monachl ratio, In obedientia consisUI,
et ad ejos perfeaionem adipiscendam ex vi voti
aooTeraionis momm aspirara lenealur ^. debet pec

el iieccssiUte votooim oliedientke ot conversionis
menim, qaae emlsil Juxta sUtuioram formam, qoam
iion ignoravit , Imo sciens ei volens relative ad il*
laro, professionem emisit in ordine Carihuslensi.

Totom hoc capitnliim relatum habes in anliquia
sUtutis , cap. i4 , u parl. iin. i ei 5, ei eadem
prorsus apod nos etiaun nnnc observantur.

CkP. XXIV. ^ Idem refertur in anliqnis staiutis
H parl., cap. i4, nom. 5, el eadem forma a nobis
servalor. Cacoliae aulem nomine , intelligimua ve-
stem illam superiorem ei Ularem« cui adhaecet ea<*
poiium , ei cujos alraque pars per TilUm laum
eopulator , el sic fit , ut quamdam crucis formam
anle et retro feramiis, quando in publicum appare*
jD mus ; nam diim soli in celia sedemos, ei divinorom
offlciorom reciUtioifi lion vacamos , deposita illa
Ulari eoculla, parvam quae fiinicutis alligatur aasHf^
mimus ni IHieriaa operari posslmas^

Digitized by

GooqIc

•91 GUIGONIS 1 tARTHUSIiE MAIOMS PRIORIS V 0»

CAPITULUM XXV.

Qratio iuper novitium.
4. Doming Jesu Chriite^ qui e$ da itne qua nemo venil ad Patrem^ qMiumui benigniisimam clmmim
Htam ut hune famulum tuum^ a eamalibui deiideriii abitractum, par iter diiciprmoi reguiari* dedueat; ei qma
peeeatorei vocare dignatui ei ditem : t Venite ad me^ omnei qui oneraii estii, et ego voi reficiam ; > prtssta ut
hasc invilalionii tum vox Ua in eo convaleicatf quatenui peccatorum onera tieponenif et quam dulcii a guttam^
(tta refectione iUitentari mereatur , et iicut atteitari de tuii. ovibui digwUUi ei^ agnoice eum inter ovet /lai,
ut ipte te iic cognoicat [ah agnoicat\ ut aiienum non tequatur^ ud neque audiat vocem alienorum^ ted tnemf
qua dicii : c Qui mihi miniitrat me tequatur, > Qui vivit el regnae , etc.

2« Ex hoe lempore qui susceplus esl , ita se ab omnibus quo^ muadl »unl inlelNgil allenom , «i DaHios
prorsus rei, nec sui quidem ipsius , sine prioris licenlia habeat potestatem. Gum enhn ab omnibos qui re-
gu^ariter Tiyere decreverunt, obedienda magno studio sH servauda , ab his tamen lanto devotius ac solli-
c tiiis, quando dislriclius asperiusque sQbiere proppsitum, ne sr, quod absit , isia defuerit, lanti labores,
iion solum careant praeniio, sed et supplicium damnaiionis rncurrant.

3. Hinc enim Samuel : Melior ett enim [al. inquit\ obedientia quam mctimm , et auicuttare magit qum
o/ferre adipem arietum^ quoniam quaii peccatum ariolandi ett repugnare^ et quati tceiui idololatriie noUe ac-
quietcere (/ Reg. xv, 22). Quod unam tesiimonhim et obedientiae laudem et inobedientiae sufficientem habe^
vituperaiionem.

CAPITULUM XXVL
De ordine congregationii^
Ordinem autem, sive in refectorlo, sive ubicunque, eum cuncti tenemus, quem singuKs suus deditadTe&r
tus» nisi quem forte priar aliquam vel supposnerit, vel praeposuerit ob causam.

CAPITULUM XXVII.
De teiate iUicipiendorum.
Piieros sive adolcscentulos non recipimus , quia [aL quae] per eos monasteriis multa conligisse dolemns
et roagivif spirllualia simul et corporalia pe.ricnla formidantes ; sed viros qui , juxla praeceptum Dominr
per manum Moysi, viginti ad minus annorum sacra possint ad bella procedere. His explctis, quo I de celU
ITomisimus exsequamur.

COMMENTARIUS;

CkP. XXV. -^ Num. i. Eadom forma benedicendi A proverbtum ndbis conventat : Adhuc majori prelio.

nqyum professum refertur.io antiquis statutis, ii part. nos emero , quod jam tUis magno preiio constiiiL

ca^. 24, num. 5. Cur divina providentia sic sensim ad cognitiooein

Num. 2. Et hoc tempore , etc Hic dlsertis verbis iiiconvenientiae quaromdam rerum , quae aiiqoando

exprimit sanctus vir, quod obedientia sit veloti cen* valde convenientes visae sunt , nos devenire permit-

irum instituii Carthusiani , de qua re loqui reroiiti- tat ? Id ita fieri censendum est , ut evidenter nobis

mus infra, sub cap. 55. Eadem vero relata reperies appareal quam incertae sint providentiae nostrae ,

de verbo ad verbum in antiquis et novis stalulis. quantum a proprii judicii opinione , et in noslro

Cap. XXVl. — Gradus et locus, juri quodamroodo sensu pertmacia cavere debeamus , quaniumque

iialurali annexus, hic assignatur, at totum'obedien- duriiia cordis nostri in plerisque rebus indigeat ex-

\rj& obsequio subditur, dum prioris arbitrio subja- perientia, qua velttti malleo tundator atque emoU

ccre dicitur , ob causam , de cujus validitate aut liatur, utnon facilesibi fidat, propria desideria non

sufficienlia judicium illi, absque ulla conditione re* sequatur, et proprio experimenio emat firroitatem ,

linqiiitur. Eadcm prorsus relata habentur tuin in. qua veritati propriis laboribu$yei,ut itadicam,pn^

antiquis, tum in novis statutis. prii^ expensis agnilae adbaereal,nec ab ea tam facile

Cap. XXYIV. — Per experientiam temporum sen- B per innaiam leviiatem et mobilitatem recedat. Discai

sim discitur, quarum rerum capax sit humana infir- etiam non temere arguerc mutationeSy quas aliqoan'

mitas, quidve magis illi conveniat. Unde non est mi- do fieri necesse esse proprio experimento videt , et

randum si, juxta diversitalem temporum et experien- sic agiioscat iiiiprudenier valde sapere et agere eos,

tiarum, quaedam, quae prius.valde bona videbaniur, qui nimis tenaeiter vellent adhaerere antiqurtati , et

per eventuum experientiam non Um bona esse appa- nuliam unquam in antiqui^ monasticae vitae usibos

reantquam existimabantur, imo etiam aliqnando mutationem admittere.

iiociva essepostea reputata sint, et ideomutata aui Experimenli) ergo alieno. edocti Palres nostri ,

abrogata. Unde summopere cavendum est in ordine pueros a se rejiciunt, nec apud se, etiam sub pioprae-

nequasdam mutationes, cum maturo consilio et textu illos educandi a leneris in disciplina DomiRi ,

matura deliberaiione factas , vel incavte arguamus , volunt admitlere, sed lantum viros aut saltem juve-

vel corrigere attentemus , ne proprio experimento , nes , quibus maturitas deliberatioois ad nostnim

et cum proprio damno denuo addiscamus quod Pa- propositvm assumendum necessaria adesse creda-

tres Dostri forte cum suo didiceruot , et sic vulgare tur. Qood eo strictius a nobis minc servaiidoGi est,

Digitized by

Google

003 (XHiSUETUDiliES.

CAPITULUM XXVIlb

Dt uUniUibut ceilm.

iccipil iuque celbe lacobi td l«ctui» ]Mi1eain, fiUniin, piiivloar, colum Tel coopertoriom de grossissireis
QTiani peUibus, el panno rusUco cooperium. A^ vesUlum auiem« duo cflicia, duas tunicas , duas peUieias ,
unam deieriorem, alieram meliorem» duaaque simililer eui^uUaa, iria pariit caligarum, paria pedttlium qua«
luor» pelles, cappam, aoUilares noaurnos et diuroos» sagimen qivxiue ad ungondum, lumbaria duo, cingu*
iam, omnia canabina ei gmsa, et qoidquid prorsus ad lecium ve8tilum?e [o/. vesiimentumTe] periinet, cujiis
grossiludinis eolojrisve sit non curabit. Gom enim ad omnes monacbos » lum maiime ad iios, buniilitaiem
aUriUoDemqoe pannorum» et uni?ersorum qolbus.uUmur , vUilaiem » paopenatero ei abjectionem cerium
<$t periinere. Habei ettam aens duas, ft(ttm» foc ficiss, p^^ciinemi novaculam ad caput, cotem vel eaiculum,
et corrtgiam ad acuendum. * a

2. Ad scribendum yero» scripiortnm, penn^s, eretam, pnmiceadoos» comoa diio» scalpellum unum , ad
radenda pergamena no.Yacnla9 sive rasoria^duo » punctoriuin unum, subulam unam > plumbum , regulam,
postemad regulandnm, tabulas, graphium. Quod si fraler alierius arUs fuerit (quod apud nos. ra^ro valde
contiogit, omnes enim penequos suscipimus , si fieri potcst» scribere^docemus), habebit artis suae instrii-
menia convenientia.

5. Adhue eiiam Kbros ad legendum de armario accipit^doos , qoibus eomem dUigenUam curamqiie pr»»
bere jubetor , ne fumo , ne pulvere, vel alia qoalibel sorde maeolentor. Libros qoippeianquam sempiier-
raim animaram nostrarum cibum caoUs8ime.iQttatodiri , et atodkMissime Tolpmot flcrl » ol , qnia ore non
pDssamos, Itei verbum manUiQs praedii^nHia*

qOMMENTARlUS..

quo jaoi exchisajest ianoa expellendi et reitciendi a ,A
nplns discolos ^ quas non lantum lemporibus R. P.
Guigonis paiebat, prout ex qip. 77, isiarum Consue-
tvdinom iono.tescit» sedpluribus.adhue8sec»iiis post-.
^ in ordine aperu fuil» ut ex infra diceodis vjde-
bimiis. Hac ei^o nei^itate , q^ jotipdujQta est » .
spppostta I bonos et malos in ordinibus regnlaribua.
senrandl , pronootiare non dubiio saUus esse pro
Imuh) lotio^ brdinis Garthusieniis , uni ex^ ceUuljs .
claostroruro nostrorum ignem.adoiovere, atflapami4
deToretur, qaam in iila admitt^e monaebup) , qui^
TQcaiiooem booam et^bene probalam, quanium fieri
potest , non habeat , et congruis menUs et corporis
(loilbiis , ac devou volnntaie Peo„ Mt par est , ser-
\ieiidi in ordine destitiilMS sit. Dum id menle cogi-;
10 , veiuti fervore repleor , n.on dubiuns affirmare ^
m»jora ordiOum regularium damna inde ortum
accepisse et accipere.. Se^ calamum bic reprima-,
mus, ne quid diffusius de bac re scribamus.

CiP. XXVIII. — ^Num. i. Ad lecium : paleam^ etc.
laler supeUeetUem illam* qu» ad lecium componen-
(iom et ad indumeptum copcedi soljta recensetur,
noBlros nunquam renunUassQ pelUum usui». et ab
ioiUo eas sibi a^hibui^se manifestum est Iino lunc.
d.uae peUici» in hacMajoriCartfau^ia siogulisassigng*
bantur, quanim allera quoiidie induabanlur, eratque
iliis pro luiiica tal^ri et superiori, aUora vero diebus
fiplemnibu^ lil^bantor ; sicque conlra fi:igus.ln isUs.
f^igidis locis erant bene muniU. Nunc vero vestes
■pstr» ab iUis. diffefont, naip p^Uioea tunica supe- q
Uori hieme et nocte tantom uUinur, et interdiu alia
ei grpssjp pi^no patris compositaf Qui tapien usus
peUiciamin eUam interdiu gestandarjytm, ba^d ita.
pridem adbuc vigeb%t in bac domp, proul a tesiil^us
ocolatls audivimus, et adhuc legimus in libris ra-
tipnum domos Garlhusiaev Quod tamen. prp icro^o-
KDin ratione motaium est, curo homines delicaiius

et.sobUUos Judicare, et faciUqs earpere visi suni, norv
inde scandalizarentur. Ovium pelUbus ad lectuin ea* .
detn raUone amplius non uUmur.

Ibid. €tt;iff groMludimt eolori$v$ $it non curabiL ,
Non inde eredendum est qood de diversiiate coloris .
hic.agatur, ut aUt ru(a vestis, alii nigfa, alii can-
dida^ minislrari possel. Rldieulujn enim esse.simile
quid vel cogitare„ sed d6 colo.re plus aul minus aU)o, ^
inlra eamdem lamen speciem id debet intelUgi*

Ibid. HumUitalem attrUionemque^ etc., et universo".
mio ^ttt^Ms utimur. Ujc judicium conscriptum babe*
mqs contra nos^ si res curiosas dl pr^Uosasultraho- .
neslapa decentiam ad usum uostrMin adhtbeamus.

Num. 3. Lf6ros tanquam tempiiernumt etc. Hoc
verbo vultexprimere libros esse speciem cibl qui pei
usum non consumitur ; et ex hoc loco palet quantum
primi Paires velleiit nosiros circa libroruiQ scripiio-
nem occupari; quae ideo iiloruni tunc erat comiuui
nlor occupatio, utex hoc capiiulo evidenter apparel*

Ibid. Vi , quia ore non posiumut^ Dei verbum ma-
mbus pnedicemus. Quot enim libroSf etc. Publicir
ergo uiilitaU etiam vacabaixl Patces nostri,.ma\i;ne
cumtunc temitoris iioodum, iovent^ ^sset ars typo-
grapliica.et nulla pateret lecUoni et^tudiis via, nisi
manuscripti codiccs baberentur. Si sic opinareotiir.
antiqui Paires et vellenl nos nostro^modo praedica-
tioni vacarc, iranscribendo. libcps ab alits coqipu»
sitqs, non re<:usabant e.ps qui a no^lris cpmgonerep-
tur, eUam^.posse transcribi. Unde durij|s qiiam con^
venit eos loqui ceo^endum esi, qiii a componendis.
libris vellenl. nostros omnino repeUere, et sub pne-
texlu viUe occuliae et solitariag, illos tantum Deo.pra.
hominibu^, non verp. de Dco hpmlnibus, neceiiam.
per cabroum, loqui debere existimarenU Qtii sic
opinarenlur i sensu R. Patris Guigonis per exces-
sum aberrarent, et lacite condemnarent tol egregioa^
et pios scriplores, qui in ordine nuineraiitur. Kl f^

Digitized by

Google

€9S GUIGONIS 1 CARTHI^SIiH ItAlORIS PiUOIUS Y «96

4. Quol eoim libro» stiribiraus, (ol nobis voriiaUs praecones fafeere vldennir, sperantes a Doniino merce-
dem pro omnibus , qni per eos , vel ab- errore correcli fiierint , vel: iii caiholica veritale profecerinl, pro
cniicUs etiam qni vet de sois peccaiis ec viliis compiincii, vel ad desiderium raerinl patria^ ccelesiis aceensi.
. .5. Et quia siciil osCeriis necessiUMes qu« »d viljtaiem et liumililateni pertinenf , eoqoinani etiam i)M:(
nobis facimiig, dantur ei oilaa duw^ seut^tle duaejleirlia ad paiiem« telppo ea BMiiitile , quarta f^randioscula
eat ad faciendas muftdillas, cocblearia duo, cultellua ad panem , justa, scypbus » vas aqnarium , sabria ^
patella, doo ad Jec^mtna saccoli', manulergium. Ad ignem focile, esca, lapis [al. lapis igoitus]', ligna, secn-
riiB. Adopera vero dolabrum. ikec qui legeril nec irrideat , qua^sumus [a/. quis|, nec reprehendal, nisi
forle prius in cella, riiier tamas hives €t lam horrida frigora, longiore ftieril lempove eominomlos.

<6. Mclrco enim iini tnnta concedimus, ne« quod illJcitum ducimns, exire de celta compeHator. Hoe enim
nequaqunm conccditur, nii>i eujn ad clausirum aut ecclesiam conveiiitur; qood hoc ordinefleri consoevit.

eAWULCM XXIX.
Qup lemporg de cella exeatur^ et de wgHitis et dUtinciione horarum,
i. Omni tefnpore» exceptis duodecim kctionum festis, ei Nalaiis Domlni^ Paschag qnoq^ne el Pentecostei

GOMMENTAimJS.

lendum est magnam «autelom apid nos In hac parte A
adhlbends^m esse, ne es pruriln scrifoendi -et libros
edondi, vanae siii ip»us opinioni detur loeus, aut ex
minori peritia scienliarum, quae in viris solitariis ab
academicis exercitationibus remotis raro supera^un«
daty quaedam in publicum non salis castigate com-
poMia proJeanl. Sed circa haec» modema statuta
prudeniissimos modos posuerunt el sanxerunt »
quihus adhserendo onnnia m<»deraie et discrele per-
licientur. Scripta ergo Garlhusianoniro non sunt k
praelo penitus exchidenda» dumnodo ab iis nihil scri-
oator quod cum intentlone K. P. Guigonis nen con-^
cordel, atque Ideo de iis tantum materiis ^ Garibu-
sianolractetuf, quaeadcaiholicae veritatis assertio-
nem, vitiorum exstirpandorum et virtutum aequiren-
darum stadlum, promovendom conducunt.

Num. 5. Hac qui Ugeril nec irrideat^ etc, nisi
forte prius in cella^ eic. Prsevenire conaiur vir
aanctus humanam infirmilaiem, seu potius insipien-
tiam, quae, duni sensum proprium vult sequi, circa
eat quorutn cxperimentalem cogniiioneni non habft,
in suis cogitallonibus et opinionibus saepe delirat«
Prudenter ergo vir sanctus provocat tales judices ad
experimentum, qui, si vel una hebdomada intra ceU
liflae parieles coniinerentur, tonc aperirentur oculi
caecorom et aurersurdorum paterent, et quod super-
lliium priusarbitrabaniur esse in ceUula Gnrthusiana»
in bortulo,in iostromemisadlaboreni manuumaptis,
jam necessarium omnino esse prolesiarentur. Gur
auiem solitariis nostris sic provideatur de rebus ad ^
occupatfoncs exiemas necessariis, rationem subdii,
ne, inquit, qttod illicitum ducimus^ de cella exire com-
petlatur, Non dhfm credendum esl quod homo inira
cellolae parieles possit diuilus coinmorari, nisi ibi
hat^ai qnasdam bene ordinalas se occupandi niaie-
rias. Gum aotem non possit semper rebus spiritua-
libus applicari, nec id possit aggredi fragilitas hu'-
roaoa absque periculo auiiitendae sanitaiis, tum
mentis, tum corporis, necesse est etiam ui habeal
unde animum per aliquam occupationem extemam
relaxare possil et recreare. Imprudenler ergo, imo
el insipienter cogitant, qoi videntes monacbum Gar-
thusianum afiquando opusculis fabrilibus vacare, id

fkstidittnl, piitantes istn minus seriosa monaeham
dedecere, qui totus spiriiualia esse dcberei : et bi
suni, qaos R. PaierGuigo ad experleiitiam provocaL

Ex hoc capitulo apparet qoam discreto seniper, el
Inonmibusagendum esse, nosdocuepinlprinu Paires,.
el quanturo ab exlreniis esset cavendum, oe ei nobi&
conveniret axioma filtid philosopliicoro : omne vio-
lenlum non est dumbile. Gorporalibus enim solita-
riorum necessita^tibos, cum honesta medlooritaie,
bic providisse videmus, roaxlme ne frigore vexama-
tury delicias a nobis iti hoc arcere tantnni conienii,
et ne otiosi unquam remanerenius, toi inslrnmenu
singulis monachis hic determinate assign^m, alia
eiiam indetermmate concedenda esse praescribnnt,
dom dicilnr, ei qui inhabills essel ad scribendos li-
hros, et alterhis artis esset, ministranda esse instni-
menta arti suae convenientia.

Num. 6. Hoe enim nequaquam conceditur^ ntst cum
ad clauslrum, etc. Id moraliter iiiteltigendum esi»
nam certum esl tunc nostros potnisse aliis etiam
de cnusis e cella egredi, prout mnnifcsle apparei ex
cap. 17 et 52, el ex aliis variis locis, suadetque ratio.
Polerant enim ad priorem accedere ad exponendom
ilii suas necessitates et petendas liceriiias. Egrcssus
ergo ille e cella non concessus, idem erai qaem
etiamnum egressum e cella inordinatum, Id est su-
perfluum, et absque moraU necessitate factum voca-
mus» de quo culpam nostram deheitius dlcere in
capitulou Irao persuasoin habeo qiiod noniranqoam
darclur cis licentia deambulandi intrd cremom re-
creutionis gratia , prout ex vetusiissimo ms. codice
qui in postremo domus incendio nainmis infeliciier
absorptus est. Ibi enim legi qualiter res disponeren-^
tur , quando deambulatio intra rupes CartlitiMX
concederetur, maxiine dum pergerent ad montem
qui dicitur, te Grand Soh, quod Laliiie sonaii
magnam summtaiem, et imminei Garlhusiae, ad
quem scandendum ampliori temporis spatio et
labore opus est.

Porro totum hoc capitulom relatum habes in an
liquis siatiitis, parteii, cap. 16.

Gap. XXIX.— Nuro. I. Omni tempore exceptis, eCc
Ex ista exc^ptione err.mdi daretur occasio » et cra

Digitized by

Google

G97 e(»iSir£TtlOIIfE& m

bcbdomadttMs^ trgno palnto noeturniivi eeclesia ofBeiam eongrois vigiliis In eelUi pnmniiniis. Qo» ab.
Idibos Sepiembris sensim paulatimqae cr eseeado in lUlendie Novembris perfeel», ^uinquagiAia psalmis non
nlmis fesiine Ganiandis sufficiunt. A quo tempore usque ad Febmarii Katendas tatiler peisevemnU Ind«
«sqtte ad l^sch» deerescendo paulailm, ad laninm spatioin» qood maitaUiiis sanclft MMri» suflieiai, redl<«
guntar. Ex qno usqoe ad pnedicias Septembris Idus in eadero qttanlitaie perduranl.

i, Secundo.aaien signo pul^ia» ad ecclesiam festinanies» lertii signi flnen praereaire salagimust ubl^
wper formas, prevenienle priore t el coi hoe injuiaerii, proeumbenles^ ei ter Pmt Msltfc» csieris aemek
boris, graviier devoieque persotvinos» sorgenieaque psaliere divino cum limore iocipfmua.

3. Cantatis aotem noclnrois breve facimos intervaHuB» qood tdplos septem psalmoa pesDlientialea ea*.
pere vsleat Seqanntur ddnde matotin» bodes, qoas a Kalendla cictobris osqoe ad Paacha lux termioat»

COMXENTARIUS.
dendi quod diebos islis qul exdpiuntor, statim post A rom deveniatur. Exlode feriidibns diebua in eodem.
primum signum pergendum foisset ad eodesiam» sutu permanei usqoe ad festum PuriAcaiioois B. V.

nisl explicaretur qoid vigHianim nomine sibi velll
R. P. Giiigo.

Vigiliarum ergo nomine intelligendum est spa*
Uum iliud temporis quod ultri neeeaaarium ad per*
islvendas matutinas de 0. Maria protenditur, qua
quoiidie a nobis in celiulis dicootur inter primum
psalmum nMiloiinarum et secundum, ita ul> dom
iipaiiom taolum suflTiciens ad istas Hututiiias devole
persolTendas daiur» vigilias istae CQmmunes sint :
cum vero ultra protenditur, id vigilias auclas voce-
mos. Senaus ergo R. Palris Guigonis eat ut, diebos
Ihc eiceptis • sive a^state sive hieioe venerint, nullse
«nqoam serventur vigilkc uiira tetnpus necessarium
ad persalvendas nialuiinas oi laudes de
Uaria.

ibid. Qtue alf idibw Sepiembrli sensinipikulatittUfue
trtHtttda^ elc. ivitxk eipiioaturiis est qiialitcr vigili»
'Wb ordioarenlor. Ad quarum fjciiiorem intelligen*
Haffl ad memoriam revocanduro est quod jam sopva
cap. 7, num. 8, dictom est de longiorilHis aut bre-
vioribas noctibtts » qaas sensim cr<^scere apud se
Kpotabsnl ab Idibus Septembris, id est a vigilia
Eialtationis saocl» crucis usque ad Kalendas No-
Tembris» sive feslom Oroninm Sanclorum. A qiia
die usque ed lestuin Purificallonis beatae Mariae se
ordinabant, ac si in eodem loogiiudiuis siatu nociea
pennanerent. Exinde nsqoe ad Pascha noctes de-
crescere reputabant, sed a Pascba.usque ad Exalia-
liooem sanclae crucis» nocles in eodem siatu perse*
verare, quoad nocte sorgeodi horaro, censebanl.

Ibid. {•QMkw(ua§inta ptalmii, Ad boc hora iiitegra
eioitra oposest; id ergo slgniOcat quod vigiliae istas
crescerent sensim ab Exaltaiione sancue crucis,
usqiie dum perveoirent ad apatium bone integroe io
ipsis Kalendis Novembris. In quo spatio bora" inie-*
gne perseveraiiant uaqoe ad feslom Purificaiionis,
A qua die vigiii» isl» ad itistar neciium sensim de*
crescentes ad prlmom tandem statom redibanl in
Paschaie» id est circa tempus Paschae; nam in ipsa
die Coenae IV>mini cessani islae vigilias.

Idein prorsus oiinc observamiis circa ialas Tigilias»
etvigtiiarum etiain curaiim sequiiur puisus comple-
lorii, nam sensira poisus iiie antieipatur a festo
ExnUalionis aanei» crueis proiil ab antiquis Palri-
bus servahnlnr , doiiec ad fesUi» Oinntiim Sancto*

liarise,a qua die seosim relardatur usque ad Pascha,
q»o temporood pristimim slalum nsdii. Quasomnia»
paulo fuaius explicaouis» ot inferius dicenda facilius.
. inlelliganlor. .

Num. 3. CoHtaik no^amla bnve'^ ete, Spatiuai
dorationis Islioa inlervalli exprimii. Sed qoid
dorante intervallo iilo fleret non expriroiu Animi
atteniionem sic relaxare voluisse credimus, ei idea
ad cellam inlerira reverti poierani, proat ex aniin
quis slalulis constabil.

Ibid. S^aiiiiior deinde matutimB laudes^ quat a
Kalendi$ Octobtis usque ad Pascka lux terminat^ Id
est ea hora tuiic finiuntur, qua jam dies clara est»
beata ^ vel saltem darescit. Exinde inchoat, Id esi ea hora
diei iocipiunt qua dies illucescit. Ex boc loco evi-
dens esl quod nocturnae vigiii» tunc ah eis alio
modo quam nunc a nobis servarentur, dormirenique
absque in^rntptione qiiantum saiis, tolo tempor&
quod tnter Kalendas Oclobris ei Pascha occurrii. A
Pascbale autem usqiie ad praeJictas Kalendastla
leelo Jaceliani,jaxia noctium majorem aul minoreni
breviiatem, qitam seqoebatur eliam matutinarum
brevilas (nam lunc leciionibus carent, nisi occurral
festum) , sed quod roinus dormirent nocie , supple-
bant per dormiiionem diurnam, quae illis assignaba-
lur inier sextimi et nonam : unde non mirum est si
nunquam posl matuiiiias ad lecium redirenl.

Qua hora lunc pulsaretur ad maiuiinas conjecluris.
tantum asiruere possuinus, et ex eis Judicare quod
^unc vigiliae nostrae nocturnse, ab iliis quac in Regula
S. Benediclipraescribuntiur, non multum differrent.
Ut aulem res evidentius paieat, bic adnotabimus
quod non Unium conjeciuris, sed assuniplis eiiam
experientiis discere conati sumus.

Constiuita ergo quadam veiuli epocha Kaleiida-
rum Novemtu^is , quo iempore sicui ei aestaie com^
pletorii pulsus fieri debet cum adhuc legi potest. id
esl dum dies sic in nociein vertitur, ui adliuc in libro
iiiierae iegi possiiU, exploravimus ex professo, qua
hora id contingeret , et reperimus sercna die inicr
momes Cartbusiae, ei in eotiem leco ubi siai sacck
lum sancii Brunonis'id coniingere paulo post sexiam,
Illo vero tempore, iino a Kalcudts Octobris, proul
^ sopra dicitur , matuiiuas laiides iui terminabai, ao
proiude iltaa loiic lerinioaias fuisse circa sexiaia

Digitized by

Google

999 GUIGONIS I CARTHUSIiE MAJORfS PRlORfS V TW

exinde Inchoal. Ad tecios aiilem po8l maUHinaSi nuUo redilur lempore. A praedlclis Kalcndis siroHtler Q«|De
ad Pasclia Drimam lux Incboat, eYindeaolis orius exspecUt, excepUs Untum diebus solemnibus, usquead
Kalendas Ndvembtis, in quibus reliquos dies Imiutur xsutis. Sed el in Quadrageslma diebus itidem so-
lemnibus, u4 diutius oraiioni vacari possll, pene usque ad ortum diJferUir solis. Caeteriavero diebus, qoibu^
tenetur capilulum a Kalendis Noverobris usque ad Quadragesimam, doncc jwssit in iibro lcgi, prolelaiDr.
Qua autem hora a Pascba usque ad Kalendas Octobris prima, eadem a l^alendis Octobrls usqiie ad Quadra-
gesima tertia pu!satur, sole scilicet [ti/« videlicet} sumroos irradianle montes» Spatium auiem vei a priioa
ttsque ad teriiam biemis tempore, vel a matutinis usque ad primam aeslate, cxi^^itiis spiritualibus man-
cipatur. A leriia vero usque ad sexum bieme, ei a prima us^ ad teriiam aesute, manjuuro depntator
opei!ibas, quse umen opera brevibus voIumvsDrationibus ioterrumpi« ei qua.sibi vioinitate in bieroe sexia
et iiona, eadem In aestate tertia sextaque cobveniunt. Tali autem inter se spatio separantur, quo regularis
bora et duae de S. Narla valeani explicarL Spatium vero quod sextae nonaeque Interest, nunc brevius, nune
longius, quieti deputatur aesUte. Et quodnonam vesperasque disterminat [a/. determinai], roanuaiilHii
oecupatur operibus, semperque in operandoad breves et quasl jaculatas licet oi^aUone& reeurrere. k ve-
speris usque ad coropletorium spiriialtbus opera datur.

GOMMBNTARIUS^
matutjnam credendum est. Si ergo supputentur A cltiores ad^prlmam pulsatur, quod sie observabant
liorae qolbus durabat divlnum officlum noclurnum, ut possent vere ei ad litteram dicere, Jam lttd$ ort^

aidjttnclis vigilils illis de quibns supra diximos, re-
perierous per experientiam , quam etiam nunc facl-
mus, quataor boras integras communiter numerarij
quae sf demantur ab undectm circiter boris, qu»
cxcurrunt inter mediam circiter post sextam vesper-r
tjnam et sextam matutinam, restabant scpiein et
ultra borae, quae dprmriloni absque inlerrupiione
erant deputatx. Sed in vetustissimo codice reperi-
mus scriptum , qiiod circa flestom Omniuin Sancto-
curo octo borae non interruptae dormitioni de^puU-
baittnr.

Quo tempore muutio illa fecta slt certiim non
habemus, quam lamen ducentos annos vix superare
credimiis, cum ad mannm habeamus manuscriptum
codicem, qurnon adeo vetostns apparet, ubi de dor-
mitione diurna monachorom non interturbanda per
discursum sive deambuhitlones in claustro omnes
astantes in capiiuh) generalf inUr alia monere so-
lemus. Eodem autem tempore quo ordinem vigiila-
riim per somni intercisionem mutaium essecrediinus,
dormitionis diurnae consuetudinem eiiam cessasse
piitamos.

Qua ratlone mnutio illa antiquarum v^giliarum
.n austeriores ex iniercisioiie somni facta sit, nuHlbi
scriptum reperimus, sed conjicimus id facium fuisse,
ut, licei ex isto dimidiato somno naiura aliquid ma-
joris taedli patereiur, vires tamen animi ex tam

tldsre , in hymnoqui quotidie ad i^imaro dicitur.

Ibid« ExceptU tantum diebue solemnihm. Sensus
esi quod dies solemnes inter Kalendas Octobris et
Novembris- occurrentes, ritom dierum aestivaiioin
sequereniur.

Ibid. Sedetin Quadra§eiima utdiutius oralfoai, etc
Ex hoc leco obstruimtur ora eorum qui dlennt doI*
luin apparere iempus praefixum apud Cartbttsianos
projoratione ffleiuali;>qulbus breviter respondenus,
istam teroporis expressam determlnationem fem
superfluam vlsam fuisseRi Patrl Guigoni et aliis,
quia viU bonl ^artbusiani esi oratio mentalis fer»
assUiia, quamvis ex hoc loco perspicoum sit, sem*
per in ordine tetnpiis »d hoc pijam exerciiium fuisse
spccialiter assignatum.

Ibid. €<vteri$ vero dielms qui^s tenetwr. eajntulfM.
Id est festis quae ideo capitnli vocamus, qoia in eis
8en>per capiiulum lenelur, DoneoposMii in tibrolegir
id est circa sexiam iioraro : qtiod^ adhuc eodem
modoanobis observatur, exeepto solis ortuquem
sestate jam seqiii non possumus propier sonmi in«
trodoclam interrupiionem. Eadem enim fere liora
qua snrgebani aesute antiqui Paires, nos stratoffl
post persolutas matutinas iiiinc repetimus«

Ibid. Qua aulem hora a P^ischa wtfue ad Katendas
Oetobris^ eic. Sole videiicet summos irradiantemnr
tes. Non de uno tantum monte loquitor, sed deplv

longa appKcatione ad diurnoro officium, qood fere ^ ribns. Est autem ropes aliissiroa vo€ata,fapofii^^s

tunc noctumo conjunctum erat, non nimis fatiga-
rentur, et per somni interposhionem discrete sic
reparatae conservarentur; maximecnm cantus Gre-
gorianus apud nos in usu esset (quem temporibus
primorura Patrum admissum fuisse tn ordlne non
crednnus), et eo canio oflicii divini prolixitas non
mediocriter aucta fuisset.

Num. 3. A prceflictis Kalendis primam lux inchoat.
Iiide coIKgitur quod brevi inlervallo post matiiiinas
facto, die paulo amplius lucida, bac anni parte, pul-
saretur ad primam. Exinde solis ortus exspectat. Id
est aUera anni parU a Pascha usque ad Kalendas
Ociobris, secundum varios solis orius tardiores aut

Midiy ac si diceretur, acus meridionalem tinettm dS'
tignanSf cui radios inflgii soi sUiiiu atque orUs est
in aestivo solsiitio, paulo post quariam, sed anle-
quam montes sie sint irradiati bora quinu est,
unde coHigiiTiUS quod aestale inter fmem matulinarani
ei primam vix saepe hora.intereederet, vel ad sam-
mum hora et media.

Ibid. Exercitm spirifualihus^ Ecce expresse nota-
iom tempus ad orationem menialem el devoias le-
ctiones apnd nos semper assignarl solitnm. Et si
plures horae oraiioni mentali impendendae apud nos
non assignentur, meminerit lector, vium boni CaT'.
thusiani dictam a nobis, supra fuisse, oraliosicm

Digitized by

Google

701 GONSDETI-DINE&. m

L In <ioiii|Morlo ftutem pttlmndo illud altenditur, iit quando plnt differlnr com adboe legi potest pal-
leior. Post cujus Anem oratione Dominica ter tantom cam devoUone Qnitn, noqnaquam ultra diiierimua,
accubare*

5, NoB enim monemur sohim, sed et jvbemur, horis ad qaietein deputatis dormitioni magnum impendere.
stodium, quo temporibus caeleris alacriter Ti|^tare poflsimus.

6. Generaliter autem in ecclesia matatinas et Teapecaa» in cdlie vero semper completorium, dicim^s.
Aiias eaim» nisi festitla djebus, apt Tigiliia, auit aiiniTjsrsairlis ad eodcelMi.nop Tenimus.

€APiTl3l.l]M XXl^.

De M$ qni- m eella fnMrnntibut imftorlune $e ingerutUf e» de coifuinari»^
i. Si aliquls imporiunus ad cellam Tenerii, Tel nutibus, Tel, si non inteiligit» Terbis ad coquinarium eum.

mitiimos; amplius cum illo[a/. eo], nisi jussi, non loquimur, necsi sit germanus.
1 Goquinarius autem poriam serrat, adTenientibus respondet, eleemosynam petenies ad Inferiorem.

transroitiit domum. Domos et uniTorsa quae ad commnnes usus pertinent custodit» Porro coquina^ terminos».

asiium Tidelicel refeclorii, quo adeam tenditur, nemanisiiu^sns transgrieditur»

€OIIMENTARIU&,

wentalem continuam» prout statim amplius proba:
bilur.

Ibid. A UHia uro mque adiexiam^ kieme^ eto. Ibi
habes tempns operibus manoalibus mane assignatumi^
qu» nunquam ab oralionis studio apnd nos separari
«iebent. et sic nobis exiiibet R. P. Gnigo qoaliter
rerba iila Gbristi posstmus et^ debeamus implere :
Opouei eemper orare et non defieere (Lue, xvni).

Ibid. Et qua exbi vwinUale inhieme eexta^t nona^ etc. ,
taltant exptieari. Per regularem boram inlelligit
officium dici, et perduas de S. Maria intelligit sextam
et nonam de. B. Maria ; unde conduditur quod spa-
linm inter sexlam sastate crat tantum rnedi» circiter
bone : nam ad illa parTa officia ■leTOle persolTcnda
uediie horae tantum spatio opus esu

Ibid. Spatium vero quod eextte nontequeintereet, etc,
quieti deputatur, Ecce dormitio diurna pro aostatls
tempore assignata, de qua jam diximus cap. 7, n. 8^

Ibid. Et quod nonam veiperaequey etc, manualibus»
Binc patet ({uod bis in die quolibet tempore operibus
manualibus monacbt apud noe Tacarent, semel mane
nt supra dicitur, et semei Tespere» inler nonam et
veRpcras.

ibid. A veeperin ueque ad completorium epirituaU'
Hii, etc. Ecce adhuc tempus designatur ad orationem
et exercitla spiritualia.

Num. 4. hi completorio autem\ etc, ut quando
plut di/fertur, N^bil cerlum ex hoc loco possumus
colHgere cirea horam qua ad completorium pulsaba-
tur aestatis lempose ; nam de hieme id potest facile
determlnari, prout supra diximus, nempe paulo post
sextam. Sed inde OTidentlQs probalur ex magna di*
Tersitate polsandi ad completorium, quod Tigiliarum
oociurnarum ordo longe diTersos erat ab eo quem
aonc serTamos, quia lucenie adbuc sole ad comple-
toriuro pulsamus «siate, hic TCro dicilur illos tan-
tom pnlsare solitos esse, cum adhuc in libro legi
posset, qnod nonnisi post solis occubiium accipit*
Teropus Tcro qno plus dlffertnr circa Pascha incldit
ei eodem modo continuatnr usque ad Kalendas
Ociobris. Quo tempore» scilicet circi Pascha , hora

A circiter septima adhuc potest in lihro legi, et hoc-
bene concordat cum Tigilia, qucQ i)^r I^cguli^iiv Si^
Benedicii assignalur.

Niim. 5. Non enim monemur $olum^ $ed et jube-f
miir, etc. Ilinc probalum habemns spiritum ordinis
a nobis exigere ut ntbil ex propria volnntate. detra-
here aiteniemus siib quoltbet praetextu, subsidiisi
corporalibus qiice ordo inslituit, quod est maxim»
discretionis indicium, quam sic necessario serTan-
dam esse, circa Titae soliiariae professores bene diri*'.
gendos, proprio experimento sciebant antiqui Patres,
ttt In hac parte, nec ulluni exerciiaiionis aut morlir
ficationis zelum admitlere vellent. Quod amplius ex
cap. 55 probabitur.

Num*6. Generaliter autem in Ecclesia matutiriae et
B ve$pera$^ elc. De missa niiiil babelur in coilice im-
presso.; at in Tetustissimo codice manuscripio l^gi-
mus, matuiinaSf miuam et ve$pera$t unde meriio qre-
dinvus mendum esse typograpbicum. Sed quidi|qid
sit» saiis jam de missa in primiscapitulisdixerat. Et
si missam hic omiserit, potest dici illum de horis
tantum canonicis bic loqui voluisse, et sensum illius
esse, ut generaliter on\nibns diebns matniin» et
Tesperae dicantur in ecclesia, et completorium sem-
per in celUs , quod hodie eodem prorsus modo ob-
servalur.

Porro hoc capituliiro inlegre rcrerlur 1 p. antiq.
slaiut. cap. 41, n. 4, 9, 10» 42 el 15.

Cap. XXX. — Num. i. Si aUqui$imporlnnu$. Ilic
loquiuir de extrancis', qui ad domum Carthusiae
G Tenientes, et claustrum ingressi non reperiunt quem
alloquantur, pergunt ad cellulae januam, qna pul-
sata Tcnit monacbus, qul andita pulsantls petilione, .
habethicqualiler se gerere debeai, etiam cum ger-
mano fratre.

Ibid. iVfst ju$$i, Hoc est, nisi cnm speciali licecitia
ab eo petita, qni vult nos alloqui, juxU ea quae jam
supra cap. 17, n. 2, diximus.

Num. 3. Co^aifiuiritit, etc Coquinarius erat lunc
oeconomns universalis, et vices procuratoris agens
in domo superiori.

Digitized by

Google

105. GlllGONlS 1 GAUTHUSiifi MAIORIS PRIORIS Y IH

3. Quod si«x nosiris ad c«)ilam venerit aliquis yotens loqul nobis, interrogalur prius, Bt prior Joiinrit:
aHier ad colloquinm non recipitur«

4. Ipsi quoque ooquinario in cellis resldere et fabulari non licet, nisi quem fprte aBgrotare contigerit*

GAPITULUM XXXI.
hem de celUu,
t. Ilis.ita pnDlibatiSf, ad cellam redeamus, cujus habitatorem diligenter ac sollicite decet iBTigilarey ne
quas occaslones egredtendi foras , tcI macbinetur vel-reciplai, cxceptis bis qux geqerallter instittttae sooi;
sed potlus sicut aquas piscibus , et caulas OTibus/ita suae saluli et Tit^ cellam deputet neccssariam. la
qua quanto diutius, tanto libentius habitabit, et quam sl frequenter et levibus de causls exire iniiiieTerit,
cito habebit exosam. Et ideo sututia ad hoc horis pelenda jubetur petere, et accepta tota diligeniia
eoatodlre.

% Quod si qualibet Tclsua «el alterips negligentia, pane, Tlno, aqoa,, igneve caroerit» toI* inBolitum.
atrepitum aut clamorem audicrii, tcI periculiim igni^ exstiierit [ai, in^titerit], iicelnt exire, et subsiduMi
praeslare vel petere, et si periculi magniludo poposcerit, sjleoiium etiam solvere.

3. Soli enim degentes signa coenobiorum, aut nuli» aut pauca noTimus» sufficere putajites.liDgoam
aolam, non etiam caeteros artus reaiibus implicare loquendL Ei ideo si tanta necesaitas urget, ono Tei
duobus, aut certe paucissimis Tcrbis quod res postulat mahihnus [a/^ malumos} indicari»

GAPITULUM XXXiL
B% fratribut qui in aliquo opere oceupamur.
Gum aliqul ex monachis , emendandis tcI ligandis libris, Tel alicui tali operi mancipanlur, ipsl qoidei^
k>quuntur ad iovicem* cum superTenienUbus Tero nequa<|iiam, nisi priore {kraeseole aoi jobenta,

GOMMENTARIUS.

Num. 3. Q«o(/ «iea^ttOilrff, etCtinfmo^alur, tiA P^l^t qModnoOv tantum fiRstis diebus in colloquio
prior )tt$$erit^ etc. Inde eTidens esiquod monacbi se posseot necessaria petere a coqulnario,^ sed eiiam

etiam aiiquando Tisllarent cum prloris licentia. Id
semper intelllgendum est» ^piolies R. Pater Guigo
Terbo jtfiiioKis utitur,

Num. 4. Re$idere ei fahutari^ etc., nitt qvem forte
dggrotare, etc. Goquinarlus ergo ille, qui lunc proco-
ratoris vices gerebat in doma superiori, habebat
liceialain, sicut et nunc habet procurator, ad ostiom
cellae pauca verba loqoendi, et fortit^ tjunc eiiara
iiitraudi cellam, ratiooe supeUeclilis coquinariae
ordinandae, quia tunc monachl singnli coquinam
sibi faciebant eo modo qui snpra, cap« ^ , expri-
miiur, sed non ibi residendi aut fabukindi : quo
labulationis Terbo indicantur Terba ollra necessita-
lem prolata. Tempore Tero quo a?grotabaot mo<
uacbi, coquinarius poterat libere celiam aegroti in-»
irare, et illi conveniens auxiltum praestare.

Totum boc cnpiiiiliiro reblum habetur in anli-
quis staluiis i.i part., cap. 47 , n. 5, et item m
part., cap. 10, n^ i. Eadem^ prorsus nunc obser-
vantur eliam rigidiori modo, qiua exira casum
iQnrinitaiis coquiiiarius nunquam iiigrcditur ceilas
monacborum, absque speciali licentia.

Gap. XXXI. — Kihil nobis addendum esi verbis
R. P. Guigonis, qui diserle el paucis verhls expriiuit
quid viiae solitariae profcssor observare debeat, si
velit bonos habiius sibi formare, ut pacifice ei
quiele Tium iransigat in slalu suo.

' Num. 1 . Excepti$ hi$ quw generaliter itt$iiiHta eunt^
^emper inducii piissimus ot expertissimus Titae soll-
larlae professor, unde a menie solitariornm abigat
indiscretas singularitates, et excessos eiiiniiiet, pro-
pler caosas de qotbus agemos infra cap. 35.
Ibid. Statttli$ ad hoc hQri$ vetenda^ elc, Hioc

quando id necessius poslulabat, certis lamen boris.
5<um. 2. Qttod <t qualibet, etc, pane^ euio, eur.
Bic adimil omnem scrupuli occaslonem, exprimendo
quod per oellae el silenlii indiptaok coslodiafn ooo
ideo priTatur Garthusianus liberute ^rediendi, el
eliam loqueodi, quando id exigit jusU roUo aul
necessltas , qoaiis blc ei^)rimiiur. Cx pane ooiem
hic noUto, et libertate petendi paoem com deficlt,
io.nuiiur lorum illam paniSu, qpat supra cop. 7,
n. iO, dari roemoratiir singuljs nionacfais, Uoquam
Chrisli mendicis, posl refectorium« dauro non fuisse
pro fota hebdomada» sed donec consumpio pane
lllo, alius minlslrarelor, dlebus infra helMlomadam

^ sUtutis.

Num. 3. Soli degenle$ $igna cc$nobiorun$. Inde
Innotescit quantum primi Paires amarent simplici-
Uiem et sinceriuteoi, quantumquc utrasqve nobis
transferre Tclient, nolendo uli aiia re ad senson
suum cxprimendum, quando necessius id exigebat,
quam eo incmbro, quod ad id a Dco destinotum est
et repeliendo ea omnla, quibus fallendi iiasci posset
occasio, et a noslri lnstilurt Proposilo sensiro aber-
raiidl. Nam sicut videmus mulos per nutns miscere
oolloquia,, ila etiam sileolio addicti idem addiscerc,
et exsequi posseot, si ablaU kqoeodi liberuie, si-
gnorom usos foj^aei inlrodnctos t. el ipssuo per-
missus,

^ Tolum hoc capituhim relatum habes in aotiqoii
sutiiiis II parL, cap. 17, n« 1 el seqoentibos.

Gap. XXXIl. — Ex boc capitulo evidenler apparei
quod non lantum primis Gsrthusisnis licitom essel
nonnuiiqiiam se Invicera visiure , qoaodo prior ex
rationabili caosa id pcnnittebal, sed qood noo raro
plurss monachi simol cooTSoirool ad aliqQod opo*

Digitized by

Google

^m CONSUETUDINES. «rt»

CAPITULUM XXXni.

De jejunih atque eibls»

i. Nunc de jejuniis cibisque dicenduin esu Secunda, quarla, scxlaque feria, pane, etaqua, 'et sale, s)
^i placet, contenti sumus.

^. Teriia, quinta et Sabl>ato Jegumina, vel aliquld bujusmodi ipsi nobis coquimns, acoqutnario Yinuin,
el in ^aintateria caseuni, yel aliquid cibi lautioris accipieiHes.

-3. Ab Idibus Septenibris usque ad Pascha, excetitrs soleinnltalibus, non nisi semel In die manducamus^

A. A Pascha ailiem usque ad pnedictum termiflum> tertia, ei quinta feria, nec non et Sabbato iteraio
reficimus.

5. Ad c<fenam, vel ad prandium, Cnm semel edirfius, berbas cirndiis, vel friicius^ sf! adsint> accipimus. Qu;e
Yetinentes quandki suffieiutii, alia ejusdem dontaxatfeneris non accipimus. De caseo namque seupiscibus
aut ovis, TCl si quid ejusmodi, qose piiantias vocamns, semel snmimuft, qnod superest feddimu».

'6. Yinum iionnlsi in prandk) Tci c«ena poiamus.

COMUENtARItJS.
%ib\ a pridre commissiim perflciendam, etsic conve- A eirca coqoinam illam^ qu^m sib) ipsis faciebant sin*
nieiites, sdluta tunc silCntii lege, inter se libere guli inonachi in cellula, tid quam faciendam ordi»

loqui posseni, sed non cnm snpenrenientibos, nisl
priore pra^sente aut pemiittente.

Idem de ver1)o ad verbum refertot in dntiquls
Btaiutis II parK, cap. )9, li. 2. Va nunc eilam eodem
prorsus modo praescribilor et servator.

Cap. XXXIII. -^ Nmii. 1. Secunda, ifuafta n^tn^
que feria, eic. Subaudiendum est, nisi in tpsis diebus
occurrercft reslumcapitirli. ^dper cap. 52 evidentet
apparet, nbi fraires ipsa etiam feria sexta, qoae vuU
gariter dies Veneris dicilur, ex superveniente festo
ab abstinentta servanda exiniunttir, quamvis iliate
semel Untom in liebdomada servarent. Hic aotem
^eiprimitnr, qu» et quales essent abstinentiae iH»,

'■quasiniiio orilinis a nostris observatas fuisse con- B idipsum indicaretur.

iiate mlnistratuT illis a coqoinatio provisio qua<'
rumdam rerum comestibilium, quas apud se serva«
bant, utinferros dicetuf, donec deficerent, et tone
novas pelerent et acciperent. Et adverte qnod nulla
tiuc usque sit mentio de piianlia> et per verba iria>
utiquid hujttmo(Hf non possumus certo scire quid
liocesset, quodetiata sibi coquere possent.

)b1d. A coquinario vtmmi, etc. In quinta fet'm
eateum vel aliquid cibi tautioris, etc. Ecce apparete
iocipit quod feria quinta porlio casei, ultra solitum
ordinate ministraretor, Vel aliquld cibi lautioris, sed
nondum hic fit menlio ovorum et pisciuin, quaYnvts
etiam drci possit quod per aliquid cibi lautioris

stat, cfrca quas a quibusdam nunc dc relaxatione
^rguimur, qOia tkon eodem modo servantur. Sed
antequam rationem de hac re suis locis reddamus,
'et probemus non ideo histiiutum Carthiisianum ullo
modo futsse telaxatum, cnm ista observaniia non
-absolute, sed semper sub coniKiione fuerit in:ro-
ducta et observata in ordine : Notel leclor condi-
tionein illaiu esse expresse dcclaratam hi seqocnti
capilulo 55, nbi dicitiir *: Sed et si cui pitaniiam
atiquam^ seu cibi, seu somm^ vet allerius cujnslibH
rei facere^ id est prsestare , prior rotuerit, repugnare
fas non liabemuSf etc. £x quibus verbis loce ciarius
patet Istas abstineiitias ab omnibus et a singularibus
personiSy^ntom innc fuisse servandas et servatas.

Nunv. 3. Ab Jdibus Septembris, etc., exceptk so*
iemnitatibus , nonnist semet^ etc. Per soienmltates
intelligi debent festa capituli, boc enim verbo ulitiir
R. P. Guigo, eliam de festis dtfodecim lectionuro
loquens, proul e\ cap. 4, n. 15, probatur. Hic vero
designaiur tempus quo jejonium ordinis servatur,
quod semper fuit et est eodem lempore observaium.

Num. 4. A Pascfia autem^ etc, tertia et qninfa
feria^ necnon Sabbato iteroto re/icimus, Id est iioii
lantuin prandlum sed et copnain sumimus, nnde ct
hi dies vocaniur apud iios, dics binx refeclionis.

Num. 5. Ad coinam vet prandium^ cum semet
edimusy fterbas crudas^ vel fructus si adsint accipi^

^ . _ mus. Qu(B retinentes^ e\c, Kx hoc loco non estinlel-

qoando ^t qttaiidiu posse et convenire prior judi- ^ ligcndum quod diebus jcjunii ordinis ad prandium

carel, absque sanitatis illarum detrimenlo. Dico,
sanitalis^ quia superflita prorsus et inutilis ruisset
isia conditio , si saiiitatis corporaiis nulla fuisset
babenda ratio, et in hoc elucet magna discretio,
quain vehiti inslituti sui basim posuerunt primi
Carthustani, cavere volentes, ne ex nimia austeri-
tatibus corporalibus adhaerentia, plures e suis in via
joUiariae vita; deficerent, sicut jam evenisse scle-
oant antiquis quibusdam anachoretis et aliis. Quse
discretio mirum in modum profuit ad servanduin
jrdinem in suo vigore.

Nuni. 2. Tertia, quinta , et Sabbaio legumina , vet
jliquid liujusmodi ipsi nobis coquimus, etc. Hic re-
rricanda est memoria eorum quac jam cap. 7 diximus

cuin semel cderent, herbis tantum crudis vel fru-
ctibus,si adesseni,uiereniur; contrarium enim evi-
denter apparet n. 2, ubi dicitur quod sibtinet iegu-
mina coquerent : sed lantuni id signiflcat quod
herbiscrudis, idest oIeril}us qiiorum provisio illis
dabatur, vel fruclibus quando habebant, tunc libeie
nti illis licitum esset , quse ideo apud se servare
poterant quandiu durabnnt; id aulein exprimitnr
ad dislinclionem rerum comestibilium quas in cclla
servare poterant, et esculentorum quse snmpta
rerectione reddere debebant, de quibus subditur.

Ibid. De caseo namque, seu piscibus aui ovis, aut
si quid hujusmodi qum piiantias vocamus. Hic aper(e
exprimitnr quod non laiiium caseo, sed etpibcibus

Digitized by

Google

707 GUIGONIS 1 CARTnUSLE BUJORIS PRIORIS V TM

7. Qiiod panis el vini superest, Sabbalo reddiUir. Quaodo in refeciorio reAclmuSy caseot, ye\ aliqna ufis
pilantia, olcribus vel ieguminibus snperaddilury et tn eoena, vel fructos vd herb» crud», si adfoerint
apponuniur*

8. In Adventu nec ovis nec caseo vescimur.

CAPITGLUM XXXIV.
De meMttra vitu et casei,
!• Mensura vtni sive in cellis sive in refectorio eadero perscveral» eodemque modo temperaluri
2. Nani puro [al. puro naroque] non uliniur.

5. Panis, qtiamvis de tritico, torla [al, taroen torta] est, album enim panem non Caclmus.

COMMENTARIUS.
et oviSv aliisque hujusmodi ad victom uterenlur, et A antiquls statutis ii part., cap. 14» nu. 5, 6, 9, iOi
inde coropAnerelur poriio cibi singulis roonachis ii, 13, 17 et i9. El ul ex hujus capituJi recta iaiel-

minislrandi, quam pllanffani, et altquando pulmen«
tum vocabant. Quibus autem diebus miiiistraretur
talis pitantia? Gerium est quod diebus Duininicis et
festis in refeciorio daretur; itemqiie feria quinta,
ut ex 0. 2 prxsenlis capiluli conjicilur, sed et aliis
eiiam diebus juxta domus facultates, et prioris ordi-
nationem, nonnunquam roinistrari perspicuum erit
ex sequentibus, exceptis lantum diebus abstinenliae
deputalis.

Num.5. Semel svmimut^ quod tuperesl reddimue.
)d cst, quod suropta refeciionc ex pilantia sibi mini-
Btrata, non poierant monachi ex illa aliquid reser-
vare, vel in coenam» vd in crastinum, sedquod

iigentia via paieat ad piura alia recte intelligeada,
qua in Consuetudinibus R. P. Guigonis passim occn^
runt, ei errandi occasio tollatori illius apimli
eiencbum hic addimusw £x lioc ergo capiiolo isu
eruuntur \ i. Primi Patres recipiebant a coquioario
provisionem legominum, id est fabarum, piso*
rum, etc. Itemque oierum, quds sibi coquebant, atque
etiam fructuum, et haec apud se servaliant, donee
consumpta essent, quibus consumptis alia petel»fi(
et recipiebant. 2. Vinum et panem recipiebanl, et
servare in cellula poteranl usque ad Sabbaium,
vinoque tum in prandio tuni in ccena ulebantur,
exceptis diebus abstinenti» deputatis. 3. Ulira ca

residuum erat, debebant in fenestella reponere, a ^ qu» sibi In cclla coquebant, statutis diebus plun-

coquinario resumendum, prout semper in ordine
fuit et est observatuin.

Ex his autero verbis liquido consiat quod non
tanium diebus feslis, sed ctiam ferialibus pitaniias a
coquinario acciperent; non enim possunt applicari
diebus festivis, quibus in refectorio comedebant,
quia ibi pitantia illis ministrabatur, et flnito prandio
residuum a ministrantibus resumebatur, ul mensa
esset vacua, quando lectori refectorii signuro daba-
tur ut lectioni finem imponeret, superfluum fuisset
de pitantiis in rerectorio ministralis dicere, umel
•umtmiM, quod $upereit reddimut. Id enim in com-
edentis Ubertate non erat, quando in refeclorio com-
edebat,necesse ergo est ut id pilanliis in cella mini-
stratis applicetur.

Num. 6. Vinum nonni$i in prandio vei cctna pota-
mu$. Id significat quod extra prandium et coenam
ordinate vinum bibere non debeamus. Sed inde
apparet quod primi Carthusiani, exceptis diebus
abstinentiae deputatis, vino in refectione mane et
vespcre communiter uterentur.

Mum. 7. Quod panie ei vini superest^ Sabbato
reddilur. Ibi videtur quod etiam ex vino sibi mini-
strato, aliquid in cella servare possent, quod tamen
Sabbaio reddere debebant, sicut et residuuni panis
ministraii. Vinum autem in cella sic servare nobis
nunc noa licet.

ibid. Quando in refectorio reficimu$ , caseuSf ctc,

tiam a coquinario recipiebant, ex qua nibil io
sequenlem refectionem reservare sibi poterant,
subaudi semper sine prioris licentia; et baec pitantia
ex caseo, ovis, vel piscibus, autaliqua rebojasoiodi
conslabat. 4. Diebus refectorii , pitantiae legomina
in prandio addebantur. 5. A festo Exalutionii
S. crucis usque ad Pascha, jejunium, quod vocamos
ordini$f servabant, et iliud vocatur jejuniumnoo
prxcipuum, quod procuratori et aliquando priori io
gratiani hospiium frangere pcrmitlebatur. Prxci-
puuin vero dicebatur, quod ex prxcepto Ecclesis
erat servandum. 6. A festo Paschae usque ad festnm
Exaltationis S. crucis, binam refectionem suine*
, bant, id est prandium cl coenam;, exceptis diebus
' abstinentiae vel Jejunio deputalis.

Plura adhuc de hac re dicenda occurrent sob
capitulo 52.

Cap. XXXIV. — Num. i. Mensura vini. M\s
ergo fiebai distinctio inter dies festos el aKos circa
vini mensuram, cum semper sequatis esset. Addiiur
in novis statutis prohibitio et poenitentia ei e nostris
qui punim biberet viiium.

Nuin. 3. Pani$ quamvi$ de tritico torta e$t^ nlbum

enim panem, etc. Per tQrtam inteliigit panem subru-

furo, qualis adbuc fit in ordine , idemque uomen

tort.ne retinet, et seinper ministralur monachis simui

cum p»rvo paiie albo eadero quaulitas tortae, ut sic

oleribu$ vel leguminibus superaddiiur. Inde apparel «^ media pars panis, qui nobis ininislratur, torla si(,

quod bina fercula iii rcfectorio miuistrarentur. Illud et alia panis albus. A plerisque aulem nnstrum,

nempe quod pitantiam vocabant, et insuper legu- haec lorta prasfertur pani albo, quia certeplus sapii.

mina aut olera. Sed quia albus levior est, et stomachum minus g»-

Toitiiu autem hoc capitulum relatum habetur in vai, bac de causa usus ejus in ordine introductus

Digitized by

Google

TIQ

709 CONSUETUNNES.

4. CaMQS eodem» Um in cellia qoam in refectorio poodere daiar.

CAPiTULUM XXXV.

Quod nulli liceat majora exercitia favere^ nisi favente priore.
i. AbstinenliasTero, vel disciplinas, yel vigilias, sen quaelil)el alia religionisexerciiia, quae nostrx instl^
lulionis non sunt, nulli nostrum, nisi priore scienle et favente, Tacere licet.

2. Sed et si cui pitantiam aliquam seu cibi seu somtii vel alieriiis cujuslibel rei facere, aut dunim et
^rave aiiquid imponere voluerit, repugnare fas non habemus, ne catti ei resiiierimus, non ei sed Domino^

iijus erga nos agit vices, restitisse inveniamur.

3. Licei enim multa siut et diversa qu» observamus, uno tamen et so)o obedientix b6iio,cuncta nobls
fructuosa futura speramus»

COHMENTARIUS.

est et inolevit, ut portio panis albi simul cum torta A Cap. XXXV. -^ Ex Iiis k. P. Giiigonis terbis iii-
monachis ministraretur. notescit quod obedientia Carthusiana a primxvo

Ex hac antem soiliciiudine advehendi triticum in rnslituto in illa esi apud nos existimaiione , et lalis

istas rupes Carthusiae, unde panis monachis connce-
Teiur, evidenler apparet quam discrete omnia dispo-
neiida esse docuissel alumnos suos S. bnino insti-
tutor noster, ut perseveranter possent illtesa sanl-
tate in suoproposilO servire Deo, et aeq[ua1i passu in
Bui instlluii 4>raxi sempcr incedere, atque cavere ne
illis cveniret, quod pluribus evenisse sciebat , qdi
exireinitaiibusgaudenles rlgidas abstinentias quideni
suscipiebant et aliqdo lempore periinaciier exerce-
bani, sed postea laesa Indecorporis valetudine, ad
omnes sensim bbsi&rvaniias inbabiles reddebantur,
et deinceps ndn solum ad exercitia spiritualia relih-

esse debei, ut praiier eam nihil proficuum aut vaii-
dum repuierur in ordine, ipsaque censeaiur vduti
cor insiituti CArtbusiani.

floc alitem capitulum non solUm in anliquis sta-
tiitis relitum habclur ii parl., cap. 14, nn. 25, i1
et 28,8ed elinm in novain si^tutorum collectioncm
fdem de verbo ad verbum Iranslatum est. Et nemo
Inler Cartliusiahos numeratur, qui volifc sua Don
emiserit sciens el voleiis, relaiive ad verba In Itoc
slatuto contenla. Ex Iiis autem verbis liquet.

Primo, monachum Carihusianum per professionem
srtfe obedienllae, abrenuiitiasse etiam quibusdam

quenda, sed eliam ad torpus studrose tovendum et B operibus pleiatis, qiwe aggredi non poiest, nisi priore

'nuiriendum compenebantur. AisergO inaeqQalita
tibus aditnm occludere volens, de bono pane triticeo
vo!uit suis provideri. Trilicum autem non ferl ere-
inus Carthusiae sicut nec vinum. Accessus rupium
erai lunc Valdedifficilisel dorsis tanlum animaliumi
Vel soKs bomihum humeris ex aliqua parte, poterat
liuc aflerri. Triticum et vinum magno pretio consta-
i>ant; at nihilominos paiiem ex triiico voluit mona-
chis confici, quo semper uterentur, vinumque sem-
per miniskrari. Sciens enim bonum panem, vinum,
et ova esse apud nos pra!cipuam materiam unde
sustentemur ct firmam valetudinem servemus, hxc
noslris ministrari praescripsit. Legimus quidem pro
solis infirmis pisces emi soliios fuisso, at de ovis
nihiNale scriptum est.

Num. 4. Caseui tatn in ceUit^ etc. Inde apparet"
bene ordinata stabilitas et conveniens proportio,
quam ubique a nobis servari volebat , rejectis sin*
guiaritalibus, id est rebus ex propria voluniate
suscepiis, et non ex supcrioris licentia aut pne-
scripto, quas sciebat a vlise solitarise professoribus
magno studio esse proscribendas. Ex lllis ^nim non
raro nascilur qnoddam vanilatis sopercilium, aut
pacis turbalio; ex seqiienti autem capitulo eviden-
tius apparebit, quanta circiimspectione primi S. Pa-
tris nostri Brunonis successores voluiitarias singu-
lariiates et indiscretiones a suls velleni elimlnare,
«t qualiter in sola obedientia rerum Carthosianartim
summam et instituii nostri rationcm ponerent. .

Tolom hoc capiiulum in antiquis statulis refertur
parie ii, cap. 14, nn. 15, 16 et 18.

sciente et favente; quod maximae prudenlis est, ut
soliiariis auferatur occasio incidendi in graves in-
dlscretiones, quibus prae eaeteris' statibus obnoxius
esset solitariorum status, nisi obedientise regimtne
duceretur.

Secundo, paratnm esse debere ad recipiendnm in-
dulgenier a superiore levamina quaedam in cibo,
poiu, somno pnieier fiiatiilum; quod etlam veire
discreiionis esl, ut ex superiorls judicio sanitatis
soUtariorum cura pcndeat, cl a solitario monachf>
oronis obslinationis in proprio judicio, el indiscre-
tionis occasio amoveatur ; siatns enim ille, ut jam
dictom est, discretione iiidigei , ut in eo cum sani-
tate et alacriiaie absque iiiterrupiioue aut relaxa-
C lione Deo jngiter serviatur.

TertiOt iihiin simiiiter ad obediendum teneri in
duris et gravibus praeter staiutum, qua ei a superiore
injungunlur. Unde paiet Carthusianum ex vi profes-
siouis 8Uis voluntatem propriam sic obedientix vir-
tuti subjecisse, ut eam Deo obtulerit , sestimandam
ticut vm oecisionit,

Quarto, hanc vim obedienti» in eo stato mona-
chum Carthusianum consittuere, ut in persona su-
perioris Deom ipsum considerare debeai.

Quinto et posiremo sensum ordinis et spiritum
instltuti Carihusiani in obedientia sic consistere, ut
ex illa sola observantias Carthusianas vim meriti
assumere, et cxtra eam nullius mcriti esse, pro
certo habendum sit.

Iiide factum esi iii qui forinam celebrandi capi-
tulum generaie instituerunt, R. Patris Guigonis ct

Digitized by

Google

m GUIGONIS I GARtilU&iJK HAJORIS PRlOlllS t 71i

GAPITULUy XXXVI.

De liospitipU9 tuscijnendU.

i. Pro episcopis cl abbatibos et cunctts in religioso habitu constitutis (tales enim a priore ad mens;iin
suscipiunlnr), si tali boraTenennl» jejanium ab eodem» nisisil [a/., fuerit]praecipuum, solvitur; noo e&im
▼el gyrovagi) tcI a religione refjgae » vel personae laica? ad ejus mensam suscipi consueverunt.

2. Episcopi auiem et abbaies etiam sedem prioris tam in ecclesia quam in caeleris lenent locfs. Sed
episcopi benedictiones etiam dant; abbates sola sedis houorinceutia sunt contenti; benedictiones auieoi
juxta morem sacerdos bebdomadarlus tribuit;

5. Quos, «d esl episcopos et abbates, cam veniaot Inclinati et usque ad ierram fiexls genibus, cdeieros
autem reverenter tanium supplicantes oscuiamur.

4« In saperiori autem domo non nisi religiosi hospiics iatere tonsueverunt. Et quoniam de prtore senae
se intuiii, addendum est qualem se in sascepiae domus negotiis soleat exbibere.

COMMENTARtUS.
primorum Palrum vesligiis inhaerentes, ibi expresse A bet imputari ista muUtio, qoae est !n melius racta»
notaverint formam et circumspeclionem , quae ser« dummodo res intra metas mentis statutonim sempcr

iranda esset quando capiiulum generale in aliqua
re rigorem ordinis minuendum esse censeret; ser-
rata eiiam similiter libertate observantiis anliquis
aLiquid novi el durioris addendi, quod ad finem in-
siitiiti noslri consequendum magis conducere, pen-
SDUi temporum personarum et experienliarum ra^
tione, sibi videreiur. Quod eodem modo buc usqne
observatum esse suis locis probabitur; sicque nec a
mente nec a littera in boc cap. 35 per R. P. Guigo-
nem expressa, capitulum generale ordinis, aiqoe
ideo ordinis corpus aberrasse , cuique cordato paci-
fice et in spiritn charitatis res pensare Tolenti per-
spicuum erit.

conlineatur.

Num. 2. Epiuopi autem et abbateif eic. liide cdo-
cemur quanlum dislare debeamus ab omni specie
jiirgiorum, quae non raro nascontur hodie pro gra-
dibus servandis. Yidemus enim qaod in omulbos
episcopis dignitatem characieris indistiacte booora-
verint primi Patres nostri, servata tamen leinper
singulari rcvereniia pro episcopo dioecesano. Ab boc
ergo spirilu nunqiiam abcrraredebemus; cid hoM'
rem, honorem snperabuudanier potius quam parcc
reddendo, ut in hoc cognoscant omnes, quod simus
primorum Garthusianorum discipuli , humilitalein
animi, humanitatem conversalionis, hospiialilatrm

Ibid. Benedictiones autem juxta morem $acerdo$
hebdomadarius tribuit, Hic locus confirmat qnod jain
diximus de frequenii apud nos mlssarum coiivefi-
tualium celebratione, cum expressa flat mentio sa-
cerdotis bebdomadarii. Uude raritas lUa missanini,
de qua loquitur R. P. Guigo in quibusdam locis,
longe aliter intelligenda esi quam quidam censue-
runt.

Num. 3. Qttos, id est episcopo$t etc. Habemus bic
qualiler humilitatis spiritum , quo intiis abuadare
debemus , etiam exteriits in actum reducere debea-
mus; nec unquam .opud nos admiltere qoidquid
saecularis fastus aui supercilii tenuembabetombram.

Cap. XXXVI.— Num. 1. Pro epitcopit et abbatibus ^ ^^ sinceram dilectionem in omnibus exhlbendo.
. cunctiB, etc. Jam cap. IS fuerat expressum qualiier
etquam beiiigne bospitesosseni a procuratore sosci-
piendi. Nunc vero R. P. Guigo declarat quomodo a
priore suscipi debeani, qui eiiam bospiialiuUs graiia
jejunium ordinis frangit» et ad mensam non lantom
episcopos et abbates, sed et cunctos in religioso ba-
biiu consiitutos recipere debet. Quod nunC iempe-
ratius exercetur, iie ex necessitate loties suscipiendi
hospiies, ipse prior a sui officii muniis reirahaiur»
Uiide in modernis sututis id limiuiur ad hospites,
quibus id conimode negari non potest, ei insuper
additur : Quanio rariu$t tanto melius^ Quanium enim
iemporis insumilur in similibus, quod alibi fructuo-
ftius impeuderetur? Quoi superflua verba proferun- ^ Suppticanus^ id signlficai apud nos incUnatioDem
tur? Res ipsa loquitur. corporis, qua saluUtiones facimus, imo ea utiniur ia

Ibid. JSon erdm gyrovagi, etc.y vel personcBlaicm, eic. ,
eonsueverunl^ etc. Non absolute dicitur quod laici
ad ejus mensain prorsus non suscipiantur» soii tao-^
ium dicitur quod non sit consuetum eos ibi redpere»
sicut recipiuiitur alii qui in religioso habitu sunt
constiiuli, qui cuiicti suscipiuntor, laici vero noo,
nisi illius qualitatis sint cui id negari non possil, ei
in bocconveuit sensus II. P. Guigonis cum modornis
siatutis ubi dicitur, cap. 5, ii pail., n. 51 : Prior
in domo sua cum hospUibus advenientibus non debei
passim et indifferenter comedere , sed tanium cum
honestis personis et talibus , quibus hoc commode ne-
gari non poteril; et tunc etiam quanto raritu^ lanto
meiius, Temporum etiam rationi ex aliqua parie de-

ecclesla loco genuflexionis. Oscnlamur; inde evidens
est qiiod fornia saluundi in osculo sanclo , pnMt
dicil Apostolus, apud nos semper fuerii in usu; sed
bac forma saluundi utcndum untiim esi, habita
ratiooe personarum et decentiae, temporum et rc-
gionum.

Nura. 4. /n superiori autem domo ncnmsi rr/i-
giosi, ctc. Ibl crgo Unlum pernoctabant, qui aii
mensam a priore debcbant suscipi» lu cborum iii-
gredi, ei^ad colloquium ndmitti cum monacbis; nai»
simul isu conjiiiigi videmus ex hoc loco et cx ca-
pitulo decimo.

Porro iotum hoc capiiulum refertur in aiitiqiii5
stalutis parl. ii , cap. 9, iin. iT, 5, !^ ct 28.

Digitized by

Google

**» , CONSUETODLNES. 714

CAPITULUM XXXVn.
De iractanih consUio.
i. 8i qiiid igitur magnitm vel grave iracUndum fuerit, prior omnes iii uAum monaclios praecipit conv^i.
nire. Ibique cnm omnes quid sentiant libere pronuntiaverint, quod melius rectiusque eiistimat, sine alla
personarum acceptione, exsequitur.

S. Et hoc omnino tanquam utilissimum rectlssimumque serralur, ot ttemo vel atterlas, tel suam eon-
tentiose praesumat derensare^nteDiiam; ne bonum, qood afasit! consiUi in discordiam furoremque ver*
tatur.

3. In levioribus vero rebus et n^igis consueiis suo tantum et maiurlorum est contentus consilio.

4. Qui ne forte temporalium cura rerum, ac soHlciiudine praegravatus , spirliualibus mlnus possit Iiitcn-
dere, tales siogulis obedieottis fratres saugit deputare, quorum eas fldei secure valeat credere.

CAPITULUM XXXVIU.
D§ cura infirmorum.
I. Qui cum crga omnea, praecipoe erga Infirmos ac debiles atqoe in lenuiionibus posltos, soUicitum»
benignnm atque misericordem debere se noverit existere : tfon tmm^ secundum sententiam Domiui tmrii
eoi oput medicu$t ud mato habentibus (Matth. ix, 12) : qui umen et ipsi secondom B. fienedlcti dicUt m
fluperfloa vel Impoesibilia petendo, vel forte mormorando servieotes sibi contristeiit, diligentios admonen^
tor atiendere, et ot roemores arrepil propositi, oi sanos a sanis, ita sBgrotos ab «grotis saecuiarlbos debere
cogiteni dlscrepare» nec llla in eremts, qoae vlx in orbibos inveniantory exposcere.

%. bti igltur Chrlsti pattlones, illi soadeDlor alUndere mlMrationes. Uinc isii fortes ad ferendum, illl
prompti ad sobvenieodom; 4lomqae«propler Chrislom et isti sibi servirl, et illi servire considerant, nec
isti superbiunti nec ilii deflclunt, ab eodem utrique Domino meroedem sui praeatolantes ofBcii, isti patlendl^
llil mlserendl.

COMMENTARIUS.

Caf. XXXVIl. -^Uoc capiiulum totum refertur iii A Hic apparet fornla humanitatis, discretiouis etcha^

antiquis sututis n part«» cap. 7, n. I , et adhuc enu<» riutisi quae juxu casoom indigeutlam a priorlbus

cleaiius exprimitor in modernis siatotis. apud nos semper debct servari, maxlme erga aegro*

Ex hoc autem capitulo apparet qbod antiqoitus tos, et id suadet ralio. Cum enim solitarius opus

apod nos, nulla babiu rerum disiinctiolie nec suffra- habeat occopatione tum spirituali tum corporali ad

giorum quantitgte, cum omnes libere pronuntiassent tempus Qtiliter In solitudine transigendum, et ideo

quid seniirenti prior quod melius rectiusque exlsti- seipso, ui ita loqoar, uli debeat, idque praesure non

mabaii sioe personarum acceptione, exseqnebatur. pleue valeat duin aegrout : luiic ergo per proyiden-

Rationem subdit R. P. Guigo cur res iU ab eis ob^ tiam pastoralem prioris id debet suppleri, tam per

servarelur. Sed quia jus ecclesiasticom plora deiiide se quam per alios. Qoi sl in aliis debet agere ul pa*

insiituit circa novitiorum receplionem et alia similiat ter, in caslbus bic expressis se gerere debet ut ma-

quae observare ordo debuil, iode factum est ut in ter, et factis probare quod, si coeli stellas posset

siatulls aliqua addiU fuerlnt, quae in certis rebus advebere ad auxilium praesUnduni afllicto asgroto ia

priorem ad accipienda ex necessiUU et sequenda lecto jacenti, id libentissime faceret. Ecce qualis de-

suffragia monacborum adigunt. bet esse affectus cbariuiis in priore, et quid ab eo

Num. 4. Qui ne forte temporatium euraremmt etc. B requirit R. P. Guigo, qui fere oblivisci videtur au-

Inde evidens esi qiiod cura temporalium lunc tem- sterilalis Carthusianae, dum de infirmorum cnra sgi--

poris pertinebat ad priorein, qul ideo monetur sin- tur. Sed tum Ipse prior tuin acgrotus subdilus de^

gulis obedientiis, id est coquinae, portae pontis, agri- benl semper arrepil a nobis propositi rationero ha*

cultorae, etc., ut ex infra dlcendispatebit, tales bere et a virtolis Cbrlsti praxi nunquaro discedere;

fraires praepooere, ex quorum sedulitate et iiidustria quod optime sutim explicat.

posset illius sollicitudo minui et temperari. Ex anti- ' Ibid. Qui tom^n el ifwf, etc. Hic blande inducit

quis suiutis id liquidius constabit, et qnod compuu, aegrotos ad quaedam viunda, nerope ut superflua ec

id est rationes receptorum expensorum , ipse prior impossibilia non petant , nec murmorando ser'<

scriberet et redderel. vientes sibi contristenl, ut llla demnro in cremis

Ex hocautem loco via aperitur ad recte intelll- non exposcant, quae vix in urbibus re(»eriontur ; ad

gendum quid sibi velint statula antiqoa et capltula quem finem lllis otltur verbis; ut eanot a tanitfita

generalia, quando ofllcialibus succensere vldeutur. wgrotot ab cegrottt teeeularibut dltcrepare debere

Non de dericls sive mooachis agitur, e quorum nu- co^f/eiii.Inde evldens estquantum disiel lAens R.

mero assumebatur tantum unus procurator, qui nun- Patris GuigODls a semni illorum qui velleilt ejus ao*

qoaro Urmioos egredlebator, sed de conversis, qoi ^ ctoriUto litl ad probandoro dururo et quasi inflexi**

a prinuevo Institilto, ut in istis consuetudlnibus vi- bilem modum agendl, etiam circamonachosapgroios,

debllor, foras ex necessiuie egrediebantur. esse servandum. Hoc enim semper a Carthusiano

CAP. XXXVIIL — Num. 1. Qui cum ergd omnet. spirltu el «su alienom fult. Porro nihil rellgioslas
PiTaoL CLllI. 23;^

Digitized by VjOOQIC

;94K GLMGONIS 1 CARTIIUSIifi Mi^ORIS rRIORIS Y m

5. Preptor lios solos, si lanla fuerit aegriiodo, pi^ces emere solemus.

GAPITULUM XXXIX.
De minutwne,
I. Medicliits auieni, exceplo catiterio el sangiiinis minuiione, perraro uiimur. Minuimur aniero iii vm
quinquics. Posl Octavas Pasclix, posl solemniialem aposlolorum Peiri ei Pauli, secunda belKlomada Sepleni-
bris» sepiimana anle Adventum ei hebdomada anie Quinquageairoam. In quo lempore, miiiutionis scilicet,
pcr ires coiitiouos dies bis reficimus^ aliquid cibi meiioris accipienies.

COMMENTARIUS.
etdisertius potesl scribi, quam quae bic (Bcit vir A cerfta'i8 eiiam corporam dfterstUs potesi lo (6^
SHncios» circa modum agendi, ium a prioribus, tum stimonium adduci* Ossa primonim Pairtiro cam ve-

^b aegrotis nostris servandum.

Num. 5. Propter hot 9olo$, etc. Pi$ce$ eniere $oU'
nifff . Non inde concludendum est quod pisces lan-
t«m comederent primi patres nostri« quando aegro'
Urent. Idenim falsum esse convincitur ex cap. 33,
ftut quod piscibus tanlnm vescerentur, cum eis ^b
extraneis darentur. Sed sciendnm est iiitra eremum
Cartbusiae torrenlem fluere qui optimos fert plsces,
et in ea abundantia, quae certe tunc teinporis pro
parvo convento commonitersufficiebat. Sensus ergo
auctoris est, quod eo tantum casu pisces emere so^
Jerent, id est pro aegrotis, quandovel esproprio
V>rrenie obvios (nam certis temporibus impossibile

neratione in quodam sacello» sob 'quo est cavea, se^
vamus, quae si cum nostris comparentur, nos sdole-
scentium, illi verovironimperfectorumossababuisse
evidens est, in comparatione nostrorum.

Unde ergo ista ¥irium corporatiom dtminalia,
•qnae taniae erant, ut primi Patres sangoiaia enussio-
nem qninqnies in anno faciendam sibl praescribe-
renty absque periculo dimtDationis ▼iriiim? Nosv^
•ro vix semel in anno id audemas peFmlttere, absque
caiisa, expertmenti8«edocti deAeoessitateabslinadi
a minutione sanguinis, qna vires nostromm enei-
▼antur, ita ut, si id permitiatur, deficiant, et uinllN
miutes babituales non raro incidant, quibos tandea

est piscari), vel ex vicinorum cbarltaie oblatos non B ad ob8ervantiasordinisinbabHes,et oonnulli iautilei

personae efficiuntor? Id ex tribus causis eveDiHe
persiiasum babeo; quarum :

Primam ex naturaslmul cummundo sensimt^l-
ciente procedere credo.

Secundam, quae praecipua mibl videtor, ex m
sensim introducio, aucto, et quotidie crescenie d^
lieatiusvivendi et pueros educandi in saeculo, pra-
vcnisse arbitror; ex qua delicatlori vivendietpa^
ros educandi consuetudine variae necessitates sub-
orlae sunt. Modus enim enutriendi corpora, ei
consuetudine in habitum* et ex babitu in neeessi-
tatem versus est, et inde factum est ut corpora no-
stra, quae » antequam ad ordinem adduceretnos, ia
saeculoper viginii ad mlnusannos fuerant deiica
tius nuirita et isiis necessitatibus assueia, jam com-
ikiuniter iion valcant ea ferre quae antiquonim Ga^
tbusianorum corpora ferre facile valebani, prout
siint abstinentiae ill£ in paue et aqaa, de quibos
luis locis dicemus. Has uedum permittere nunc vix
audemus, sed quibusdam e4iam petentibus negare,
imo probiliere cojgiroury adeo experientia edocii so-
inus qoid istae abstinentiae efficerent bis tefflporibus
In plerorumque solitarioruin corporibus, si inpaneet
aqua servarentor. Quod supra diximus probatur in
ruiiticis, quorum poeri in pane et aqua et caseoeno-
iriti Jooge robustiores sunt quam bonesiorum urbi-
corum filii, et plura ferunt et faciiint quam isti. Cur
autem monacbi Cartbusiaoi juniores, ad eumJem

baberent* Nibil simile dicit de ovis.

Totum auiem hoc capitulum refertur in antiquis
stattftis, parte prim. cap. 44, nn. 1 et 4.

CAP* XXXiX.— Num. 1. Medicini$,., perraro, etc.
Subaudi extra tempus aegritudinis, nam tunc medi-
«orum ordiuationi standum est.

Ibid. Jlf iAUtmtir iti aitno.^tftn^uieiy etc. Hunc locum
miramur omnes : nam id tantum ad servandam fir-
mam Valetodinem tunc a nostris adbibitum fuisse
pro certo habemus. El ex lioc capitulo satis proba-
lur; nani in cibo, somno et aliis rebiis sibi magis
indulgere videntur; quod certe ridiciilum esset, si
ex spiritu mortificationis ex una parte sic se minui
sanguine per veme apertionem certis temporibus
C4irassenty et ex alia qoiedam corporalia commod*
extra commuDem regulam procurasseut. Si autem
ule quid istis temporibus attentaremus, omnes feie
roonachosin brevi iiecaremus, imo magna cautione
opus nobis est, ut vel semeljiut bis in annoalicujus
vonacbi venain absque iofirmUatis necessitate uune
a|ieriri sinamus.

£x hac ergp neoessitate, quae sensim seseprotulli,
abstinendi ab bac vicitsitudine roinuendi monacbost
probaturo babemus vires cojporum veluti senescen-
le mundo iroroinutas esse, et loitge mioores nunc
esse quam tunc erant ; sicque vera ad litteram esse
verba illa D. Gregorii, qiii robur corporum sui tein-
poris cum antiquis coiiferens, et uundum etiam se-

iH^re ac deficere probare volens, ita loquitur : q vivendi inodum, qui rusticis ordinarius est, pcrdi«-
Umidui in ammi prioribui velut in juventuie viguii^ sueludioem vivendi prout in saeculo vivebant, dev^
adpropagatidamkuwta9ttgenerUiobotemrobu$tu$fuit; nire oequeunt? Ad boc responderous mediom et
ioiuti corporum oiftdts, opulentia rerum pinguii* woduro constitui debere in rebus, ultra guod pro-
JU nu$u ipia ma unectute deprimitur^ et quaii ad oi- gredi vitiosum est.
ftnamiNorr^, moleitiii irebre$centibui urgeiur.Pvo- Juvcncs ad nos ex saeculo venienles ui magDam

Digitized by

Google

411 comitTmm^ 718

2. Prlmaipie Ae^ neqatd adveni ex miuutionis oceasioDe contingat, ad coltoquiam reteeli convenimus;
fMsl praadium eiiam Tinam bibendi licenliam habcpous, non tamen in allerius cella.
5. Nibil enim UDquam alimentorum in aliena Ucitam habemus aomere cella.
4. Per ho8 tres dies mane redimus ad lectos, necessaria dicimus coqainario, a quo daobus prioribus dii^

tms etiam tria ad cmaandam ova suscipimus.

GAPITULUM XL»
De omiimentis.
I. OrnamenU aarea Tel argentea« pfaeter calicem et calamum, quo sanguls IDomini sumlturi in ecdesia
non habemus, paUia tapetlaque reiiquimas.

C0MMENTAMU8.

aalis incidunl mulatjonem per labores» per tigillas, A explicat Jiicentias et recrealioneil, qu^ lunc dieboi
per jcjunia« quibosstatim in ordine addicunlur» per minutionum dabantur.

Yivendi modum» per animi applicationem» cujus
lalM>r opera corporalia longe soperat, quibus omni-
bus» si ipsirobusiiores rustici applicarenlur^nonnulli
itatim detlcereni. Qua decaosa discretione opus
CKiper^cuum estineajusto roedio tolerabili, el
abique muiatione aul relaxatione, portabUi aique
durabili, aberreiur.

Omnes fere ad ordinem veiiimus in adoiescentia
circa viceslmum annum, dum «tasvigel et alimento
coDTenienti indiget»quod ideo saltem ex aliqua parte
poasil cum naturali usu in sseculo assompto concor^
dare» qoodque si discrete non mmislraretor in no-
atro iiatu solitario, maximapars noslrorum juTeoum

. Ibid. tfon tamin in aluHui cetta* Binc evidenter
apparel quod licentia etiam daretur a priore se In-
yicem ▼Isilahdi In cella» sed notiquam ibi comedendi
afit bibendi» prout etiam nunc stricle seryatur ; nam
fnistra mentionem faceret R. P. Guigo de Tino
nunquam in alterlus cella bibendo, st alierios cellam
ingredi com licentia non licoissei.

Ponro totom hoc capitolom relatom habes In an-
iiqois statotis parte sec., cap. 15, nn. 3, 6 et 7.

Cap. XL. — Nom. 1. Prmer talicem H cata"
Wiim, eic. I>e isto calamo, quo 6anguis Christi so-
roebatur, nulta fit menlio In anilquis statutls, sed
tantom de calice : unde colligltur adhuc tempore

inhabilis esset ad plures observantias regulares an^ "^ R. P. Guigonis viguisse*consaetudinem nonnun-

quam communlcandi sob dtraque specie, qnod la-
men soli diacono conces^am fuisse credlmus. Quim
consoetudinem apud nos jam exstinclam fulsse ar« ;
bitramor temporibos R. Patris RiflTerli, qoi centom
el vlginli ctrciter annis post Gonsueiudines a R.
P. Guigone scripus» suluta llla edidit quc anlH
qna Tocamus, quia de illo caiamo nuUam amplius
roenlionem facit.

Hlc apparei simplicilas quam eliam in supellectili
ecclesiastlca serVare volebanl primi Patres. Sed no-
tandum est quod iUls temporibus, quando nondttm
detect» erant a nostris Indias Orientales et Occlden*
tales, aurum et argentum atqiie etiam bombycinflm

tequam irigesimum aunun atlingei^et. Quid autem
inde eveniret, ei qoo devenirel nostra observantiaf
ncmo non videl.

Sed matime ad pradentiam regiminis soKtariam
Tiiam profltentlum in genere, ei dlscrelam agendi
forroara singuloram in specle pertinet, ol rea no-
ilne Garthusian» io eo seroper roedioconslitoaDtur»
ad quod mlnus robusti possinl perlingere sical el
robuiiioresi ui ex infra dicendis cap. 54 evidentias
patebity etsic in eamdem mensoram conveniendo
omnes possinl Deo alacriter servlre, in hona vale-
todine perseverare, in eadem s#mper observantia
pennanere, freiiuentioribus dispensallonilms non

indlgete, ad solatla qus In ordine nostro probiblta ^ sivesericum, valde rara eranl In Istis partibus, iu

...v _^_ * _. ^ ^ ^j.^ regibus ei principlbus veslimenu serica,
vel auro Interiexu, usurparentiir ; onde res satis In-
solita folsset, si a primis Patribos id genos vestium
sericaram admissom fuisset, qooram divitige iii
paopertate el slmpHcitate jacebant. Per paliin ei
iapetia forsilan intelligit vir sanclos aolaea, ei bis
simllla, qaibos ntdlibl in domlbos nostris otimvr»
qoamvis in qoibusdam, solemnibos tamen dnhUxat
diebos, Upete operialnr grados, sive pedfstilidm al*
urls. Gor aotem candelabra, lampades el similli
iopellex argentea in plerisqoe domibos ordlnis nnne
habealor? Id primo procefsisse a fhndatorilms do-
morom credchdnm esi, qoi lalia dederonl lo osom
Ecclesiae, deinde qola plores ecclesiae ordinis in

ionl (ol est exire e monaslerio) non aqiirare, ei
absqoe singttkiriute onaoimes in domo Del ambo-
]are«

Iste semper Tolt scopos ordinis in rebus noslris
disponeodlsqoi scopos a R. P. Gulgone fuit Jamdodum
nobts assignatui, a capitolls generalfbos sempef
deinceps Intentus, in sUlutis expressos, ac deniqtte
a posterlsnostrissemperintoendoSyOt vestigils Pa«
inim Um veterum quam receniioram In omnlbus
inha^rentes, neqv^d nimU auiminm^ or<finem in^soa
integrtute conservenl.

Tertlam tandem rationem enervationls vlriom cor-
poraliom ex majori Ingenioram vlvacluu ipsas
^res eorporis exhaorienU procedere credo. Hsm

anlmii paolo fuiiDS.BOUyiii)OS, ol indificretjs qno- D yi^^inio magnaram orbiom constraeise sonl, ad qoaa
roaidam argamenlii occorramos. pleriqoe saecofares veniebani ei dtvfMlone oi saote

Ifom.S. Primaanedie neqmd advereif etc. Hic interesseni, €On|rtrom vtsiimoil^a^eilllim Dei di-

Digitized by

Google

7i9 GlJlGpMiS I GARTHCSLE MAJORtS PIIIORIS T M

8. Feneralorum et excoromunicatorani muDera noii acctpimus»

5. Chartulam quoque, quam de qttibusdam talibds rebus conscripseramus, huic scriptur^ iojechnus.

CAPITilLUM XL!. ,

Ut nulla extra eremum po99ideantur^ et de eepulfura peregrinorum»

1. Cupiditatis occasiones nobis el nostris posteris> quantum Deo juvante possomus, pnecMentes, pr»'
senlis scripti sauciionc statuimus, qualenus loci bujus habitatores, extra suae terminos eremi nibil omiiiio
possideant, id est non agros, non vineas, non herlos» non eccksias, non coemeteria, non oblatiooes, m
decimas et qu«cunque hujusmedk

COMMENTARIUS.
ccntius et honorificentius coram saM^ularibus islis A dtr pro omnibus, singuli sibi providere cogerentor,
fxsequendum, paulo pretiosiori supellectile (5cclcsia- et sic omnes a cellula quieie arcerentur) ; qui, in-
Biica, eiiam in ecclesiis nostris uti, maxime quia quam, ad ii^jusmodi otticium assumitiir, si l»el
serica Tesles et \asa argentea sfc communia Jam habenas cupiditati habendi, acquirencfi et possidendi
^rant, ut in contemptum divini cullus abstinentia a quidquid potest et obviom venit, necesse est ut sli>
vestibus sericis et supeilecliri argeniea, venire me- tim sese imniergat in dissdpQtione», discursos, cts-
Tiio timeretur. In quibusdam eliam regionibus res gationes et similia quas seque conlraria sunt Sfiri-
per consuetudinem lemporum eo devenerunt, ut s»- |ui snse professionis, ac strepliibiis forensibos aol
culares valdo scandalizarenlur, nisi viderent omnia ' niililaribus ^xercitiis ipsa ceilolae cnstodia. Cnde
«rgento ei auro Tulgere in nosiris aluribus et in evtdens est ilium spiritu Carthosiano esse desliUH
«upclieclili ecclesiasiica. tum, ac proinde cessare csse Cartbosianam, suiira

Kluiiam nibilominus in hoc sumpluosilatem fe- atque in istam cupiditatem decidii, qoam radicen
probamus, maxime dnm urgent necessitates paupe* ^mium malortim merito voeat Apostohis, et pnsl
rum, pro quibus sublevandis omnia isia distrahi Itium R. P. Guigo. Sed hanc radlcem perdiiionis
debcnl et in cibos iUorum erogari. Sed ilias domos vocare non dubiio pro monachls» maxime Cart!n«
mullum laudamus, qua (servata tamen in omnifous B gjanig^ eom pcr proibsslonem roonastidam etstotnm
religiosa decentia et locorum ratlone) simplicitatem q ge iibere susceptum isti infelicissimae copidiitti
anliquam student semper, eliam in istis, aemularl. renuntiare Deo promiserinl, quam postea In si»

Porro plus vel minus in hac maieria adhibere, professionls contemptum sequi volentes, merenior
nibil conferi ad personalem observantiaro mona- ^ X)co iradi in rcprobum sensuro.
thorum, qui nihii iude commodi hauriuni. ,^^^^,^^ ^^ lemperandas solliciludines eonim Koi

Num. 2. feneratorum, etc. Ibi videlur quain scru- ^ ij^j„^ necessiiaUbus ioUus convenios s(h
pulose boni Palres nolient communicarc peccaiis ^^^^ ^„j ,^^ temporaiium rerum, nec sui

?1»«»'S' , ,. .. - . iosomm «llam solliciludincin Jiaberc delient cx sni

Cap. XLI. - Aniequam ad eiplicationem bujus ^^^^^ prjescripto, a^ue ad subveweiidum farnlli»

capiiuii deveniamus, quadam noianda veniunt, qui- ^ ^^ ^^^^.j^ ^^^ ^^^^ ^^^ casualibus loiios

hus ad sensmn R. P- Guigonis absque erroris peri- ^j^^^^^jj^ ^rium esi habendam esse honesiaui

cuiocapiendumlecior disponatur, el ideoqua-su- ^,fl|gj^j|jjj^^bom)rumumporalium.HonesUmvoco,

perius auigimus, hic ilerum repetere non dubitamus. ^^^^ q„amdai» rationabilem laUiudiiiem babeai. iu

Primo, cerlum esi nihil esse magis <>PPOsiuu" ^ ^^ ^j^^^^^. ^.^.^ p^^ ^l^^nj^^j^ ^„j„jy„es, siw

soiitariao vitse professoribus, quam cupidilas acqui- ^gj„gg^ soiuUonis a condiictoribus rcjum nwlrf

rendi el possidendi bona temporalia, ultra Id quod ^^^ rediius luinuos non inlegre percipilur, pwsii

necessarium csi ad honeste ei quiele vivendum in ^ym^|^|„|4 eommunibus indigcntiis doinus pron-

suostalu, consideratis circumstanUis personarum, jeriab8i|uevagandieiqu3Brendinecessiiodine.Q«»oJ

lemporum et regionum. Ad quid enim venit mona- ^^ j^^^g jn domibus nosiris debei admiiii, qww

fhus ad ceiUilam» si ibi inclusus, mente et desiderils ^^^^ spmtum |>rofesoiotiis nosine tenacios lior-

adpossideiida temporaiia anbelei? Quomodo ad pcdes ^^^ «tebenus ali «xerciUo vagandi, quserendl et ex-

^risU ao cum Maria recipiet. ei pio ejus oUo frue- lernororo favores oi doua nobis oonciliandi, ui possi-

|«r audiendo verba Chrisii, si mente et desideriis ^^ aubsisiere; ei merito, nam id soliuriae nostne

l^er mundum divagetuf? Non lanium inulile, sed pj^fcggj^ni ei iosUtulo Canhi»iensi prorsus coiura-

•tiam sinltiuii esse dicendum est, se in cella inciu-. ^^ ^ u,^ sequiiur unum e duobus eligendum

-|Uso> av aic coneopiscenlide frena laxareniur. ^^ ^^^ uisUtulo Carlhosiensi reoutttiarer aui ba-

. Secundi^, quas soiiicitudioes, quoi labores ei stu- i^ere poooesatwiesac reditus qui sufficiaot, moJo <o

^ requirai iemporalium rerum cura, quoi discur- morAiiinAiHiiiUi^ cMisiiiu|a«ad sustcBtationem u>iui*
stt<( ei difliculuies pariai experimeiuo 4u<H((i^DQ D MnveiHOiOi«dooent.iUiusporUDda.

viOeiur, ftui ergo ex soiitariis eligitur ad oflftclum uMj«wti

•tdiuis» cui anoexa esi cura providendi aliis, ^ jier Ms posliis dlccDdom est meoiem S. ^T^

ttoios miwiolieriiNn casteri Mariae exercilio vacare oostri, et posi lllum R. Poiris Guigoois, « •»•

oossiut in ciila (uam w unus aJ idhon consUtuere- hos sopra noiaUs eonsioier^, ^od et j««

Digitized by

Google

Ttl C0iN3UETl)DJ£<£S. t»

%. Bm\V\ eiiam lenore 8anciiiiin..eM» ut neminem prorsus, tive intra, me exlra eremmn islam tlcfqn-
etaro suo sepeliant in cttmeterio, nisi Torte aliquen hujus proposili liic obire contigerit.

S« Sed 6t cxteraruro religionum, si quis liic derunctns fuerit, quem sua congrcgatio hinc asportare, aut
nequiTertt, aut neglexerit» bunc sepelient.

4. Nomen vero cujusquam In suo non scribent Martyrologio, nec cojusquam anniversarium cx moro
licienl. Audivimus enim, quod non probamus, plerosque toties splendide convivari, niissasque facerc para-
tos, quoties aliqul pro suis eis^oluerintexhibere derunclis. Quxconsueiudoetabsiineniiamtollil el veiui-
les facit orationes, duro quotus pastunm numerus lolusest el missarum; hec ullum ibi vel jejunandi certiim,
vel obsecrandi constat propositum, ubi non devotione facienlis, sed de pascentis potius pendet arbUrio.
Mulla quippe die convivium vei missa deerit» si qui pascat nunquam defuerit. Quod si quis talem copsue^'
tudinem contentiose jurat laudabilem, non resislimus, agai ut Ubet, redditurus illi rationem, qui scrutaus
corda el probans renes reddet uniculque juxta viam et juxta fructum Adiiivcntionuin suarum*

COMM£NTAIUUS.

tMTOban potest, et ex Hifra dieentiis amplius probabi*
I8f ; ex jam diciis autem constal:

Primo, quod primi Patres renuntiassent odibilj-
bus, «t aiimti vagandl et quaerendi exerekffs, ad
qood necasse erat it liabereot uodo in «ua soKtv-
dine, absipM itta viclssitsdine, paclfloa vlverant ; .

Secundo, quod vellent procuralores ordinis ad
«elteqyietem el secfeuun semper tspivare et re-
CQrrerei vehiti ad saluiis Buoe ponuro ;

Tectlo, q«od habereiit sofBcientiaro rertm tonipe^
v»iom«. ea av>rali lalUudine sumptaro, qoam snpra
«xplicutttM. Nam tabulsse illes oonaut unde sibiet
iMspHibiis et Aunlliae providerent, atque eiiom eleo-
aaosyiias |KHiperib«s.eaogareiil.

Nam. i. Cujriiihuis oeeathnes, eic, hci hujns ka-

A est, qooad alias domos ordinls, nisi talia intra ler-
nilnos sint : nam de hiijiismodi rebus extra tenni''
nos non posstdendis, bic tanium agitnr.

fbid. I9ikil omniM potsidiant^ id esi non agros^ ete.
quageuntfue Av}usmoili, liiler ista spedflcata, qnibiia
domus Garlhasi» incolas pro se et suis posterla
venontiasse asserlt vlr sanctae, non ponitpascoa a^
animalia mitrienda, nec eaiam certoe rcditas, qui
nbsque fundi propriotate aut «iia possessione halieri
possunt, proul est a«&ignatto eerti aiinui eensuo
euper qmedam loca aut praNlia recipiendj , aiit a
qiiadam calhedrali ant collegiala eccjesia solvrnili.
ifn» tane CariliuMain poasediose, noii lantum r» i
tioneeed experieotia probalur, oam (ot siipra dixi^
•miis cap. 19) tempore fi. P. Guigonfs, domiim

iiMoaea^ ete. Ifie pro domo Garifiosiae speciice ^ Gartfausiae liabuisse cerUim est pascua . et jora |ia«

oettorum ad pedes rnpium, et exira lerminoa sita^
otque grangtas c^tructas, ad qnaa noeesse erat
dedttcere anlmalia ad iitemandum, cum in rupibtta
Garihttslaeab initio mensisMovcmbris usqiie ad flneni
jnensis Maii noo reperiantur berbas, quibus tnmu-
lia tiutriri possint, uiide nocesse est foras qua^rere,
Mi «atls expiicat ipse ft. P. Guigo.

Qttoad redittts illos, absipie fuftdi proprielaia ot
possessione, id etiam cxperimento consial, per ooa
quibus adlinc lia*c domus Carihnsiss gaudet, et qut
B captluUs tum cathedralis ecdosic, tum 8. Andreat
GratianopoUtanis ei adhuc qnoiaiuiis aoiv«Btur. I&s
certe qui auittm eremi Carthtisi» novenml, pro ro
^■uidubitata.fadlo habelHiut donium Carthusi» bhH'
.quam potiiisse cum istia oneribus hospimm et pau*
perttm sttbslstero, nisiisu Sttbsidla «xtraeferouni
liabuisset, quod ideo in stattttls antiqttis claritts es-
preaaum fuiL

Nttm.2. Nsmiuem prwsus^ ele. Loqularr relatlro
ad osum lemporis iliiiis, quo» prooepulturis jfira ailii;
specialiter aUributa stricte servari, nec in ulla parto
tedi volebant ckrici et parocbi, qua de cansa jurgia
et lites tunc faclle movebantur : atquc etlam relalivo
ad noatrBB vita soiitariaB slaiam, qnem nolebant per
sepoltnras saBCttlarium iBteHvitart. Id aie Inielll*
«Midttm esso aatis inBuliur per liberlatem hic r^U
ciam sepelioBdi non lantum aliquem proposili no-
stri, id est qoamcttiique pers<»nam ordtnis drein es-
tremum hic ctaodentem, sed etiani reiigiosos qua«

io«|ait«r; Baitt fiie sola OM imer onmes domos
•rdinis in vasla oremo 00B8lit«ta ;. et qaa» ideo possit
BBiplos habeio lormiflos, tntra qoos nuHi isompos^
aesooreo reperiantBr,. qttod cerle domib«a aliis eon^
venire non potoii. FundatovHNis onim domorom
libenim non erai, slc Itt unum vehiti gjobiiro, po»-^
oeasiooes Atfoessarias ad domua susientaitoncm con«-
gregare; unde ad fundaiiones domorum constitiien^.
<iBS dare eoacti fuerunt redktts hue ilhicqne dispcr-
sos. Ei ha»c est prima eaosa eur^primis sxenlie.
ordinls, licenlia} speciaies datae fiierint qutliiis^him
doroibtts ordinis aiiqttid extra lerminos possidendt,
^19 tamen simili.1 bona in emphytensim,. qifnntfnB
fM>ierani, dare solebanl, lA sic cwris so exlricafonl.
CertBm lameo est in ordine fuisse teligiose scrva»
tum, ut eerti termini assignareolttr singnlis domi*
biis, exira qiios possessiones agrorum liabcrl non
possenl, ut jain cap. 1S, num. 4, diximiis.

Dum h«c scrilieret ft. P. Goigo, bona fide illuffi
putasse indubiiattiin esl, qiiod ea^qiix itinc possldo-
bant Patres nostri intra ereinomCartbiisine, adjnnr tis
aiiis de quib«s slatini diceinr, stifllcere scmpcr de-i^
-biiissent ad qoiete vivenduni ct onera dmnns por*
Unda in ea mediocriiate, quam inferios exprimit
dieeBdo : Nosttum ^ualeeunque tiie propositum penu-
fwm, Deo fraiias, raro $eniii, aue abundamiam^ Bl
wlowlBm est qood isia reBBntiatio voraelor lon*
tiim eirca ea qne SBnt ettra terminos : onde in ro-
btts ottas sutim n^miBaiim f vplicat 8«baudieBdun

Digitized by

Google

9iS GUIGONfS I CARTUOSIiE HAiORlS PRIORIS V iU

5. Nofttrum qualecanque vile propositum, penuriam» Deo gratias, raro senUt aut abundanllaoi. Nam si
qniiqoam nobis piscea authujusmodi miserit aliquid/ea mensura, et die reflciendia infertur fratffbtts, qm
propoaitum poaclt et inadtuiio.

CAPITI^LUM XLn.
De divino officio fratrum iaicorum.

i. Quas ad monachorum pertinent consuetudines, prout potuiraus, explieatis, ea qnae laiconnn nnt,
quos conversos Tocamus, Domiao juvante, dicamus. Semper cum ad maiutinas surgendum est, bis pano
Interposlto spatlo signum pulsalur. Primo praBparantur, secundo ad ecclesiam serrau graYitateconcarrant.
Ct si quidem monacbus, qui eis praeposiius est, adest praesens, dlyinum eis officium» pene ut supra scriptom
^, festini(ntiu& taraen, persolvit. Quem ipsi summo studlo, silentium quietemque servanteSi^ ad iDcUnaiiQ.
nes et caeteros religiosos corporis motus sedulo imitantur.

%, Ex qi^ils in Tiglliis solemniutum, in quibus capiiulum tenetur, medietas, prout eorum paaontBr
4rt>edien(tae, ad Tesperum cnm a suis disjunguntur iaboribus, ad superiorem oonscendiuit ecdesiara, raaUh
limts et caeterum sacrum oflicium audituri ; ibique post monachoram capitulum, Teibum Dei a priore Td ab
^ ctti liQC ipae io|un\erit audiuut, et si quaa habent conflientur offensas.

GOMMCNTAIUUS.
TUfflCDiM}uo religionum, sl illoa hic oblre oontigis^t. A Capitulum Istnd relatun habetur In antlquis ata-

Num. 4. Nomen vero cuju$quamt etc., mc cujuir intis secunda parte, cap. 19» num. I ; cap. 49 prima

piam amdvertarium ex mote facienff etc^ AMulivimui
€mm quoidamf etc. Hic raiionem afiert IL P. Guigo
car uU anniTersaria repudiaret. Consnetudo enlm
istis tenporibns Tigebat, de qua jam cap. 14 dii^i-
miis, et ibi expUcuimits qualiter imelllgendus est
locua ille» raro fdc mim cafiiltcr, quod hic repeiere
superllttum esset.

Ibld. QwB couiMeiuda aketinenium tolHl ei vetuh
les, elc Hinc patet quo semper zelo flagraTerint
Patres nostri,^ quem eiiam in sutuiis, um antiquis
quam modernis eipressum Tidemus, ad diminandum
a ttobis quidquid pactnm redolet pro beneflciis de^
liuciorum^ Hic autem Tidelur quae et qualis erai

parUa, num. 20, %i et 17, et cap. 14 secundae panis,
num. 20.

CiP. XLU. -*- Num. 1* Et n quidem monockaiq»
eit prtBpoeitm, eto. Divinum eit oficiumt pene m ts-
pra fcWpmm ett^ fettinantiut tamen^ penolvii. Fer
monachum procuratorem Inielliglt, ei ei hoc ioao
coliigi potest qued primi Patres reclo tono psalie-
rent. Nam oom certum sit procuratorem solum nm
potuisse cum notis loiuro oflBelum persolTere; ei hic
dicatur quod divinum oflScliun eis persolTit pene ot
supra scriptum est de monaohis, ea tantum senrala
diflEerentla, ut lestinantiua oflBcium persolTat; iiuie
eTidenter apparet quod procurator recto tODO caa-

eonsuetudo, contra quam inTchitur Tir sanctua, B taret, sicut in antiquis staMitis aperte expriaalUff.

inodesie Umen, nain staliro subdil : Quod ti quit fa-
iem contuetudinem conlentiote jutat laudaiuiemt non
rMtiftmtti, etc« Sed.iuhilomintts inira iimltes gene-
losi zeli 'stare non desistit, proTocans lalium ccHa»
auetndlnum auclores et fouiores ad jiulicium Dei
considerandum.

Num. 5. Notirum qualecunqu^f ete., petHcrfam,
Deo gratint^ raro tentii aut abundantiamM Hic Tidetur
quam roedesle et hiimiliier de se sentirent primi
Patrea nostri, qui Tiliuiis epithetum suo proposito
atteiunt, ut ostenderent quantum disurent ab iu-
lentione ^nlenem hominum siin inde conciliandi,
et quantum humililas, amectio et Tilius a Teris
Carthusianis essent semper in preti» habendx. Ap-
paret etiam. quod res nosiras in ea mediocritau
eonstitui Tellenl, quam a Beo pciebat_SalomoB di-
eens : Mendidtatem et divitiat ne dederit mt/it, etc.
(Prov. XXX, 9).

Ibid* Nam ti quit nohit piteet §ut hujnmodi mite''
yif aliquidf etc. Hic loquitur per opposiliouem con<r
auetudini lUi quam.supra reprehendit in missasfa-
cere paratis, loties nempe splendide epulandi qiieties
aliqui pro suis eis Toiuerint exhtbere defunctis; et
exprimit qualiter uiendum nobis slt muoeribus ad
Boa missis pro pastu conTenius, qu» his laiitum
^iebMs miniitrantur» qujbus per sutma licet.

Exstat tamen quidam prologus in capitie quorumdam
Aiaiphouariorum positus, qui ft. P. Guigoni tribs)-
lur* Sed cum ibi tantiun de Antiphonarii composi-
.tione agatur» et cantiis studium ibidem parripendi
.Tideatur, fortior videtur pnesentls loci aactoritas,
quam prologi islius, qul de solo selectu et composi-
ttone litUrae Antiphonarii intclligi poiest, tcI si ali-
quem cantum admitiat, diversum a Gregoriano, q»o
nunc utimur) el eo. succinctiecem fuisse non dubi<
Umua*

Ibid. Quem ipti tummo ttudio* Ex hoc loco et ex
sequenti capitulo apparet quod, pnnsenie clcrico,
qui diTinum officiiim ei& sic persolTeret, nihil ex
aua parie dicerent, sed sola assisUntia , atientione
' et caeremonianim imitatione , quas per rtlighm
motut exprimit reTcrendus scripior, oflBcio satisfar-
cerent.

Mum. % Ex quibut in vigiliit toiemniiatum inqui'
Jfut capUuium ten^iur^ etc. Ex hoc looo CTidens est
quod R. P. Guigo qoodcunque festum capituli solein-
niuiem vocat.

Ibid; ifatttltjias ei cesurum tacrum ofidum andi'
IttW, etc. De auditu solo ofl&cli bic &i meQiio, im» de
reciutione aliqua. Gur aulem id muUtum faerit* at
nunc.nostri conTcrsi, canenu conTenU, officiwa
suum persolvant, prout absente clerico illos tuaf

Digitized by

Google

725 CONSUETUDINGS. 71^

3. AMeiiSttft «ateni» adcoquiiiarium veiiiuDi, el afin eju3 lioeQtia, servato pergeiit>iteiitio, quod pnece-
peru |)urt:iiuri ; ibi quoque, itl est siiperiiis, sicul ubiqne, a conipleiorio iisque posl primain» et a eapltulo-
usque post nonam, in sileiitio permanenles.

4. GoquiDario tamen et adJulori« sive adtjutoribns cjus, de necessariis loqui licei. Gum silentio etiam
descendunt, quod jussi fuerint reportantes». vesperas hi capella a deputato sibi monacho auditurt.

CAPITULUM XLIll.
hemde ea4m re^ ei quo tempore atttectoi redeani.

i. Ouoties autem snnt sine clerlco, Orationem Domlnicam pro psalmis habent» et de ea horas omnes, et
toluffiy ubicunque sint^ complent ofilciuin.

^ In mattttinis igitur» si duodecim leetionum ffestnm est« IncNnatt tantumi* alias enim soper formasse-
nel, Baur npuer cum magna dicunt altetttione; deinde erecti eamdem sexies repetunt oralionem, per
aingulas supplicantes, et Gloria Pairi dicentes. Deinde considunt el eamdem orationem bis ei vigies repe»
iunt. El postea surgentes eamdem cum supplicatione, et, G/oria PiUrtsexies iteraiii, ac deinceps in stando
perseverantes ipsam eamdem sine Gloria et suppticatione viginti el duabus vicibus dicuul. Quam eliam pro
Gollecta semel suljungunt.

3. Posl matuiinas ad orallonem conslitntam fesiinanl; Quam Ideo scribere nolumus, quia, vulgarilma
nerbis» aliis-ab aliis InslHoaiur.

4. Ct quia a Kalendis Octobris usque ad Pascha non reditur ad lcctos, in spatio quod usque ad primam
remanet, pro quaniitale nociium longuin vel breve, veslea suas suunt,. vel. sotulares ung.uni« vel rapaara-
dunt, vel si quid aliud eis injunctum est, siue strepilQ dunlnzat, operantur. Si nibil tale urget,.lnteiiduntv
orationi quantum pos&unt.

5. A.Pascha usque ad Kalendas Oetobris ad leaos redeoni, /in. quo Xoto iemparis spatio^orto sole prima
pulsatur. In messe tamen, prout necessitas postulai, ciliua. Ablnde usque ad Pascha sumino mane primam
ila inclpiqnl : Ai(/|ciortttm noflrwn tn wmim Domim', qui fecit ccBlwn^t lerram ,\deinde, Pater naeter eum
Gloria Patri^ ^t.venia, vel suppUcatione secuiidum tempus, lertio; quarlo eUam pro collecta« In csleri^
lioris similiier, excepto quod in vesperis unum additur Paur noitor. Posl complelorium lectos adeunl, ei;
nl donDianly.satagMnt, ne forle, cum vigilare debuerinlt dormire eompellaniur.

GOMMENTARIUS.

facere debuisso in sequenti capitulo describitur« Id A Num. L VeeperaLin capetla^ eic., att^^iluri. Adkae

provenisse arbitramur ex dissuetudine inlroducta de simplici auditu hic fit menlio.

apdifiGandi In nostris domibus domos inferiores. Tolum hoc capitulum relatiim habes in antiqui^

Uude faclum est ul omnes conversi in doroo supe- statutis parte iii» cap. I, nuin. i et seqq.

riori exis(ente& ibi ooctumi;s ofilciis inleresse debe* Gaf. XLUL — Num. 1«. Quotiet autem. Inde evi«

renl, quibus ex cantu prolixioribus effeclis, ista dens esl quod absente (antum procnratore lunc Ipsi*^

precum vocalium occupalio eis assignata fuit, ne in mel matutinas persolverent, el pro psalniis Oraiio*

o(jumt aul taediumt aul somnum, durantibus matuti* nem Doininicain haberenl« illam recilantes modo d

nis, deciderenl. niimero qui hic exprimitur. Unde constal ofiicium

Ibid. Et ii quoi habent culpai con/itenlur^ Id potesl noslroriira conversorum tnnc fiiisse longe minus

inlelligi tum de confessione sacranientali, tum ik^ prolixum quam nunc est. Nam (unc 58 vicibus Ora«

publioa recogni(ione culparum, nam utraqne sokl lionem Dominicam repetebanl el ii vicibus Gloria

fleri apnd nos gost capitulujn. Sabbaio quidem posl fatri pro toto ofllcio nocturno ;.pro diiirno aulein S.^

recordationes ad confessionein sacramen(alein (ein- vicibus Orationem Doroinicam, ei 24 Gioria Pairi jl

pns monacbis assignatur supra cap. 7, nuin. 2^ Sed uihil vero reddebant pro ofliclo de B^ ftlaria.
quia conyersi tunc non aderantet circa aliarOccupa- ^ . Num. 3. Post maiulinai ad orationem eoniliiu*

bantur, aliud (empus, nemoe posi capituluin, eis. i'<utt olc. Hic agitur de qiiadam formula devota»

assignalur. oraiionis qtiam adhiic maiernam vocant» quia ma-^

Num. 3. Aicemuri autem. ad. coquinarium , eic. ^^rna lingua di^ et ab invicem illam addiscunl.

Jam diiimusquod coquinarius eral veluli praecipuus Nuni. 4. Et quia a Kaiendii Octobrii, clc. Nmi

ceconomus,. qui edaro vices procura(oris agcbat, el opus erat tunc ut redirent ad Iec(os,.quia ritnm mo^

In multis licentias dabat. . nachorum imiuutes» absque inlerrus^tiooe dormie*

Ibid. Ibi quoque^ id eH iupertui^ iicut ubique a bant quanlum salis.

eompteiorio, etc. el a capilulo^ e(c. Sensus illius locl Ibid. InUnduul oraiioni quantum ponunt. Nniii.

esi quod fratres in domo superiori exis(en(es, a ca-. eis in hac par(e fixnm assignalur, quia jux(a q*ianti--

pi(ulo osque post nonam, debent eodem modo ser-. taiem operum manualium el necessiutes occurren-

vace silentium, quo ubique extra dommn siiperiorem tes plus vel minus otii habebant.

exlstentes, illud servare debcnl a coinplelorio usqiie I^im. 5. A Patctia mque ad Kalendoi Ocicbri.% ad

Bosl priiuam* leciot redcuat^ e(c. Gur \\u& id permiucrctur quod.

Digitized by

Google

727 6UIG0NIS I CARTflUSLE MAJfORIS PRIORIS V m

6. Sive autem OonniaDt sWe Tigilent, quicte ac ftine uliOt guantiim foteat tcri» atrepiia maaete }h-

benlur.

CAPITULUM XLIV.

Qui prmfiidere vel reipondere debeat.

i. Cumque absente qui sibi praelatus est monachOi ad ecclesiam coDTeniunt, is ixneesi oflScio qai prseit

ordine. Similiier et in cxteris locis tcI operibus^ nisi forte obedientia, in qua fuerinty alicui speeialiter sit

iijuncta. Tunc enim cni proprie iiyuncU est cseteris praesidet, taceniibusque aliisadTeDtantibusTelobTian-

tibus respondei.

2. Non enim passim Tel sine liceniia, licet eis, quod, tcI cum quibus, Tel quandiu Toluerint, loqui.

3. Unde obTiaaies vel superTenienles inclinalo lantum licei capite resalutare, Tiam osiCDdere, ad ioler-

TOgata, est tcI non, responderCr et quod s^mplius loquendl.cumei.s licentiam ood babeni [a/. habeant]

«fixcusare.

CAPITULUM XLV.

Quod cum pralato $uo fratribus toqui ticeat.
i. In qualibet auiem constituii obedieniia, cum praelato sibi possunl de necessariis foqui fratres \at, fn^
ire], petita per signum Ucentia. ilsbent enim signa pleraque rustieaDa, eiab omni faeeiia toI lasctria
alfena, per quae de his quae ad sua periinentofficia, rebns tcI instrnmentis possuni ad InTiceot sifie \om
«ommembrari.
2. Aliena autem dlseere signa^ Tel. sua docere alienos licitnm non esi eis.

CAPITULUM XLVI.
De eoauinario»
i. Nunc per singuhs curramus obedleniias. Coquinae praesidet unus e fratribns, qul aolilos elbos, legn«
tntna sciltcet et bnjdsmodi, frairibus pneparat et dispensat. Horis compietentlb«s signum pulsai; A qoo
eiiam panem, Tinnm siatntis diebus, sal, cochlear/ scutellas, lumbaria, acum, fllum, certm ad cerandmi
accipiiini. AKud auiem qnidquam praeier procuratoris Kcenilam eis dare non poiest. Qoalia auim afiis
{^neroliter mmislrat, tallasunifi ei sibi.

2. Oare Tel accipere ab his qni domns hujus non snnt, stne procuratoris praecepto hUiH audei. Qoi li
forte abfiierit et allqua interim necessitas acclderii, ita faciet qncmadmodum ipsom, sl adessel, facioruM
fuisse exislimaverii, redeuntique quid et quomodo egerit indicabii. Frairum aliquem in coqoinam, nisi
fnstae causa necessiialisinducere non poiest^tnductumque transacta-nccessitale statim emittii, loTiolatet
quanium res sinit, sifentio.

COMMENTARIUS.

iunc monacbis non erat conces<;nm ^ Qnia conTersis, A Caf. XLT* — Nirm. f ^ nabent enmeltfna piera-^

laboribns manuum depumtis dormiiio diurna non que ruitieana^ etc. Inde notandiim esi primos con*

eratpermissa, iota enim die Inbori incunibebant. irersos domus Carihusiae fuisse iii plurlmiim |mos

Ibid. Post compfeiorium lectos, eic. IHis etiam rusticos ex eadem regione ; quod bic annot^us ad

prsescribitur ut lempiis dormiiioni (ieputaiutn sedulo faciliorem imelllgeniiam cap. 55 iaiaram

impcndant, ct sic oninia el singiiFa siio qua^que iudinnm.

tempore ordinate perflciantiir. Num. % Atiena autem diecere tigna^ etc- U refero

lilem capibuhim rel.itnm habos in anliquis stattt« iur ad ea quae, cap. 31, )am expressa sunt pro mo-

tis pari. ifi, cap. % n. \. nachis. Sl enlin signa quoedam a se inTicem disce-

Cap. XLIV. — Num. i. Cumque absente qui iibi reni, posscntsic sibi muluo loqui ex signis condi-

pra^lttius, etc. Numlne ergo prnclati R. P. Guigo ctis, sicot cum mulis (ieri solet, quod esset a silen-

intelligit cumqni aliis pnrposiius csi, sItc conver- Ui flne etproposllo alienum.

sls in genere ut esl procuralor. sive qiilbiisdam laur Cap. XLVI. -r- Num. I. Qui sotitos eibos^ elc, fra-

tnm ut est conversns, cni pcr obcdientiam deman- (rt6ui pra^parat et ditpensat^ elc. Monachos coqoi*

datnm est aliqnod opus, ad qnod perficiendiini dao- nam sibi facere in ccUa superius Tidimus, sed non

ttir illi a(ljiilor{»s, tnnc is cui lalis; obedicniiae dlre- B glc cum conversis agiiur, quia ad laborem manoa

ctio est injttncta, adjutoribus sibi concessis dicitur lom huc illucqne dispersi non polerani coquin»m

pnplalns in illo opere. ^\i\ faccre, id ergo racrt pro oronibus fraier coqui-

WniUTaeentibmqiientiisndventantibusetobviantibus narius.

respondet. Sileniinm illud tunc serTandum ad adTC- Num. 2. Bare vet accipere, elc. Sempeir ei in om-

liientes tcI occnrrcnies spcciai, non antem ad fra- nibus praescribilur nostris forma obedlendi, non

tresslmul laborantes, uam toncloqui interse pos- tanlnm dando sed et accipiendo, quia obedieniia

smii, servato moderamine, de qnoin sequenii capl- yeluJi insiilnli Carihnsiensis prfncrpium, est attcn-

iulo. In hoc anicm capitulo et in sequcnti assignatnr denda et consideranda, ui dlscric ciprimii ipse R.

eonversts modns loqncndi et tacendi, ei rebtum ha- p. Gnigo supra cap. 33.
])^tur in^antiqnis siMittis parte iti, cnp. 3, n< i*

Digitized by

Google

799 GOMSCETUOimS. 75q

5. Ecdesiam eoslodlt, port» prMst, adreiiieiitibos respondet, femmeiiU commania servai; domus et

vniTersae commQnis sopellectilis cnram gerit. Ek quibus omnibos, sj aliqoid deperierit, prostratus homi

reum se eulpabilemque clamabiL H«c eadem servat quicunque vices ejus exsequluir.

4. In diebussolemnibus vel ipse, vel qui supplet locum ejus, advenieniibus de villa proxima nihil liabet

dare velcommodare, sed tantum utrecedantyjubelurrespondere, nepertales dies assuescanl inquietudi-
tiem et molestiam facere.

CAPITULUM XLVII.
De fnttore,
Pistor annonam reclplt, slccat, coslodit, ventilai, molii, panes conficit et dato adjutorio coquit, et coqui-
nario in pistrino reddit

CAPITULUBf XLYIIL
De tutore.
ftotor eoria tenet, fnddit, sotolai^s faclt ac reflcit.

CAPITULUM XLIX.
De prcepotUo agrtcuUuros.
Qni praeest agrlcuHun», grangiie et boom, et cunciorum, quae ad iliam pertincnt obedienUam»
diligentiam habet*

CAPltULUML.

Be magntro paslorum*

i. Pastorom magister cnnctas illios obedientiai res et iiisiriinieBla costodit. Et emendo, et vendendto

ftd sttum pertlnentia ministeriuro, cnm extraneis commercium facit. De rebos aliia fabolMidi eomeis

licentiam non habet. Cai negotlo vei verbis, sociorum« nisi qiiemadvoeaverit, nullos se intennisceM [td*

intermisoet]«

2« Ipse vero Jnramento, mendaeia, frandes et cxtera qn» talibus Interesse solent negotils, viurt
pnecipilur aala , sempitemamqoe anim» aiiae salolem lemporaitbua rebos et eommodis anteferre» Ipse
etiam et aocii ejos grangiam magna ex pariecnstodiunt. Domos in qua fiont easei, quam voeamus arcellani,
aid eorom proprie enram perlinens, sicot aliqiia decellia aervanda praDCipitar. Generaliter aotem in alterloa
ceilam nullos nisi jnssos ingreditor. Com ad hlemandnm tbras exeo^t , niliil vel accipere vel dare
prseceptnm habent. A piiero mercenario qoi est cnm eis ad moiendiniim iior, panis coqoitor.Tinum emltor,
iie ipsl, qood pericolosom est, ad villas, In qoamum vitari potest, ire cogantur. Tertia feHa et Sabbato
Qltra oommunem fralrum morem vinum habenl. Ea qtioque die qoa locom *mutant, quia cibos sibi
praeparare non possont, vin^m accipiont. Aaec aotem inisericonlla propter continnos labores et multa qoaa
ibi patiuntnr incommoda , eis impenditor.

COMMEKtARlOS.
Nom. 4. Advementibut de vUla proxima, etc. Id A agrt illi avenaro tantom feront, et aliquando favas
est de pago Carthiisiae, inter ropes Carthosiae ailo et similia, triticiim vero nonqoam.
versQS Gratianopollm, qoi hodie nomine parochiae Cap. L. — In istis apparet ceconomicns agendi el
Cartbusiae tocator, ad distinctionem doroos Cariho- ms disponendt modus, quem R. P.. Guigo et sui
siae. Hoc capitoiom referiur in antiquis statuiis prsedecessores ordinavcrant, ut rem familiarem pro-
part. III, cap. II, nn. 1, 3, i et 5. moverent et a disperditione servarent, servato relj-

Cak XLYll^ — lioc capiiulum relatum babes in gioso et innoxio agendi modo, qui hic descr/bttur,
antiquis statutis parL iii, cap. 12, n. 1. Istis autem et ex simpliciialis fragranti odore pioroni lectorum
singularlbus cfnciis conversus deputabatur, qui per animos non modice rccreabit.
se opus complebat, dalo taroen sibi adjutorio, cum Num. i. Cum extraneit commercium facit, De rebm
solus opera perficere non poterat. aliis fabulandu elc. Quam pulchrum esset nune

C«4P. XLVIII, — Per solulares inlpllige ca1ceos.His vidcre tales mercalores, qui etiam in suo commerclo
verbis utebaturviralias eruditissimus, quiaexvulgari a verbls ad rem non pertinentibus abstinebant.
usu introducla eranU et Gallico idiomati similiora, Num. 2. Ipte vero juramenta et mendacia^ etCi
illis temporibus facilius inteifligebaniur. Nec vere- quw talibut interette tolent negotiit, etc. Ecce quam
batur de corrupta latinltale argui, sicut . nec de ser- B sincere in suis innoxiis commcrciis nostros vellent
monis elegnntia cupiebat laudari. agere, et a saecularibus agendi et loquendi modis

Idem refertur in antiquis statutis part. iii, oinnino absiinere.
cap. 13. Ibid. Cam ad hiemandum forat exeunt^ niAi/ vet

Cap. XLIX. — Agriculiura illa exercebatur in accipere, etc. Hic evideiiter apparet quod jam supra
ioco qni rocatur Chartrouttette^ nbl adhuc stat atligimus cap. 4i. Foras cxibant, id est, extra ler-
grangia boam,aique etiam in montis declivilate,qnac minos eremi et pecora ad hiemero transigendam ad
a Correria usque ad molendinum protenditur. Scd vicina loca deducebant. Ex problbitione autem aii-

Digitized by

Google

m CUIGOMS I CARTBUSIJS MAJOmS PRIORIS V 731

CAPITULUM Ll

Quo tempore vmum fralre$ habeant»

1. Ci«iteri aulem fValres qui domi sunl» quinla tantum feria, et in soleniniuiibus quae eapilulumbalMQty
aemel in die vinum accipiunt. In Natali tamen Domini diebus quatuor, Circumdsiooe» ApparitioneL,
Piirificatione» Aununtiaiione, sl Dominica die contigerit, Paschas diebus quauior, Ascensione, PenlecoiiQi
diebus tribus, solemnitaie S. Joannis, aposiolorum P<}ri et Pauli, Assumplioais, DedieaUonis» Nativiuiii
B. Mariae, Sancti Miciiaelis, Omnium Sanclorum, bis babent vinum.

2. Ascendentibus etiam propter aliquod festuro in craslino celebrandum, si mojitcbos in refectorio
ceenare conligerii, vinum datur. Hoc autem non eveiiit nisi duo fcsta, quibus in refectorio comeditQr, siU
cohaeseriiit.

COMMENTARiUS.

qoidiblacdpiendi aatdandinobisindicatupyquanta Acret» inielligentiae regulis nQnqaam recedebul.
cura primi Paires vellent nostros retrahere, et ser- Videaiaus nunc, si tantis viris nos meliores tm

vare a famillaritate saecalarium aitrahenda per
munascula data aut aecepta. Sciebant enim quld
periculi suis conversis ez ista familiaritate sensim
eusci possel, quiei loci paulo amoeiiiori situ.ex
rellctis, licet exigente necessitate, monasterii com-
QQanibus ezercitiis, si his contracta cum exlraneis
familiaritas adjungeretur, faciie posseni primo ia
natarao laqaeos laborem fugientis et appelenlis
relaiationem iuciderey et postea in diaboii laqaeos
etiam decidere.

Utinam semper prae oculis babeamus hoc prlmo«
rum Pairom exemplum et ab illo naiiqaam defle-
ciere satagamus, sollicite curantes, ut ad exemplam

credamus, ut timendom Jam nobis non sit, qvod
tunc illi liniebant, el tanta cora cavebant pro suii
eztra monasterium, quasi habitualiter, aliquo teni-
pore degentibus. Alibi loquetur R. P. Gulgo. de liia
qui in solo transitii, extra limites iter agebant.

Ibid. Terlia feria el Sabbato utira communem fra-
trum morem, etc. De hoc more dlcetur in sequenti
capitulo. Mitericordiw autem nomine inielligitar
indalgentia aliqua, quas ex meole primorom Patmm
discrete conceditur, proat bic videior, qooties id
postolat rationabilts caosa, ab eziremis enim om-
nibos cavebant, et Jastam mediaia •eqoebaotor.

Cap» U. — Nom. I. Qtttfila ianium fma. et iu

lilorum nemioem e nostris extra monasteriom de- ^ •oiemmiatibui quee capitulum kabent $md m Hi,

gere permittamus, nisi quantom el quandiu exigil
meviiabilis necessitas, quia Inde graviora ordini
dsmna in utroque stato temporali el spiritoali eve-
nire posse indubitaium est.

Dixi, inevitabilem necessitalem , guia, quandio
vilari potest, aut per aliquam indusiriam suppleri,
id pro maximo lucro, id, inquani, pro maximo lucro
aesiimandum est. Sufllciat bic unam pro multis ra*
lionem jam in snperioribus allatam iierom ungere.
Homines monasterii exercitiis assueli« et ab ol>-
lectis saecularibus videndis ex solilariae vitae profes*
siooeremoiiet dissueii, ab ipsis postea occurrentlbus
vivacius et vehementius tangtintur, quam qui iilis

etc.Nomine solemnitatom» ut jam notavimos, wm
festa capituli inteliigebat R.P.Guigo. Nooest auten
pulandam quod vinum liic semei In die fratribes
miuistrandum ea tantum mensura daretuir qu<e f«(-
ficeret uni refectioni, ,sed quae prandio et caa»
sufBeeret, ut ex infra dicendis patebit, et exaaU^.ja
consuetudine hujus domus Carihusiae adbuc pro-
batur, qua fratribus ministrabator vioom pro alra-
que refecllone, quod in cella apud se servabaot.

Cur aulem fntribus gravibus manuom operibas
addictis, non lam frequenter vlnom assignetur qaaig
monachis? Quia labor mentls looge gravior est
quam corporis, et vinum reparationi exhausloruoi

'. videndis sunl assueti ; ab assueiis enlm, ut dlcunt q spirituum niultum coHfert,

philosopbl, non fit passio, et ideo ab illis sont cau-
liusvitanda, rejectis miile figmentis amoris privati,
quibus necessitates fingere novit, ubi revera nulla
occarrit.

Ibid. A puero mircenariot etc. Turbam famulorom
tonc post se non traliebant opiimi opiliones isti»
sed per se omnia faciebant. Alioquin tenuera rem
familiarem, inlegram per mercenarios cito devoras-
senUAd hoc tantum operapueri mercenariidabaturt
ne ipeit quod periculoium eet^ ad wtlae^ in quanlum
uilari poteit^ ire cogantur. Periculosum videbatur
istis sanclis viris piissimos conversos tunc extra
monasterium ad tcmpus, quasi laroen babitualiter
(quod notandum) degenles, sinere ad proximaa villas
re, ut quantum, ut aiunt, viiari poteu : nain a dis-

ibid./n Natalitamen Dominif eic» bi$ vinum kebent.
Hic enarrat R. P, Guigo praecipua festa, quae nunc
solemoitates vocamus, ad difierentiam fesiorum q':^
sunt tanlum capituli. His ergo diebus, cum bis in
refectorio comederetur, inane videlicet ei vespere,
bis etiam fratribus vinum ministrabatur.

Num. 2. Ascendeniibui etiam^ etc. Si mc^nechot ii
refectoriOf elc. Id cum pRr.cedentibusconconJal,uaoi
quia lunc monachi in refectorio comedunt, viouai
eiiam ministratur fratribus ad domum superioi-em
ascendeniibus, ut sic fiai quaedam observantiac ia
utrisque conformatio*

Hoc autem capilulum relatum habes io antiqo!S
stattttiSy p. 111» cap. 19.

Digitized by

Google

1S5 CONSUETVDINeS. 754

CAPITULUM Lll,
D4 jejumo fratrum.

1. Sexta semper ferla pane et aqua et sale conteoU sunt, exceptis solemnitatibus. In Adrenta quoqoe el
Qatoqttagesima et jcjunilB Quatoor Temporum, quartt etiam ferla ea mdem abstinenilam raciunt. yigiliis
Pascto, Ascensionia, Pentecoates» sanctl Joannis» Petri el Pauli, Assumptionis, Omnium Sanctoruro,
Natalis Domini similiter vivunt.

2. In vigiliis vero apostolorum Jacobi, Bartholomael, Mallbxl, Simonis et Judae, Andreae, S. Laurentil
mrtyris, semel quidem comedunl, sed pulmenium babeni. Caeieris aulem diebus, ne nimio labore frangantur»
bls eMMduoty sed semel tanlum pulmentum accipiunt.

3. Genenlller antem communes hujus domus sibi sale tanlum condiuntur. Quinta feria et solemnitatibus
capituli, ultra consoetom, aliqoid melioris escae suspipiunt. Pascb» Umen et Peniecoslea ferla quinta, ot
allert posl festom Innooentoa die, si bac» id esl quinta feria» Ibi contigeril, vinum sine aliqoa [tU* alia]
pitanlia aumunt.

COMMfiNTARIUS.
€ap« LU.— Nom. i. Sexla iemper feria, etc, ex- A berbls cmdis, froctibus aut radicibus pascerentur,
eepiit tolemnitatibust etc. Semel ergo tantum in cum illis eadem laborandi adessel necessilas qoae

lielMlomada abatinentiam faclebant, idqueferiasexla,
nisi festum capltuli occurreret, tnnc enim ab illa
abstineniia exiroebanlur, quod etiam circa monachos
observaium fuisse indubiutum est. Cur enim mona-
cbi non fuissent eadem raiione exempti, qui ires in
liriNlomada faciebant absiinenlias » cum fraires ,
qai unam lantum observabant, ab ea, ralione super-
venientis festi capiluli bic eximantur? Nulla 6t
mentio iranslalionis abslinentiiey unde perspicuum
est quod eo casu inobservaia transiret ; nunc vero
non sic, nam qoando festom capiluli occurrit feria
aexu, absUneniia ad aliam diem transferlur.
Ibid. In Aduntu quoquet etc., quarta eiiam feria

aliis diebus.

Nom. 3. Generaliier autem communet kujut do»
mut cibi taie tantum eondiuntur. Erat magna diffe-
rentia inler moduin esculenU condiendi . iiiis tem-
poribus, et eom qoem nonc ubiqoe servarl videmoa;
non enlm tonc habebantur species aromatum, et
buiyrum vix erat in oso* Tonc etiam erat, proot
nunc videmus, in variis regionibus, magna <;irea
rem isum diversiias, secondum consuetudines vi-
rias cibos condiendi, ex quarum uso quo semel na-
tiira imbola est, nasciior naosea eirca clbos aliter
pneparalos, et Ulis naosea qme vix vlncl posslt.
Quod in hac nosira domo experimento noo seinel

M eiiam nonc observator, iisdemqoe diebos absii-' ^ probavimos lempore capitoli generalis, com Paires

r eiiila flt a fralribos, efi modo qoo nonc iste absti-
nentiarom ritos servator apod nos.

Niiro. 2. In vigHHt apottolorum Jaeobi, etc. Sed .
pulmenium habent^ etc. Polmenti nomine piuntia
iiitelligitor, nam qoasi synonyma isu esse ex eodem
capiiolo innoieseel ; et inde magis probatom habe-
l)ia quod sitpra diximus, sub cap. 53, et qualiter
ioteirigendasint ista veriMiR. P.Goigonis, n. 5 ejus-
dem capitttli, ad rcenain» vel ad prandium eum temel
edimut, herbat crudat vel fruetut^ti adtinit aeeipimut.
Herbaa crodas vocat ad differentiam cocUrum. Ab-
aordom aoiem esset credere qood herbas Istas cro-
das Gomederent absque ollo condimenio» proota

. Gerroani, luli, Hispani, Belgae, Polonl» Galli, slmol
conveniont; qoi umen Gallicac consoetodini in boe .
facilios assuescunl, qoam alianim regionom. Et ol
vicinius rem langamus, boni Patres Hispani boiyrom
in condimentis vix ferre possonl, piscesque com
aqua, sale, herbis.et similibus.cocii eis sapiont, sed
com vlno coctos mirantur. Qu«btc Uninm nolamosv
ut adverutor distinctlonem in simiiibus faciendam
esse juxu dUfereniias temporom, reglonum et oon-
aoetudiAom. Porro hic Ipquitor de eommonlbos
dbis, nee inde potest eondodiY qoodio omnibos

> nec olep, nec berbis ad condiendas piianlias ole-
rentor. Sale untum uiebaniur et non aliis aroma-

besiiis comeduntur, nam qossdam illorom sanitali ^ tum specieboa, qo« tonc rarae erant, imo forsiua

roultom obfuissenu

Ibid. Cmterit autom diebut^ elc» bit eomedunt^ ted
tomei ianium pulmenlum aedpiunt. Sensus est qood
jcjunia ordinis, qua servantora monacbis a festo
Exaliatlonls S. crocia» conversi nonservant,exceplo
Adventos tempore, semel lamen illis miniairaior
piuntla, el insoper herbas, aot froctos, aot radicef
acdpiaiil pro coena, qo» eliam pulmenio in pran-
dio addontor diebos jcjonil, qoando unlom semel
comedmit, qood illis verbis inuUigendoia est, in
prandio ti temol eomodum. Com- enim a jejonio or-
dinis ex professo exlmereiitory ne nimio labore de-
biliurentiir, Incongruum esset credere qood diebos
yejunii, qoibos semei oomedere licUum esi» solis

asplendide et delicate convivantibus untumlmpen-
debantor.

Ibid, Quinia feria ei koiemmiatibut eapiiuliy elc.
De polmenlis eiiam diebns jejunii mlnisirarl soMiis
supra fit menliOy et hic etiam feria quinU aliquld
ullra consoelom dari perbibelor. Qold boc esfltel
ignoramoa : sed certom est qood ollra consoefom
allqiiid melioris escm sosdperent.

ibld. Patchm tamen ei Penteeottet^ elc., siii^, elc.
lllis fesliviuiibos in domo snperiori erant et diebos
bic nouiis inde recedebant, ot ad domom inferio-
rem redlrent* obl eis consoeu mlnislrabantor, ei
baKc esi ratio cor vinum tanlom eluibii aliod red^
perent bis diebiis.

Digitized by

Google

n$ GOTGOMSiaRTHUSUEMAMRISPRIOlHS Y m

4. Herbts cni(ks« fniclus 9ut radices, com ndsiiiM» io cobm tantvm, yel Id prtndio, •< temel «NBedtait«
acciplunL Pulmenii vel pitaniix quidquid Mai praodio aiiperfiMfli reddiwt t Ylnuin daium non nisl ia praadio

. vel coena li:bunt«

5. Quidquid et pitafiiiis remanet, vel pulmentia, qood oaoi aptom tkt eoqolaario^ redilitQr, ae qoii
fortc non conceasam occulie faciat abstiueoiiam.

CAPITULUM LIH.
Quo impore vetcaniur aveMrio pane»
A Kaleiidis NoYembris usque ad Pascha aven» vescontur pane« lu Advenm tamen et Qoadn^ma per
isingulas liebdomadaSa singulas triliceas ex pitaniia recipiunt lorlas.

GOMMENTARIUS.
Num. 4. Berbat erudat^ fruetut aut radicet^cum A Capiliilum Istud relalum habea In antiquis sUla^
adtunt^ in ccma tantum^ vet in prandio ti temet com- tis, iii part.« cap. 20, n. 1.

edunif elc. Htc clarius exponlt R. P. GulgO quod
succinctias et ideo obscurius dixerat , cap. 53, de
monachis loquens. Hic enim clare videtur differen-
tta inier res coroestibiles quas apud se senrare po-
tevant monachi et conversi qttandiu dorabant, qnas-
que moiiachi in cellis sibi parabanl et coquebant,
et pulfiientom sive pitantiam qiix ex coqoina illis
mlniftfatMlor. Junge hunc locnm cum his qiiae hic
dicutttur, n. 2, et videbis qood etlam diebns jejunil
eeclesiasticl miiilMraretur eis polmentom sive pitan-
tia , qoacooqiie specillca die onius hebdomatlae eve«
nissent, exceptia tanloromodo diebos abstinentl»
deputatls, et.inde condude a foriiorl eadem fuisse
«baervata pro roonaehis qoae pro conversis.

Ibid. Ffntiin doium non niti in prandio, etc. Sl
lidtiim 4llis erat bibere vlnom hi ecena slcnt et in
prandie, et tamen semel in dle coromunHer vinom
reciperent; ind% polest coniiel qood vlnmn els da-
mur in lea mensora, qo» otriqoe refeetlohi soffl-
oere posset : et iflud vel non disjanolive aed copnla-
titeaceiplendom esi ut sensus sit, qood extra pran-
diom et ccteiam vinom tion deberent bibere^ qood
iBonachis eiiam prsscriptom eral.

Num. 5. Quid^md ex pitaniOt remanei^ ete., ne
qu\t,nmi cotuettam forte facht^ elc. fix hoe loeo ap-
parei qoania et qoam aubiili eiroomapeeiione venent
primi Patres ab indisereiis abeiinendis ifOJiiros a^-
cere, nihilqoe ia iila paHe vetfent onMii«o«it«Hitiere,

Caf. Un. — Num. 1 . AvewB veuuntur pane^ eic.
Hic locos fere intolerabilein austeritatem sonat bis
qoi usum islius patrise non norunt, nam In aliis k*
gtonibus obl tritlcom abundanter cresclt, vix tenh
pore fanils possukit rnslici ex hujusmodi pane com-
edere, qnia noii snnt assueti, ei non habeni indir-
striam bene conficlendi panero ex avena. Seddesi-
nent miran, quando scient in hac regione panem.
avena esse consuetam alimentnm msticoroni, iino
honestoruin civium vicorom et vilbrum circttmTi*
cinarum, cul comestionl sunt assnetl ab ipso e conii
egresso» et Inde fiont robosti et vegetl, adeo ut pos-
aint vlx reperiri In opulentls regionibos, qui sanioi
B et ditttius vivant, et quonim proles magis rouliipli-
cetor. Unde iste usos comedendi panem aveDX?
Qiiia triticum valde rarnm est in islis ropibus, qnod
rustici servant ad oflias aliqnando componendas,
avena vero pro oonficiendo pane utontor, qux saiis
abonde in Istis montlbus crescit, et praecellit avenii
qoae alibi erescont Insoper necessitas, omniom ma-
gislra, eos docoit qualiler panem satis bonum inde
eonlicerenl; nam priusqoam ad molam deferani,
aveoam slceant in elibano tepido, onde fit ot pe^
lecie molatorei extrahaior eandidissima farina,qiii
posteit panem confldunt. Talis est communispaais
patri«. IVon ergo tanlopere mlnindoin est si fra-
trea conversi, qui pro niaxima parte erant ei inca*
lla patri», ot jam, cap. 46^ notavimus » tniie per

qood obedientiffi, direciioni et dlaoretiomi mam pleife ^ ijoinqoe menses vescerentor pane avenario, cnffl

sol^aceret, tairti momentt erat apod lUoS) •olHori»
et Gartbusians viise profeasores a vohmlariis-et ar-
iMtrariis exercitationibos repellere, ne capot aol
corpos sibi lederent, ei pro obedientla, sob aiiali-
neniiarom pnBiexto, siogolariutem, privatom ame-
/ero,subtilem vanitatero et insuosensu pertinaciam,
]oae revera aont vitae solitariae carcinomata, sobsti<
taerent et enotrirent.

Volunt ergo qootidie omnia reddi coqoinario, ot
videUcei scireni aa convenienter ex poioaentia aat
pitaniiisquisque comedisset, staiiroqoe exigi poaset
ratio a reddenie piianiians qoa de caosa non com-
edisset, an a>grotarei, atque de bac re siatim posset

convicanei iflorom toio anno simitl pone vescanfor.
*6ed leropore R. Pafris <«tiigonis, conversis ex alis
palria oriondis, qni stmiK speciei panis non ennt
assuetl nec poterani assoescere, dabatiir ex eodero
pane qtio inonnchi alebantur.

In Adrenfa, elc, tinguiat tritheat ex pitantia r^
cfphinf, ctc. Mohum ^rrarent qoi ex hoc lece cr^
dereni his anni temporibos tonam panis triticei pro
tola materia pitami» sifigoUb hebdomadibus foifise
tantoro slngolie ininialraiam, ex smiradictis enim
apparet qtiod mlftiainirelor illis polanentoA sive
pitantia ; sed sensos eal ^ood io Advenlo elQnadra-
geaima pania triliceos eis darelor qoosi pro a«-

soperior mooeri. Hic locoa valde noubilis esl, et n gmento piunti9e,et prima die hebdomad» redpieo-
demonstrat evidenter qoalis aemper foorit apiritus do pitaniiam pro prandio, aimalrtdporenUl foriaffl
ordinis drca absUneniias et alias exercitationea, iilam iriiioeam pro lou helidoaiado. Ad ciqas rei
quas ex professo notat R. P. Guigo, capite 35, no* merooriam adhoc apod «oa aervalor lo pierififie
atrae iostitotipnis non case. ...•.' domibnfordiiiis, ultemporeAdmiloaei^hiadrafe-

Digitized by

Google

737 CONSUETUDINES. ^is

CAPITULUM UY,
D« mnutione eorum.

1. Qualer inAimo minuuiHuryCircaKalendasMaiivClrcaldusJuliiyCirca Kalondas Octobri^, circa Kalfnda»
Februani.Minulisiribus diebus pitantia mane»Yiuumauietnbi8dalur. Duobuapnoribusdiebu8|,lriay si adsuiit,
ova jidduiilur co&nae*

8. Si sitierini post prandittm» vlAvm btbttBt» non tamen lo alterlus eella. Hoc enim ucquaiiuaro conee-
ditur« ut qiiiiibet in cujusUbet eelia qoidqttam rel blbat vel comedat. A laboribus vacani, ad lectos redeitnt»
a poii pnuidium usque ad vesperas coiloquittm de bonis faciunt. Qul vero non miiiuiiur eamdeni quam
minuti eompeUitur accipere refectionem.

CAPITULUM LY.
De MUnlio ad prandinm.

i. Edentes, ubicunqve sint, sllenliQm teQent; quod Ucet ei prius, tainen posl exemplum merendi^sf-
morumaeDeo dUectorum Cisterciensium [al. Deo dileciissimorum Cisteliensium) monachorum, quos el
Ttiigione et numero in brevi multum crevisse gaudemus, perfeetius custodiinus. Ipseriim enimlaiei sive
monachi non loquuntur in prandio.

2. Nostri etiam» in quacunque obedientia constlluii » cum alterius obedienti» fratrib^^ loqqi n^

habeni.

CAPITULUM LVK

Quid agendum $it in periciiUe.

8i alicubi vel morbi subitanel, vel tgnis, vel alictijns taiis pericuU necessilas iiigruerit» solulo silen*
lio, qui pritts potesi auccurrit.

CAPITULUM LVIL
De veetitu fratrumM nteneUibui ceila.

I. Ad vestitom habent iunicas ires, caligarum parla iria, pedulium due, soiolares nociumot ei

COMMENTARIUS.
slmae ininislretur fratribus feria secunda in pran- A nen^ ei justa causa abiii« et esset aliquid singiilare,
dio pldcentula iriticea, modico oleo ei sale nilsia» quod nec ab aliis servatur nec servari posset, sic
de qua comedere possunt per totam hebdomadam, cnim jnita liic expressa eompelluntur eamdem quam
nam illain apudse servant sicnt et panem. Ei isiia alU aecipere refectionem. Credo eUam S. Patrem
tortis pluries comedimu». Bninonem, virHin aeque sanctitate ae prudentla ei

Idem relatum babes in antiquis statutis, part. iii» doctrina prasdUum, hnnc spsritum et,agendi medttHi
cap. ^, num. f i. suecessoribns suia insjnaasse hae maxime de eattsa^

Cap. LIT. — Num. i. Quater in anno^ etc. Qiiino quia seiebat spiritum sanctae Ubertafis sdiiariis
qnies mlttttebantur monacbi, conversi qitater ian-. bene dirigeiidis esse neoessarium ut in scmpttlos el
tiim, ea forsHan raiione, qula per hborem violen-. aoimi anxieutes non decidani, afo obsUnaiione ia
!vm se faeiiius ab bttmoribiis superflttis Taeuabani^ suo sensu serventur, et ab bis rebus, qu» occnliani
Hic vero eiprimuntur subsidla corporalia et recrea«* eumplacenUam movere aui ntttrire poesunt» rem<H
tiones, qu» ilUs concedebaniurf eis non absinilles veantur.
quasmonachls concessas fuisse vldimus, cap. S9. - Clp, LV. — Num. I. Edente$>^. iilentiKm tenenl.

Nnm. 2. Qui vero non minuitur eamdem quam ficee qualis esi lci sUenUi ab eis scrvandi in mensa,
minuti eampeUUur^ ete. Ex hoe loco ovidenier appa* B sed id non speciaiad aUa tempora ei exerciUa, ia
ret qnantum mens priinorum Pairnin , et spiriins qttibua sileniio iUos non sic asiringi perspicuum
iostiittii nostri dlstet a scnipulosa et obstipata au- est.

steritaiom eorporalittm interpretatione , a i»pirii« ibid» Q^ Heat et prinf, tamen ,po$t exempiump
coactionfs, ei singttlaritatist ei e eonira veUl a »(>• oie. Hoe exemplo vult inciiare rratres coitversos ad
bis obeertari piam el discrelam splrilQs Ubertaierov slikiUis servamlum quod jam ub ipsisexordiiiis Iih
animi flextblUtaiem, et singnlaritaium, eUam in re* stiiuio servabatur

bos bodis, eUminatlonem. Ecee enim hic videmua Num. S. Pioetri etiam in quacunqua obedientia
fraifem eonversum bene valentero non mlnttittm» canstituiit cum alteriue okeduntim fratribui, eic.
nee Ide^^isiis sttbskKle ei reereaiionUraa indigenlem* &ed iiiter se dum siiiini laboraiii iu ead 'in obedien-
Ai niMeninus bonl Paires volnnt, imo ai recnsel» Ua loqtti possunl* ui ex capitulis 44 ei 45, et alib
compdlttnl iUttm ad ulcndttm iisdem beiieAcils qtti* iocls nridens esi.

btts aUi ttittniur. Qttaire hoe? nisl ui dooeaninos» ui IdeHi telisrlur in slaliitis aiiiiqttis, part. uiy cap.
dalflliBS, qaaUfer prieres Canbnslanoa aoliiarioa 9» mwi. Sei (,

dlrigere debeani, el q«alit<»r monaebl CarUinsiani . Cap. LVL — Ideas referittr lo aniiqttta 6Uiutis«

ainertt debeani se a superioribtts dhrigl? Inde no» mparl., eap. Sa« uttm. i»^

calmirandttarslpnidentes sttporioresn«neaIiqttaii« Ckv. LVIi. «^ Num. 3. /ninpertari dapmiario^

^ negenl qvibttsdara monaehia Ueentiam eervmidl eie. GttNtta alngnlh^ diatifletas lnihNisse.tunelfatfef

«kteliiieniiaB in pane ei aqna, quia Ul Ui dissiietttdi- converse^ «i Ipao tlittlo llqttel. Ai nthihNnhntt dor-

Digitized by

Google

738 CUIGONIS 1 GxVRTHOSIiE MAiORIS PRtORlS V )4a

diurnos, pellieiam, pelles, mantellum, capudum, milana» {al^ miianeas] laneaaunas, lomliaria dw),
cingula duo, sotulares eornm de boTina pelle fiunt.

t. A Kalendis Novembris unam tunicam veierem reddunt, unamque noTani acclpiunt : sioiiliur
par caligarum reddunt , et par caligarum parque pedulium sumunt. Pelles et pellicias accipiimt
veteres, eas Tidelicet quas reddunl monacbi, cum noTas accipiunt. Uabent adbuc ad lectum pis
leam, filtrum, pulvinar, colum.

3. A Pascba usque ad fcstum S. Hichaelis a prlma osque ad completorlum &octuml8 sotoIariJMis
noft tituntur. In superiori eiiam dormitorio communes lectos, pellicias, sotularesque noctoniothi*
lient. In omnibus hujusmodi aliud nihil curatur, nisi ut frigus arceatur et nuditas legator. Nto
et ligaturas sotularium et renum cingula de cruda gerunt canabe lumbariaqae ipsa canabioa soni.
Adeo non quid vanitas aut voluptas, sed quod [aL quld ] sohi necessilas aat.uiilitas posudet
cogitatur.

4k Habent et scutellas duas ad cibos, ad panem unam mantilia loco, ad mutiditias anam pto-
diorem, justain «cyphum, salariam, cochlear et cultellum, vas aquariura, ferramenu etiam, ttu*
rini, fossorium, dolabrum, subulani, falciculam, acus doas, filum forfices lercbruro* Hasc qoicooqne
legerii ridere vel reprehendere non festinet, nisi prius vitam hujusmodi in tali soUtudine et iuicr
tania duxerit frigora.

CAPITULUM LVm.
Quod loquendi cum extraneii licentiam non qumrnnt»

1. CoUoquendi siinul cum his qui donius hujus non suut licentiam nonqua^rant, nec [«/. oe.]
com gerinano quidcm.

2. Nibil omniiio, nisi cum licenti» apud se tenent.

5. Accusaii, sine mora prostraii veniain peiunt. Reprehensorem in eadem die non reprebemlooU

CAPITULUH Ul.
Qtud (iai de re alieui noztrum miua*

Si alicui nosirum siTe laico siTe monacho, ab aliquo, vel amico vel propinquo, vel vestii vel
aliquid bujusmodi missum fuerit, non ei sed alii potius datur, ne quasi proprium babere Tidetior.

GOHMRNTARiUS.

mitorium erat In superiori domo, id est ampla ca* \ non iunt licentiam non qumrunt^ nee cum^ etc Ideia

mera separatis ab invicem lectttlis repleu, ad quam Jam dixit pro monachis R. P. Guigo,cap.5.Ad

divertebant fratres a domo inferiori ad saperiOrem conversum non pertinet quaerere licentiam sicot oec

diebua fesiis ascendentes. Impossibile enim erat ut ad monachum^ ui loquatur etiam cam germaoofrt*

duplices cellas singuli habereni, unam in inferlori, tre; sed nibilominus tum germanus fraier, uimtlii

et alteram in superiori domo. Per commK»MO /er(Of possunt licentiam. illampeterea praesidenie et obti-

Hitelligit,qul occupabantar a singulis fratribua prout nere, prout ex cap. iO et 50 evidenter consut. Noo

occurrebat, ita ut alicui singolari proprios non asai- slc de bis qul domus suat : nam lieeotiam peiert

gnaretar , qul eo absente ab alio nou posset occu- cum bis colloqaendi, nec hlc nec alibi prolubiuuo

pQPj, esse comperimus*

Num. 5. In ommbui hujuimodi aliud nikH euror Nnm, 5. Aeeuiaa wu mora, elc. Be^ehemerm,

tuf nui m frigui, etc. Hic habeienl jutficium contra elc. Hic formam habemua morUAcationis ioiloa,

se cdnscriptum qui apnd nos vellent slve in panno quam profilebantor primi Patres nootri, io qua lef-

quo vestes componuniur, sive in ipsa vesUs compo- vanda roodum non apponebant sicut io ausieriuii-

siiiohe aliquid coriose quarerc, quod nitorem saxcu- bos eofporalibos- illos stodiose apposoisse coottoi,

larem rcdoleret. Sed, dt prudenter sUllm sobdit B sedvolebant amori privato in exeosaUonilNis ooo-

R. P. Gulgo, si eliminand« sunt a noelris veafibos Uum absolute remitti. Quod certe geous mortifict-

vanitas et voluptas, necessltas aot nUUtas non sant Uonis omnes aosteriutes oorporalea longe soperti,

repodiand». «' «^ studium converslonis moram, de qaa Tolon

Num. 4. HtBC quieunque UfferU, etc. Hk repotil emifUmus, specUt, sicqoe ad medollam ver« awrti-

circa fraires quod jam dixcral clrca monachos, cap. ficatKmis et sai ipsius abnegaUonis io homiao loi^

S8. Sclcbat enim vir aanctoa raundam abundare rlori, uWDeoslnvenitor, noaaapiraredebeieex»'

censoribasindlscretia, qolselp80snegHgenie8,jodi- plo iUo docebant, qood ***.P"^^ "[*J^^

ciis nibilominus, cenauris, atque factis alioram in- autotorom, obi de Deo in interiori homuieqw'

discriminaUtn argaendis, fere totum vlito tempos rendo agitur, diaerte eipricator.

impendont, et ne inde nostri ad scrupuloa raove- Wem relatom invenies in antiqaia ^^^^

rentur prasvenit eos, et iia hlc ei professo loqoHor. iii, cap. 5, nnm. 4. Item cap. « , nwn. 5» iWWF

Totuin hoccapitolam relalom habes in Hntiquis cap. 44 ii parlis, nam. 15. .

SutuUs, part. iii. cap. «3, n. 1, 4 el 5. CiK LIX. ^ Non ei $ed ulU poiit» ^'rT

' Ca*. L¥III. ^ Wom. i.Cwii Aio^iidoiiiiis kujua Ma apparel qoam «iricie velleot oauiem P"«P"

Digitized by

Google

741 CONSUEtUDINeS. 7tt

CAPiTULUH LX.
Quld de re inventa faeiendum iit^
l.Si intra [a/. infra] lcrminos nosiros aliquld inventum fuerit, ei prolinns cujus est, si adesl, sin autem^
procoratori redditnr. Si autem exira terminos aliquid a nosiris inTenturo fuerit, fratribus, aut suo domizur
siatim, 61 fieri poiest, reddilur, aut ei, per quem melius et fideilns reddi posse pulaturi commendatur;
alias intaclum dimitiitur.
2. Yestiti singnlis tuntcis et cincti jacent In cellis et dormitorio.

CAPITULUM LXI.
De braehis et parttM peUiciii fratrum.
4. Pastores auiem habent bracbas canabinaB» quas tunc iiiduunt cum caseos faciunt; aliier liiieia
omnino non utuntur [a/. utimurj vestibus, ne feminalibus quidem.

2. Concessimus adhuc pastoribos pellictas panrulas, qu« dnabns fore Tenrecints pellibus possiiil fierip
qiiibiis, nisl cum bfematum foras exeunf , non utontnr.

3. In mulgendo, obiainque slut» semper Bilentium tenent.

CAPITULUM LXU.
he fratre qui $agmario$ eurat.
i. Frater qni sagmarios curat, qnando foras egreditur, in cuicitra non jaceti nihilque nisi liosfNtium
«|Maerit, nisi vel prior vel procurator aliquid ei specialiter injnnzerit.

GOMMENtARIUS.
latis speciem a se excladere. Si autem quisqiiam a A perseverantiae totins qrdinis in genere, ex suis sta«
m<c quaereret tn qnibos consistere crederem austeri* tutis et ordinaiionibus capitulorum generalium

talem priroorum Carlhusianorum, absqne ulla h»si-
latione responderem illain constilutam fuisse :

Primo, In volunlatis propriae abnegatione, qua-
lem requirii R« P. Guigo ;

Secundo, In amoris privati, ut ita dicam, suffo»
catione, qualem describlt in pnecedenti capiiulo ;

Tertio, in omnis proprietatis abdicatiooe, qua-
lem hic notat ;

Et quarto, in solitudinis devota observantia, cui
adsiiit studium orationis iutimae et a rerum lempo-
ralium inutilibus curis et concnpiscentiis dongatio,
nato si illa deficianl, soliludo nec potest essc devota
nec quiela.

Ad li:ec poudera debet quisque nostrum volunta- " mus :

debent colligi, quia inde ea unlum sunt haurienda
quae toti ordini possunt imputari, noii autem ex
quarumdam singularium personarum aclibus.

Hacc qualuor componunt scopum, ad quem teii-
dere debemus, quemque nobis, sicut t\ sibi consti- .
tuerunt S. P. Bruno et ejus successores, et ad qiiem
studiorum suonim et affectuum jacula emiitebani,
pn^nere debemus. At cum cerium sit illos ut ho-
inines nihiloininus aliquando tunc peccasse, non
debemus etiam iiunc res aestimare, ac si possemus
et deberemus esse impeccabiles. Si ergo iiiterdum
errainus ut liomines, niinqiiam ab hoc scopo
recedamus, sed scmper in proposiio et siudio habea-

(is sux proposlium, actus suos et voluntarios affe-
cuis :uidiH:ere, ac secundum quod plus minusve ab
his pomleribus aberrabit, secure pronunliare pliis
v^\ mluus ad spirilum nostri instiluti et primorum
ratniin vicinius accedere aut longius ab eo dislare.
Purum aitendeodum est diminutioni illi abslineii-
iariiiu iu paiieet aqiia, quia id priml Patrcs nostri
sub obedieiitiae rcgimine constituerunt , et sub hac
tautum conditione admiseruiit, ne veluti res nostras
in istis consistere putaremus, quas fere pro nl«
hilo R. P* Guigonem hahnisse constat, ex cap*
35» in comparalione obedlentiae. Unde ex hac parte
nulla relaxaiio potest juste ordini imputari, ut suis
locis probabitur. Nec etiam est attendendum teiu

Primo, abnegationcm propriaevoluntalis;

Secundo, amorem correptionis ac siudium cont>
nuns emendationis, per rclationem ad votum con*
versionis morum quod emisimus ;

Tertio, abdicationem proprietatis;

Et qiiarto, observantiam devotae solitodinisa tem-
poraiium rerum cura et concupiscentia dissitae.

Idem relatum iiabes in antiquis statutis part. ii,
cap. i2, n. olt.

Cap, LX. — Num. I . Alia$ tntactmm dimitiUur. Hie
apparet qnanta puritatis cooscientiaecircttmspecUone
noUeot nostri rem alieDam habere, eoro nec iii boo
casu a snis Ungi illam v^lent. Et boc exempio de*

,. . . j I C KOonstraDt qoaotum a rerom terreuarum ooncupi-

porahum renim et curarum augmento, dummodo .. ,.t 1 j u

^ ^ sceotia iiberi esse debeamns.

intra oietas per moderna statuta praefixas et expres-
sas contineatur, qula id temporum rationi et neces*
sitati imputandum est. Et insuper res ista ad paucos
officiaies spectat, non ad claustrales, quibus con*
Tentus reguiaris et corpus ordinis conflatur. Sed
e.: qiiatuor principils supra liotatis omnia argumen-
ta nostrsB slngulorom perseverantiae io priino C:ir-
tbiislettsi insiiluto debent deiloci. Argumenta autem

Idem relalom babes in antiqnis statutls part. ii»
cap. ^, n. i.

Cap. LXI. — Linum dislinguunt a canatte, ef
primi usnm rejiciunt, quia est delicaiiiis. Htc
autem exprimuiit quidquid ad Trigus arcendum, et
modestiam in opere dciquo agitiVr servandam eon-
dttcii.

Digitized by

Google

7i3 GUIGOMS i CARraOaUE MAKAIS PRIORIS V 7U

S. Nuiliiis nosiruin vel verba vel saluies ad allq^em exterimm, nulUusquo exieriorisad aliquem nosiniBi,
nisi priore vel procuratore Jubeiite, feri aul reTorU S9ecular^& run^ores «bi audit, ibi Jubetur dimitlere.

GAPITUI^UH LIUI.
Dc korto.
Horliis et qur& ad eum periiiienl uni depaiator e fratiibo», qui de omnibus ad procoratorem recurrii,
eiqna de cunclis ratioaem reddit.

CAPiTULUM LXIV.
De cu^ode ponii$.
1. Pontis custoscum nuUo prorsua, iiisi specialiter jussu^, fabulandi licentiam tiabet; nutibos lanloni,
vel, si non inieiligitur, etiain verbis eos qui noa debent transire, repellit. Idipsum servare JolKiur,
quicunque vices ejus exscquitur.

S; Et omnjiio quiconque in quacunque ooedieotia cuiusVibet agit vicest Blbil omnino in ea sIqc iicenru
mutare permittitur. lu ceitis (luoque ipsis sive superius sive ioferius, nihil nisi prius osiensttii^ et jussum
muuri flerive biniiur, ne domus laboriose facta^ curtosiiate deteriorentur \aL ilcterantur] vei destruaolur.

QIPiTllLUM LILV.
De di$eiplim9 (ralrum».

1. lo Adventu ct Quinquagesima per singulaa bebdomadas singuli singulas accipiunt diacipUnas.

2. Quod si domi non fuerint, sepiies pro disciplbia Paier noner cum veniis dicunt*

CAPITULUM LXVL
De chere.
Cinerem qui adsunt in inferiori capelia de mattu procuratoris aeeipiUAt. Qui im adai|ot| Ui Pm
noster cum veniia dicunt« •

CAPITULUM LXVIL
Ottid faciaui pro mua.
Item ter Pater no$ier a Gapite Jejanii usqiie ad Pascba, post nonam prostrati pro tnissa solvont*

CAPITULUM LXVIIL
- ' De Cwna DominL

!n Ccena Domini, qul inferius remanenl, veniunt post prandiura ad coqninam, et ab eo qoi prioreit
ordine iavantur C£teris pedes» offerturque singuKs vinom» et bibentes recedunt.

COMMENTARIUS.
Idemhabetur in antiquis sututis part. iii, cap. 18» A Idem haberur In antiqnis statutls part. in, cap.
n. 47 ; cap. 5, n. ^; cap. 18, n. 18. 27, n. i ; cap. 28, n. 50.

Cir. LXII. — Ex hoc capitulo evidenter apparet, Cap. LXV. — Idem in antiquia sutotts, parl. ih,
qtiod supra dixiinus, sagmarioruni noiniiie muios cap. 4, n. i, refortur, et eodem mqdo etiamiium
significari, et quantom nostros cavere vclient a pru* servatur,

riiu cunose discendi quid in saeculo agaiur, aut Cap. LXVL — Loqiiitur R. P. Cuigo de ferii
rumoribus publicis atteudendi. qiiarta ante Quadragesimam, qu« Cinerum vocator,

idem refertur in antiquis statutls part. iii, c. 26, eo qiiod ea die ciiiis capitibus imponator.
n. i. Idein refertur in antiquis statutis parU ur, csp. 5,

Ca? LXIIL — Ex hoc capitulo et aliis, ubi de n* i.

rel familiaris admintstratione agitnr, apparet qnam Cap. LXVIL — Hic statultur pietatls pensaflii

ordinate cuncia disponi et sub obedientiae merito .quod pro missa Quadragesimali solvant, qus qiHH

conslitiii Yelleni. tidie in superiori domo conveniualiter celebrabator.

Idein refertur in antiquis autotis c. 15, part. ni, Idem refertur in antiquis sUtutis cap. 6,part m,

Gap. LXiV. — Pons i»U situaest fnter daaa prm- ^ Cap. LXVUl. — I>omos inferior non polerat ab

mpui et «xceltaa nipea ex piarte iliaeris Gratiano* omnibos deseri ; maxima ergo parte ad domum sa-

poUtaoit iniorquas praMer^lt torreos aqnanim ok periorem ascendente, qui domi remanebaot cxre-

monitbua et fontibus ctpcamvietnia eoaflv6Dtitt». rooniamiotionispedumexsequebantttr,qnamtaoUitt

Qul torrens, quando ex plavlaruMi ?el niviam liqtte**. hic innuere videtur, adeosuccincte dc ilbscribiili*

aoeniium abuodantla inllator, lanio impetu et boaia l^. Guigo, quod et in pluribua aliis simiUter fccii.
inter saxa decidit oi excurrit, ut fragorea toaitrui. Oferturque $inguli$ tinum^ et Me^ue recedunt.

aftmulotur, Imitabantur In hoe ritum qui a monacbis serrari

in boc autem capitulo nihil alittd noundum oe- prascribiuir sOpra cap. 4, n. 25.
ourrit» praeter eamdem silentii ei obedientiaeforman idem refertur in antiqais statutis part oif c* %

servandava quas In omniboa per Istas R. P* Gul* n, 3»
toiiis Coosaetudines assigoatur.

Digitized by

Google

W COKSCETUmNES. 74»

CAPkTOLUM LllX.

De Pmrateete.

I. in craftiino, lioc est in ParasceTCrqvi ibidemt hoc esi iBferiQS, saitl, potl noDam» qm plas ea dieqaara

caBteri$ dWeriiir» miiaal ad ecdesiam, ibiqoe ?mtr nnUr semel pro Ecdesia, semel pro papti, pio

epiaoepia ei eonelis sacris ordinilms» pro imperatere, pro eaiechumenis, pro cnnclis affliciionibns et

lierlealis, pio hsiclicis, pro iadasis* pro paganis, veniis, eiceptis Jndais, ad singnia snbjimclis, dicaf.t»

^«Deiadeobl^Um a coquinariocrucem venerabililer o.«cttlantttr, dicenles inlra se : AdoramuM /e, Chri$ie,
ei benedicim^iiibif ^iapenanctam crueem inam redemteti mundum. Qiii boc non scil, didl semd, Pater
ueeter.

rAPITULUM LXX.
QiiMiecfo u kabeemt Ifi eokmnaaeibne*
Omni loUus anw di^ qno capiinliim leneuir, qni sarsom non aseendant , nisi prohibuerinl obedieniiae^p
ceUas lenenit el spolinm qood ioter Terliam ol Seslam ent» orationl Impendonl.

CAPITULUM LXXL
Quid fadani prq defnnetie.
Pra recenler defunclo Irecentas OrationesDominicasdebent, quarom medielalem cum veniis reddoat.
fil la siagolia «MMTarsartia, aovem ^om lotidem veniis«

CAnTULUMLXXII
De raeura fratrum.
I • Qooties monacbi, loties rad*jntar ei lakL 8ed laici iosoper eiiam capita lavant. Omnia aulem obse^tohi,
qnanilibet privata, qoas sibi ipois siogoii noa oecornial aoi non possanl faeere, ab aliis humiliier devoio*
qne caaipleBliir ; lla ol felicem se potel coi tole qoidquam faerii imperaUim.

%.Obviaataseiiamsibi iavicem» amica alaerilale ei bomiU soppUcaiione motno locom daniet» servaio
penmoseaal sileBlio« lo qoo ioniores, id est qui pooterios veaeronl, saiagonipraeveiiire majores.

CAPITULUM LXXm.
De noelth iUidfnendo.
I. Lalete ad professioaem saseipteadis» tdipsom penc fit qood et dericis, nam aimUiter dora proponmi«
lur eis el aspera.

COMMENTARIUS.
Cap. LXIX. *- Ibinotantorqnssdam pnbUca pieu- A miis omnes tn malnis obsequiis nobis invicem rcd-
fis eiercitia a remanentibos ia domo InferiOFl per* dcndis.

agenda,etidemrefertorlnanliqoisstotutts,pan. Nf, Num. 2. Obtiantet autem sibi invkem,efc. II^o

cip. 7, n. i. videmus qnam alienom esset a spirtiu et praxiprfino-

Cxp. LXX*— - Hic loce darios apparet nomine «o* rnm Carthusianorum illa vullus et gesluum asperi-

iemnitatit pjiim scriptorem intdlexisse quodlibel las qxm spiritum mdancholicum redolcl, cum 0

feslom capitnU. Hrc etlam stotuftur quaHler lempus contra vuUum potius gaudii et piae hi)arilalis vetiHt

impendere debent qui in domoinferiori diebos fesHs a suis in occursu fratrum assumi, et longe ab illa

rcmanenl. rustica inurbanilate distanles eiiganl comitatis et,

Idem refertur in antiqnis siatotis, part. fti, cap. tititadicam, tirban» chariiatis praxes a nobis

8, n. I. modeste servari. Hale ergo inteUigunt stotoia, qui

Cjtr. LXXI. — Id tanlnm reddebantpro recenter verbom $anct(e rustkitatie ibi reperientes, putanl

defiHiciis in propria domo, nam luiic lemporis nulla * emnia a nobis cum incompia roslicitate esse agen-

fiebat mestio Benefldorum pro aliis per suffragia da. Non sic, amici et fratres In Chrisio dileclissimi,

red«Sendorum. non sic nisticilas iUa tntcUrgenda est, sed per san-

Veniarum nomhie tntenigtimis piam cxremoniam B ctom rusUcitotem inieUigere debemusmodos agcndi

qiia genua flectimns, et scamnum aut terram osco- simplices, sinceros et ingenuos, qui nos a mandi

lamur. Idem refertnr in antiquis stotuiis, part. iit; spiriln ei vanitatibns longe distore lestentor, quos-

eap. 9, n.*l. qne in omnibus servare debemos.

Gak LXXH. — lHom. I. Sed tmuper etiam eafnta fdem refertur in antiquis siatulls^iii parte, cap. 21,
laeani. Omnium nunc capita lavantur et radontur. ntim. 1 et i, cap. \ num. 3.
Molkim antem mentionem facit de barbis converso* Cap. LXXHI. — Num. i. Laicli ad eonvertionem^
rnm loiigioribus, quia tunc fere simUes habebant eic. fnde nalus estnsus inordine vocandlconvf.rFOii
monachi, cum sexies tantnm in anno raderentur. IIIos fratres qui ad clericatum non snnt npfi inl
Praccipnam rationem tsiios mulaiioflis assignavimns disposiU.

supra, cap. 9. Ibiit. Idiptum penejjit quod et elerieit. Per clerlcos

Ibid. Ontma autem obtequia, elc. Hic habemos R. P« Gnigo intelligil monacbos. Unde patet qood
formam homUiiaUs el cbaritolis qoam seqoi debe- tonc (prout etiamnom servator) nollom recipereat
Patbol. CLIIL »

Digitized by

Google

747 GCSGOMS 1 CARTnUSliE MAJORIS PRlOKlS ^ W

^. Jubentor eliain advereum se habenlibas all^uia recotocllfari, elinquanu priori placoeric» bod vtnas
taiuen quam annua, admillunlur probalione , ei ad eorttm Inier qnos eonversaU sunt, laieomm sciliceu
suscipiQnlnr lestimonium, slcut chsrict ad testimonium monachoruro.

3. Ka autem die qua eorum professionem facturus est aliquis, ad capitulum perducitor monadiormD, vU
de subiliuteei obedientia cxterlsque necessariis audiens, cum immobills Imperterritasque permanserit,
rogat aliqaem oreproprio, nt snara sibi scribat professionem» in coius ftne ipsemetmana propria algom
erucis depingit. Qaam etiam manu gestans, post evangelium et offerendam ad comu dextrom appropio-
quat aiuris, camque, sicot esi in ejus dexrera, diaconus, cunctis audientibus, legit lu dicens.

GAPITULUM LXXIV.
Trofeuio laicL

1. Ego [rater ille, promiUo obedieniiam et conversionem morum meorMin, et fferteverantiam ommbut dieku
vitte mew.inkac eremo, eoram Deo et eanctie ejut et reliiiuni iitiui eremi quweonitructa ett ad hQKorem M
et beatw $emper virginii Mariof, et eancli Joanms Baptium, pro timore Domini naeiri Jeeu Chrieti ei remedie
ammw mea, in prceteniia domini^ illius, priorie. Quod ei aliquo tempore unquam hinc aulugere vel ahire teu-
tavero, liceat tervis Dei qui hic fuerint meplena euijurii auctoritaU requirere^ et coacte ac viotenterin tmm
eervitiumrevocare.

^. Post haec hanc ipsam charum offert super alure, et osculato alurl Incwrvator adpedea steerdoUii
tali obsecratione benedicendos : Salvum fac, Mitte ei, Etto et» Domiiitts vebitcum^ Oremut; Damne Jem
tVirtsle, ^iii ei via* Reqoire soperius.

GAPITULUM IIIV.
Qumodo te habeat frater pottquam tuuepiut M«

Abhoc tempore noverit [a/. novit] se nihil omniiio, neqoe bacolum qoidem qoo per vlam gtidieiis ioifr
4iliir, sine prioris haberelicentia ; quippe cum nec Ipsemet soos sll. Erga quem idipsmn qoed miperiosjde
monacho di&imos, servabitor, ut scilicet pro eo nihil minos flal, sl Intra examlnationis teaapos aceepla'*
biliter agens mortaus fuerit, quam si professus esset.

. COMMENTARIUS.
ad SUtum monachorum qui ad ciericatum iion esset X commuiiiter asslgnata sit apu J nos his lemporibBS
Idoneus. Inde nata est vetus illa interrogaiio qu» fit antequam frater laicus ad statum conjersoram
novitio in ordlne aniequam admi ttatur : An;H)sits admitutur.

qd tacrot ordinet ateendere f Sensus est, an aliquod . Num. 3. Rogat aliquem ore proprto^ ete. Id iu air-
impedimentum sive corporale, sive spirituale, ha- liutur, quia maiiina pars conversorum Cartbasii:
J)ea8, quo a sacris ordinibus arcearis. Omnes ergo, erat ex sUtu mecbanico aut rustico orionda; qoai»-
R. Patfis Guigonis teinpore, poterant ad sacerdo- vis postea viri valde nobiles sutum lllum ex hana-
tium promoveri. Sed qnamvis plures sacerdotes Jitaie et devotione amplexi sint, qol ordinem i

«ssent in monasterio, certom est quod non omnes ▼irtulum splendore decoraverunt.

tiinc celebrarent, eo modo et tempore celebrare Idem capilulum referiur In antlqois sUlotis, lu

conienti, quse in primis isurum consuetudinum ca- parte, cap. 2i, n. 1.

ptulis exprimuntur. Cap. LIUV. — Num. I. Et perteveramiam, Id

Ibid. 2Vam etmi7iier dura proponuntur, elc. Proba- lequivalet verbo ttabilitatit, quod profenint mons-

lio conversorum non roinus severa debet esse qoam chi in sua professione, imo aliquo modo soperst,

iiionacborum, quia conversi nisi bona vocaiione, id quoad exprimendam stabilitateip manendl in eoden
citcoelesti, aut putau lali, ad monasterium fucrinl B loco.

odducti, et iiisi intenso siudio suae vocaiionis offi- Ibid. Quod ti aliquo tempore^ etc. IsU expressio*

ciis adlmplendis slrenue vacent, per exercltia exier- nis exlensio flebat, ul obligationem stabiliUUs sb

iia quibus destinali sunt, facilius in dissipatioheni» eis servandae plenius Intelligerent, et cx conseoss

deinile iii relaxaiionem babitualem, et postmodum expresso in illam condilionem, quaposslnt per vim

iu varias pcccandi occasiones decidere possunt, ad servitium domusreduci, scirent seln servituM

quod monachis in claustro semper degentibus non Dei el ordinis per volum expressum devenisse, d

tam facile evenire poiest. conditionem servoram pro Dei amore volonurie

Num. 2. Et in quanta priori placuerit, non^ etc. In assumpsisse. Ex qua conditione videlor qood naa

prioris ergo tunc erat arbitrio tempos probationis sint comprehensl sob couditione fogitivorami ^

ulira annum et quantum vellet prorogare ; et de quibos inferius, cap. 77.

tesiimonioa laicis tanlum recipiendo, noo de suffra- Idemrefertur iii parie antiqooram sutotoroB,

gio necessario lequirendo tunc agebatur , de qua re cap. 24» num. 5.

jam qiKcdam diximus c. 37. Inde non est mirandum Cap. LXIV. — ^e baculum quidem^ elc Sim

si bonis de causis et ex rationibus experimenUli- pnorti habere ticentia, etc. losinnatnovilerproCessis

bus, probaiio qtiinque annoram in statu donatorum M. Patcr Coigo qnalis debeai esse soimei^nui

Digitized by

Google

W CONSUeTUDINES. 7isa

CAPITULUM LXXVl.

De ho$pUia^ralrum qui forui mitlunlur»

, Cmii aliqut foras mitluiilur in vicinis nioDiaois, id esl» a CornelioDe superios, ei a Bocuirone, et aii

bilermoatea, ei a Scalis, uec escam a quoquani nec hospitium accipiunt, nisi aut specialiicr jussi, am

aliqua inevitabili et inopinata necessiiaie coacti.

CAPITULUM LXlVll.
De [ugiiimst tive expuliii.
Si quls habilalorom loci hujus vel aufugeril, vel pulsus f uerit, et ductus pcenitentia redierit, promitlens
saiiruro emendation^nl perversiutum, et ejus proprie vilii propter quod pulsus foerat vel aufugerat, tracta-
bit priOr eausam ejos communi consilio, et sicui vel fratrum numerus vel domus utilitas, vel eiiamsaliis
ipsius postulare videbitor, faciet ei ; et si .consilium recipiendi placuerit, ad probalionem bumililaiis in
ullimo constituelur loco. Sin autem, dabitur ei licentia ad aliquam aliam religiosam eundi domum,. in qua
Sttam possit auimam saivam facere.

COMM£NTARIUS.
abnegatio, in proj[^U> non habendo et in propria vo- A sed super peccalore gemerent, compaterentur et
loouie deserenda. sibi caverenU

be licentla autem prloris hictantoin fit mentio, Hic videturquid tonc fieret ut caulae monastic»
quod ad obedietitiam refertur, et nihilominus de ab infectis ovibus purgarentur, ne alias inficerenL

paiiperiate perfecte servanda etiam agitur. Ratio est
quin licet votum paupertatis non eiplicite emitta-
mus, sieut nec volurti castitatis, certum est qood
invoio obedientiae contincantur veloti lufans in
aiero matris, et ita semper fuit intellectum in or-
dine. Unde non est mirum si R. Pater Guigoobe-
dieutiam vetuti oninium bonorum nostroram fon-
lem ubique consideret et praedicet, quia est vcluii
mater in siou babens aiia vota paupertatis et casti-
laiis, cunctaaque observantias ordinis; si autem
ntater kedatur aut moriatur, quid de progenie ejus
sperandum est! Haec comparatio si uon plene, cerie
valde oonvenit sensui R. P. Guigonis, et noslro
instiiuto exponendo, et recte capiendo.

Idem roferior tertia paMe antiquoriim statutorum,
cap. 25, num. I.

Cap. LXXYI. — Forai mittuntur : id est extra ter-
minos. Hic autem eiprimuntur loca in vicinis mon«
taiiis aut planis siu, ad qus communlus poterant
niitti ccmversi ; ubi bospiiium ei escam a quoquam
recipere probibentur, idque ea de causa quam supra
attJgimus, ne in fainiliaritatum et inde in relaxatio-
num occaslones inciderent.

Cap. LIXVIL — Vel aufugerit vel puUui fuerit.
Hic expressum habemus modum ageudi tunc usita-

Non specificatur casus pro quo mohaehus aut eon-
versus potuisset expelli, sed generaliter perveniia*
tum et vifti nomina usurpantur. Non dicitur etiam
quod fogiiivos monachos requirerent. Id tamen sub-
audiendum esse videtur, cum in forma professio-
nis conversorum innualur, quamvis buic interpre-
tationi obstare videanlur verba sequentia. Sed omuia
conciliabunlur, si fiat distinctio inter fogitivum
slmpliciter, et fugitivum simul et perversum, ei
dicaiur primum ad se eliam coacle revocare po-
tuisse, secundum aiiiem noluisde, quia causa per-
versitaiis eliam expelli merebaiur.

Et duciui pceniteniia redierit. Hic iion de coacto
redilu agilur, sed de libero poeniteniiai acintima
coiivcrsiouis moiivo procedente.

PromiUeni iuantm emendationem pervenitatum,
Pcrversitatum nomen in piurali positum graves
culpas indicat, et quasi habituales eiTectas, ex solo
enini peccandi habilu, bomo perversus et quasi
moribus depravatus dicitur; peccator verotanium
dicitur, qui ex humana iufinniiate in peccatum in-
cidit, nec peccare perseverat.

Traetabit prior cauiam ejui^ etc Talis ergo fugi*
tivas ant expulsus, eiiam sponte reversus et poeni-
teiitia duclus, noii slatim recipiebalur; undo apparet

tum coin his qui erant aut fugitivi, aut propter ^ quanlum iilis temporibus circumspecie agerent boni

pravos mores e monasterio expulsi. Non est autem
mirandum si in quibusconque communitaiibus',
etiam in proposili sui nativo fervore constitutis, re-
periantur homines qui in similes casus decidant.
Status enim monasticus, quaniuinlibet sancte insti-
tutus et lacqoirendae sanctiiali aique conservandae
aptissimus, non potest eOicere ut homines cessent
esse homines, cum nec siatus apostolicus effecerit
ut Judas non fuerit proditor, ac deinde suiipsius
boinicida. Cur ergo taro alle exclamant homines su-
per casu aiicujus roonacbi ? Quia seipsos nesciunt,
et propria opiniooe caecaii seipsos non attendunt, et
quoUdie cadentes ut miseri bomines, adbuc igiiorant
quid sil essc bouiinem. Si ergo saperent et inicllige-
reni, zelum quidein coDtra peccatum exercerent, I) humiliiatii, elc. Hinc apparet quod auiequam ad

Patres, et cum scrupulo cavere vellent ne ovem
aliquam moibidam reciperent, qua aliis damnuin
liiferre posset, bonum communiutis prxferendo uti-
liiatibus privalae person».

Et iicut vel fratrum Rtimems, vel domui utilitoit
vel etiam sa/ut, etc« Ex fratrum numero gravilalem
consilii ex plurium conglobaio sensu provenientem
vult exprimere R. P. Guigo;etbic varia capita
consideranda seu ponderanda assignat, ex quibus
veluii principiis convenienlior deduccretur con-
clusio, qua communiiaiis utilitas, eiquod saluti
expulsi aut fugitivi magis eonveniebai simul con-
cordarentur.

Et ii consHium recipiendiplacuent, att probatU

Digitized by

Google

/51 GUIGONIS I CAaTHUSIif: MAJORiS miORIS Y 7»

CAPltCLLM LXXVIIL
l^ numero kMtatorum»
1. Numerus habilatoroni hnjns eremi» mottnehomm qvldem tredeelm esl» non qnod semper lol liniit,
AHnc enlm non sumnS iol, sed quot! lot, si Deuseos misertt, suscipere instituimus. 8ed et sl talis aliqnis
nnusy enjus atiliias et boneslasTldeaiurtixposse recQperari, mtserrcordiam postulaterlt,«ddeiireiqttar-
tus decimos, si Umen facultas domus lolerare posse pnubitur.

COMMENTARIUS.
pristinum statum expulsusautfngitiTus admittere- A ceraie discolos» et satins estulTiliosi ialramo-
inr, fleret prdlMitio humilitatis, utex probaia humi- iiasterii sepia recTusi comprimanlur, quam utinTt*

litaie Teriias conTersionis agnosceretur. In qua pro*
batknie, adinsur ejus quae fit in noTitiis antequam
id professionem admittaniur faciendam, credendum
est quod si defecissenl, iterum pulsi fuissent, nec
ad plenam reconciliationem in ordine admissi.

Sin autem^ dabitur ei licentiat etc. Tunc crgo lici-
lum erat propria auctoritate dare licSiiidm trans-
cundl ad alium ordinem, quod nuoc non licet.

fn hoc capitulo Tideiur quaTis erat Innc poliiia
monastica, Jure etiam aniiquo canonico approbaia,
qua caulas monasticas primi Patres purgare pote-
rant a morbidis OTibns, rellquumque gregem immu-
nem reddere a tot damnls, Tcxalionibus et scanda-

bericte positi prislinum Tiis austerioris usum per
Titiosam conTcrsationem compensare sin.intur

Ad haKrquid respondebimus ? Unum UnUm mDii
occurrit, salTO ilieliorl judicio, obji(;lendttm. Occor*
runt certi casus; In quibns revera ordinibQs ino«
nasiicis Talde compatiendum est» et in qoibos pro-
Tisio aliqua de conTenienti reniedio optanda essei:
et hi casus ex deceptione procedunt, atque ex sxcu-
lanum mera cutpa, qni ut rebns suis|MroTideint,
infelices monachos facere stodent. Sunt eniro jnre-
nss qui Tel a parentibns rncitaii, tcI mera necessi-
trrepressi, tcI aliis mOtiTis inere humafvsducif,
Teniunl ad moriasteHutn absqiie ulla Tocatione coe-

•is, ex discolorum lepida aut mala conversatlone B Ipsii, ubl per annum noTiiiains Se cohlbenies, ac

proTenientlbus. Ex qua purgatione certum est disci-
plinam monastieam, et saniorem, et puriorem et
durabiliorem tunc poluisse serTari : habebant enim
ad manum remedium elDcax, quo posscnt malum de
mcdio sui auferre. Nunc Tero gravibus de causis ad
pubHeum bonum^status tum ecclesiastici, tum ci-
Tllis, pertinentibns, jurisprudentia illa mutata est,
et si qiiae ex OTibus ad professionem semel adniissis
morbid» ant Tilio^ Oanl, cum bonis mixtas in ea-
dero caula ndne serTare cogimur, resecato illo pri-
siino purgaiionis remedio, quod lantum ex raris
causis nunc cnncediiur.

Magnam inde cladem slatui monaslko evenisse vi-
detor. At majoribus damnis minora poslponi deberc

sails modesle et rellglose TiTentes, conTentum ^ai-
deih regularem, sed seipsos magis qoam alios deci-
piunt. Nam professione emissa seipsos jam ferre
lion valentes, qnales sint manifcstare incipiunl, et
pro zelo semper in via Dei proflciendi, relaxaltonuin
qu;erendarum industriam substiluunt, et in praxim
reducunt : circa tsla damna Tiigenda et remedia eis
adliibenda disserere desinamus, sed quod nostmn
est facere curemus.

Ilis ei;ffo temporibus, quibos remedium purg^
tlonis cauiarum nostrarum aUatiim esi, quid agen-
dum est? Si temporibus R. Patris Guigonis, com
remedinm in manibus haberent, Cam circumspecie
circa recepitonem eorum qui TOlebant lieri Cartbn-

Juslissimum est. Ex mulliplicatione eniin monastc- ^ siani, se gerebant, longe circumspeciius et rigidios

riorum et religiosorum, atque etiain ex majpri faci-
llinie ad reltgiosam professionem admitlendi juvenes,
8*ib ilta fidncia qiiod si non religiose TiTcrent ,
possent expclli, muliiplicatus est eliam nnmerus isto-
Ttim expellendoruin et expulsorum, qui ad saHruIom
reTersl Ccclesiam et familias non raro Tago, otioso,
et inorJinato viTcndi modo scandalikabant et per-
lurbabant. Sensiin ergo crescenle isto e monnsie-
riis expolsonim numero, et scandalo publico iiide
a*igmenu capescenle, sensim etiam crevii Ecclesiac
aitcntio adjanuam expulsioois occhidendam.

Si de hac re conqoeramur, respondebitur nobis :
Altendite Tobis et cauladiscnssionerigorosoque exa-

cum postulantibus nonc agamus, el omni industna
probare satagamus, el scire an Tocaiiono cttiesti
attracti, Deum in professione Carihusiana qiicrerc
Tcniant, et an dispositiones ad onera ordiois por-
landa habeant.

Porro humanum dicendo, cum Apostolo, propter
infirmiiatcm humanam, quapsilonem isum hisver-
bis concludamus. Nunquam fuit nec erit congregaiio
roonastica, quontumlibet bene*ordinaU« quxciim
bonis et medlocribos aliquos non habeat qtii voca-
tionis suae graiiam ex culpa soa neglexerint vel ami-
serint. Ex hoc capite et alio qUod sopra nouvimos
de tntrantibos in religionem absque vocalione cce-

mine probate eos quosadprofessionem admittitis, ^ lesti^etex nimia indulgentia in puniendis excessi-

iiitlla Tis Tobls iiifertor ad reclpiendos monachos.
PorUie .ergfo quos libere et volunlarie monaohos
fecistis ; nooest enim jostom oi pro Tcsiro comroodo
rcspubllca delrimentum et Ecclesia scandaiom ex
tot decucoilatis religiosis patiantor. Circumspecte
agiic, cum recipilis noTitios ad professionem ; illos
kcnc in disciplina regulari educaie; corripite, incar-

bus el transgressioBibus, nascuntur fere graviora
damna in monasteriis.

Cip. LXXYIII. — In iste capitulo nihil prseGiuin
habetur unde concludi possit quod meiis primomo
Patrum esset, ut singnlae domiis ordiRis admliiere
Untum debuissent certum aliqiiem numeniiD nio-
nachoruin. ullra qucm non esset pro^^redieDdtiOi

Digitized by

Google

755 CONSUEtUDlNES. 754

^. Laiconim aulem numerus, quos conversos yocamu», scxdecim statulusest; nunc Tcro plures sunt,
iioiiDi|ilii . n^mque eomm senes ^e debiles erani ei laborare non poieranl, ei ob id alios sumus coaeti suscl»
perc» tade proiii& fui nunc fragiles sunt, cum obicrmt, alios non accipiemus.
• CAmULTJSI Lxm.

Qttare tam panui $U numerus,

i. Hahc auiem numeri paucitatem eadem considerailon^ deleginius qua nec bospilum eqhitatonis pro-
curamus, nec domum eleemosynarlam habemos;' videlicet ne ad majores quam locus iste patitur expensas
coacti quaerere et vagari, quod horremus, rncipiamus.

2. Qnod si posteri nostri hunc ipsum KHn parvum numerum aliqttibns occasionibus, quas ignoramus,
boc in loco sine quaerendi et vagandi odibilibus officiis procnrare Rcquiverini, si nolstris voiuerinl «sequies^
cere consiliis, ad eam redibunt quantitatem quam sine praedlctis possent portarepericulis. Noseninqui
in pnKsenliarum bic degin^us, quamvis pauci simus, muho pauciories esse rocilfemus quam ad illa mala»
serVato vel mtiUipIicato humero, pervenire.

5. Attendentes igitur non munera qtiae mtttuntur, neque enim propter ineerla benefida, onera eerta quse

nec portari nec depont sihe grandl possint pericuTo subeunda nobis tidentur; non ergo munera cofiside^

ranies, sed quid liaecipsa in qua sumus eremus, siveex a^grieultiira, sive ex pecorum nutrimenio reddere

possit; putamus praefatum numerum hominum bic vlvere posse, si tamen bumilitatis, pflopertatis, BobrlQ^

tatis, in victo etvestitu et cxteris ad osum perlinetitibus rebus, idem quod bucnsquefuit stodiuiii perseve-

ret, et si postremo mundi contemptus el Dei amor, propter quem ferri et fierf omnia debent, profeetimi.

iii dies accipiat.'

COMMCNTAItlUS.

Explicar t^ntuni R. l^aier Guigo quod apud scfVa- A cliorum altqnando assurgant, et sic posslitt integram
faerai pro doino Carthnsise, concordando numerum observanliam regularem in eantu et leetura refecto-

personarum etonera doinus Carthusiac cnm ejus
faeultatibus, ut statim videbitur. Sed ista in anti-
quisstatbtis enucleatius expressa reperieniur.

Hoc capitulum relalumhabes in antiquis statutts,
part. it, cap. 25,iin.l et 5, et cap. 34, part. iii,h.2.

Cap. LXXll. ^Hfc aperie exprimit R. Pater
Guigo raiionem cur babitatorum ereml Carthusisa
namerus ad tredecim aut quatuordeciih monachos
et sesdecim conversos fuertt determinatus, ne ad
rkajoree qnum iocui' hte patilur, inquit, expensae
coaeti^ quwreri et vagari, quod ttorremut^ incipia-
fHM.ldipsum repetuni etsaepe incukant tum vetera

ril adtmplere, quod certe a parvo nomero Hto p^
test discrete exigi propter senes et valetudioarios :
unde fit ut pohdus lotius eantus et lectaramm iii^
quatoor itut quinque roonaehorom homeros^decldat.
Qoa de eausa sfatota ordittis ordioant eantandoiii
esse recto tona io iills domibos quae octo monaehm
nohhal>eiit.

Nttmerus ergo liabltalorMm in domibas ordmls»
Deo iia provideme, ttotmlsi mediocris esi; aroptis
enim loeis et snmptibaa opus esl ad «coMlmeiMiam
et dotahdam domom In '4)rdine» quia ex Instiiaio
noslro quisque roonaehonim derosnenlam stve oiy»*

tum modema statuta, ei magho studio semper th ^ lam ab atiis aeparatam baliefe ddiel, pronl ki elaii-

ordine servatum esi, Ita ut si omnium domoram
ordinis habitatores iu unum conflarentu^ bis raiile
el quingentl circiter monacbi, mille et trecenti cir-
citer conversi et donati, ac 170 moniales inveni-
rentur, qul per singulas domos distrlbuti, vix ad
duodecim monacbos et novem laicos pro singulis
domibus compotarentur.

Domus Carthusiae,ut]am dlxi, quadraginta quln-
que monachos habere posse censenda est, sed prb
irlbus domibus nempe Carthuslae, Curreriae et Ca-
lesii reputalur. Domus Parisiensis quadraginta moH
nacbos capit, itemque domus Avenionensis, Papise,
Neapolis, ali^ etlam quatuor aot quinque ad sum-
niuiB eirca amplissimas civitates consiroctae eum-

stris tiostrls Tisitor;4id quod wagnus claiistri zmkir
tos neeessarios esl. losuper susteniaiio monaeho-.
rum Ganhasianonim pkiris eoostat quamalioffum*^
qnisque enlm haberedebei in ceUiila shigularem (^
eum, snpelleetiiem el simliia « quae vAM in eommOni.
fliilnistrantor. lifleoautemexpllcatios annoiamus tti"
mens ordinis, proul semper fuil ei eat, eirea n«B^
rani monaehoflim evidentios agnoicalor, qiiaffl hle
eliam salis explkai piiasimtts se^ipior, n* %.

Nom. 2« Quod M poeUri aotfn, ete. Non satiari
videtQr vir sanclos repetere offieia lila quiarenai ei
Tagandl, qu« odibilia nominal ex eordisabattdaatia»
adeo petwtasuffi habebat Id in horrorem poaieffis
siilf esse vertendum, qnod el faetaoi esl. Nam Pa-

dem numerum haberc possunt. Quadam vero vlglntl c ^^ ^wf***» "» vclaribtts el novia statutU adbiic s«-
ttsqae ad triginta ihonachos pdssunt recipere. Sed vorius de hae re loquunlor.

reliqu» domub pro maxima parte fundatae sunl et
aedificatxpro tredecim monachis, id esl, doodecihi
monachis cum priore, qul numems convenit cum
numero bic a R. Patre Guigohe expresso. Reperion-
tur tamen non paucse, quae octo, novein aot decem
tantum monacbos habent. Sedomnimodis conari
dcbetnus iil ad numerum iilum tredecim mona-

Nam. 5. AUendemnif^mrnon nunura qummitiu^»
Itff^ ele. Hte apparel evidflater quaiita pmdenlia
poUeret R. P. Goigo, el qoam aptua essei ad omnia
dlscrete disponenda et prKvidenda. fieeipiebanlor
quidem tnne maaera, nam de prKsenti loquitur, aed.
cessationem idorom prsevidens» omnia disponil. ac
si-jaro cessassehL

Digitized by

Google

75$ GUIGONIS 1 CAflTnUSL£ MAJORIS PRIORIS 7M

CAriTULUU h\\X.

D$ cammendatione ^oiilario! vitm.
f . Habetis, dileclissimi, &icul peiistis, consiietudipes qualescunqne nostras qnoquo modo descnpfax, in
quibusmulu Yilia sunl et minuu, qu» scribi forsitan non oportuerat, nisi quia Tesfra dilectio compellebat
nihil judicare, sed cuncta potius parata complecti.

2. Non tamen ita omnia ut nihil omnino remanserit, putamus nos ^oc scripto potoisse eonclodere. Sed
facile, si quid efltigit, collocutione praesenli poterit indicari.

3. De comroendatione autem bu|us vitae, solitarlae scilicei, pene lacuimus a muhis sanciis et sapienite
ei tanlae aoclorliatis, uteorum vestigia non slmus calcare digni» copiose commendatam 8cieoies,etTobit
quod aeque aut roelius nostis ostendere superfluum judicantes.

4. Nostis eniro, in Yeteri et in Navo ^iaxime Testamento, omnia pene mnjora et subtiliora secreiii, non
ia lurbia tumultuosis, sed cum soli essent Del lamulis revelata, ipsosque Dei famulos, cum vel siibiilios
aliquld medilari, vel liberius ors^rca vel a lerrenis per pientis ei^cessum allenari cuperent, fere semper
multitttdiois impedimenia vitasse, et soiitudinls captasse coromoditates.

: . 5. Hinc est, ut aliquid inde tangamus. quod in agrumad meditandum Isaac egreditur solus (Genei. nxii),
quod ei non casuale, sed consoetudlnarium fuisse credendum est. Quod Jacob praemissis omnibos solos re-
iD^nel, faeie ad faciem Deum videt, benedictione simul el nomlnis in melius mutatione felix efficiiQr
{Genei^ xxiv), plus assecutus unp moroento .solus quam toto vilae tempore comitaius.

6. Moyes qnoqoe, Ellas atque Eliseus solitudinem testis est Scriptura quantum diligant, qoamtmnve per
aam iu divlnorum secretorum reTelationibua cresc$nt, qooque modo et inter homines periclitenturassidoe
et a Deo, cum soli sunt, visilentur. •

7. Sed et iereroias, qnod et superius eommerooravimus, sqIus sedet qula Dei comminatione repleios
•st {Jer. xv), poscens etiam dari aquam capiti suo, et oculis suis fonlein iacrjmarumi^ ullugeal interfeclu
populi soi ; locaro quoqiie, ubi se taro sancto pos&it In opere liberius exer<^re, postulat dicens : Qni$dM

COMMENTARIUS.
. Num.S.Pttlatntti prmfaium nnmerumhomimm hic A tjibi ciiro roagna animi consolatione legi possunt.
mvere po$$e^ h tameny eli-. Hic habemus polcSierri* Cap. LXXl. — Num. 1. Mulia $unt vilia etmimi*

I lectlonem, qnam nbiqne ia domibos nostris to, etc. Deiiiis vult loqui quae circa oflicia siiV^ris

srriptam legereeianle ociiios habere dcbemus; ex etpistoris. de bracbis fratrumi^ id est femoralibQs,

qna leoilone diseerous qnanam raaione fieri possil et similibus dixit, etc. iVt/ii7 Judicare^ id est nihil

«terpaocisredliibusmullafactftmus, proul inroulr discemere, sed indiscriminatim cuncta complecll,

tis domibos ordinis videmus et miramur, mai^ime in quae oplari a vobis credebarous.

lilia quae a concorsu horoinom remolae sunt.! Unum Num. ^. Non tamen ita omnia^ etc. Id refertur

pra plurlbus exeroplum mihi hic referre sulBciat. ad ea qqae diximMs, illum non ^nucleate omnia sns-

Iiomos quaedam monialiom habel sei^ginta clrciter cepisse proferenda , sed eo modo qui suflicerel,

personas ordlnis, quibussiaddatur ndmerus faroulo- Juxla illud Proverbii : Intetligenti pauea.

let mercenariorum ad rei.domesticaaadminjstra« Num. 3. De eommendatione autem huju$ tni<r,e(c.

ttonem necessariorum, numerus iste ad septnagtnta Id relationis habet ciim sacris Scriptoris isU vitae

et amplius extendelur. Domus antem isla sex milla solitariae commendalio, ul quoties legaior, iioTum

libraa annui redilus vix habet, uitra ea qu^e slbi ad semper suavitatis gustum in anima legenlis exciiet,
«som proprium ex ceconomia agraria assumil. Qui^ B quamvis illj^m cenlies |ani legerii. Ibi enim rcperiiur

crederel esse possibile ut eum laro parvis reditilMi^ quaedam slyli suavitas, quac sioceris et veluii natu«

tara aropla faroilia possetsubsistere? Altameo ree ralibus argnroentis et modis rs^lionero ipsam pne-

certissime il9 se habet Centum domos ordinis in venil et convincit, ac tandeii suaviier rapiehs pm-

medium afl^eite possem, quilMis idem eiperimenlo .mmtvtre. compellit, yirum cerie fuisse Spiicliu san-

probatur : ei inde gaudeo, sed el gaudebo. Mi^ora .cto afllatum qui ista scripsit, cui Scripuir» veltit

onera doroorum ordinis ol pluriroum oon ab intrin» pro lingua maleri)a erant, quique in coelesiis serinii

teco oHuntor (nam cum res ordinate el religioie t^rameniQ calamum IntingebaL Certum esl autem

liunl, vix credere possent saeculares quam multa <I(tod de soliludine phjsica hic agat, id est de so-

Aant ex pancls), sed ab extrinseco nascontur ; a coii- litudine illa quae vere hominem solum, a sociis se-

cursu nempe expensaruro fere inevllabillum, quas paratum, cuin soio Deo existentem elQcit, niliHqne

tempomm, locorum, negotiorum et personaFom ex- prorsus dicat qiiod alil solitudinis speciei iillo modo

ternarum ratione faoere eoguntur. Et inde ftm coovenire possit. Res iia per se evidens est, ut sii'

paucisslmae feperiantur quae intra deoem annos perfluum judieemus hic per alii^uas glossas hujus
possenl accomulare unde uno anno sitbsisier^ pos- ^ ^i veritatem probare.

sent, 81 reditus annuus totaliter deflcerel. Nom. 7. Qmniapenequw in hoic no$(ra in$titutione

Forroeadem quae hic dicit R. Pater Guigo non $unt optima^q^iete et eolitudine, $ilentio et $uperiorum

Ijftntum referuntur in antiquis statutls, p. ii, cap. 25, afipeliftone , etc. Hic brovissime recenset piissinins

nf*m. 5, sCvieiiam latiui expressa^ sunt in modernis, scriptor viiae Carthusianae principia, quse siinf, quiee

Digitized by

Google

757 CQNStJETCDlNfiS. 788

mlAI dhenaritmifkiorw» in $olUudine^. {Jer. ix.) Tanquam hoc enm in civitaie facere non vacarel ; boc
modo indlcaosquanlum [a/. quam] tmpedianl socii graitam iacrymarum. Qui etiam cum dixisset : Bonum
e$t prauolari cum tiUniio salutare Dei {Thren. in); cui negolio maximum prsestal solitudo suffragium ;
addidissetque : Bonum ett vito cum porlaverit jugum ab adoleicentia i»a, ubi nos plurimum con&oiatur»
qui propositum istud^ pene omnes a juventute subivimus; adjecit et ait : Sedebit $olitariut et tacebit^ quia
levtthit j# $upra$e^ omnia pene qux In hac nostra institutione sunt opiima^ quiete et soiitudine, silentio
ei superiorum appeiitione significans.

8. Qu» studia suos aiumnos quaies eiBciant postea manifestat dicons : Dabit percutienti $e maxUlam^
eaturahitur opprobrii$^ quorum in altero paiieniia summa, in altero perfe^sta refulget btimiiius.

9. Joannes quoqueBaptista«qpoiit/«riiAf0« muUerum^ juita Salvatoris praeconium, ma;or nemoiNr-
pesdt {Matlh. xi)» quid solitndo securitatis quidve utilitatis afferat evidenler ostendit; qui nec divlnis ora*
enUs quibos praedictum fueral quod ab utero Spiri tu sancto repletus {Lue. i), in spiritu et>irtttie Eli»
Glirislum Caref Dominnm pracventurus» nec miralMli nativitate, nec parentum sanctitate securus, frequen*
liam hominum fuglens tanquam periculosam, deserta solitudinis tanquam tuta delegit, tandiu poricola
mortomque nesciens, quandin eremum solus incoluit, ubi quid virtutls lucratus quldve sit meriti Gliristi
bapUsmus et pro justitia mors suscepta monstravit. Talis enim factus est in soiitudine» ut dignus^sses
lavaEtem omnia Ghristum solus hvare » et pro veritate nec carcerem nec mortem declinare.

tO. Jesus ipse Deus et Dominus, cujns virtus nec secrelo juvari, nec publico poierat impeiliri, ut suo
lamen nobia consnteret exompto, priusquam praedicaret vel signa faceret, tentationibus atque jejuniis quasl
probatus est in solitudine, de quo Scriptura refert qubdi relictis turbis discipulorum/jn montem solus
ascenderet orare(JfaffA.xiv). Qui etimminentis jamtempore passionis apostolos reliquit solus exora-
iucus, isto vel maxime insinuans exemploquantumsolitudo prosit orationi, quando eomitibus, licet apor.
sloli&,nou vult mlstus orare.

li.iamvosipsi, sancti ae venerabiles Patres Paulus, Antonius, Hilarion, Bcnedictu^ et ca^ieri nobis.
innumerabiles quantum in solitudine mente profeeernnt, per vos consideraie, et probabitis suaviiates psal ;
roodiarum, studia leciionomy fervores orationum, subtilitatea meditationum» excessus conten-plailoimm,.
baptismata lacrymarum, nuUa remagis quam solitudine possejuvari.

12. Nonaotem haec vobis pauca quae diximus sufllciaut exemfda, ad snscepti laudem propositt; sed Ipsi
potius vobis plnra coacervaie, vel de rerum usu praBsentiuro, vel de sanetamm paginis Scriplurarum :^
quanquam ipsum Ull commendatione non egeat, qooniam et sua raritaie et suomm secutorum paucitate
sufficienter sese commendat. Si enim, jux^ Doniini verba, arcla e$t via qutBdueit ad vitam, et pauci inveniuni
eam {Mattk. vii) ; et e contra ampla e$t qum dueit ad-mortem^ et muUi vadunt peream^ inter Ghristianae re*
Iigioois instituta, tanto sa unumquodque melioriset sublimloris ostendit meriti quanto paociores, etunio
roiiioris et inferioris quanto pl ures admitlit. Bene vo$ semper.valere et nostri meminisse optamus.
Explicinnt Con$uetudine$ D. Guigon\$ priori$. Carthu$ia!.
GOMMENTAIUUS.
a mnndaiiisrebusetnffectibus,«oftfii<laab bominum A Cognowt D»minu$. qui $unt eju$ {II Tim. ii, 19).
conversatione el vanitatum visione, «7eii<min a ver- et quosin istanostra vocatione Garthusiana comprc-
bi& inutlUbus, et itipeWorimt a/>pe/i(io, id est ea qux hendlvelity nos aescimus. Gaveamus ergo in re
8ursumsuntquaerendoetsapiendo.De caeieris non tami momenti ne nostrum sensuro aut affectum se-
loquitur, quia quasi accidentia refemntur ad sub* quamuf , sod voluntali Dei tantummodo adimplenda^
siantiam propositi Gartbusiensis» quae est obedien- attendentes» illamunice circa eos quiad ordinem.
tja iu qulete, in solitudinoet in silentio reddita^ veniunt exsequi satagamus, ca devole et sincere ob-

Num. ii. Quoniam et $ua raritate ettuorumtecia' servando, el in spirliu verae chaiiiatis exsequendo,
torum • paueiiate $uficienler $e$e commendat , etc. ex quibus et vocatio coelestis et voluntas Dei digoo-
Ostendit sutim R. P. Guigo unde argiimentum islud sci possunt in hac vita.

sibtsumat, ne aliquid paradoxum aui quibosdam Nec nos uiiquam decipiant argumenta ex illp
tnjuriosum proferre videatur. Ex hoc autem argu- Evangelii loco desumpta : Compelle intrare, ut Im-
oiento ad nostrom profectum Islas conclusiones de- pteatur domu$ mea (Luc. xiv, 32). !d enim vocationi ad
doceredebemus. Solius Dei est facece monachos, et AJem Chiistianam lantum convenit, quae ad saluleni
quoties humano coiisiiio aut huinana industria mo- omnino neeessaria esl, et nihil tradit circa' mores^
oachoram niultiplicatio aitentabitMr»^ miserabirium ^ quod ab omnibus cum Dei gratia non possil el de-
poiius personarum quam viroram sanctoram nu- beat adimpleri, sednon vocationi ad statum mona-
meras aogebitur. Sututoram ergo meniem semper sticum, e| maxime Ganhuslanum. lUe siquidem sta^
stricte seqoamur, tum circa domos novas non nisi tiis non homines Unlnm in flde stabiles requirit,sed
cum magna discreiione recipiendas, tum circa sub- eos qui ex singulari Del vocatione ad illiid viveiull.
4ito$ inordineadmitiendos* gCAusadvoGeniur,.quod alluccndum specUili «i^^r

Digitized by

Google

<^

7Si GUIGONIS I CAIinttiSU; MAJdfOS PRfOKIS \ 780

dam modo Ih Eec1e»iti ftiiji dMposuU, ^ ad buiic 11« A iioo ftoHiper in motitelialieiiles^iiempe^q^

nem siiper eandelabrutn poni ei aeeendt toluii s tn Deo iia diaponente^ ex defoctn snbdilonnB ddkm

quo vivendi genere plura occurrant quibus vires debeal, tuuc res absqoe Oei ii^uria, absqoe Etclene

bumanse imparea suut» e( in aclu Teluti permanente scandalo et absqae ullo ordinia dedeeore eveniei,

servari neqneuut alisqoe speciali gratia, quam Dei Bam quasilii proprio teeto eom lionore MorHiUtr.

Tocationi ad siatuin illum annexani es&e iinnUer Al non sic, si ex incauia et imfiscreia subdiionmi

credimus. Multi quidem ad lldem vocaii, pauci vero receptione, illum repleamus bomioibiH , (pii a Deo

ad Caribttsiensem ordinem praeordinait. ad fideni tantum Tocati sunt etnonad Cartbosiaiiin

Memineritnus virbrum illorum de quibus fit meiw religionem. Stragem enfm in ordine» loeo boniee^

tio in libro priino Machabaxtrum, cap. v, ubi dum iaininis eibibebunt, per relaiationes et aflectum

quidam volunt fortiier agere et eerumea inire» cJa* inordinaloram exseenlioiies, imo per bella ordini m

dem mulUs inrerunt; et proratlon^s ibi dicltnr, quod cdiibere TOlenti foT^lan iadiota, et ifldaeveiiidit

nonerant de »emine virarum illorum per quo»Mlu$ tandem ordo» cmn Bei injnria» com Ecclesiaicii-

faeiu e$t in hrael. idera nobis eventunim lore pro- dalo» ei cum ipsiiis dedeeoro niiserepereat.iaJttl|iri

uuAtiare non dubite» si bumana industria Gartbu- autem mibi precor^ ad exemplum R« PattiiGug»-

laanos moiiacbo& facere attentemtts. B uis» si de hac re paitlofusius schbam.

Novit Deus quaodiu subsistero ei quo»Qonacbo- EUrce babetis, fraires et amici in Gbrislo<Ul(ctii^

rum iiumero componi debeat ordo Gartbusiensis. simi, prima Garthusiani proposlti iiistiutia, aii qn^

Diviuas ergo provideniia". rem tolam eommittamus, ct velut ad principia , omuia qu» deiaceps ia orfe

Hiiod nosurum est tanUim facere religiose stodeamust iatroducta et oniiuata sunt.

VITA SANCTI HUGONIS

EPISCOPI GRATIANOPOLITANL . ^ C ' A\i P-ii ■=£■

AUCTORE GUIGO?« PRIORE SRTHUSIENSlir^

(BoLLAK»., Acia eanei., Aprit., t.l, p. 56.)

MONITUiM.

f . Inter iHustres viros qui exiinio sanctiutis spleodore sxeulo Gbristi ix ei xii flomerunt, censeripoleft
S. Iloffo, episeopos Gratlanopolitanua in Delphinatu superiore,. familiaris S. firunonl Cartbusia fBadaiori,
oi S. BernardO abbatl Glaravalleasi. Natus esi S. Hu|[0 anno Ghristi 1<^, epiicopiis .ordinatus auno lON,
com (eriDe annorom esset viginti septem, ut infra in YiU| nuiner. 5, legitur. Ad Doiuinum migravit asM
aBtatis suai lxxx, coosecrationis in episcopnm 52, Gbristi 1152, kalendis Aprifis, sexu ante uooilnicaoi
Palroarum feria, uti Infra numer. 55 legitnr. Erat annus llle bissextilis, qno rycb) lunae f 2, solis 21, litierii
Dominicallbus GB, Pascba celebralum fuli dio 10 Aprilis. Hxede rjus auate.

2. Excepit S. Brunonem aiino episcopatus sui sexto, euiuqiie iii condendj^ Garibusla stremie atysvit;
quo ab Urbano U, pontifice maxinio, Romam evocaU), Gartbiisiam rexit Lauduinus, prinius S. Brunooii ii
irita religiosa socius. Uoc aliisque duobus, qui pro Garibusiae suprenio regimine soccesserant, vita rttr.«iis,
substitutus est, circa annum Gbristi 1110, quiiilos Garibusianorum prior Guigo, mortouaaimo 37,iapn
millesimum centesimam; adeoque superfuit annit eolum quinqne post obiinm S^ Hagoms, cni saneliisiiia
aeniper Aiit amicitia conjuneius. Qua autem ditectione ntrum^ue. amplexua fuerii S. Bemardus Gbnvsl-
lensis, explicat in bujus Viu GauTredus monacbus bis verbls: c Guin jain Dei famulos Bernardus sliqttot.
iu Giaravalle annos peregisset, subiit animum ejus, ut S. Hngouem Gratianopoliunum cpiscopum et Cor-
ibusienses fralres devolioiiis gratia vlsitaret. Quem pnedietns episcopos iam graUttler ei iam revere.iter
suscepit, dlTinam intelli|[eDS in elusdem bospitis vlsitatione Drsesentiam, ui prostratus solo teiius sdonr«i.
Videns autem servus Gbristi episcopum.aeute grandaevum, celebrem opinione, sanctiute conspicuum, conw
80 procidentem, vehemenier expavit, ipse quoquepariter corroens ante eum, et ita deinum sosceptui is
osculo pacls, huiDiliUiem suam tanll viH foseratione conlbeam, non slne gravl ffomitti causabator. In dtjBS
peetore ainguiareiii obtinuii ex eo lempore iociim« ut Aereiii deioeepe duo ilii Aui spiendons cor uattw e<
aniroa ona, ei se invicem fruerentur iu Gbristo. Sicut enim regina Saba de Saloiiione testatur, utergoest^
in altero longe amplius, quam fama viilgasset, Invenisse graiulabatur. Garthusiae quoque a viro reTe^"-
dlssimo Guigone priore, et a casteris fratribus, eftdeni affecia et eadem veneratione, soseeptus est tervif
Gbristi, exsoiuniibus iUis in nodio, qui quaiem eam per epiaiolMB prioa Boveraml, talen inveocnat «l
praeseotero. >

5. Hxc ibi. Exstant inter epistobis S. Bernardi duae ad dictum Guigonem num. II ei 12» ex quibusqBi-
libet facile potest advertere qoanta lunc sub dicto Guicone iu Gartbusia viiae sanelitas et parilas Aamcriu
At Quanta Guiconl aliiaque l>rtbusi» Maioria monacbis faorii reram omoiuni» pro fieewsim '

Digitized by

Google

761 VITA S. lltmNJS CUATIAMOPOL. " 762

ctimS. IIhsoiic comiminicalio, indical episioltf huritni omniuni, anno 1150, ad concilluni Jolre nAe piti Jut
$rujacoi)gregiiluin, cum B. Thonias, prio/ abbnlixS. Vicloris Partsiensis, essel ctudclilcr ab Inipii^ pro
jusliiia occisns. Epislolae diclae hacc csl inscriplio : c Dotnrnis el Palribus fn Cliristo reverrndissiinis, ar-
cliiepiscopis, episcopis^l caeleris reiigtosis personis, in pncscutcin locum defeiidenda! jiistitix gralia coa-
gregalis, IHggo Ecdesifle Graiiauopolilaii» vocatus episcopus» et lilti eJus. (^arthusiensium pauperum serviis
tiiiitilis Gui€0, el qui secuni sunt ft-atres, agenda cognohcere, coginia viriliter adimplere, per Chrisinn
DoiniiiHin nostmm. > Oinlttimus illatn episiolam receiisere, concilio Joirensi insertam; de ipso U. Tbnnin
acturi adiO Augusti; cujus ViUm, el martyriuiB a se an. I6U5 edltum, nobis obtulit Phitlppus Gourreau,
diciae abbati» prior.

* 4, Erat eo tempore, cum Jotrense eoncilium halicreuir, Innocentius II papa in GaHiis; qui ad'archi
episcopos Reniensera, Rotbomagensem et Turonensein, eorumqne suiTraganeos titteras dedit, atque ad vin-
dicandam dicti prioris neeem incitavit. Huic poatifici optime iniiotuerani Guigonis el aliorum Carihusieii-
siom saaeli mores aique virtutes, el Intima aniroorum conjuoctiooum S. Hngone : quem anno sui pontifieatils
leriio pie ac sancie mortuum^ anno dein pontificatus quiiito sanctorum caialogo ascrip&il, in concilio Pisano,
aiino Chrisli 1134, uti indicatin epislola, Pisis scripta x Kalendas Maii, ad Guigonem, Gartbusiae priorein,
liHte niandans nl viia ac niiracula S. Hugonis diligenier describeret. Priorem praccepti apostolici paticm
expievit Guifo. qua reft gestas S. Hugonis aprimanativitate ad obitum usquededuxii; aliemm iren) partein,
qiix ejus corusctmia miracula debebat complecii, oon atticit ; morbis ei inorla, ut reiiiur, impediitts ; anno,
ul dixinms, 1136, vita runclus. c Erat aulem Guigo de eastrb Vaientinensis dioecesis (verba sunt Petrl Sutoiis
lib. II, Vitft Carthusian» iract. £r, cap. 7), clarisortns parentibus, ingenio praestans, roeniorla tenax, clants
doquio, exhortatioBe efficadssimus, lit^eris saeciilaribus et divinis inimm in modum eruditus; nec miiros
conversatione quam doctrina venerabilis; qui quiutus post S. Brunoneiii ma|oris Cartbu&i» prior cffectu^
sntecessores snos fama et auctoriiate longe prsecessil, et rigorein ordinis observavit ad unguem. » Ha*c ibi.
Habemus hanc Titaiu iii duobus coilicibus antiquis optiinas noiae in pergameno, quam cum Suriana ediiiono
coilatain nostris adiiotalionibus ilhistramus. Eamdeni in comp«u<Kum contractam ediderunt Viucentius Del-
lovacensis, iib. xxii Speculi bisiorialis, cap. 8; Petrusde Natalibus, lib. iv, cap, Si; Petrus Dorlandus»
iib. it Ghronici Curthusiensis, c. 1 ; Zacbarias Lippelous, Frauciscus Haraeus, ct pasiim alii Viurum hujus- .
luodi colleciores.

5. Konieu S. Hugonis exstat variis Taslis sacris ascripturo, lam manu exaratis quam pndo editis. Ex
iiissont GreveiMis et Molanus, in Auciano di^uanlt; Maurol}xus, Gaiesiniiis, Catiisius; ei ex monaatieia,
Wion, Menardus Dorganius. Buceliniis ei longuro eiicomium lexiiit; Natalibus caiioiiicoroin ascripsit Cpn*
stdnrmus GhinUis; in Mariyrologio Gallicano pturiiuum euni laudat Saussaiiis, cmu quibus oiniiibus ita
oelebratar iu Martfrologio HomatHi ; c Gratianopoli S. Ungonis epiacopi, qui nultis annis in aolUiidine '
vium ezegU» ct liiiracttlerum gloria chirus roigravit ad I>oroujiim. >

EPISTOLA INNOCENTIl II PAPiE.

hGfocuiTiij& episcopua, servus servorum Dei, dilo- A raculorum conisoUo (6) qua Deua eum facit apud

€to filio Gmeomy priori Carthusiensi» saluiero et bomines pnefulgere, tm maxime dileetloni non ex-

sfiosiolicam benedictionem. DiTinis respondentes be- stant hKOgDita, auctoritate B. Petri el nostra tiU

iieliciis, cognita vita ejus et audltis quae per B. Hu- mandamus qualenus ea qus tibi super hoc nota foe-

gottis merita fiunt miraculis, supenue majestatis rint diligenter describeiido poslerorum memoriaa

clementiam collaodavimus, et archiepiscopornm, tradas, utetDeus honoreturin sttnctOyefcieruftle*

episGoporam et cardinalium atque alionim qui nobis- gens ac popnlus audiens gratias agantDorafno, atqun

cum aderant, communicato consilio, ipsum inter ipslus iiitercessione peccatorum Teniani perciper^

saocios et electos bonorari prxcepiinus, et diem ^us mereautur. Orantes pro Yobis, ditectos filios nostres

assumpiionis cum gaudio solemhiter celebrari, Qula Carthuslenses fratres per le in Doiniiio saluiamua

^ilur ipsius vila quam pie duxit iji corpore, et mU ac benedlcirous. Data Pisis x Kal. Maii (7).

mClPlT VITA.

PROLOGUS B !• Non peperclt noslrae vel terecomiitt Tel impe*

Ad pant\fic$m Romanum. ritl» apostoiatus Testri imperiosa dignatio. Sicni

Domino et patri charissimo, ae reverendissimo enim huic opuscolo pne6x« vestrae aerenilatis mW-

sedis apostolicas pontinci, Innocertio, Carthasieii« cant litterae, B. Petri auctoritate ei vesira mandastis,

sium pattpeniai senrus InMtilis Guico» perpetuam ut viuin B. Hugonis GratianopolUani episcop^ no^

sskitem et paeem in Domino, el si qood apod De«m acendam posteris, scrlpto comfnendarenMif. Rogavo-

laiiti polest peccatoris oratio. raot quidero idipsum jam pridem comphires alil,.

(^ Videlitr Gttigo volutsae miraeula traclatu sln- sod eorum necdum vcsiigium reperinMii.

gulari deacvibere» cum ea in hac Viu «0» atiingat \ (7) Autto 1 154.

Digitized by

Google

783 GUIGONIS I CAnTUUSLE MAJORIS PaiORIS V m

s^ tiMii^iiiie non Bpcmenda) aoctoriiaiis Arialdus (8) A ignobilia mundi et contemptiLilia elcgit Deus, ei ea

61 llugo (0),MQariennensi$(IO) et Gralianopolitanus
episccpi. E quibus prior, habitu et vita regularis»
beali viri in tractandis ecclesiaslicis rcbus per tri-
ginUi fere comes exsiiiit annos; posterior vero, ex
nobis monacbus, ita ei in ecclesiastico regimine suc-
cessit ut propter diuturnam ac vebementem iuflr-
initatein ipsius, in ejus locom, Ipso petente veslraque
pielaie jubente, priusquam obiret ipse, consecrare-
tof. Et erga eos quidem quos prae longa ramiliaritate
yei convictu latere non poteram, nosira nos impe-
ritia seu verecundia, ci qux forte non minus impe-
diebat cjrnis infinnitas, sufficienter poteranl excu*
sar?. ad tantx vero pondus auctoritatis, ne mutire
quidam pnesumpsimus, ne dum ei non obedimus

qux non sunt, ut ea quae sunt destrueret; ut non glo-
rieiur omnis caro in conspectu ejus {ICor. i, 26). »
Vernm quoniam li qni de virtutibns tractavere san-
ctorum^ ettam camales inveniuntur iion tacoisse oa*
tales, dicarous et nos breviter quod B« flugo, natione
Yalentiuensis, loco justa Isaram (li) fluviom siiQ,eui
€astram-Movum nomen esl, parentes habuit et se-
cundum saeculi dignitatem non infimos, et (quod ex-
cellit) sanctitatis praerogativa conspicuos. E qutlMn
paier, Odilo nomine, prxter alia quamplurima, qnx
militari licet inhabitu laudabiliter ge^sit vel liaboit»
veritatis et castitaiis amator exstitil. Nam et nieo*
dacia, ingenua meotis afibctione, religiosis quam
plurimis amplius eviiabat; et licet duas, priore de-

cut lc^us comtuissus est niundus, etim oflendere* ^ functa, ciiius fuerit sorlitus uxores, millos tamen,

inus a q;io faetus est mundns ; et dum apud homi-
ne^ vit^mus iniperttiae conrusiopem , apud Deum
Incurreremits damnationem. Obsecramus autom eos
qui baec legerint, ne tanti sanctitatem Palris, noslra
non solom facuQdia, sed et cogitatioue longe ms^o*
rem ex ista scriptura mctiantur, et maxime, ne pu-
tent nos, ultra qiiam sua postulant n^erila, nostris
eumsermonibus eflerre potuisse. Tantum enini abest
iit saiictitatis illius magniiudinem plus aiquo valuc-
rimot, quasi favorabiliier, extoJlere, ut nec illam
ipsam sanct» conversationis ejus pra^ogativam ,
quod sine flctionedicimus, tum propter imperitiam,
tom propter sermonis inopiam, ot erat dignum, po-
tuerimus explicare.

CAPUT PRIMUM.
S. Bugonu pateniet^ audia^ canonicaiui.
2. Con ergo prasfati Patris sanctissimi mores et
opera, Deo placentia, sufficientem sermoni adeo pne*
stent materiam. ut non so|um nostram, sed et quor
rumlibet ▼incant facundiam , carnis ejus lacendam
ex toto doceremus originem, eo quod indiflerenter
debonis bonos, de malis malos, de bonis malos et
de malisbonos, per divini judicii Inscrutabllem atti<f
tudinem, nasci quolidie nullus ignoret, nec referat
aliqoid quaUbus sit ortus quisque parentibus, sed
qualibus vixeric moribus, nec augmenta conferat
mcriiorum potentia, dlvitlis et nobilltate terrena clar
misse, sed lucc omnia pro Christo conteinpsisse,

quod his temporibus et bac tcmporum labe (praeser-
lim in potentibus) roonstro simile ducittir, prster
uxorios est expertus amplexus. Idemqoe ipse «to
jam gravis, sanctissimo monenie filio, tanlo fervore
contempsit saecolum, ut senectuiis immemor ei de^
licat» consuetudiniSt duras, qiias Carlhosia pro|»ter
verba labiorum Dei custodit, vias aggredi con dubi-
taverit; ubi annis fere decem et octo in tanta sobriei-
tate, tanu vixit humilitate, nt cunctis ibideo Deo
famulaniibus charus, cunctls haberotup veneratioDe
dignissimus. Cui viam universae carnis ingressuro
(erat quippe fcrme jam centenarius) vcDerabilis afr
fuit filius, eumque propriis et Inonxit et sacra com-
munione replevit manibus; expletoqoe condign»
^ Teneratione lam sancto funere, obitus diem, sicui et
matris, eleemosynis, quoad vixit, celebrera duiii et
sacrificiis.

3. Quae videlicet venerabilis mater ejus, cuid posl
abscessum viri (praeterquem nullum peiiitu3 noverai)
vellet ei ipsa cuneta relinquero, qoia feminarooi re<>
ligiosarum rara tunc erant monasteria, pii filii salu-
bribus instructa monitis, continenii» et eleemosynis,
oralionibus atque jejnniis, ac reliquis sanctis operi-
lus in doroo propria , quod reliquum erat impcndit
temporis, filios eliamsuos, militaribus strennos acli:'
bus, ab immoderaiis, quaiitum poterat, frenans ex-
cessibus. Cul decumbenii, ea qua obitt aegritadin^
optala filii adcst praesentia ; adoranda traditmyste-

cnm videamus etDominum pauperibns ortum paren- j^ ria, extreina non muUo post sepulturae solvii obse-

lihiis, et in apostolis insigniores sumptos ex pisca-
toribus. Unde et beatus ad Corinlhios scribens Pau-
lus : c Yidete, inquit, fratres, vocationem vestram,
quia non muUi sapientes secundum carnem, non
molti potentes, non niulii nobiles ; sed q\m stulta
suntmondi elegit Deiis, ut confundat sapientes, et
Infirma mundi clegit Dens, ut confondat foriia, et

{8) Arialdus, in mss. noslrisilira/«f{i«, eiAllarduSy
alil)i Ayrarduijei monachoet prioreCarfhusiae Por-
tarum, dieecesis Loffdunensis, factus episcopos anoo
1145, morUius an. 1167.

(0) Hugo U, ex professo Carthusia; Majoris, epi-
scopus Gratianopoliunus, dein an. 115i factusar-
chiepiscopus Viennensis.

(10) Maorienna, vulgo S.Joannii di Jf<iiirieitii#,ad

quia, prompta solvens obedientia quod imperal
Tku» lege Mosaica, dicens : c Honora patrem lanm
et matrem, ut sis longaevus super terram {Exod, xx,
12.) I De qua utique terra Psalmista Domino dicere
creditor: c Tu es spes mea, portio mea in lerra
viventium {P$aL cxli, 6). » Ha>c autem dicere faerat
solita, quoddum pnngnan&suiseum ferrotvisceri6us,

Arcum fluviom e monte Ciniso defluentem, in-dncaiu
Sabaudiae, versus orientem, distans Gratiaoopoli h
M. P., sed oiontibos interraplo itioere.
(11) Supra Valentiam Rhodano influit Isara, ad

2uem adjacet Castrum Novum, adbtic hoc lempore
Muauneuf dicium. Perperam Wioo, in Notis >d
Martyrol. fienedio* Valentiam Hjspanicam wignal^

Digitized by

Google

7« \\1\ S. IIUGONIS

Tisiim 8ibi per •omniitm fiierii eleganlem crensse A
parfiilam, qnem sistenilum Dei conspectibns, sancti
(in quibus el beatus erat Pelrus) deferebant in coe-
lam. Hinc factum est, eadem adnitente, nt discendis
applicaretur litleris; sperabatur enim (nec frustra)
singularis apud Deum gratiae futurus et meriti.

i. AmaTit autem studia lilterarum non niedio-
eriier; propter q»se etiam in exleras profectus re-
giones, multa susiinnit. Inerat quippe illi, etiisqne
ad ultimam senecum inesse non detiiiit, verecnnda
sobrieta8;qiueeuroeliniersuosetiamnecessariorum
aaepe cogebat ferre inopiam, dum nec amicis, si quid
enm angebat, pudoro viclus poterat eonfiteri; quo
qaasi freiio a multis comprimel)atur illicitis. Giim
autem a scholis reversus, Valeiitia*, ubi majoris ca-
nonieus erat ecciesiaey inter saeculares et lubricos, B
juveni^ licet, pudibundus demoraretur et sobriiis
(siatuerat enim, sicut ipse dicebat, ab omni deinceps
contaminatione immunem se, Deo juvante, servare),
contigit dominom Ilugonem , Galliarom omnium ex
pneceptobeat» menioriap Gregorii septimi (12) lega* '
turo, ad eaindem venire civitalem; virum scilicet in
ecclesiasticis negotiis strenunm et famosum, Eccle-
iiae Diensis lunc praesulem (15), postea Lugdunensom
arcbiepiscopum. Qui cernens juvenem elegantem
Tultu, slatura procerum, eloffiiio temperatum, mori -
bns Terecundum ; edoctusque ab eis qui noveranl
cnjus esset eruditionls et generis et, ut erat tain in
rebiis humanis quam divinis ingenii perspicacis»
agnoscens in eo magua qusedam futune probitaiis et
Banctitatls jnsignia, bilariteretaffabiliteramplexatus
^, rogans ut ad $e veoiret, suorum certamioum co-
noes ruiorus el particeps. QaxhuB non solum adversus
laicos, qui ecclesias, decimas ac coemeteria sacrilege
detinebant, sed el contra sacerdotes, qiionim vitam
inhonesta conjugia maculabant, Simoniacos etiam,
qui ciipiditaie caecati, sacra profanaque miscebanf,
paucis jiivantibus, acerrimus insudabal. Quod ipse
libenier amplexus est.

CAPUT H.
Eph^opattts Gratianop^titanus susceptus.

5. AUqiianto dehinc lemporis exacio sp:itio, idem
I^atus apud Avenionem, non ignobilem Provinci»
civitatem , grande celebravit concilium (14), in qtio
mnUa ad Dei honorem et Ccclesi» iitilitatem pneco- ])
nio digna patravit. ^d hoc CQncilium, episcopo ca«
rentes et episcopum quaerentes, Graiianopolii^ni
venere canonici ; compertoque praefatum juvcnem
conventui interesse praesenii, petienint siippHciier,
suffragante concilio, ab ejus venerabili patrono, ciii
gratae oflGcium societatis exhibebai, ut hunc sibi darei
iine dilatione episcopum. Quibus ille protinns gra-
lnialMindus assensil, lum dilecli eomitls gaudens bo-

(i%) S. Gregorios Yll,papa. ante lllldebrandHS
dictns, cr^tus 2^^ Aprilis an. i073, ihortuus an. iOS6
die 25Mait, gno inscriptus est Hariyrol. Rom.

(i5) piensisepiscopiis ereatnsesl Hugo an. i073,
ac iranslaiits ad airchiepiscopaium Liigduneiiseni
au, i093« Esl sita urbs in luedtluilio Delphinaiua,

GRATIANOPOL. 768

noribus, lum Ecclesiae favens profectfbas, enjiis
eiiam sacris oflidis futiirum non dubitabai oppor*
innum. At vcro ille, r^ntino tiroore coneussls ab
imo visceribus, loto reniti corpore, magnisqne cla-
mare vocibus, et sese sntate, sdentia et posircmo
moribiig et vit:i tantis mysieriis imparem ccepU af-
flrmare, nec ullatenus pati, in siiaesalutispericuliim,
sua vilitate officia vencranda foedari. Quam titique
de se sentenliam, profundisKima humilitnte conce-
ptam, iisqne ad flnem non exuit; semper enim, in
quantiscuni^iie sanctitalis ei bonornm profectibiis
oper'>m, inutilem se servus el ponlificatus admini-
straiione indignum protestarl non erubuit, sempcr-
qL»e»d deponendum, siciit ex conseqneulibtis liqne-
foil, paratus fuit. Vir autem profmidi consilii, qiil
prsedictis eum eoncesserat clericis, otsi gaudebal
qtiod in hac aetate et habitn (erat eiiim habitu saecu-
laris, el annorum ferme vigintl sepiem) lionores non
modo non appeterel Indebitos, sed et repudiarel
oblalos, coi^pit tamen, ralionabili qua pollebat facun*
dla ejns erigere trepidationem, solari vereciindiam,
frangere pertinaciam , asserens, iii talibiis vel sub-
eundis vei portandis oneribiis, non de sua quemqnam,
virtute, setl de Dei potius debere benignitate prae-
siimere, a quo deberet sperare bomim quod deerat,
et ad qtiem referre quidquid acceperat. Hitjiia itaque
et cseleroriim, qni aderanl, virorum gravium conso*
lationibusfractusaiqueboHatibus, tandeni aliquando
cessil electioni.

6. Praeerat autem eb tempore Viennensi £cclesiaB*
archiepiscopus , Garinundus iiouiine {\o)\ quem
propter Simoniam, cnjiis sustinebat iiifamiam, sibi
manus imponere non admiKit. Cunctis itaque, pr^et^r
cpiscopi, a non sine reverenlia memorando lcgato
sumpiis onlinibus, eodem comitaiite profectus est,
ut a scdis aposiolicae summo consccraretur aniisilif.
\}h\ dum, consecrationis statuium opperiens diem,
commoraretur, in ipsis quodaminodo divinae servi-
tutis inifiis, el in priinis sa(*rae luilitix tirociniis,
gravissimam hostis iintiqui impugnationem, rudis
et lalium inei^pertus, hicurrit ; qtiae sanctam ipsius
animam, usque ad illam aegritudincm qua et decu-
buit moriturus, die noctuqne, nunc acrius, nunc
mitius, non desiitil excruciare. Quia enim sanciae
conversationis et iltustrium operum inslgnibus mc'
ritis, magnam Iq populo Dei famain, magnam fiieral
habitunis et gloriani, ne forsilan extolleretnr, aii-
geliim Satanas, sicut et beatus Apostolus, qui se co-
lapbizarel, accepit (// Cor. xii, 7). Sic etiam apud
propbetain Zachariam, Jesu sacerdoU magno, vcri
'Salvaioris mysterium praeferenli, Satan stabat a
dextris, ut adversaretur ei (Zach. m, 5). Nec hoc
mirandum, cum conditorem el rectorem omnium

Yalentia distans diei ilinere.

(ii) Aniio i080, in qiio, deposito Acbardo, Qibili-
niis factus cst Arelalensis arcliicpiscopus.

(15) Guarmandus aliis, sedit ab anno 077 ad
i083.

Digitized by

Google

W7 GUIGO.NlS i CAIITHIjSI.€ MAJORlSi PRIOIUS Y 7«^

Dduiii, bumajift carrKS Tcslllnm, impiis ausibiis len- A prudejiler sedar$ ei forlitef noverat toierare, io m

lare praesuiRpserit ; el postrcnio, ostcnsis tbliu^
luundi r^nis cum sua gforia, c Haec, inquieus, 0111-
tila tibi dabo, si prostmtus adoraverii me {Malih. iv^
9), I idololatrise eliam scelus persoadere countus
fuerit. Sicul ergo ipsi Domino incredibili praesum*
ptione idololatriam» sic et ejus servo suggerebat vi-
perea machinatione blaspheoiiam, scilicet ul de Deo»
vef dc hi^ quaead Deuin pertinenl, aliquid cpgilaret
indignum. Sed sicut a Doinino, sic, eodem juvaute»
ib ejus servo vicius et confusus abscessit.

7. Cam igitur impugnalionem, u( dixiinus, insu-
spicabilem sensisset hostis aniiqui, reputans ne fbrte
indtgnatus adversuin se fuisset Dominus, quod eligen-
fibus cesserat vel invitus, eleciioni in se faci£ abre-
DUtitiare modis omuibus deliberavit, et sacras adnii-
iilstraliones , quibus in dies se roagis ac magis
depulabat indignum, nulfo paclo coiuingere. Quam
<icliberationem, ut puiabat, saluberriniam, simul
cum ipsa tentatione, ab iino corde lacrymis profusis
atque suspiriis, ei, qui se duxerat, fesiinavit osten-
^ere. Ai ille defectu ejus, ei uiniio.(quanquam a re-
ilgione profecto) timore, ex parie iuterim ratiooabili
fesponsione sedato, ad memoratum p.npam pergere,
et quidquid ^us aogebat anlmum (utpote Cbristl vi-
caiio) lotain revelare suasit. Quod cum humiliter
devoteque fecisset, tania coDsolaUonis ab ejusore
sagina perfusus est, tantumque erga se dilectionis
expertus aflectum, ut de hac Ipsa, quae In despera-
^aemeom tienetompalerat, teotatlooe gaudere, et

peum veiierans (ainulo, diei consecralionis^usne-
cessaria cuncta subminislravii, pasioralemyquodji
usus est, baculum dedit, addilis psabooniiD secuo-
dum B. Auguslinum Expianaiionibus, cum B. Aoi'
brosji volumine» cujus est tilulus De offidis, loioqiie
quo deijiceps tQmpore yixit» Unquam venuu bci
famulum sincera devotione specialller hoDoraviiei
coluit, sitiens £jus instanter et consiljis insinii et
oralione defcndi,

9, His ita non solum prospere sed el reli^iote
peractis, ad susceptam ^eversus Ecciesiam, inTefiit
clehim et populum, in divinis nimis rildom e( incon-
positum, et sanctaruni ohJ&ervationumin'iantuinift-
scium, ut noo solom gradus inrerioris clerJci,Md et
^ sacerdoles uxores ducerent» nuptias publiceceiebn-
reni, emere ac vendere sancunon baBsi(areot,ec-
clesias, oblaiiones, decimas ti cceoieteria laici, et
eorum ditioni sacerdotes subditi possiderent; uso»
rarii sivc fceneratores injusta ex alieois damnislocn
coarcervarent, nec ob boc tamoo mioas eonun al-
qua vel ecclesias intrarentt vet mjsieria saero&aocu
percipereiit. Adeo eriant omtiea disciplin«toiiu$ex*
pertes* Porro subsUntia dotniw episoopalis, diso-
pantibus non Um episcopis quam tyfannjs quipre-
cesserant/pene fuerat tota consumpta; updeniulias
ibidem etiam necessarii viclus inopias perplarespeh
tulit annos, eo quod nec illicrtis! cpntractibus (sicot
plunbus mosest) suas indigentias siipplere volebat,
et mutuare, unde redderet noi^ babere se cogiiaos,

feltciori« Insoper spel miteriam sumere oogeretur. C minime pnesumebat. Yerum tot ei taou suscepii

I>^lt enijtt beatiis papa , vlpote in rebus bis nec
numnec inexpertu». arguere Dominum el castigare
quot diligitt etemnem filium flagdtare qoem recipit
(B^br. XII, 6), et ideo quanto durios cordl ejus im-
potuerat flagelbim, unto evidentios paiemae in eom
dedUsedtlectieiiis indlclwn. l^rsesensisse etlam Jam
Jamqiie dlabolum qoanu per eum ipse damna pas*
aurus, quanu Dei pqMilua virtotls foret Incrementa
aumpturas, et ideirco omiies Inteteratae malfgnltatis
ittsumere eonauis, ot a sacrls eum qtoPoque modo de^
terpere possil efficiis, peitnittente Deo, ad ipsius
qoldem ignominiaiis et poenam^ ad hujus autem ce-
ronati et gloriam.

8. HuJusmodiscrmonibds,etveriUleplenlselau--. J^awflcAa/ii* auniacensis per oifitu ,^

cUriUte roboratis, non quidein tentaCtone penitus Carthusia cum S.BruHoneetatiiscoHHrwiioJnur

exstineia, sed umen consolatione doscepta, anfime^

quier effeetus, cons^ratiohem ab eddem post mo*

dlcam suscepit episcopalem. Tantus aotem et iu ipsa

Goosecratione, et toto itlo quo Ibidem demoratus est

tempore, illius viri tanti am6r in eum ostensus est,

ul pateiiter ostenderetur, divin» in eo grati» ma-

gnora aliqnod priBSensisse proesagium. Sed et coml-

tissa Hathildis (16), habitus qoidem feminei, sed

animi per cuncta virilis, quao rerum humanamm ta-

muUus aique perlcula, iaslar propbetiss» Ddione,

populi vilia vel peccata, quanu vigilanlia quibusre
prsedicationis et disciplin» llagellis persecutus roerii;
quos ibidem labores, quos discorsus, quasve sollici-
tudines Insumpscrit; quae Jcyunia, quas vi|(i1ias,quas
pHalmodias, quos gemitus, quas preces, quosqoe b
crymarum imbres, ad propitiandom pro eis Dotti-
num, patema pro eis cdmpas&ione profuderii, noa
est nostrae facultatis evolvere. Sed nee, quis et us-
tis laboribus provenerlt froctus, nostrls expooi verbis
aut potest aut dpus esl, cum rerum iri meb'asnui-
fesu rauutio idipsum cenieutium evideoter iogent
ocuiis.

CAPUT III.

aititiim. Fretfuem i>

Qffkiionu ionum laerymarum.

10. Ipse ytTO Interim, pennatorpm In Ezecbiele
anlmalium, coram sua semper facie gradie&iiiuD,
sedulus fmitator, sese aote se ponere, et sua vd |«-
rlcula vel profectos subtili examinatiooe discoiere
non cessabat. Contemplans iuqoe suam velMten,
. vel morum imperfectionem (in quam prascipoe ^v\^
ad mortero raentisoculos Intmiioa el ipse halNutet
aiioa habere persuasit) et suscepti ipoBdas oflcii,
nccdum duobus post consecrationem expletis annis,

(1Q AcU rollegit et edldlt lulice Franciscus
Maria Florentinius. Plurima de ea dicuntur in Vita

S.Anselmi ep. Lqeenais, a nobifl etBt«»:ad <
Marli*, potissimuin cap. %

Digitized by

Google

Wa VITA S, HUGONIS

conlmRliftOinBibiis, Cft9» Del (i7) ordinfe ClDnia- A
een^ f^etus est mottacbus : ibi qaippe majus tunc
fiatiperitfttls et bnmilttatid siudiqm Tisebalur. Dbi
Biiiieibnimi qnordm ibidem aderat copia, virorum
6iieeensns ereniplis, eosqne stiis, quanquam iioviilus,
lion inkias ipse succendens, annum fecil; cum c?c-
teris bonis, tum praecipue humilitaie (cujus pra
cuBciis Tirtotibus seelatoreistttll indefessus) eunctis
amafaUls* Ita naihque sese gercbat ut cunctornm imi-
tatione pariter et vencraiione dlgnus existeret.^Post
hoc eogente; qui se sacraTcrat, memorato sedis apo-
sioficft pfbesule Gregorio scptimo» ad episcopatum
a mohasterlo* qno fervens intravcrai, fehrentlor est
l^eTersos, ex uiiius anni studiis tanta virtutis lucre*
fnenla reportans, qiiama de diulurna viix laboribiis
vix assolent mulii; pro claustro circiimspeetionem B
habens peryigilem, qua non Untum sni sensos i^or-
poris, sed et cognitioncs comprimerct cordis; pro
abbate jusiiijam, a cujus mandaiis uec prosperis
nnquam poiuit nec adversis abducl ; pro congrega-
Uoneaotem religiosos (quibus, propter iilud : i Cura
saneio sanctus eris, eicum viro cinnocnte inoocens
eris [// Keg^ xxii , 26] , i carere nunquam yoluit)
tocios, imo totam universaliier EJcclesiam, quam
tam sincene dilectionis compleclebatur afleciu, ut
cjus nec adversa nec prospera inconcussis posset
tcnerare visceribus» Nam juxia illud Aposloli : c Quis
inflrmatnr, et e^o non infirmor? quis scandalizatur,
^t ego non uror? » (// Cor. xi, 29), semper Ecclesi»
et laetabaiur prosperis et torquebaiur adversis.

1 1. fn his agebat, et ecce tribus necdum in epi- C
scc.7atu, post monasterii rcditum , completis annis^
£Jcst maglsler Bruno (iV), vir rciigione scientiaqoo
famosus, bonesialis et gravitatls ae totins maturl-
taiis qiiasi quoddam simulaerum. Habebat anlem
socios magistrum Landuinum (qui post eum Carthu-
sia; prtor exsiitii), duos Stepbanos, Burgensem el
Diensem (hi S« RuA (19) canonici fuerant, sed desl-
derio yii» sofiuriae ei, abbate favente, se$e coo*
jnnxerani), Hngonem etiaro, quem cognominabanl
Capellanum, eo quod solos ex eis sacerdoiis fuiige-
retur officio; duos laicos, quos appelUimus Conver-
sos, Andream etGuarlnum. Qtiscrebant auiem loeom
eremitic» vitae congruum, necdumque repereranU
Hac ei^o spe, simuL et suavi sanctje eonveraationis
^us odore trahenie,* ad virom sanctom veneront. ^
Quosille noiv solom gralanter sed et reverenter sus-
cepil , tractavii, et voti compotes fecit. Ipso namque
consolente, jovante, eomitante, Carthusise solitodi-
nem intraverunt atque exstruxerunu Videral aulem
eirca id teropiis per somniom in eadom soliludifte

(17) Casa-Del monasterium in Arvernia, funda*
tnm a S. Roberip primo ibldem abbate, morloo anno
1058« die 24 Aprilis, ad eojiis AcU plurade ilio mo-
nasicrio dicuntnr. \vion perperam S. nugonem ap-
petlai abbatem Caslesiensem.
- (18) U:re latios referontor in Yila S. Fr.monis,
ad 6 Octobris, hinc ob sinceriiatem et antiquitatem
illoslranda. Ub. J Specnli Carthusi.^e, cap. 5» diciiur
• S. Uogo credi socius in scboliiS fuisse ma^istrl

GRATIANOPOL 770

Deum snae Jdignationt babilaeolum tfonalrueiiie«ii,
stellasetiam septemdocatum sibi praestantes itioeris.
Erant vero et hl sepienii Qoapropter non Istomm
tanium, sed et qui siiecesserunteis, consilia iibenter
amplexus est, et usque ad mortem Carihusix babi-
laiores consiltis fovtt semper ei beneflciis.

12. Licet vera ei prius divinl amoris lotus arde-
ret incendiis, non alitcr lamen ad disci[diQQe ccelasiis
exercitia eorum exeinplis et ramiiiaritate roferbuit
qoam sl Oamroanti qnis facl plures circumponat alias
ardentes. Erat cnim eis, non ul dommos aoi epi-
scopus, sed ut socius et frater humillimos. ei ad
conciorum, qoanium iu ipso erat, obsequia paratls-
simiis, adeo ut vir venerabiiis Guiibelmos, prior tnnc
S. Laurentli, postea S. Tbeofredi (20) abbas, magi^
siro Brunoni etiam ipse rcligiosa devoiione non nie-
diocriier alligatuSy B. Ho|fonis coniobemalis (bini
quippe tunc per siogolas inbabitabant cdbs apod
magistrom Brononem), non leviter eonqoereretor
quo<i pene omnia, ad hiimilitalem ^>eetaikiia, intra
cellam sibiprxriperetofScla; ei episcoposnoa secom*
saltem ui socius, sed potius conversareiur ui faraO''
lus, noo licere sibi trisiis asserens ex servilibus ope^
rlbus quidquam.attingere, qnaB juxia morem debe-
bant per vices efficere^ eo sibi concta pneripieme.
1n tantum autem eremom devolus incokbaisedolos,
ut eom magister Brono nonnunqoam. exlre eompel*
lerei : t Ite, dtcens, Ite ad oves vesiras ; eisque,
qood debetis, exsolvite. > Eo lemporet magnas pau-
periatis et bumilitaiis ardore soccensiis, volnii eqoK
taturas suas cunctas veodere» et, diviso pauperibos
pretio, propriis pedi^s in prxdicationo discurrere.
Sed bomo profundl cordis, magister Bruno aciUeei,
ciijus coasiliis noo aliter qoam p^eptis obiempera*
bal abbatis, non eonsensit, timeiis oe apud seforsan
extolleretor, aut a coeteris de singokiriiate Jodiea-
retur episeopis, aot (quod dubium non erat) idipsum
propter asperiiatem ei inxquaUiitiem iiinenim eon-
summare non possei.

iS. Factum esl autem, ot, dum coniempiis ear*
nalibus, spiritoaiia zelo ferveniiore seclareior, prm
niniiis vigiliis, jcjaniis ei lectionibus, oraiiottibiis ei
medilationibus, ei reliquis saeris exercitationibnSt
capitis ei stomachi gravissimam deciderel in xgri- ''
iudinem, cujiis molestus ct cri^atibus, omni lide
Urequenlioribos et acrioribus, per qiiadragiuia ad
minus annos, qnoad vixii, neqHaqoam caruii, atque
lia ad illuro, cujns sopra meminiinos, Satame ange-
lom, qno muliiplieiiis colaphizalus ininus exlollerc-
iiir, alter est addiios* Quaniiuii autcia Iris dHal;i|s
ainiciionibus, tontatione videlica ct xgritiiduic» taur

Brononis. i

(19) £ral tnm boe S. RtiA monasicrtnm ad mure>»
orbis Avenloiiensis; sed fioaea ab Alhigeiisibus var
statum, dein Yaleniiam translalum est..

(20) Monasterium S. Theofredi, a S. Calmjnjo
duce Arvernonim exstroeium, sex lencis di.stat l;o-
dio, in cnjos est dioecesi. Colnntur S. Calminiua
19 Aiigiisti, et S. Ttieofrediis 18 Aitg.

Digitized by

Google

17!

GUIGOMS I CiaTllD$l« MA10R18 FfMOftiS Y

77»

quam aanini iii fprnace» decoGlus aique pargatuSy j^ gulia« aul obacuris aui stepetis Ukh cis

in spiritualeni erga Deani devoiionem, et in ouiuiiim
afllictorum veram coinpas|ionein excrcTcrit, nec jpse
adliuc vivens ad plenum, si vellet eiiam, possei ex-
ponere. Quo enim per bxc roagis affligebatur, eo
vehementius spreiis, qux mundi sunl^ in Oeum, re-
fugium verum et unicum, totus etferebatur, volupta-
tem iiide, sicul aiebat, tanto pletiiorem hauriens
atque suaviorem, quanto fuerat angustiam passus
accrbiorem, juxta iilud psalmi : c Secundum mulli-
tudiiiem dolorum meortim tn corde roeo» consolaiio*
iies luae hctificaverunt auimam meaiu (P$. xciii, l$^).i
Uiijiismodi alieritatum (H) iu eo ad fiiiem usque
nou cessavere vicissitudiiies; nunc eniin in supenia
toiisviribus spiritaiibus erectis ocults, gustaodo el

litus erat ; sed potius libi apiuribus ooMpici pdaM,
ei aurem quidem saiis familiariler applicabat, ocih
lorum autem in alteram partem TertiriMt aspectum,
auditum solum, propter insidias diaboli» luyiisiiMMi
iiegoiiis asserens appUcaiidunu

GAPCT !¥•

. OcMlorum ei milorum seiuatim mc Hn§mg iomt
cusiaaia,

15. Praedictamsttorumoculoramcuslodiaoiittcre-
dibili semper et ubique circamspeaioiie smabai,
ita ut ciim potentes ac nobiles roulieres Jttxia illttd
Apostoli : I cui bonorem, JiOnorero (Aom. xut,7),i
ad colloquium hoDorifice bilariterque frequenicf
susciperet, mulia coram se diuque traclantittni fsdes

videndo quoniani suavis est Dominus, ineffabilibus B P^ni^tis non videret. Dicebat enim cogiUiionei iUi-

recrcabaiUr gaudils; nunc infirmiiatibus bumanas
poiidcre relapsus a J solita, prioribus ndn vacabat an*
gustiis. Utrobiqiie lacryiiix ; ibi pro gaudio, bic pro
txdio. Quid plura^ Facix* sibi fueranl lacrym» siia:
panes die ac iiocte ; non bas illi prospera, non has
siccabant adversa ; vix lc^erc, vix psallcre, vix siiie
bis divina meditari. Adoo namque harum ineo exr
creverat gratia ui rrequeiiier nec edenti, nisi freuat»,
deesseni ; multbties enim per has sibi et sociis con^
viviuin , maxiine aliquot ante fincm anaos, vei im-
pediebatur, vel fuscabalur.

14. Habebai quippe lectorem, a quo sancios co-
dices, qoorum non paucos scribi fecerai, et alibi et
'pnecipue sibi ad rociisam legi raciebat, ui duplicalis

citas difficiliime posse vitari, uisi quis eorporisses'
susvigihniia mulla eompresserit ; iatrare auieoi,
secundum ^ropbeiam, morlem per lias quasi feae-
stras, ei ingredi domos uosiras (Jer. ix, 21). Deqiu
etiam coiiibentia sensuum dum vice quadaro cum re-
ligiosis quibusdam colloqueretur (iuter quos erat vir
litierls ei puritate conspicuus : doroinus scilicet
Airaldus, arcbipresbyier tunc ipsius, nuhc Maariea-
iieusis episcopus), respondii idem vir DominiAiral-
dus passim se mulieres aspicere, nec earum liM
iiocere coniuitum ; est euim castissimus. Ad quod
ille, non a mulierum tantam, sed a vironim quoqoe
tuliibus religiosae meniis averiendum respondii in-
tuilumi assereus (qudd experientia sua poiestqim-

(!elicils sese suosque saginai^ei. Gumque lectori de C que cohjlcere), per commuoionem humanae muubi-

divinis vcl severitatibus vel roiseratiouibus allquid
occurrisset inslgne, idipsuin bis aut tcr diccre com-
pcliebat; nec mora, spiritali per Scripluram volu-
piate gustata, concussis ab iino visccribus, taiitis
lacrymaruui iiifundebalur irriguis ut volupiaiem
veniris et giitturis, et sibi fuiidiius tollerei, et in
sociis temperaret. Edocti iiaque per experieniiani
comiies, cuin lales motiis cernerent imminere, in-
nuebani lectori cedere et aliquanilKper a legendo
cessare, ut laliter molesiiam bancpossenl ad teinpus
declinare. Uanc autem divini muneris gratiam pec-
caiores, ob confessionein ad eum venientes, ^ei
inaxiiiieseniiebanl,clementer enim hos Immillterque
suscipiens, palieiilissime audiebat ; aliquamlo fleiis

liiatis atque compasslonem , fieri ut alTeetioDes
tonspecti frequenter ad conspicientem ioaesiiniabili
velocitate pertranseant, et, verbi gratia, de inio
iratus, el de tristi iristis, et de iascivieute flat lasci*
viens ; quas passiones saiis esse habere quemqoam
proprias, non in se transcribere taliter alienas : ool-
lius se toiius episcopatus sui mulieris, pneteraaios,
ita faci«im aspexisse, ut ex consideratione vullos, si
bccurreret, quaenam esset, possei agnosoere. Qoid
hac responsione castius? quid circumspectius? quid
pbllosophia vera refertius? Talem utique se mulie-
ribus exhibaisse, castissiroum; talia inhumanisaf*
feciionibus advertisse, sapienlissimum. Hiiic fuit illud
quod cum dematre mea (quae cum eo, qiue voluit,

ipse cum fleniil)ua#aliquaiido vero ad lacrymas suis ^ quandiu voluit, locuufuerat) abeo quspsissem otrooi

eos exciians fletibus : quod uno liqucbii sufficienlcr

exemplo. Vir Deo cbarus Gauterius (22), cognomento

Calnesius, qui apud iios in inonachaiu diu laudabi-

Irter vixilet oblit, solcbal referre, quod cum in

suiculo posiias, suas ei confiterettir offciisas (erat

eiiim In Ecclesia Gratiaiiopolitana litteris et honoie

prseciarus)Jncubucrit ipsc super capiit ejiis, el tan-

.lam veriiof lacrymarum infuderit copiam ut made-

factis eapillis.deorsumeti im rivuli per confltoMiii» ora

dcflucrent. Porro mulieruin confessiones non ininus

caute quani benigne suscipiebai: non etilro in au-

(21) Alieriias, vlcissifudo. S. Auguslinus De inii-
sica, lib. vi : « Cuni adliibenlur eu, qux nonnuUa»

eaiu valde senecta fregissei, paululum secum praEme-
ditans, « Nescio, inquit, utrum sitveiusan noo.> liiac
etiIlud,quod niulierc quadani, potentia noMlitaie-
q le praiclara, cujus nomen edicere nolurous, io cjus
conspectu, quain niorose placuit, multa loqueDie;
cumetipse, quod libuit, respondisset, illaque disces-
sissel, dicercntque socii ejus, qaos pradeptes et re-
ligiosos semper liabere ciirabat, cur non eam coni-
puisset, quod se suanique faciem iam facele lamqne
lascive polirei, respondii iUe, non sine horrore quO'
daro et exsecratione, faciem eios se penitus nou vi-

ut ita dicam, alteritate corpus afficlant. •
(2%) Aliis Calterittt et GuaUeriu$\ <

Digitized by

Google

775 VITA S. HOGO.MS Cll^tlANOPOL; ^74

diM. El qttidem miroai, qtied faciem illius unlu» A eum «e re8|K>ndU Mienler nuMatentts sudisse men

non vldemt^ qul millam noTerat ? Dbi nunc sacerdo-
tom, ttbi pturlmorum in saero habitu oonslitutorum
curiosa iaseijria, laseiYaque euriosllas? Attendant
hxcetittitentof, si possont; mireniuret reTercan-
tur, si non possunt. Sed et qul sanciilatem stne ml«
raculis nihill ducunl; qux nos Ideo non magni fa-
cimus, quoulam ab eloclls bftc ei reprobts baberi
cou]muuiierscimus,et in majoribus patriarchismul-
tis((ue aliis qui Deo Talde placuere sanctis Tel nulia
Tel pauca reperiraus : qui lamen, ut dicere coppera-
mns, miracula quaenint, etiam atque eiiam conside-
reat utrum rairabilius ab bomine , mortali carne
etrcumdato, quidqoam debeat exigi ; et utrum eui-
qnam possit non iinpossibile Tideri, per quinquagiiil^

titimi. De Terlloquio igitur ipsius hoe unum bostig
et irati sufliciat testinionlum.

17. £t quttiiquam digrcssioiils forsilan argiiamtir»
qHia lamen per eomitem beati Tlri patnit TcritaK»
per eumdem monstretur conseqnenter etlam cliaii-
tas. Inresilssimus, ut dictum est/ crat ei, adeo ut
Bon in suis domibus, sed aut nobiscum, aut Lngduiil
demorarelur; c|usqttippe clTitatis Ecclesia magn^^ni
illl reTerentlam, magnuinqiie iu suis Iribulationilfus
pncsidlum semper exbibuit, ejusque eonsiliis in gra-
Tioribus uti negotiis pergralum habuit. Curo ergo
die quadam de eoniUe pariter loqueremur, ait ip e
boiuim se de salute iliius spein gerere, nee assecu^
turum l>ei misericor Jiam desperare, quia nunqiiani

ei amplins aniios grandem episcopaium a quollliei B delectabilius aut ferrenlius quam pro eo soUlus rois-

hoinine regi, et praeter unius, nullius oinnino femime
faeiem sciri. ki certe erat baec ipsa parum quidem
formoss, sed coiisilil ejus satis Indiga. Et lainen ad
ipsius praesentiam, non solnm ez suo, sed etlani ex
aliis episcopatibus, seu pro confessione, seu allis
causb innumeris, Uinlo deTotius frequeutiusque to-
ulebani) qoanio sancliorem cognoTcraiiL

46. Mon autem bunc solum, Id est, oculorum sen-
Mo, sed et caeteros omnes siraill diligentia cobibe-
bat. Aures namque et linguani cum a caeteris illicilis,
umeo quam inaiime ab obtrectatiotifbus frenans,
aiebat sufficere onicuiqoe propria peccata, nec esse
necesse ut alienis, suam tcI audiendo conscientlam,
Tel loqiiendo, contaminet liDguani.Rumores nec In-

set orare. Miranda cbaritas , aed et siopenda iion
ininus luimilitas! Qnid enim cbaritate plenius, qvdiro
apud homlnes siiignlarius quam orare iion segnius
pro persequente quam obseqiiente? Quld aolem hu-
milius quam hanc ipsam deTOllonem noo ad sua,
sed ad ipsius referre meritai iion qoae jam esse sci-
lei, sed quae futora speraret? Quia igitur certum tii
ab eo mandatum esso implelum, quo dicitur : c Di-
ligite Iniffilcos Testros, benefaclte hls qai oderunt
Tos, et orale pro pers^uentibos et calumniantibus Toa
(JfaiiA. T, 44), dubitari non licet assecnlum eiiara
mercedem qua^ aequitur : i Ut sitis filii Patris Tesirig
qui in ccelis est, qui solom nwim oriri facilsuper bonoe
et nialos, el pluit soper Juslos et iniustos (t6i«f., 45). i

lerrogabal, nec facile refercbat. Veracein autemeum ^ ^^ profecto mercede iiihil bealius, ut el prxceplo

fulsse iu suis oermonibus, quo ceriius quaiii inimici

lesiimonio probare poterimns? Guigo (25) comes,

ad ea quae muiidi sunt homo satis Idoncus, circa

eumdem etiam Dei famulum iranquillilatis lempore

talde devotus» InTictissiine pro jusiiiia reslstenii»

molestias noii parTas nec paucas iiitulit, bls nainque,

ui mulla taceamus, ab eo pro suis est excotnmuni-

caius excessibus, bls eum episcopalibus expulit do-

niibus. Itaque cum grande placitum inter eos babc-

retur, in praesentla Guidonis (i4) Viennensls arclii-

episeopi, qui postea papaCalixtus effectus est, el Tir

Dei, Juxta IHiid quod scriptum est : c Justus quasi

leo confidens absque terrore erit {Prot^. xxtiii, f ), i

nitllum soblimitts. Accedant itaqtte, qui cordlsnuu
careiit oculis» ot Tideaiit ciijus sit meriti qui lalis
exsecolor praeceptl, tantl compos cst pnemii.

i8. De tactu Tcro Tel odoratu auperflne facimus
nienlionem; quorum alterum, id est odoratuiu , ad
hoc solum curabai, ut pulores propier passiones co-
rebri non admltleret; alterl vero, id est tactoi» ei
antequam ordinaretur, in tottim Talefecerat. Nec idco
se soosque sensus ab iniuitu feminarum tam dlsci-
plinaie frenabat, qood circa libidinis Titiuin se sen-
tiret Inflrmnm (quippe qoem et praefatae tentationes
atque infirmitatis angustiae» et ecclesiasticae dispeii-
saiionis multiplices curae, et iiiaxime assiduum lo-

jastiiiam adTorsus comitem aperta contradlcdone |^ gendi, psallendi', oraiidi, mediundi, specttlatidi«|oe

defeoderet, indignatus IHe aique Iracundiae faclbus
inflainroatus, paratusque, sicut appaniit, quidqttid
poiuisset objicere, quasi pro grsTi criinine intulit,
liiccns : € AudlTl aliquando a Tobis ego,quod Tcnim
iion eral dlci. i Ad haec sanctus eplscopus, coram
cunctis qui aderant (aderant auteni diTcrsi ordinis
non pauci) lAterrogaTil utniro se scicntem audissei
mentilum. Tunc ille, quanquam iratus, quanquam
Turore repletus, Teriutis tamen pondere pressus,

^23) Flonierunt isto lempore Guigo Crassus, filius
Cuigonis veierls, qui et comes Albonensis, ei Guigo
eoiues Foresteiisis, de quibus agii Kicolaus Glioire*
riiis, lib. 11 Delpliinatus pag. 797. At qnisnaro bic
RVToyo/iaeTi«6; Guigo comes apptllcttir, dijinlicent

diTina studium, ad bajttsmodi deiectailones peue fc-
cerant Insensibilem), sed ut sul habiuis et ofOcii,
qualem decebat, maturiutem seTeritatemque serTO-
ret; etcontra InTeterati hostis insidias, circumspo-
ctionis Infirmioribus, quae sequerentur, exempla
nionstraret; docens non debere quemqoam de quiii-
talibet puritate vel flrmiute praesuiiiere , cum et
homo, testaiite Job, in eodeui sialu iton perseveret
(Job. xiT, 2) ; el adTersarius rugieiido sicut leo cir*

alii.

(%i) Guido, e noblissima comitum Burgundiae fa-
milia, creatusarcbiepiscopus aniio i085, dein legaiua
apostolicus, papa eiecius est au. 1119, et Galiitus U
dictuSy mortuus an. iii4.

Digitized by

Google

775 €UlGONiS I CARTHUSIifi MAIOftlS PIUOHIS V .77«

cumiens » quaerat sine cessatione quem devoret a tione bjec ipsa pro personif, virtlws« iffNtlbiift e:

(f Petr. T» 8) ; Daviil et SaloiBOuem pro oculis pq-

ncndo, qoorum, quia se circa mulieres exbibuere

licentiuSi alter ex •unima innocentia in aduUerium

decidii et homicidium ; alter de 8apientia« qua mor-

talea cunctos excesscrat» in servltutem usque desi-

puii idolorum. Desideria porro venlris et gntturis

vir beatus instantia quanta represserit, res ipsa*

tacentibus nobis, certiQribns probat indiciis. Capitis

nainqiie dolores et stomacbi, his maxime creaii stu-

dils» satiset soper satis eum ab bujiiscemodi mou*

slrant abslinuisse deliciis.

€Am V.

EU€mo$ynm facl^ munera spteta^ dimdia MHbiaia^
eoncione$^ anctorilas summorum pontificum defensai

facultaiilMis dispensare solitus erai» quaniqne sa>
pieoler et sobrie res suas in suoram ei s«os qiirila»
les et corporales nsus, nec non et paopenim siriaiia
dtstribiieril, erit qnidem non solum sanctiUtis ejas,
sed et solertia! documentum evidentissiinum : sed
lectoris debemus viure fasiidium. lUad sane qas
paclo pnelerire possumus, quin vel breviter attin-
gamus, quod cum frequenltssime suorom et aliena-
rum caiisas mundanas et ecclesiaslica« audiret, vcv
tilaret, lerminaret; cumque in subditis aibi dends
per lam prolixnm vitae spatium toties consecratiOM^
degradatlones, reconciliationes, pro peraonanui ei
ecclesiarum competenlibus causis et necessliatibiis,
eelpbbret, manussuas tamen ab oinnl, secnDdnmpr^

19. Eleemosynac sane fuit et per se diligens exse- B phcticum pneconium, excussit muoere (/mi, xxxui.

cutor, et in aliis eiiam fervidiis exboriator ; excepiis
eoim doinus sux duniaxat necessitatibus , cuncta
pene, qii» conseqiii poierat, noii in Ihesauros coii-
gerebat, posterorum vel dissipanda litibus, vel con-
sumenda luxlbus, sed sciens illud Aposioli : « Uila-
rem datorem diligit Dcus (// Cor. ix» 7), > distribuit
laeius egeiilibiis. Denique annulos aureos ei gemma-
los, calicem eliam siroiliter aureum vendidil, tem-
pore magn» famis, borreis derectum minantlbus, et
olendis impendit paiiperibus. Adjuvanles etiam noii
minime hanc in eo graiiam polentes et nobiles, qui
sanctae conversationis eju8,longe lateque.salubriter
anaviierque rragranlis, odore percepto, de remoiis
ellam reglonibus» quamvis eum non vidissent , ob

15). Eo judice, nuili unquam, persoiue digniias,
nulfi pecdniae profuit quantiias, nuUum paupertas,
niiUtim quaniacunque ofllciorum sivenat^riinra reraa
fecit extremitas ; non miiiorem amicos, ooii dnrio-
rem expertus est tiiimicus ; non deargeouiam oan-
viciis vel confiteiitibus iiuposuil pcenileiiliara, im
lucrosam in placitis defendit ediditve aententiara;
non considerabat personam pauperis, non baiiocabat
vultum potentts : qiiod beati viri ep praeclarias illn-
strat meriium, quo rarios vel in prftaeniibn^» vel m
praeieritis babei exemplum. Ouantai nobia hoe lott,
61 laudare comparatione malorum booa vetimns, of-
fertur materia in prapsentium tempQnim fsecea invo-
hendi ; in quibus, cum dedecore atque eversione I

divinam tamcn reverentiam beneflcia mulia mit<- C neslatisetxqultaiis, pecuniaiemplapenetral,allaria

lebant. Procul non a niensa tantum eius, sed a loiis
etlam atriis, bistriooea lanquam vasa perdiiionis et
organa falsiutis, procul niililares clientcs, tanquain
rapinanun et c»dium et loiius instrumenta crudeli-
tatis, procol eilain equiies, nisl rari, el ipsi rarot
respectiique quani maximi specialis (25) uiilitatis.
Non enim sequum puubat ecclesiarum bona, qu»
patrimonia sunt aestimaiida pauperum, in aliorum
expendi, pr^sertim malorum, usibus hominnm; imo
magis semetipsum, tanquam ex pauperibus unnm,
graviter accusabat, quod sibi ac sociis, de rebus silii
commissis competentem sumcret copiam, ac non
poiius suslineret cuni pauperibua ct ipse p?uper in-

maculat, sacerdoiia venundal, innoceuliam exler»
miiiat, omnia divina profanaque coDUmloatt Ex-
caecant nunc mnnera oculos sapienlum, etsobverlont
verbajusiorum; omnes diligunt mvnera, seqoooinr
retribiiliones ; a miiiimo usque ad maximum omncs
avaritiae stodent, a propheta usque ad sacerdoien
cuncti faciunt dolum, non deficit de pbleis nosir^
usura et doliis, postremo in capite omnium avaritia»
.et pecuniae pbcdiunt omnla« Sed haec hacteons; noo
enim isU suscepimus.

21. Ad Dei igilur hominem verba verUmns, q«i
temporalium negoijorum litigtosas causaa aetenonm
amore non amare, sed iolerare, nugisira pieiate.

opiam. Eleemosyiiam igitur, ul diximus, libenter /|ij|cerat.Dicebalenimomnifebremolesliorjisibipla-

faciebat, sedule sutidebal, pro satisfactione etiam
IMeniientibus injungebat. H;ec namque tria praecipue
eulpas suas emcndare cupieniibus secunda praeci-
piebai, orationen^ jejunium , et eleemosynam, non
liumaoam io hoc teuieritaiem,sed evangclicam se-
^uens auctoriutem. Dicit enim Dominus pessimum
dxmoniorum genus ejici non posse, nisi In oratione
eljejunio (Iforc. ix,^). Alibi qnoquc Pbarisaeis lo-
iquens : c Date, inquit, eleemosynam, et ecce omnia
munda suntvobis(L«^. xi, 4). »
SO. Yerum si scribere velimus qiianta modera-

ciU, roodisque omnibus bis abrenuntiaUiram, h nm
in boc Deum se aciret oifensunim. Intererat aoieai
illis tantummodo pacis oblentu, maxime paiiperiM
aique ecclcsiarum; his eienim noverai gravios noias
nocere guerrarum. Ubi vero Inexorabilla in aliqni*
bus odia et ioexpiabiles repererat iras, luoc demott
foriisslme, de Dei fisus auxilio, lotusque io cbariutii
atque humiliutis solutus affectum, iosuniissirae a:
devotissime, offensis, pro his qui ofllenderaol, sap*
plicabat. 0 quoties salutis human» quasi eeous
desidcrlo, In coenosa se pro Ullbus caosls loca pra-

(^ Loco ipeeiaUt m altero nostro ms. legitiir spiruttalis^ quod et n^rglnl apud Sarium appositoa

'isc ■ . . .

Digitized by

Google

77t VltA S. HUGONIS

jecilt qaoliea ad pcdes conlcmpiibilium eiiam per- A
sonariim dia proslratus jacuii! Nec facile, imo pcnc
nunquam rrustrabaUir oplaiis; nam cl si qui negas-
scnl, non solum gralis, sed ei ciim saiisfaciione (loe-
nilcnles, ofiferebani postca non roganii qiiod nega-
Ycranl supplicanii. Tanlam quippe omne genus
hominum ei revcreniiam derercbat, ui Deum gravi-
ter offendisse se credcrci quisquis ei posiiiiaia ne-
gassei.

22. Fuit eiiam prsedicaior egrcgius; erat quippe
noD mediocriter lilieraius. Sed et ingenio et inemo-
ria bcne praediius erat, inquantum molesiia capiiis
noii obtundebat ; nam et liiieras suas ipse diciabai,
eas prxseriim quarum ei cura propensior crai. Ideo
autem pra^dicaas facilius suadebai, quia quod verbis
iliccbai» operibus osiendebat. Ut enim commissam "
eificacius instrueret piebem, facicndo pra^veniebat
sermonem, sicut et de Domino scriptum est : < quia
coepii Jcsus' facere et docere (Act. i» i). i Inslruebat
tgiiur ad cbnfessionem, exciiabat ad poenileniiam»
promptam ad ignoscendum divinam monsirando dc-
mentiam; ncc quaerebat in quo a liiteraiis quasi
sapiens laudaretur, sed quod ab audiioribus et melius
iuiclligcretur ei utiiius reiineretur. Denique in tan-
tum audiiorcs ejus inlerdum praedicaiione ejus ino-
vebaniur, ui capitalia eiiam aliqui crimina, Deum
magis yerentcs quain homines, publice /'aterentur;
quod seqiiens declarabit exemplum : Apud Vinnai-
cum casirum (2G), populo multo, ad dedicationem
ecclesix congregato, verbum fecii quo in mulias la- ^
cryinas audicniiura corda resolvii. Ibi mulieres diise,
qux (sicutapparuii) ejus verba profundius aurecor-
dis imbibcrant, audieniibus pluribus scelera con-
fessx sunl quse commiserant; et posterior quidem
quid diieril, non satis babemus compcrtum; prior
auicin suum se prodidit occidisse mariium. Cutnquc
vir Dei necis cxquireret modum, retulit in cscam
illi se dedisse venenum; posl quae Jussit prsesentes
abscedere^ ut ei oetcri» quod volebant, liberius pos-
seut osicndere. Taniavero ad conQtendum fuit reli-
quae plebis instantia, ut ne dimldiam quidem partcm
ejus, in lali opere valde licei devoia,auscullarc qui-
Tcrit toleranlia. Uoc a vjro aeiaic et sanctitate reve-
rendo Wilbelmo, S. Thf.ofredi nunc abbate, tiinc
mouaebo, nos audivimus, qui beaii viri pcr annos D
piusquam viginti comes exslitil individuus.

23. Sed quando nos omnia bona ejus, vel breviler
tangendo,raemoria; mandare potcrimus? Gongesserat
nainque in illum unum divina grati^ yirtutun) orna-
meiila piurima, quae disperlita per singulos, plurimos
iUvstressulficieater facere possent aique conspicuos.
Si enim laudalur casiitas, quis illo mundior? si ser-
uioiiis verilas, quis in loquendo cautior? si Dei cha-
riias» quis ferventior? si proximi, quis benignior?

(26) Vinnaicum caslrum, Tulgo tinay oppidiim,
sex M. P. ab xVnloniano cocnobio dislans. lii altero
ms. legitur Insuaicum; et Surio adipflum cst Ju-
$micumm . .

(27) Successit Galixto II ponliflci Honorius H,

Patrol. CLIH

CRATIANOPOL.

778

si Iiuiniliias, quis dejcclior? si elcemosyna, quis.la^
gior? si oralio, quis devotior? sl lacrymarum gratia,
in quo elTuslor? si conlemplalio, in quo sublimior?
si loleranlla, quis in iribulafioiie forlior? si jnslilia,
quis dislriciior? si prudenlia, qnis circumspeclior?
si iempcranliai, quls inoderalior? Ycrum, cuin lalis
csset a"c lanlus, ipse tainen, juxla illud Evangelii :
I Gum feceritis omnia, dicite : Scrvi inuiilcs sumiis
{Luc. XVII, 10) ; • se infructuosum, se seinpcr accu-
sare non cessabat inuiilem, qui episcopi locum occii;
parcl, episcopi honorilicentiam susciperet, cpiscopa-
lia bona consumeret, episcopi vero nec meriia, nec
fruciiis haberct. El cerle prscsto crant quai possent
menli ejus non modo solamen affcrrc, sed ei in su-
pcrbiam, nisi lam solida csset, cxtollere. Oi cnim
laccamusqiiae clero pnrller el plebi pcr eum bona
proveneranl, creimis Canhusiai, Calesiensis abbalia,
excubiarum ercnius, rcgulariiim canonicorum apud
Miserenum ct apud S. Gcorgium domus, ipso adni-
tente coeperant, ipso spiritalitcr ei corporaliler fo-
venle profecerani. Sed ipse imperfectionem suam,
qua nec Aposlolus carebai, dicens : c Non quod jam
acccperim aut perfecius sim (Phil. iii, 12), i tan-
tummodo cogitaiis; el ciim Psalmisia dicenie : < Ut
sciain, quid desii mihi (PnaL xxxviii, 5); > non quid
sibi virlutis adessei, sed qiiid deessei subtili admo^
dum discussione considerans, episcopalem sarcinam
modis omnibus e.xuere dcsiderabai; qua seutenlia
vcl desiderio, sicut in principio dixiinus, ab iniiio
suae promolionis ad morlcm usque non caruit.

21. ilac igilur voluntaie in dies augmenta sumenie|
Rdinain legalos et litieras in hoc ipsum ad vene-
rand;e memorix papain misii Ilonorium (27). Sed
cuiii Icgali posiulaia non impeirassenl, Imo magis
liiler.is ad euin consolatorias el ad perseverandum
exhorlatorias accepisscni, ipscniet, quamvis morbis
ac sciieciuie gravaius, spc tamcii in posienim qtiic-
sccndi roboralus, euindcm Iloinanum ponlificcin
adire euravii, rogans siipplicitcr cl o!)tcstaiis dari
scnectuii siiae liccniianl quiescendi, ciEcclesia^Gra'
liaiiopoiiianx meliorem in suum locum pastorem
substiiuendi. Sed nec ipse (quamvis mulias, ul puia-
bat, juslas el animi et corporis altegaret occasiones)
impeirarc valuit, ut sibi taniuin ci Dco vacare per-
miitcreiur. Greditum est cnim quod sola aucloriiale
ei sancis conversationls exemplo plus possct plebi
prodesse subject^e debilis ei a^grotus, (|uam qiiivis
alius, robuslus licci et sanus. Concessis ilaque ocic-
ris quae petebat, honoratusquc a suinino poniiUce et
consolatusut poluit, ad propria remeavit; dimitlcndi
tamen episcopalum olim conceplum non deposuii
desidcrium.

25. DcfuncioautemIIonorio(28), cum per tyran-
nicam ct scbismaiicain rabiem, non suis mcriiis, sed

aiino 1124, U Deccmb. £t obiit mense Februarii
aiioi 1150.

(28) Successii xam dictis mcnse et anno Innocea-.
tiusU.

Digitized by

Google

779 GUIGONIS I CARTDUSliE HAJOaiS PRIOhlS Y 7M

cognatorom ct fratrum Tiiltus pracsidiis, Pelrus Lco- A tinens rormas. Ea ergo memoriaB paurle obliienu

nis (29) adversus vestram innocentiam, quae l)ea(sc
memori.^ Honorio successerat, emersis8et« aiqne hoc
Vir Dei certissinie comperisset, morbislicet, ntdixi-
mus, et aetate consumplus, zelo tamen domns Del,
eiijus diligebal decorem, perrexit Anicium (50), nt
eumdi>ro cum aliis episcopis excommunicaret schi*
smaticum. Qiise prorecto excommunicatio, propter
auctoritatem lanli Tiri, contulit multum et profectiim
Caibolicis et detrimentum scbismaticis. Et certe tam
idem Pelrus, qiiam pater ejus, sanclo viro multas
olim venerationeset obsequia praesliteranl; sed bea-
Uis homo in lali negotio, id est, ubi periclilabalur
jusiitia, ncc amicilia flectebatur, nec potentfia terrc-
batur. Nam ei nnle aiiquol annos, cum Henricus

sive confusa, pars iila qu» verilaiiset jintUiae Idlia»-
que divini cultus impressa lineis in homlnlbos san-
ctls et angelis lanium congruit pielatis aclilNis, mm
solum aeque ut prius, verumetiam oonstanlaor inler-
duni ferventiorque innotuit, adeo ot litaniit et |Hal-
mis pectorisque contosionibns, dieboa ac noctibni
divinae clementiae aures interpellando« religioais, qai
sibi serviebant, onerosus plemmqoe fierel fralribos.
27. Aderant namqoe ad serviendom ei, lam ex »»
clis propriis quam ex nostra et Galeaienai^ nec noa
et Excubiensi domibus, octo vel novem, ei inlerdaB
etiam decem, partim litterati, parlim sine liflerfi,
omnes religiosi fratres; nec ulla prorsns penaoa
saecularis ad ipsius admittebatur obseqoiani. Hi tcto

linperator papani Paschalem, cum clericis et parte B die noctuque corporalibus ac spiritnalibiia neeesst-

riviuin, in ecclesia B. Petri nefanda proditione cc-
pissei, et eorum qui secum erant captl, pieiate vi-
clum, ad illicita pacta coegissel, ipso prae cunctis,
iit apud Viennam (51) excommunicaretur, effecit;
qua excommnnicatione, Ecclesiac suxs Doinino robo-
ranle senleniiam, tyranni illins in contrarium est
inuiata prosperlias, et imperiali dignitate privata
posteriias. Dcclinante igilur pcrseculiones praefati
schismatici serenitaie vestra, ei Gallias ingressa,
occurrit ei ValenUam B. Hugo, cum lacrymis rogans
€t obsecrans (qiiod et pridem ab antecessore vestro
fietierat), ut scilicet cunctis sarcinis et honoribus ee-
clcsiasticis absolvuretur, et uiilior in Ecdesia Gra-
tianopotitana pasior eligeretur ; sed nunc tonc qnidem

taiibos ejus devotissime serviebant. Erga qnos, ser-
vitores videlicet suos, quantom in horoilitatc (qoaa
inter caeteras virtutes prxcipue sectatum sopra re-
tolimos) profeccrat, quamqoe profunde parl cordis
sacriseam impresserat recessibus, manlfeatisostea-
dit indlciis. Nam si qoid opus babebat, non a qoo-
quam eorumjubendo tanqoamdominus,aed rogaado;
nec humanam, sed divinam potius remoneralioneB
imprecaiido, suppiiciter expo8cel)at, verbi gratia :
4 Exhibe vel fac mibi hoc aut iilod pwpter DeoB,
nt Deos boc tibi relribuat in futuro. i Mirabaalir
autem et vehementer stopebant qood qoi sobjecios
omnes, et propriam pneseriim familiam lanu ao-
ctoritate tantaque severitate regere consoevii, la

inipetrare poinit, quod lam efficaciter humiliierque ^ «gritudine, quando solent alii, morbi atimolaaie
petivit.

CAPOT VI.
Xorhts, ttiUantftui monita daia^ mon^ sepuliura.
26. Ab boc tempore coepit in dies magis maglsque
deiiccce. ct morti crebrescentihus molestiis propin-
qnare. E unobus namque Satanae angelis, quos ei ad
colaphiznnduiii, ne extolleretur, datos supra retuli-
inus, teniaiione videlicet atque inlirmitate, aiter, id
est leniatio, ita exstinctus est ut nec vesligium ejus
nuttum relinquerelur ;.alter vero, hoc est inOrmitas,
cxcrescere quoiidianis non cessavitaugmenti8,donec
illo obeunle, ipse quoque pariier (iniretur. Sed cum
ct antea semper verbis et operibus, in ejus l)eata
anima Deum habitare claruerit, tum praxipue in f\ stan6a frequentabat, ita ot nocle ona (aicol nobis

molestia, ad iranim et indignationum
procliviores, untam mansuetodinem, lanum indoiy
rat humilitatem. Nam, eliamsi quis vel modice ro-
prehendisset eum, vel aliquam rootestiam in qns
famulato se pertulisse dixisset, protinus pognisgra-
viter pectos veiterans, se reom clamabnt, ei virga-
rum disciplinam imponl sibi devotissime flagitalaL
Quod quia cuncti propter multam circa eom rere
rentiam recusabant, flebat ubertim, confessioneDM|ae
illam, qua mysteria cdebraturos oti foeral solitas,
Innumerabiliter repetebat. Psaimos qooqoe et divi^
narom Scripturarum sententias, litanias eliaai ci
orationes ecclesiasticas die noctoque incredibili in«

liac infirmitalis -afllictione posirema, quis vel qoantl
foret meriii, el quam sincero Dominum veneraretur
nflectu, et quam vera dilectione in tam diuUima vita
siin jiisiitiam veritatemque defensasset, latere non
potuit; nain per cjusdem inQrmilatis nimiam violen^
tlain, deleta vel perturbata. est pene tota memoria,
in ea duntaxat parte quae boiiis malisque communis
cst, et bonis ad bonos, malis ad malos indifferenter
iisus deservit, locaUum et temporaliom rerum con-

(29) Petrus Leonis Romanus, anno ilM, creatns
cardinalis, aniipapa dlctus Anacletus II, dequo egi-
mus lOFebr.in Viia S. Guilielmi eremitae, occasione
tiuilielini uliimi ducis Aqnitaniae, a S. Bemardo ab
Iiiijus scbismaic ad Innoceniii U obedientiam re-

veraci narralione relatum est) Dominicaa oraiioMS
trecentas expleverit. Cumqoe a servientibos sibi oar-
riperetur, qood haec agendo non solom soo fatlgatio-
nem corpori, sed etiaro augmenta praeberet infir^
mitati, respondebat ille, non solum non hine snis
incrementa mtseriis, sed insoper magna praveaire
remedia.

2S. lu qoippe hls assoeverat stodiis, et iudulee-
dinem divinae laodis et obsecrationis medollitos iai-

(30) Aniciom seo Podium B. Mariae in Arremia,
ubi Gerardus ep. Engolismensis deposltos iftu

(31) Anno iti% pracside Guidone archiep. Viea-
nen., et valde collaborante S. Godenredo, ep. Ambia-
nensi, aui colitur 8 Novemb.

Digitized by

yGoogle

7SI VITA S. HUGONIS GRATIANOPOL. 7^

btbent, Ql cam caBtera pene omnia per pagsionem, A dtrinis beneQciis non sine pecloris conlasfone con-

testans. Quadam aolem vice quidam ex sociis» tanlfs

lit.prKdiximtts, capHls de memoria diiTugissent, haec
prorsns de sanciissima ejus mente nulla vel phre-
Msis vel alterius morbi y\ poluerint aboleri. Imo
Uinto baec Insuintius et delectabitius reyolvebat,
qiianU) cstera, oblivione quoque Juvanie, rarlus In-
cursaban|« Et cum plerumque, hac ipsa oblivione
cogenie,Qble8set, vel cum quibus.'es8et, nesclret, in*
terrogatus tamen de hls qnae ad Jusiitiam religionem-
que pertinebani, sine cunctatlone veracissime sapien-
tlssimeque respondebat. Nam cum falsus rumor
exisset quod comiti Amedeo (52), qui comitis
Umberti, patris videlicet sui, secutus exemplum, non
exfguam beato seni reverenliam exhibebat , fllius
nauis fulsset, qusrerentque qui assistebant ei an

ejus flelibus alque snspiriis moius, quasi consobtu-
rus : I Quid, inquit, Pater, lantum plangis, cumnec
homicidium, nec peijurium, nec aliud quid criminale
commiseris? i Protinus ille : c Quid hoc, inquit,
refert, cum sola copidilas et vanitas, si divina non
adsit clementia, perdiUoni possint humanss sufficere?»
Quid Iprudentius aut compendiosius ab incoiami et
integrae memori» potuitresponderi? Omnia quae vel
boni piis studiis aversanlur, vel mali perniciosis ni-
sibus consectanlur, duobus verbis, cupiditalis el va-
nitatls, indusit.

51. Diensis eiiam episcopus doroinusOdolricus (55),
unus ex ejus alumnis, et in Ecclesia GratianopoU-

eum vellet ipse baptizare, illico non sine aspenia- B tana per omnes honores usque ad decanatum (qvi

ilone respondens : c Non, inquit, a quo quls bapti-
cetur carandum est (55), cum baptismus, a quocun-
que datns, sit semper idem. > Item disceplantlbus
inter se qui aderanl quis successorcm ejas, eo ipso
petente jam electum, in sacerdotem censecraret,
similiter indignatus respondil non ellgendum intra
Ecclesiam cathoiicam ordinatorem, cum, licet diver-
sls et a diversis datum sacerdotiuin, non possit esse
diversnm* Indignabatur autem in talibus facilius et
Tehementius, quia vel dubitare in his blasphemiam
depatabat*

29. Accurrenlibus etiam ad visitandum eum cle-
ricis et laicis, satis multum venerabiliter ac devote,
pro personis et ofBciis, monitus saluberrimos inrun-
debat. Inter quos Guigoncm Desiderii, unuin de
majoribus post comitem, erga se pnne multis devo-
tum, com flexis genibus (ita quippe omues faciebant)
ante lectum ejus benedictionem flagiuret, severa
increpatione corripali, dicens eu)n, injustas in sub-
ditos exaciiones faciendo, animaB suae perpetua tor-
menia lucrari. Ad quae ille stupefactus ait non hxc
sibi ab illo qui Jam pene inter mortuos deputari
poterat, sed a Deo potius, qui ei revelaverat, dici,
aseerens gravissimam revera recenter terras suaa
muitam tmposaisse, necdumque accepisse, nec post
bscc ejus monita accepturum deinceps esse.

50. Camodnug etiaro episcopus» dominus Gau-
fridus (54), servo Deiex quo notns singulariter etiam

post episcopatum major ibldem est dignitaa) ab ipso
proveclus, vitae regularis faabilum per reverendas
manus sanclisslmi senis desiderans sumere, devolus
advenil, ipso Jam multa, morbis ingravescentibas,
debilitate gravato. Ciijus adventus causa, ministris
indicantibus , vtr beatus audita, tanto exsultavit
gaudio, tantaque protinus et repletus Istilia, ut
•blitus inflnnilatis, venienti occurrere gestiens, pene
se -de lectulo praecipiuverit. Accedente autem illo,
osculatus est eum, et prae gaudio lacrymas fundcns :
cExuat, inquit, te Deus veterem hominem coro
actibus suis, et ioduat te novum, qui secundum
Deum creatus est in Justiiia et sanctitate veriutis,i
raenoria, ut Jam dictum e&t, ad communia ultra
fldem deflcieiite, ad divina solito nonnunquam am-
piins exuberanie. Nam et post multa sanctissima ei
saluberrima moiiita cum abiret, necdum atria cuncta
transisset, id etiam mandare curavit nt de callgis
pedules abscinderet, quatenus praeierpedes totus
Jaceret vestitus; dolebat enim nonnullos in religioso
habitUi ad sanctiutis injuriam, tibiis dormire nu-
datls. Post haec, Juvahtibus ministris, in planum de-
scendit solum, prostratusque in faciem, magnas Deo,
pro eo quod factum foerat , cum lacrymis gratias
obtttlit; his indieiis, quantum salutem desideraret
humanam, pene Jam defunctus osteiidens.

52* Ridere autem, vel otiosis vacare verbis, aut
rumores inutiles reciUre, servitores suos, nequa-

charus» post visitationem (quam d Unto gratiorem d quam paUenter habebat ; sutim entm hoc ipsum

quanto magis desideraum exhibuerat) Valentiam,
ubi lunc eratls, ad vestri praesentiam reversurus,
cnm, qutd ex sua vobis parte dici praeciperet, quae-
reret, ait ille ut pro se vestra benignitas Dei de-
mentiam exoraret. Sed et hic cum quxreret quid pro
se velletorari : < Ut Deus» inqoit, in me mondanum
exstinguat, et suum accendat amorem. i Idipsum
rdigiosos fratres, qui sedulum sibi exbibebaiit obse-
quiom, saepissime precabatur, reum se et indignum

(52) Hic est Amedeus II, comes Sabaudiae, fllius
Homberti II, cui, anno iI05, mortuo successit, in
Cynro insula defunclus Kalendis Aprilis, an. 1149.

(55) Scilicet sive is episcopus fuerit, sive paro-
chus sacerdos.

severa increpatione frenabat, asserens tempora fle«
lilMis debita et poenltentlae, occupanda lamentis, nec
cachinnis, nec nugacibus relationibus, nec otiosis
terenda sermonibus. Unde, quaesumus, etiam etiam-
que considefent, qui mirari nisi insoliu non norunt,
utrnm vel in Scripturis, vel in humanis rdaiionibus
Ule quidquam nosse potuerint, et utrum non omnino
impossibile et conira naturam, et ideo iucredibile
eliam videatur, potuisse hominem corporalia et a

(54) Sedit Gaufridns ab anno 4116 ad il5S, lega-
tns apostolicus InnocenUi II, quem anno ii50 ex-
cepit Carnuti et iam reducebat in lullam.

(55) Aliis Odoricus et Utdricus, qui traditnf
vixisse usqiie ad annum 1144.

Digitized by

Google

785

GUIGONIS I CARTHUSIiE MAJORIS PRIDRiS V.

7S4

puero consaeta dc merooria perdere, et divina non A feria, circa galiiciniuin, B. llugo, luier sui temporis

peiuisse, cum id polius natur» Tel conaueludinis
exigat ralio, ut spiritualia el divina, tanquara subti-
liora in minus assuela , capluque difOciliora , prius
abscedant; illa vero, utpote familiariora et humanae
infirmiiali ad cogilandum faciliora, diutius maneant.
Quod si ea, quae circa sanctos conlingere solent, quo
rariora eo sunt eliam mirabiliora , quid eo mirabi*
lius, cujus pro sui raritate, nec in scripturis
ulium, nec in bumanis rebus exstat cxemplum?
£t senliat quisque quod vult, nobis autem vi-
detur (nec aliter peritiores , eos roaxime qui pby-
sicam norunt , sensuros existimamus) non roi-
nus singulare, minusve , imo forte amplius fuisse
mira))ile, inter lot tamque diulurnas et acerbas ce-

episcopos operibus et fama singularis, pacata domo
et cunclis referta bonis, eommissa etiam Eedesia ae
plebe tranquilla pace fruenie, migravit ad Dofflinum,
successorem substitutum^ Jani sibi Garthttsienseoi
(sicut diu multumque desideraverat ante) relioqaens.
Servatum est autem corpus ^*us insepultum , osqiie
ad tertiam sequentis hebdomadae ieriam, sereais
diebus et calidis, ita ut nemo desideraret aestaiem,
mirantibus plurlmis, quod nec clementia aeris, nec
circumstantis constipat» multitudiois aestu, nec ce-
reorum calore tabesceret. Ad cujus venerandas ex-
sequias tres accurrerunt episoopi, Dieosis, Gnti»-
nopolitanus, Garnotinus; qui praecedenti die« post
secundam, quam ei in hac sua uUima debllitaie visi-

rebri passipnes, divinam cognitionem atque invoca- B tationem exhibuerat, vix tandem recesserat; ro-

tionem el religiosam nqn perdidisse devolionem,
quam inter eculeo&ardeniesque laminas et succensas
craticulas insupcrabili constantia Ghristianam non
negasse ftdem. Ibi euim, quod infestal, exterius lo-
lum ingerilur; hic ipsa rationis inslrumenla ipsaque
divlnorum et humanorum sensuum, quasi cellarium
mcraoria, inirinsecus impugnaniur; et qui eis prae-
sidet animus, non aliunde iiec alibi quam ex eis et
in eis quibtis juvari dcbucrai, dignioribus scilicet et
ftiiblimioribus, sibiquc pro sui subtilitate conjunctio-
libus sui corporis pariibus, attentatur. Horum alte«
j\Mn in rcverendis marlyribus, alterum miramur in
B. llugone. Ycrumtamen boc illi nec novum nec
rccens fueral, in suae nainqtie meniis excesslbus,

gans, ut si brevi deficeret, post eum (qood et fi-
ctum ost) proiinus mitteretur.

34. Stalim vero ui qus obitus fama percreboii,
accurrerunt, non ej[ suo tantnm episcopatu, sed ei
remotis quoque regionibus innumerabiles popoKi
cereos ac diversi generis oblationes affereotes.
Onints aetas, sexus atque conditio devotissime os-
culabantur pedes cjus, intantum ut sandalia ipsa,
taiiquam tincta pellis, saliva pariter et lacrymis ob^
scurareutur; nam et lactentes offerebantor parvuii,
quo tam sancti corporis tactu adversus omuia nnuii-
rentur adversa. Nounuili etiam sandalia ipsa, ar-
dentiori fide osculando, merdebant; aliquid iodeob
sanctificationem secum ferre volentes. Aonuli ac

quosutique crebros et sublimes babebat, relictis non ^ nummi et res aliae sancto applicabantur corpori, ii

solum caeteris, sed ct semei subse, supernam dulce-
dinera delectabiliter gustare solitus fuerat; unde
ciiam ad id recurrebat afllictus, quod incolumi fue-
rat dulcius. Apparet igitur B. llugonom , sicut et
snnctum Job, ideo tantis tribulationum proccllis exa-
giiatutn, tantisque dolorum fornacibus inslar auri
decoctuin, ut el ad socieuiem sanclorum purior et
clarior hinc exiret, et quoil non superficie teuus, sed
ex toiis medullis Deam dilexerat, mundus agnosce-
ret, dum ab ejus invocalione nec doloris nec phre-
nesis vis eum ulla compesceret. Quid plura ? Iii his
usqtie ad ultiinum perseveravit spiritum. Erga suam
Carthusiam, cjusque priorem indignuni (quod sine
lacrymis non scribimus) specialem dilectionem, eo-

eo sepuho pro reliquiis haberentur. Aderaot ei
noslris et Galesiensibus atque Exeubiensibus plures
conversi, sanctissimae glebae custodes assidui, moaa-
chorum quoque et clericorum cuni ecciesiasiicis
apparatibusgregesquam plurimi ; tantus autem con-
cursus undique fucral populi, et lam grata coociis
etiam defuncti praesentia, ul vix tandem eum per-
miseriot sepeliri. Deniquc quinta defunctionis die,
lertia, ut diximus, post Pahnas feria, decepemnt
turbas, promittentes quod ipsum extra ecdesiam
effcrreut, ut eum liberius et intuerentur et unge-
renl. Ilac itaque spe exeuntibus, et iia ecclc&ia
Beatai semper virgiuis Blariae, ubi sepeliendus f rat,
ex parte vacuata; obseratis protinus firmissimeja-

roni io tantis afflictionibus niemoria non carendo, tx ntiis, sacri corporis veneranda^ reliquiae, io praepa-

demonstrans.

33. Annq itaque ab Incarnatione Domini mille-
simo centesimo trigesimo secuudo, setatis porro siis
ad minus octpgesimo, mense quario, cousecraiionis
aulem itidem ad minus quinquagesiuio secundo,
.KaleudisAprilis, sexta aote ralinurum Dominlcuiu

raio sarcophago, cuui multa reverentia et iogenu
lameolantium pariter et psalleiitium clamore, p<H
nuntur. Frequentia porro turbarum ctrca sepulcrum
ejus, modo rarior modo densior, ob spem difios ia
se miseralionis, propler ingentia beati viri loeriu»
nuiic uaquc pt:i*scveraU

Digitized by

Google

AlillO DOVUII VGLXXXYIII.

GIJIGO

CARTHUSl^ PRIOR GENERALIS

UUJUS NOMIMiS SECUNDUS

BERNARDUS, JOANNES, STEPHANUS DE CHAIMETO
CAR^^HUSIANI

NOTITIA IN GUIGONEM

(PAMac, Bibliotheca medim LalinUaiii, Ili, 455.— De aliis vide infra PraefaUonem Petri Franciscl

Cliifflelii)

^ Guig0 II ^ CarihuiifD prior generalis, qui abdicato an. 1176 generafata, diem obiii an. il8S, auctpr
habetur libri incapiia 56 divisi, De quadriperiHo exercith celiw, rerum saecularium declinaiione, meditatione,
oralione et opere manuum. Hunc cum alils aniiquis monumentis non dissimilis argumenli edidit Petrus
Franciscus Chifflelius S. J. Divione 1C57» S»., in libro cui litulus : Mantiale Solitariorum^ ex veterum
Patrum Carthusianorum cellis depromptum. Recusum cum iisdem in Bibl. Palrum Lugd. tom. XXIV, pag.
1468-1501. Forlasse buic Guigoni iribuenda etiam Scala paradisis\ve Scala claustratium, seu tractaius
de modo orandi^ et de tita contemplativa ad fratrem Gervasium ; edilus inter S. Augnstini Opera in
appendice, toro. VI, pag. 645, edit. Amsl., et inter S. Bernardi , tom. il, edit. novse, pag. 525-550

SCALA PARADISI

SEU TRACTATUS

DE MODO ORANDI ET DE VITA CONTEMPLATIVA

Guigoni U fortasse aseribendus.
(Exstat inter S. Augustini Opera, lom. VI, seu Patrolofias lom. XL, append.> col.;^997.}

Digitized by

Google

787

K\

SUIGi

GUIGONIS 11 CARTHUSliE MAiORlS PAIORIS

m

WSA ST ff\X.?.

GARTHUSIiE PRTORIS

- :.-2L

EJUS NOHIiaS SECUNDI

LIBER DE dUADRIFEKTin) IIERGM» €Ell.

ACGEDCNT

B£RNARDi Garthusi6& PQrlarum primi prioris; JoANfns» Stephani db Chalmbto, ej

Carthusifla monachorum,

EPISTOLiE

NEGNON

AUo^ixiiiiTX III papue ad Arihaudum priorem Carthusiw Alveriw Episiola,

{Bibl. PP. XXIV, 1463, ex Manuaii Solitariorum^ cura ei studio Petri Francisei Chiffletu. sodeutb

lesu presbyteri, edito*)

DE SEOUENTIBUS OPUSCULIS PRiEFATIO.

Quiabsec opuscula euris nostris luceni nunc prloittm A
aspiciunt, e( ignota fuiase videntnr etlam Tlieodoro
Petnco» qui nusquam eorum meminit in Biblioilieca
Carthusiana, nosira sane interesse credimus, ut
quibus cx bibliolhecis, et qiiam veiustis ex codiei»
bus prodierint, quibus ab auctorrbus conscripta
fuerint, et qualia denlque sint, per nos ipso in
operis vestibulo Intelligatur.
i. Li^t De quadriperlito exercitio eeilw ^ auetore

(ut Melur) Guigonet priore Cartliusia, ejuM

nominis secundo*

Hunc librum ex codice Carthusiai Portariun de-
tcripsimus» deinde excodice Carihusi» Parci, in
Cenonianif, accepias variantes aliquoi lectiooes, ubi
opus fuii vel texlui ut saniores aliigavimus, vel ad
nosirunvesemplar inier uncosadnotavimus^pneinissis B
iitieris Par : quibus Parcensis codex signiGcarelur.
Qui autcm lias diversas lectiones ad me iransmisit
vir bumaiiissiinus , atque admodum venerandus,
dooinus Joaniies Chauvel, gcneralis scriba ordinls
Caribusien$iSt simui admonuit eum codicem Par-
censem de illorom esse numero quos sancius Gau-
frldus de Lauduno, Cenoinanensis episcopus ( sic
enim vulgo nuncupaiur, quamvis nuUa Romanae
sedis auctoriiate vindicatus), Carihusiae Parci fun-
dator secundus, ei domui conlulii circa annum
Chrisii 1244. Quod si iia habei, affirinare necesse
erit descripium esse Parceiise illud cxemplar ante
annos circiier quadringentos. Portarum vero codex,
eiiam velusUor ex eo dcprehcndiiur, qiiod habei
voces qiiasdam reniolioris aevi , et a puro Latio ^
inagis abhorrenles, quaj in Parcensi cmcndata

reperiuniur. His quasl vestigiis deducti, Uium B.
cui iraetaius isie inseribitur , priorem CarilNisit
Wiitheamensis, haud alium esse censuirous a Bo?one,
magnsB religionis clspiritus propheticl viro, qoeiD S.
HugonisLiucolniensisepiscopi Vila prolixior,q«oqoe
in libros digesta ab auciore eius domestieo, Hugeu
ex priore Wiitheamensl ad episcopatum assuDpto;
anno Christl fere il86» in ejusdem WiUbeameMii
Carthusiai adminisiratione | suecessisse conflrroat,
cum aiiie quinque admodum annos magnopere aocloi
fuisset, ui Anglorum regi Hngo idem Wltiheanen»
domui praefuturus concederetur : sic eoim baliel
Viu llla S. Hugonls , lib. ii, c. 5 ; in consullatione
Pairum Carthusiensiom super eo negotlo : iJssi
Bovo , quem postea priorem Witthamieg Itec Mrpiis
referentem audivimuSy a Deo em$u verhum rept
asserebat; de Hugone liaic sulijiciens : Credite «^
parvitati. ItUer prtBsipua Eeeiesite sanctte iumiMfii
iptum in breviaudietis,supercandeiabrumecciesisttici
regiminis subievari. Dudum mihi tnrtutibns Supt
episcopus potius visus est quam monachut exstitiut.
Notatu autem digna res esi, quod in dedicaloria
scribitur : B. Prior pauperum Ciirieti, qni in Wittltem
commqnenles : ordinem sunt Carihusiensem profem-
Qua forma ei Guigo prior Y majoris Carthosid; stc
ordiiur prologum Vltae S. Hugonis episeopi Graiia'
nopoKtani. Domino et Patri ciiarissimo , ee reveren-
dissimo sedis apostoiicm pontifici Innocentio,C»rtbS'
siensium pauperum servus tnutiiis Cwgo, perpelse^
M/ulem, ctc.,eiCarihusiensesMajorevi,inlerepistoiH

Pelrl Cluniacensis, lib. vi, epist. S3 : Petre yesers-
biii et honorando Dei gratia Ciuniecenslem sbbutit

Digitized by

Google

L1B£R DE EIEIiaTIO CELL^E. ~;PHi£F.

790^

fral$r kumUh pauperum Majorevi prior voealui, cum h priorem, datk» ad annum 1185, teslcs inscribunlur.

eudem pauperibust mlemam a Dormno ialuiem.
Ul minime diibium sil quin Carihnsiani prisco svo
pauperet vulgo cognominati fuerinl; quod scilicei
eonim viclus ac vesUtus ycI tenuitas vel asperiias
prae caeteris emineret : quam in rem, videndus prseter
alioi Petrus Venerabilis, iib. 11 De miraculis, c. 28
et 29, qui et quanii fecerit Carthusiejise instituUim
sxpe alias declarat; praesertim vero libri sexti
epislola duodecima ad Engeoium papam, vicesima
quarta ad fratres Mayorevi , et qusdragesima ad
Basilium priorem Carihusi». Nunc porro procedamua
aJ inquirendum bujus auctorem operis : quem eisi
Dcuter codexdenomine appellavit, quibusdam tam^
ittspersis rernm adjunctis, ad Guigonem ez priore

priore ioco Bovo Caribusiae monaclms, tom Goigo
cx priore domus ejusdem. Et haec quidem impras-
scniiarum ex conjectura. In posterum &i quid diver-
sani In sententiam novae lucis affulscrit, nos in eam
iiliro aciubentes concedemus.

C»torum in hoc opere mirari quis pcssit quod ait
auctor , cap. 28, reprobos angelos chariutetn nun-
quam habuisse, adeoque chariiatis quideui capaces
fuisse, non tamen charitatem capientes ; Ezecliielem
pro se allegans, cap. xxvui, versii 15, juncu inier-
pretatLone sancti Gregorii papae. Ruperii sane
institlsse videtur Testigiis, hoc ipsum asserentis lib.
1, De operibus Trinitatis * cap. i6, et eodem ex loca
EzechieiiSi imo et Gregorii pap«, qnem iiic sublegit

Carihusiae, ejus nominis secundo, nos quasi manu H ac peoe transcripsit. At istosseu Patres seudoctores

deduxil qui niminim abdicato generalatu, ad annos
duodecim superstes, privatam iu Carthusia vitam
egit; obiit autero v Kalendas Octobris, anno Cfaristi
1188, cum jam ante biennlum Bovo Wittheami
priorem agere coepisseL Nam in primis auctor,
eapiie 15 , et passim aiiis locis Cartbusianum se
prodiL Deinde cum citet pluries juxta antiquam
furutam siatula Guigonis, quae postea anno Christi
1259, aliter digesu suut; medio lempore inler
Gaigonem primum (qui scripsit circa annum 1150)
qtaonum 1259 scripsisse illum necesse esu Ad haec
eodem illocapite 15, et iocis aliis, loquitur tanquam
potestaiem babens, ac priores ipsos totius ordinis

Biint qui explicant de charitato acluali,quam angelos
reproboft nunquam habuisse haud iniprobabile est,
praesertim posita quonimdamsententia,asserentiuni
eos uno tantum instanti a prhno suo conditii ad
lapsum osque perstitisse. Quia tamen probabilius
est tam brevem non fuisse angeloruro viam^ et quia
frustra infusi viderentur babitus supernftturales, si
nuilum onquam inactum prorupissenl ; n.alim dicere
cum Joanne Martinon, disp. 43, de AiigeHs, sect.
5, n. 41, Ezechielem cum Gregorio poiius intelli-
gendos de chariiate , non simpliciterj eed aucta per
merita ; ut indicat verbum repleri ; vel etiam coMwm-
mata per beatiludinem et gloriam , ubi charitae in

Garthosienais velut io geoerali capilulo praesentes p octu eecundo tauto major ei inten$ior est , quanle

alloqnitur, et ea sententiarum gravitate compellal,
qu£ aut geiieralispraepositi auctoritatem»aut saltcm
ejtts magisiratus olim gesti reliqoias redolet. Fuit
fgitur auctor et Carthusiae incola, et praicipuae in ea
dignitatis. Atque haec omnia vix invenias in quem
apteconveiiiant,cumabunohocGuigonediscesseris:
<Ie quo haDC tradit quidam (jus ordiois scriptor ;
Magnueion^ vtr, adinirabili docHUate^ et prudenlia
tine dubio humana majore^ coniemplationi ac qjuieii
impente deditui , a eapiiulo generali abiolutionem
Veliitel accepit^ onui iUud iibi long/i gravinimum
euuiienif quod te minue idoneum pularet, propter
inexperienlioin rerum humanarumt quae muUa dini-
narum contemplatione negtexerat. Piui tandem Guiga
mritum ad lucem emitlit perpetuam^ v Salandat {>
Oetobrit 1188, anno 12 post abtolutionem : non tam
vivendiratione commendabilit^ quam quibutdam $upra
humanum natura curtum diciit faetitque admirabHit.
Appellabatur ideo a pleritque omine non inani Angelus ;
qui ob vitw innocetUiam, angelorum feriat potlera a
morte luce apud superos agere meruit. Ita, si nostrae
conjecturae locus est, edidcrii, Guigo opus istud ad
Bovonem Witthami® priorem circa aiinum Clirisii
1187, spiritalisejus uieri Glium se appellans, fortasse
qood ilio praefecto spiritus, aut conscienliae suae
arcaoorom conscio arbiiroque usus fuissel in Car-
tliusia. Sane Bovonis prje Guigone excelientix
nonnuUius argumentum est, quod in tabulis rei gestx
mier abbatem DooacvaUis et Jocciinum Carthusi»

visio Dei praatat actui fidei. Minus autem probabih»,
est quod aiuiit Hugo de Sancto Yiciore in Summa
Sentenl. tracl. 2, c. 2; Peirus Lombardus in2,
dtst. 3, part ii; Bonaventura ibidem, dist.4, art. 1,
quaest. 2, et alii nonuulli, aiigelos malos in staiu
purac naturae crcatos fuisse, nec ulla gratia seu cha-
riiate habituali praeditos ; quod angelico Doclori
adversatur, quaest.62, art. 5, imoet sanctis Paicibua
Graecis aeque ac Latinis, si bcne iliorum mena
percipiatur. Vide interpretes Ezechielis, adlQfmni
propositum , et theologos scholasticos io ciuta k)ca
Magistri et S. Thomae , necnoo Petaviiiiu, tom» 111
Theologicorum dogmatum, lib.. i, cap. 16.

//. Bernardi Carthusim Portarum printi priwris
epistoke tret.

Ili4u8 Bernardi, Porlarum primi prioris, ete;ios
discipulorum JoannisacStephani, quas hic dedimus
epistolas, uiii debemus membraneo et bonae nola
ms. Godici inclyti monasterii Juriensis, quod olim
a primo suo exortu Condatescense^ exinde Saneti
Augendi sive Eugendi, novissioie Sancti Claudti
nuncupatom est.

A fundata Portarum Carthusia, hoc est» ah anno
Cbristi 1115 usque ad aiinum circiter 1260, quinqoe
omiiino Bernardos priores ei domui praefuisse com-
pertum noiiis est, vcl admoiiitu domini llugonis
Uuat, in Carthiisia M^jorevi coadjutoris, vlrf
huiiianissimi , et sui uiaxiiue ordinis historiarom
scieutissimi ; vei inspectiooc ipsa autographarum

Digitized by

Google

791

veieroin Iftbularum.

GUIGONIS U CARTHUSLE MAJORIS PIUORIS

792

In

ncndis nihil aJmodum negolii fuit. Quai;tum enim»
cognomentu de ftirrf,ex priore Portarum pnefuisse
constat toti ordlni Carliiusiensi ab anno 1253 ad
ii58. Quinto cognomen fiiit de Samia, qut el ab
anno circiter 1256 ad !260, Porlarum priorem egil.
At SkVtoH Bernardos tres superioris xvi Portaruin
prioi^es ((|U0s ploriquc scriplorcsin unumconnarunt)
disiiigucre sniie quam op^rosum est. Paucis rem
cxsequar, quoa I lauien orgumeuli ratio feret.

Pi-liiius Beniardus Porlaruin prior, idem et fun*
dator ruit, ex inonacho Benedictino Ambronlacensi ,
aiino Chrisli 1115, unde et Portarum Carlhusia,
piimumaniajorcCarthusiaeisAlpes jtire aniiquitatis
lociim oUtinct, et est ordiiiis tolius post sccundam

quarto et quinto dlscer- A nensis Bemardum MoTiennen%em episcopum^ in pri«

vilegio eidem Blcclesix concesso, a Conrado Roma-
norum rege, anno regni qus octavo, die^Appari-
tionis Domiiii (ncmpe 6 Januarii), auiio Tero ab
Incarnaiione Domiui 1146. Abdicarit aatem anno
eodem, vel proxime sequenli 1 U7, quo illum vidimiis
Portarum duniaxat priorem, die mensis Decembris
21. Hic est Bernardus de Porta, sea de Portis, ad
quem adhuc privatum gunt epistol» S. Rernardi
Ctarevallensis abbatis 153 et 154, in quibtts fesu-
tur se ejuK hortata et crcbris epistolis incitatum,
sermones aliquot Gonscripsisse in Cantica Salomo-
nis. Eumdemqiie Bernardum de Portisablnnocentio
papa 11 vocatom fuisse ad aliqoem episcopatuin
in Longobardia, Mediolanensem dlcunt noonoHi, ne-

Calabricam leriia. Ilujus obitum bac forma adno- ^ seio quo certo et ftde digno auetore tesutur idem

S. Bernardus, seqnenti epistola 155, qua rogat ira-
pense Innocentium, ut Bemardus de Portts congmen-
tiori loco atque alteri populo reservetur. Nec fiti-
stra ;nam iileproLongobardio episcopatu sortitos
est BeUicensem per id tempus quod designavimas.
Dictus est autem de Pordty a quopiam bqjus nomi-
nis praedio ? Eodem ipso fortassis, in quo Porrarani
Carthusia fundata est, cui sese addixit. Saltom eotm
illum jam olim Porias appellabant, quod in eo na-
liv» ipsae rupes, certis locis velut artificis manu
excitas portas ementireiitnr. Dicet quispiam» veteri
se iit Bernardus Maurienuensis a Bellicensi fuerit
plane diversus ; argumento necrologii Majorevi, in

laiura legi iu Neerologio Majorevi (ciijusnomiuisori-
f^<incm indicabimusin appendicehujiis Mauualis, num.
51 ) . Pridie Idus Febrmrii obiil Bernardus, primus
prhr Portarnm, MCLll. Scd jam muJlo ante
abdicaverat. Elenim ex tabulis M:i}orevi , amio
Cbristi 1147, dic feslo S. ThoiusB aposloli, me-
miuit Bcllicensis sui episcopatus abiJicati Bernardus
de Porlis, idemque Portarum lunc prior. At erat
jamepfscopusBclJiccnsisWillelmusKaleudisScpiem-
bris 1141. Testatur cnim Falco Liig.lunensis archie-
piscopus, co anno Chiisli 1141, iiuiiclione iv, ponii-
ricatus innocentii pnpx U anno xiij,. sui porro epi-
scoputus annu sccuudo, Kaleiidis Septembris, luna

27, venisse ad sc Bemardum Portarum priorem, q quo adxvii Kalendas Januarii hoc tantum ascribi-

comPoncio, Bosonc, ct Siephano ejusdem dorous

monachis, qui ab anno Christi 1115, (>er viginti

quinque ainplius anr.os In ereino Portarum Christo

Domino deservierant , ut de suae diiiouis limitibus

orta iuter vicinos controversia , ipsius Faleonis

archiepiscopi, necnon Gulllelmi Bellicensis episoopi,

aique Ismionis Ambroniacensis abbatis arbilrio

diriineretur. Fuit autemexindeGuilI«iImusBelIjcensis

episcopus saliem usque ad annum 1157. Cum igitur

Bernardus de Porla (quem a Bernardo dePoriis

iiondistinguimus) tantum monachusPortarum legatur

in dlpJomatc Portensi, dato ad annum 1135, iii

Nonas Maii ( de quo et nos infra, in Stephano de

Ghalmeio), ilJum mcdio lempore inier iii Nonas

tur : ObiU Bernardus de Porlis^ monachut et tpitciH
put BeUiciif MCLII, Adnolaudus enim videbatur
etiam episcopatus Mauriennensis si eidem quoqiie
obtigisset. Yerum cum moricns Bernardus de Portis«
nec esset Mauriennensis cpiscopus, nec Bellicensis,
sed tantuin Portarum prior, a Ikllicensi polius epi-
scepatu appellandus fuit, ad cujus titulum prinoo
consecratus fuerat. Nuac rcliqua prosequamur.
Prior erat Portarum liernardusde Portis anno 1147,
ex episcopo Bellicensi et Mauriennensi. Igitur Ber-
nardus Portarum primus prior ac fundator, qui vi-
xit usque ad annum 115S, Bernarduin de Portis jam
ab anno saltem 1147 sibi suffeceral. Obiit autem
uterque hic Bernardus ^nno 1152, fuiidator pridie

Maias li55,et Kalendas Septembres anni 1141, epi- D Idus Februarii , alter xvii Kalendas ianuarii ; sed

scopiim Bcllicensem fuisse necesse est ; imo medio
t^,mpore inter annos 11^ et 1138. Nain Bernardus
de Porlfs fuisse quoque asseritur Mauriennensis
«'piscopus post Airaldiim, cujus obitum anno Christi
1138 ascrilmut Mauriennensos. Meminit certe
Airaldi et Bernardi episcoporum Mauriennensium
dx ifionuchis, Gaiirridus abbas AltccumlKB in
¥i.ta sancti Pclri Tarentasiensis episcopi (ut est
iii ms. meo exemplari ) lib. i , cap. 16, et
utrumque e Porlarum Carthusia assumptiim afiGr-
maiit Maurieunenses. Videtur ergo Bernardus de
Portis Idisse Maurienncnsis episcopus cx Beliiccnsi,
nb anuo 1138 tisque ad annum saltem 1146, cum
al>pcJl:Uum Jcgerimus in mss. tabuljs t^eclesix Vicn-

tamen bic prius illo; quia more Gallorum vetcrum,
annus hic 1152 ducendus est a Pascbate, vel ab In-
carnaiioDe, hoc est, a 25 Martii, non autero, ui
nunc , a Kalendis Januariis. Ab obitu Bernardi dc
Portis, usque ad obitum Bernardi domus Poriarum ,
fundatoris, sunt dies omnino 58. Per hoc tempns
superstes Bernardus fundalor Antelinum scaNjin-
telmum, suum olim novitium, tunc aulem ex priore
Carthusiae, Bernardo de Portis in Portarum prio-
ratu subslituit. I3iiiisque et idem csc Beriiardus prior
Portarum, de quo auctor sequalis Vitae S. An(elii:i,
cnp. % dicit quod Antclmum in Carlhusia Portarum
receperil; el cap. 10, quod jam seniogravis, domus
Porlarum pra'fccturam in Anlelmura dciivari!. Pra?-

Digitized by

Google

795 LIBER DE EXERCiTIO — PRiEF. CELL^. 791

fiiU Anielinas fere bicDnio'» usque ad anuMm 1154, A nuineramus) a naiiviUle Cbrisii vel a Kalendls Ja-

indeque ad suam cellulam in Carlhusiam primariam
rediit. Post ^ovennium» neuipe anno 1105, conse-
craius est in episcopum Belliceiisem ab ipso Alexan-
dro papa III, die Nalivitatis beaue Mari» virghiis,
qiix (um in Dorainicaai iiicurrcbat : cum neinpe
esset litiera Dominicalis F. obilt auieiu anno 1178,
episcopalus sui xv, sexlo Kaiendas Julii, post Coni-
pletorium : et ejus depositio, seu dies sepuitune sic
cst adnotata in Necrologio Majorevi : v Kalendas Ju'
iii obiil Nantelmu$ BeUic€nsi$ epteeopue. At in Ec-
desia Bellicensi coliuir ipso die obitus, seito Kalen-
das Julii, sub nomine Auteliui, ciun tainen el eum
Garthusiani, ei ipse se Nantelmum appellaret. Yide
appendicem, num. 2.

nuariis 1153, qui tanicn adhuc erai lanluin 1152|
Gallis a25 Marlii sequeute suum aunum 1153 au-
spicaturis»

Posi Bemardum secnndum, cognoinenlo de Por-
tis, fuit Nantelmus prior Portarum terlius, fere per
biennium, hoc est ab anno 1152 ad 1154. Cui abdi-
cauti, ul iu suain Cartbusix solitudiuero se rccipe-
ret, successit Bernardus lertius : qui deinde creatus
ab Alexandro papa 111 Diensis episcopus, virtutibus
et miraculis claruit.

De Beruardo primo hm in codicc ms. Portarum
se legisse inihi testatus est domnus llugo Buat :
JSonnuUoM epistolae ad virlutem et ad vitam religio-
tam commonenlee ecrtpeU^ quQrum pra^cipue habenlur^

Nantelmo exccdenti e Portarum prioratu, anno ^ od Falconem decanum Lugdunensem^ et ad eumdem

1154, successit Bcniardus, tertius ejus nominis Por-
larum prior, et ciinde Diensis episcopus, de quo
nomenclatura priorum Carthusiae, anliquis statutis
et impressis manuscripiisadnexa,subGuigone priore
Carthusi^e, hujus nominis secuiido, circa annum
Christi 1176: Eo tempore floruit dominus Bernardus^
olim prior Poriarum^ postea episcopus Diensis^ qui
mortuos suscitavit^ teprosos mundavit^ et innumeris
aUis claruH miraculis, Et in codice ms. Portarum
Irgisse se asserit, jam supraa nobis laudatus domnus
llugo Buat, haec ipsa verba ad paginam 42 : Sub
beato ponti/ice Alexandro tertio^ nobis ereptus est do-
mnus Bernardus prior quondam nosler^ vere vir Dei

jam episcopum faclum^ ad Aymondum de RohiereSf
ad Rainaldum inclusum, ad moniules de Lugduno^ ad
Berlionem epiScopum Bellicensem^ ad moniales do
BlesiOf ad Eugenium papam , ad divum Bernardum
ClarevaUis abbatemp et ad Ismionem abbalem Ambro^
niacensem, quw omnittm est pulcherrima^ in qua de-
clarantur causrn cur monasterium dereUquerU^.el ad
eremum Portarum transfugerU ; incipiens in hcec
verbtt : [In montem salvum te fac, ne et tu simul
pereas.] Ei his episioiis ires tantum ad im)s perre-
nerunt.

Prima ad Aymonem de Vareiines, et Aymoaem
de Rohoria, De fuga saeculi. De quibus viris memi*

ei sanctus, ut episcopus Diensis prw/iceretur. Tum pa- p nil his verbis tabularium Arveriae, iiUer ejus domu^

gina sequenli : Itaque sanctus vir Bernardus episco- * ''^ ^ ' " — ''^ "" --i--fi-—

patum Diensem mira palientia, inajori pietate, et fer-
ventistima charitate gubernavit, ovesque propria mi"
rabili dexteritate de fauce tartari eripuit et UberavU,
Bernardo buic terlio, cum ad episcopalum Diensem
vocatiis esi, successisse videtur Siephanus prior
Portarum, cujus nienlio ad annum Christi 1171, in
bnlla Alexandri pap» IH. Ac foriasse hic ipse esl
Slephanus de Chalmelo,de quo infra. Stephano
successit Boslhannus, queni appellat bulla Lucii
papae III, data ad iii Nonas Februariasll82, indi-
ctione i. Bernardum vero terlium quia plerique
omnes scripiores, eliain Carlhusiani recentiores,
ut Petrus Suior, Petriis Dorhndus, Theodorus Pe-

benefactores. Aymo et Hugo de Varennes esdificave^
runt Ecclesiam, nempe Arvcriae. Aymo de Rivona
fecit dormitorium fratrum.

Secunda est ad^sanctimoniales Lugdunenset, hor-
tatoria ad capessendam magno animo, quaiii recens
susceperant, regularem disciplinam. Duo pueliarum
ascf leria Lugdunensia memorat Lcidradus Lugdv-
nensis archiepiscopus, in epistola adCaroliim Ma-
gnum : In eadem^ inquit, civitale atiat restaurmi ee-^
ctesias. Unam quidem in honorem Sanetm £uUttim
(ubi fuit monasterium pueUarum) ttt honorem S. Ge-
orgii : quam de novo operui^ ei ex parte maeeriat
ejus de fundamentis erexi, Tum paucis interjectis :
Monasterium quoque puetlarum^ in honorem taneti

tr;eus et Laurentius Surius in Vita S. Slephani Dien- D Petri dedicatum^ ubi corpus sancti Annemundi mar-

sis episcopi, cum Canisio nostro, et Saussayo in suis
Mariyrologiis, ct aliis plerisque, nunc cum Bernardo
primo, luoilo cum secundo confuderunt, sic iiobis
illi cx dictis discerneiidi sunt.

Priinus Bernardus, fundator domusPortarumanno
1115, ex monacho Ainbrouiacciisi, prioralnm jani
abdicaverat die sancii Tiionix aposioli 1147, Ber-
iiarduni de Poriis cx Beliicensi episcopo sibi sub-
siiLuens.Ai Bernardo de Porlis inorlii:) 1152, xvii
Kaleudns Januarii, ei snperstes Bernardus priinus
Naiiiclinum ex priore Carthusia;, Portarum priorem
coiistiluil. Nec inulio post, ncmpe diebus 58 post
obitiiin Bornardi de Portis, exccssit e vivis Bcrnar-
dus prisj.ns, piidio Mus Fcbruarii, anno (ul hodic

tyris humatum est (quod ipse sanctus martyr et ^pisco^
pus institnit) ego a fundainentis tam Ecctesiai quam
domum restauravi : ubi nunc sanetimoniates numero
Z^seeundum instltutionem regularemviventet habitare
videniur, Cnm autem nunc scateat Lugdunum mo*
nialium coenobiis, de S. Pelri roonasierio Benedt-
ctinarum , etlamnom opibus ac religione incly to,
Bcrnardi Portensis epislolam accipio ea raiione qiiod
cjus a!VO unicuin Lugdiini fuisse existimem. Nam
vetos illud S. Enlalise (ubi nunc tcdes S. Georgii)
siio tempore jam desitum indicat Lcidradus. Alia
porro omnia puta Clarissarum, Carmclltananim
Aniinniiaiaruin, et cxtcra, post Bcrnardum fuudata
cssc non dirbium est.

Digitized by

Google

795 ^UlGONiS li CARTlIUSiiE MAJORIS PRIOIUS 7S$

Tertia ad Ratnaldum Inclusuro » quali(er coraro A epheopi^ abbaie$t aui cujuieunqu$ atgninau penm

ade$sent. Nam S. Antelrous prioratii majoris Cartim.

Horoino ail vivendum. Ecquls easet Rainaldus isle
inclusus , docuit me veius membrana e tabulario
liajorevi, quae incipil, Guldo de Aranda^ descripta-
que est a nobis in Appendice bujus Manualis. Ea
diarta sine nola temporiSy cum imer tesies Hugo«
nem Majorevi procuratorem subscriptum habeat,
quem ali» tabulac ctrca annum Cbristl 1154 id mu-
neris gesslsse significant ; vel ex hoc indicio, Rai*
naldi ad S. Ragneliertum Inclusi setatem agnoscat
licet, quod et et ipso tabularum charactere depre-
hcndere esi. Fuit Igitur hlc Rainaldus eremiu in-
ctttsus, seorsim a fratribuscellam habens, haud pro-
cul a monnsterioS. Ragneberti Benedicitnorum, quod
duabus admodum leucis borariis abest a Portarum
Carthusia : et a Ragneberto Radcberii ducis filio ^
nomen babet, quem olim Ebroini nequitia martyrem
feciL Prius auiem id monasterium Bcbronnense
nuncupabatur, a Rebronna quo ailultur torrente :
ac fundatum fuerat a S. I>omitiano abbate, ad Ka-
lendas Jullas Martjrologiis inscripto. In cujus viia,
quam ex veteri ejusdem monaslerii codice olim de-
acripsimus, eroendandum est iliad, quod S. Domitia-
nus Juliani ApoalataB persecutionem fugtsse dicitur,
Non enlm Id convenire potest cum iis quae adduniur
de Domiiiani congressibus cum Yincenlio Lirinensi,
ililarlo Arelatensi, et Eucberio Lugdunensl , qiu>8
annis fere ceotum poat Julianum floruisse omiies
norunl.
IIU Joannis Portarum monaciii eptsloiw qumque.

siae abierat anno Christi il51. Inde vero ex priTaio
prior Portariim fuit per biennlum, ab anno scilim
1152 ad 1154, quae terapora cum Joanne de Moule-
medlo apie coinparantur. Vix autem adducor nt
harum epislolaram auctorem af^oacam Joauiem
quemdam, ex abbate Abundauti»» moiiachuni Arw-
riae ; hoc esl, ex Augustiniano GarthusiaBUffl qu
noDnuUis In schedis kgitur anno Christi 130ie im
abtisse :■ quia iia qu« dixi argumentia Joaones kie
noster et Portarum Carthusianus, et illo Joaooe
antiquior deprebenditur.
/ V. Stepiiani deCiiaimeiOt monacAt Poitofum^ epiifefe

ad notfitios Sancti Sutpiciif Be perseveramu or-

dinis.

Ricbardus de Benuntia (ut legi in autographis U-
biilis, dalis ad lertium Nonas Maii » aniio Cbruiii
1135) aliquot fundos dedit Carihuslae Portaran,
in manu domm Bernardi prioris : sub lee/tmomeme-
nachorum ejusdem ioci^ Bemardi de Porta^Botom
procuratoris, Sttpltani de Chalmeto adhue nortrtt. Nee
raro alias in eodem archivio Porteosi hunc Stepba-
num ascriptum reperias, nunc novitiuin, nuocmo-
nachum Portarum. Haec porro habet codex ejasdeia
Carthusiae. Steplianus de Chalmeto^ nobilit fcsen^
nobiiior pietate^ fit Portarum monachus anno 1135.
NonnuUa pia opuscula conscripsit^ et epiiiolss sA
diversos^ epis sanctitatem redolentes^ transmiat. Di
versus est hic Stepbanus a primo et quarto cjosdoa

CarthusiasPortarumsemonacbum proflietur Joan- ^ norainis prioribus Majorevi et utroqiie juBior. m

nes bic, Inido epistoke quiniae ad Bernardum ne-
potcm ; quem cum his aUoquitur verbis : Novimus
entm, de domo in qua ea« et de Carihusiensi , el de no-
strafetde aliis hujus propositi^ particulares eaisse ;
quorum nonnuili posi paueos dies, atiqui vero post
paucosmenses o6t>rttn( , Carthusiaiium quidemeum
fttisse significat, non tamen de primaria Carlhusia,
aiit etiam de domo Portarum. Fratrem auiem se
diclt came et spiri$Ut Stepbani illius quem epislola
6ua prlma vehementer cohoruitur ad vanitatem sae-
ciili abdicandam. Quo uiihi arridet coiijectura, hunc
ipsum esse Joannem de Monte medio, Carihusi»
l^ortarum monachum, cigus meotio ad initium pri-
luae epistole Bernardi Poriarum prioris ; quj fratri d
suo Stephano de Chalmelo auctor fuerit atque Iior-
tator ad viue saecplaris sarcinam abjiciendam* Di-
versireiiim cognominibus distiiigui fralres, in nobi-
liUus pneserlim familiis, uti nunc passim videmus«
ita et prioribus sxcuUs lu usu fuil. De boc ipso
Joanne« accipiendum puto aniiquuiu auclorem Viue
S. Afttehiii ReUicensis episcopi, cap. 13, apud Su-
rlum, d6 Junil. Antolmus, iiiquil, ex priore prima-
rioe Cartbttsiae factus prior Poruruin, post Rernar-
4lum qui senio gravls praefecturam suam iu cum
derivarat,. Domno Bemardo prwstabat revereniiam»
Hlum sibi anteponeas, Idemerat erga reHgiosum C/tri-
sti servum Joannem^ cui adventanti solebat revereuler
oisttrgere. Nec id unquam proslermisil , etiam cum

Btephanum Majorevi primuiu priorem obiisseeertao
est 4 Januarii 1118. Quartus autem praeesse coeperal
anno 1150 vel 1131. Dubitari verisimilius possiti
nuin Slephanus de Chalmeto, idem ipse silStepba-
nus prior PorUrum, cujus mentlo In Bulla Alexan-
dri papae Ul, Portensibus daia anno 117l,quieral
ab ejus conversione ad vitam monasiicam aoottsSC
vel 57. Caeterum, S. Sulpicii domus, cujus nofiiM»
specUt haec epistola, dioecesis IkUicensls foit, or«
diiiis porro Cislerciensis ; fundaU ab Amedco, Sa-
baudiae comite, anno Chrisil 1150, ex Pouliniaceosi
u;onasterio mouachis eo deductis ; ut docent fanls-
tionis tabulae aniiquae, apud Sainuelem Guicbenoa,
virum eruditum, In Historia Bressiae et Bngeyi. Ccrie
hos novitioOsad quos scribitStephanusdeCbalmetQ»
iion fuisse Carthusienses vel ex iUls cjus Tcrbts la-
lelligiiur ; Quia vero quidam , cum ad netirm «<
w«(riim propositum venerintt solent vei de notiro «^
veslrumt vel de vestro ad nosirum suspirare; ne «tf*
et nobis hujusmodi suggestionibus tentator illsdst,
audiamus Apostolum dicentem : Unusqui»qnei$(f'^
vocatione vo/iatus esf , in ea permaneat (J Cor. ^h ^)*
Fuisse tanien per baec ipsa tempora cjusdciD tl-
luli domum aliquara ordlnis Carlhusien^ ^^
* piobarl videlur quod circa annum Cbrisli ^^^*
Guigo primariicCartbusix quiiiins prior, sialuia n»
ordinls a se rcceiis conscripla nuncupavit BcnianlP
Poriarum, S. Sulpicii ct Miloni MajorcTi pnorilmi.

Digitized by

Google

797

UBER D£ EXERCrnO CEILM. - PIL£F.

m

QuoAiodo eoiHi disciplinae suae domesUcae arcanas A VL Appendix, probatioues cofUinens eorumfM(e de

leges tioinini exlerno recognoscendas vir pruden-
tissinuis iransinitlerel ? aut quomodo cum duobus
Carthusianis prioribus leriium Cisterciensem illa-
ruiii arbitrium esse patereiur? Uujus S. Sulpicii
Carthusi» vestigla etiamnum superesse nonnulli
;ifBrmant, haud procul abbatia S. Sulpicii Cistercien-'
sium, in dfcecesi Bellicensi, loco ejusdem moutis
abdilissimo ac pene inaccessoi quem bodieque ab
indigenis Garthosam vocitari dicunt. At Guicbeno-
nus, in Historia ciiata, eisiare ait in episcopatu Gra*
llanopolitano monasterium quoddam S. Sulpicii no-
mino, quod olim Garthusieusium fuisse assorit.
Bxc si vera sunt, harum Garthusiarum aUerutri iile
(oplnor) praefuerit Humbertus prior, cujus in statu-
torum pr»fatione meminit Guigo.

V» AUxandri Papa 111 emHoia ad Arihatuinm ytrto-
rem ArvertiBt de scnumaU stu temporis.

Hujus epistola pontificiae autographuro velus per-
legimus ipsi in Garthusia Arveriae. Gelebrato Turonis
^ncilio ad annum c 1165, Alexander papa ad citfi'
iatem Senonensem moraluru$ acee$$it , quoniam ip$a
i$ieiropoli$ valde formo$a erai et fertUi$. tn quo toco
a Kalendi$ Octobris u$que ad Pa$cha ucundi anni
moram diutumam facien$, umver$ali$ Eccle$i(e nego-
iia inibt pro $ui debilo oficii periractatit, Sic Acta
hujus pontificis, ex codice Vaticano, apud Buronium
anno Ghristi 1163, num. 18. Gum igiiur ex his.con-

primi$ tribu$ 6ernardi$ Portarum prhribui^ ei hi$
itligato Nantelmo , ad huju$ pr0fationi$ numerum
$ecundum di$vutata $uni^

Bix» moram tacere possit, adliujus Appendicis n. 4,
diploma Rainaldi Lugduncnsis archiepiscopi, de no-
mine et origine Majorevi , et quad in eo describuntur
superius aevum spectaniia. Vidlmos certe his ocnlis
in archivo Hajorevi, tabulas Rainaldi autographas ,
datas Aprilimense annil215,et ejussigillomunitas.
Ut minime dubium sit , quin si in probando excii-
tiendoque Valentiniani privilegio peccatuni est , id
erroris Ralnaldo ipsi archiepiscopo, aut ejus cancel-
lario tribuendum sit. Nec tamen a Rainaldo descri-
buntur Valentiniani ipsius tabul», sed quaeilam tan-
B tum toftelicii ab eo iii Majorevum collati declaratio,
quae plur9>tts post YalenttniaBum saeculis a tabellione
quopiam , apud Isemoros, sive Isarnudonim cmi-
scribi potuit ; ac meminisse privilegii Majorevo jam
olim concessi. Quod refert adnolasse , ne quis hic
ascriptionem consulatus, aut caeteram rescriptorum
imperialium formam desideret ; vel causetur absen*
tiam Vaientiniaui ab Isarnodoro (Insulae Gallicae et
Sebusianoruin , eeu mavis Seguslanorum oppido)
annoSSS, cura Galiias obliiiente Maximo tyranno ,
Vaientiiiianus sese in Italia contineret. Nam datum
esse potuit a Vatentiuiano privilegium Rom^e , aut
Mediotaiii,aiioveltalia& ioco,quod ipngo posl tempore
datls Isarnodori tabulis declarareiur. Hujus vero de-

stel Aiexandrum pontificem in civitate Scnonensi claraiioiiis si Rainaidus archiepiscop. aurei stgiili a

habitasse, a Kaiendis Octobris annl 1165 usque ad
Pasclia annt 1165 , et data sit hsec ad Artbaudum
epistoia, Senonis quarto Kaieiidas Martii, quam diem
ibidem egit annis duubus coiisequentibus ; dubium
hxret an ad aniium 1161, vel 1165, refcrenda sit.

De Arthaudo, sive Artholdo priore Arveriae ( qui
ut beatus apud suos colitur pri<lie Nonas Octobris)
haec in sacris fastis adnotata sunt : Vir Dei Arthau-
cftfs, ex Carthu$iano grege ad Bellieen$em pr<B$ulaium
arclaiu$^ $enio conf€Clu$ ad clau$tri $ui (juielem re^
diene^ tit Arverix eremo in pace Deo $pirUtun reddidit.
Episcopus Bellicensis post Rainaldum fuisse scribi-
tur, ad anno Ghristi 1184 ad iiOO. Exinde privatus
vixit ad uliimam usque aetatein , ct annum Ghrisli

se visi embleinata descripslsset , de fide iliius atque
antiquitale lilieret raliociiiari. In cseieris, quod scri*
ptuin falsi redarguat, nihil agnosco. Gaesus est doio
Arbogastis Valentinianus junior, anno imperil sui
17 , Arcadio 11 et Rufllno consulibus ; et quidem
( ut notat Epipliauios in libello de mensuris et pon-
deribus) Idibos Maii, die Sabbati, pridie Pentecostcs
quae tuin in xvii Kalendas Junias iiicurrebat , quae
omnia annuin designant a^rx Ghrislianae 592. Sed
jamprideiu inier Arbogastem et Valenliniaiium in-
vaiuerant odia et suspiciones , ut coliigere est vel ex
Zosiino , iibro quarto. Inieral Valentinianus idem
post mortein palris cognominis , a die x Kaiendas
Decembris , anno Ghristi 575, P. G. Gratiani iii et

1^06. Sane cum illum in cremo Arveriae lateniem ]> Equitii decimo post anno , Ghristi 585. Majorevi

iiivisit S. Hugo eplscopus Lincolnicnsis (aeslate iii-
niirum aiini 1200), proc«uera< in diebu$ 6vij, ut Vit»
S. Iliigonis auclor, ejus aequaiis, qul et addit : Nec
dis$imile$ erant animi pontifici no$tro , ticet in aeiate
di$iimili. Niuiirum sexagenarius tuin erat S. Hugo ,
qoaluor fcre anteobiiuin suum mensibus, cum erat
affectae Jam xtails B. Arthaiidus, ac fortasse nona-
gonario major. Interim vel ex hujus epistolae ai^u-
nientointeUigis,quam vere affirmci aniiquus scriptor
Vitae S. Ansflmi, cap. 15, adjutum maxime ai Gar-
Ihusiauts atque a Gislerciensibus Alexandrum pa-
pani , innegotio schismatis perquam difllcili : qiioJ
et ex Gaiifrido AltaecumlKe abbale colligcre possis,
)u Vita S» Pef ri archiepiscopi Tarcniasiensis.

Valeutiuiano a cubiculis, tenlari jam potuit fides ab
Arhogaste , ac probatae regia merces deccrni. De
Jovino Popa templi Montis asgrorom , cujus ad coer-
cenda latrocinia Mnjorevum castruiu exstructum
dicitur, illuin ego non aiium fuisse censeo a Jovino,
qui dudum promoiu$ a Jutiano per Gattia$ magi$ter
armorum (ut ait Ammianus lib. xxvi) in eodem mu«
nere magistri utriusque militiae, sequontibiis aitqnoi
imperatoribiis fidain operam navavii. Qui ct consul
cum Lupicino ad annom aene Christianai 567 , qtio
etiam anno Remis data sunt ad eum duo rescripta
Valenlitilani et Valentis linpp. ieg. 9 et 10 Cod. Th.,
De re mt/t/ari. Aquoct origincm dtixit uxor Goiiscntifi
de c(ua sic Sidonius in Narbonc (carm. 25) :

Digitized by

Google

m

Hmc iummiingenu viro^ $imuUiue
Smmm<e no^iliiatd atq^te fotmm
Juneta e$t femina^ qwe domnm ad mariti^
Frieei imignia {raMferem Jomnif
Impievit trabeii larem eophista^
Qai et Chri$tiam$iimut in tesUmenlo S. Remigii ,
et apud Flodoardum lib. i Hist. Remensis, cap. 6^
illiusque Remensis basilicse fundator , qnje olim a
Beato Agricola» nonc a Sancto Nlcasio nuncapatur.
Gujus eiiam ibidem anniversaria memoria recoHtur
Jtd vii Idus Seplembris. Unde et minimednbitandum
leor quin huic ipsi Jovinoexcisom fuerit monumen-
tum marmoreum» quod nunc posi primarium templi
ijusostium, addextram, aliqoot cohimnis imposi-
tum visitur : cujus monumentis emblema ei aeneo

GUIGONIS U GARTHUSIiE HAJORIS PRIORIS MO

A tur ; quibus feris vel barbaros popolosab eoproHj.

gatos , vel exauctoratos suisque extorbatos sedibus
cacodaemones apte designari negaverii nemo. Simul
deprebendo cur fuerit Jovinus a M^jorevo coDln-
meliose appeUatus. Erat sciiicet Majorevos, ut ple-
rique qul tum vel palatinam vel castrensem militian
profltebantur , more roajorom soorum » idirfonim
coltui addicttts. Graviter ferebat a Jovino dlstarbari
idola, ac eorum delubra opibus suis atque oroamen-
tis spoliari. Ulum idcirco nefarlom et ferocem appel-
lavit Popam templi Montis apgrotum : adeo tameQ
pnepotentem eum agnoscens , ut ab ejus invasiom-
bos 9 etiam caslro exstrocto cavendum sibi pularet.
Etbnici nlroirum et militaris hominis est coDTitlom
. istod : Excobare in iEsculapii templo solitos aegrolos

typo expressum edidit» et eleganti commentario ^ innuunt Solimus cap. 7, Polybistoris»etPiauiu8ia

iUustravit Tristanus Sanctamantius in Hadriauo. Sed
liule additura velim , non veram aliquam ferarum
iiifectationem oUm a Jovino peractam signis iUis re-
praesenlari, sed symbolicam duntaxat, et emblematl*
cam. Vix enim quis credat confecium leonem ab
liomine Gallo 9 cujus nec ab Amuiiano , librisxxiy
XXII, XXVI et xxvii (ubi de Ulo agil), nec ab aliis
scripioribus , extra Gallias, Itaiiam , Germaniam et
Briunniani(quae regiones leonum feraces non sunt)
res gestse utlae memorantur. Aprum autem , aot da*
Qiam , aut cervum venabulo conQxisse, et virl Cbri-
silanissiml, et militom magistri frigida sane laus
erat , oeque digoa qoae tam operoso mausoUeo ad

GurcuUone. iCsculapio autem consecratam fuisse
tcmplum in monte Lybiae « testatur Trismegistas ia
Asdepio : et fere id observatum ab aniiqois , ot
^scuiapio templa» et in monlibus ad aorae salabri-
tatem, et baud procul abaquis ad xgrotorum com*
moda constituerenl. Plurlma bodie castra Aigremwa
Gallorum volgus nuncupat, quod est Mons sgrorum,
ex eo quem dixi rilo. Fuerat fortasse Jovinus nosier
aut aiicui iEsculapii lemplo quondaro pnefeclos ,
priusquam Gbristo se addiceret, aot jam ChrisUaous
nosocomium aliquod excelso loco » cum aede sacra,
ritibus Cbristianis fundaverat. Hinc Popa lempli
Montls aegrorum Majorevo dlctus> per Iudibriam,ae

senipiternam memoriam omnibus posteris commen- ^ per conlumeliam ; quia templa idolorum , GhrisUa-

daretur. Cum igitur legam apud Animianum locis
citatis , in iis quas diximus regionifius non semel a
Jpvino perdomitos Romanorum hostes ; et apud Pro«
^rum \ib. iii, De promissiouibus et pnedictionibus,
cap. 38 , Theodosii religioii principii imperio , per
Jovinum et Gaudentium comitee omnia lempla exepo'
Uaia ; intelligo demum cur ille in aetemo marmore ,
Ot apri, et cervi, ct damse, et leonis domitor exbibea-

nissimi principis jossu pessumdabat. Usc salis, ex
coiijeclura» ne Rainaldi Lugdunensis arckipraesulis
prudentiam temcre redarguas, qui fidem habere tI*
sus est huic diplomali de castro Majorevo ; in quo
Gartliusiensibus domus posita c&t , jam ab aooo
Ghristi 4116, inter domus totius ordiuis secttnduai
f^udationis antiquitatem sexta.

LIBER DE QUADRIPERTITO EXERCITIO CELIM

AUGTORE, UT VIDETUR, GUIGONE, PRIORE GARTHUSIiE, EJUS NOMINIS SECUNDOv

Ex niss. codiclbus Cartbusiae Portarom, ci Carlhusi» Parei.

PROLOGUS.

Reverendissimo domino , et Patri in Cbristi vi-
sceribus dilectissiroo , B. priorl pauperum Cbristi ,
qui in Wittheam comroanenles , ordinein suut
Carthusiensem profcssi, Dci servorumque Dei ser*
vus iiidignus, spiritualis uteri vestri filius , in prae-
senti sanctiiatcin in merito,ct in futuro felicitatcni in
pne'nio.

Si vocare licerct in jus vcl palrcm suum filio ,
\c\ domiiuim servo, nonnihil (ini Paicr rcvcrcnde)

D mea fortassis parvitas haberet , soper quo nec in-
)oste, ot sibi videtor, in vestram sob Jodice magni-
tttdinem agere posset. Naro ecce dum attenditpo-
lens auctoritas vestra, qoid in roe sibl liceret,
attendere qooque superseditrooderameB discretionis
vestne quid infirroitas mea valeret« Hlnc praedicaior
cgregius, cum omnia sibi asserat licere, negat nimi-
rum omnia expcdire. Ui cnim quod pro tempore e(
loco, pro causa el iicgoiio pcrtinet ad rero, inaponat
jnbendo paicr filio , cl prjciatus subjccto , senieBli»

Digitized by

Google

mi UBER DE EXEHGITIO CELL^. m

quidem esl : sed videndara prius si ad rerendam A bilaiur: ab eo iiujusinexlocnlioniscaraviexordiiiiii

quod imponilor » Um unus quam alier quanium ad
scire el posse sufficiens esL Sane velle nuuquam
debet deesse , ne lunc quidem cum scire et posse
coniigerit non adesse. H^c idcirco pnelibavi , qula
injunxii veneranda palemitas vestra milii, ut scripto
conarer ostendere quibus potissimum exercitiis in
cella debeai intendere , qui sanctum ordinem Car<*
Ihasiensem profe8sus,in ea debet solitarius uianere :
Bec aiiquo de ea tempore » nisi causis ralioiiabilibus
exigenlibus (qiise juxta cjusdem ordinis teno)rem
expressae sunt) occasione aliqua exire. Utile (ut ve«
nun non diffiiear) opus; sed ad id solus sufficit
ezpertas. Ego aulem non ignoro ad haec me idoneum
non esse, qui scio quidem mel esse dulce, sed ma-

sumere. Sicque in quibus ipsa ordinis summa con*
sislat; et maxlme quae iila sint sancl» religioais
exercilia,quilusinbabiiator celbe intendere debeat :
assumptis hinc inde (prout raiio exigebal) sacrae
Scripturae testimonijs » conalus sum pro posse de-
monslrare. Sunt autem quatuor exorcitia illa , stu*
diuin sacrae iectionis, maturitas defecatas meditalio-
nisydevolio pune orationis, strenuius utilis actionis*
Qualuor lisec : major horum oratio est. Hinc est
qood huic libro hune tiiuium , videlicet De quadn--
periito ofido cella dignum duxi pr^ponendom, nisi
forte paternitati vestr.e aiiud fueril visum. Gapiiula
quoque ante libri exordium universa posita soni, eo
quoque ordine quo sibi invicem suceedufli': ul eum

gis auditu quam gustu. Scio etiam, ut ait philosopbus ^ aliquid quaeritnr, absque omni slatim diffieultate ror

ille, qued nescio , videlicct haeo dicere ex sententla.
Nec scio ore meo loqui, qiiasi legens quod Propbeiam
fecisse ejus notarius asseruit. Certe de Sapleniia
perdHio el mor$ dixerunl : Auribut noUris audivimut
famam ejue (Job xviii, SSi). Nunquid oculis videniut
decorem ejus ? nequaquam. Nuuquid faucibus suis
perceperunt suavitatem ejus? ne hoe quidem. Solus
in eis ad famam viguit auditus , sed nec ad speciem
visus, nec ad duicedinem gustus. Et ego quid ioqui
digne possem de dulcediue celiac, quem constat
(sicul negare non valeo , sic iiec volo) aliquid de ea
vel lenuitcr audisse : quae vero, qualis qtiantave sit,
Tcl nihil omnino , vel modicum certe aliquando ex-

periatur. Non solum autem , sed el in ipso iibro ,
eadem capilula In locis sibi singula convenientibus
apponuntur ; ut cum praefixum capitulura attenditury
unde tractet quod sequitur evidenter agnoscatur.
Accipial jara dilecla*mihi in Domioo paternitas
vestra munus quidem parvuro, non parva lamen ei
devotione oblatum : ei si forte non multum in eo'
videril quod ipse jure debeai approbare , devolam
saltim offerentis voluniatem dignetur acceplam ha*
bere. Obsecro eiiam vosutpro eoquoJ, omissis aliis
quibusdam quibus intendere mihi dulcius esse (etsi
forte non utllius) vestram sum , eisi non ut tel)ui ,
oerie ut polui, Jussionem exseculus, hanc mihi pro

perlum fuisse? Verum ariolandi incurrere peccatum ^ labore meo mercedem reddatis , ut in iorationibuB

et scelus idololatriaemetuens; ei inagis depreliendt
ea vacuus quae inflal , quam quae aediflcat , eiigens ;
Tim mihi ipsi inferens , ut jam essem volens , qoi
anie fueram nolens ; instili^m potui : docens qood
non didici, et tradens quod non acccpi. Conseqoens
proinde esl quod nisi ad excusandam hanc magnam
in me temeritaiem et pnDSumplionem , obedieniia
com charitale , chariUs com obedieniia procedat ;
illis jure debeam adnUmerari, quos asserit Aposto*
lus esse conversos in vaniioquium : volentes ette legie
doctere$:non intelligentet neque quw loquuntur neque
de quibue afirmant. Sed esto. Ecce faclus.sum iiisi*
piens, sed sapienler; qoia vos me coegistis. inde esi
quod si accusal praesumplio , sed excusat coaclio.

vestrls mei reminisci velitis : silque remuneratio
promplae obedientiae meae, insiantia pro me ad Deum
orationis vestrae devotae. Venerandam paiemitatem
vesiram Deus omnipotens Pater , per dileciom Fi-
lium suuin , in sancto utriusque Spiritu ab omiii
malo custodiat , diesque vestros in sua pace dispo*
nai , atqite ab aeterna damnatione vos erlpi , ei in
elcciorum suoruni jnbeat grege nuuierari. Amen.

CAPITULORCM SfiRlES.

I. De modo et cauta advenlue priorum ordinie
Carthutientit ad annuum eapitutum , et de tripUei
fruciu adventut eorum.

It. De tuavitate tublimi^ et tublimitate tuavi , quce

Nam etsi a me silentium exigil imperitia mea, sed D t» ordine Carthutienti in tribut tpecialiter comietii.

os meum aperuit jussio Tcsira. Inde mecum actum
esi quod silere timui, qul loqui eroboi : magis vo-
kns per imperitiam locum io me dare confusioni,
quam pro eo, si resisterem poteslali, ac perinde et
Dei ordinalioni , subjici damnationi. Igitor vestrum
pro posse aggrediens exsequi praeceptum, applicare
coravi et sludio animum, etcalamomanum, et quod
mihi de hac materia ad praesens occurrlt , pro eo
quod ul de ea tracl.irem, vestramepaierniuscom-
pulit ; sicut in studio deprehendi sic scripio digesst.
Quia vero in rigore capituli generalis, quod slngulis
apud Carthusiam annisconvenientibus ineodem loco
de longe et de prope ejusdem ordinis prioribos, le-
peuir vigor totius ordinis et robur consislere non da«

III. De tpirituaii convertatione frairum Carthu-
^nnum in qua eunt poti Chrittum , per Chrittum ,
ad Chrietum.

iV. Quid tpirituaiiter debeai accipi per vilitatem
et atperitalem habitut Cartliutientium ^ et de paU'
pertate victut eorum.

V. De puritate comemplationit internce^ quce ad
. ceiice potittimum toiiiudinem tpectat.

VI. Qualiter tuavit celtoe quiet, et quieta eju$ tua-
vitat in quibUtdam tacra: Scripturof iocit expressa
tit,

Vil. De eadem quiete cella : quaiiter per virot
taneto» a Moyte utque ad Itaiam eiut tecretum $U
exprettum.

Digitized by VjOOQIC

MS GUiGONlS U^CARTHUSI^ MAJORIS PRIORIS m

VIH. B€ quibu$d»m vtm taneiU qui fuerunt ab A XXVI. De ieplimo medimhnit modo ^ quituifuii

IMa uniue ad Chrisium : et de qmhudam qui fue-
runt poil adtenium Ckritii^ qualiter per eo$ pgurata
til eeilie quiee.

IX. De quieU cellw; et quod non expedii ei qui in
ea habltaty ut curiositate temeraria mmi$ diu exira
eam moretur.

X. De eo quod eella^ ab eo qui eam inhabitat^ jugi-'
ier lenenda e$t; et quod ei periculum eveniat $i
iemerarie ab ea fuerit eqre$$u$.

XI. De magm$ mutti$que perieuli$ qum ille ineurrit
qui habitator e$t cellcs^ et de ilia mate exit; et de eo
quod magnam animie eanctte confert quietem plena
et perfecta abjectio eascularium lerum.

Xil. De $iB€ularium (cui precipue intenduni Car'

ihu$ien$e$) negotiorum et eotlicitudinum de po$$e$$iO' B et lieeat eeniire.

in mentd( meditantie causam gigmi et adndre^m:
et de eo quod per ea quce facta $unt compidtw ift
qui fecit,

XXVII. Devocibue et locutiambue quat $mm
$piritualiter audit : et qualiter anima ad imegiwm
Dei facta $it , et quem motum $u$cipiat , et cuju mo-
iu$ $u$ceptibHi$ non $it.

XXVIII. De iHi$ beatie $piritibu$f qum tMcu
illa $int quce ad eo$ perlinent; ei quid de iUi$ ui j^
meditatione < ua, cellte debeat inira $e habitator retd'
vere.

XXiX. De illo meditationie genere quod intra m
in ipn$ intimi$ cordi$ no$tri debemu$ habere^ cwait
Deo $tudemu$ cogitare : et qudliter de illo not dectd

num abjeetione,

XIU. De loco eanctw voluptati$^ et de epiriluali
fuga $ancii Job,

XIV. Quomodo epiritudliter egrediebatur fiuviue de
toco voluptatie ad irrigandum paradi$um : et qui$ itte
Puviu$ $it.

XV. Qued qtu ad afiftuttm conveniuiu capituium
jmore$f ordini$ debent ditigenter intendere renovu'
iioni : ei de quatuor exercitiie $aneti$f quibu$ «o//t-
eite etudere debet omni$ qui in celia vult fructuou
eommoraii,

XVI. De commendatione celim^ et de quaiuor ca-
piiibue ftti$ in quas /lavitif dividitur qui ad irrigan'-
dum paradi$um de loco voiuptatie egreditur

XXX. De Trinitate pereonarum , de uiutate n^
eiantieB quce Deu$ e$t , et quod pnejudidum difiMl
nec Trinita$ unitati^ nee unita$ facit Trimiati.

XXXI. De ditigenti eollicitudine , et eoUicilt M'
gentia quam orationi noeirce quando et incumkimu
debemue impendere : et de magna imlabilitate ((u
in eordcy oratiome tempore^ per otioea et wmH, 'i-
eperde cogitationibu$ no$tri$ mi$ere ac miteraHSta
Huctuamu$y et per innumera evagamur.

XXXII. Dementie evagatione^ quam nobie eredm
tempore ine$$e $entimu$ : et quatiter et quan fa
tertium qui de toco voluptatie egreditur Huma, fn
et Tigrie nocatur^ orationi$ acdpienda devolio dt*

XXXIII. Quatee no$ exhibere debeamue priufuu

XVII. Quod qui habitator e$t ceHWy omnem debeai C ^^i orationem accedamue^ ut cum ad eam wnmMi,

iiUcitam deviiare tocutionem : ei qum iita $ini bona ad
quas Po$ $acra tectio provehit.

X VUI. De generibu$$anctarum meditationum^ quibua.
imendere debet qui in celia $olitaria$ $edei : et de
$tudio$a $acr{e Scripturcf recordatione,

XIX. De itio meditationie modo qui tit aittmo me-
ditamie^ limori$ gignii cau$am et dolorie, qui in octo
modo$ dividitur»

XX. De generati reeurreeiione morluorum ^ et
peenie damnatorum^ et quatiter repeti debeant Uti
octo modi^ in quibu$ timori$ exietit cau$a et dotorie.

XXI. Quatiier in ammo meditaniif , timor expellit
etationem ; et de lertio mediiatiome modo , qui occa-
eionem adminietrat amori$ et con$otatiom$.

XXII. De quarto meditationie modo^ qui caueam
gignit in animo meditami$ , pietatie ei compaeeiome :
et quod quadam quce videmue ab atiiemaia /ierip
magi$ debeamue imra no$ plerumque excueare quam
temere judieare*

XXiU. Qualiter quintum meditationie modum op^
ponere debeamue in mente noetra , contra iilam qua
fugiier puieamur temationem carni$f ei diaboii^ ei
mundi.

XXIV. De teedio quod atiquie patitur qui ceilm
habitator e$t : et quomodo iltud a $e repettere , $eque
renovare et reparare po$$it»

XXV. Dehieqnae in carne operatui e$tChri$tu$;
et de laboribue ^anctorum $uorum.

$ic eam Deo o/feramue , itl ip$e eam mbi aceeptmi
et nobie mi$ericorditer efieiat fruetuoeam.

XXXiV. De eo quod cum ad orationem acee^m
ei itlie qui in no$ deliqueruntf ex puro cerde iiuit^
re^ et $i $unt qui habenJt aiiquid advereum mj ^
ei$ ae perfecte reepncUiari debemue.

XXXV. De quatuor cogitationum generibmt fM
nobie ttece$$arium e$i in menie habere^ $i puretttii'
vote^ atque fructuoee Dominum voiumue orere.

XXXVI. De opere maiticttm, cttt debet cOa i$^
bitator iniendere , et quibue hori$ $piniuaiibu$ «w^
eitiie , et quibue in$i$tere debeat manuum open^i
et de pturibue aiii$ quas ad eumdem eeUa mm^

|v pertinent.

CAPITULDM PRIMUM.

De modo et eauea adventue priorum ordimt C«rt«-
$iemi$ ad annuttm capitutum , ei de tripUct fr$a$
adveaiue eorum.

.De advenlu venerabiliom Patrum nostroniiBi af'
aiuis Garthusiensls priorum ad annuani capiwl»*'
magnus ordlnis ejusdem uniYersitati ptofteii f*
ctu8. Sane conveniunt in eremo Garthoslensi tm
omnes ex locis diTersis, sic et multl eonim cx ^
ginquis. Et uf non diCBteamur quod Yerom ^^>
conveniunt non sine magno [Cod. Paroj» •*^^
laboro, eum ingenti devoiione , sed hilariute,^
alacfitaie, scU humiliuie, sed simplieitoic,8«^»'^

Digitized by

Google

Sft» UBeR DE ElSIMaTIO CELLiE. goe

BigniUte, Md itefltfCbd. Parci» purUate], sed A Dixlmus aliqua de fuodo et causa advemos doml-

nonim ac Palrum noslroruro, priorum videlicet, ad

charitaie. Ct haec quidem adventus iUomm esi cansa.
Prlroum quidem ut ostendant debdre se prompiam
et iiumiiem (sical decet tam sincerae conscieniiai
viros) aiitiquae ordinis institotioni obedientiam exlii-
i>ere. fpsa nimirum est qua tenentur annis singulis,
tempore iilo quo generale teneri debet capituium ,
In praedicto loco cunvenire. ExcipioDtur qaoque
illi qui ne rortc plerumque possint adesse, jo-
stam babuerint occaslonem et causam , eisque ut
remaneaiU, ab ipso fucrit discreie capitulo ac misc-
rabiliter indulium. Secundo vero, ut sese ni omni
jiicundiiaie spiritali, eliam corporaliter yideant,
mutnamque in invicem dulcissim» in Domino fra*
ternitalis cliaritalem magis ac roagis adaogeant,

generale capitulum , et qnia de hoe eoroffl adveni»
proveniat fructus. Nunquid eis tali modo taliqiie ex
causa Gonvenientibus dkendum esse putamos» qood
qoibusdam Corintliiorum dicit Apostolus , videlicec
quod jam non ul Dominicam cwnam manducaref
(/ Cor. XI9 20.) Absit. Imo sic eonvenientibus eis in
unnm jam est Dominicam coBnam manducare 1 Gos
nam diximug Dominicam,iioiiHolopbernis,qttas pleua
est voluptate : sed nec Uerodis » quae poUuta est
sanguine; sed coenam Domini, in qoa monditiae
Jinteo prascincti , pedcs suorum lavent discipulorum»
qui sunt affectiones et inteotiones eorum* Et con«
surgeoies dlluculo, atque offerenies bolocausta per

Terlio qnoque ot ordinem quem sunt professi, pro ^ singulos, obstenl omnibus quibus potoerint modis»

ne forte peccent, et benedicant Deo in cordibus
suis. Sicque digni erunt ut ad lUam coenam , quam
liomo quidam fecit magnam, perveniant. Ipsa est ad
quam ne velint venire, adhuc bodie multos impe-
diunt, et vilia vanilatis, efjugum quinariae curiosi-
latis» et uxor voluplatis. Igiiur faclant bi viri sancti
quam sollicite« prout possunt, .propter qnod conve-
oiont. Ordinis institutioui obediunt in eo qoodcon*
veniunt : conventenier vero se Invicem corporaliter
visitant, sicque routunm in so fratern» diaritatis
amorem multiplicani. Superest jam ut lertiam pro
qua conveniunt causani adimpleant. Quod niminim
faciunt, cum de ordine eolloquenies, tam exstirpare

«losse ac posse suo, cum zelo secundum scientiam ,
discrettone praevia e% communi consilio et assensu
reparent, et in stalu bono solident ac confirment.
£t tam in destrueRdo noxia , qnaiA in construendo
«itilia, intentos se in omm secundnm Deuro et soHi-
ciiudiiie -fervida , et fervore sollicito exhibeant :
sicque iliom in boc gemino salutis opere studiose
imiteiitiir, quem ad hoo consliloit Dominus super
gentes et regna, ut evelleret, et destroeret, ei dis-
perderet, et dissiparet, et aedificaret, etplanuret«
£t est funiculus Iriplex, quo ligati in Gbristo Palres
el Doinini nosiri conveiiiunt; forl4tudo homilitatis
profundae, dulcedo charitatis fraternae, sollicitudo

curae sibi commissse. Qiii nimirum difBcile nimpi- ^ quae eis apparuerint mala, quam apponere qusboAOt

tur, imo penitus impossibile ut In sanctis dun-
laxat viris rumpaiur, roborante eum Domino, ac in
sua magis ac magis integriute conservante. Cum
eiiim ipse dicat liumilitalis amator et auctor : [H^cile
a »4^, quia mitis sum el humilie corde (Matik, xhi,
29) , nimiruro qitos constat perseveranter usque in
liiiem veritatis essc discipulos, patet et eosconse-
quenter suavi bumiUlatis esse vinculo ligatos. Item
cum juxla Aposlolum : Qui proximum dUigit^ legem
implevii (Rom, xim, &); ct ut idem in continenti con-
cludit, pleniiudo ergo legit e$l diteclio {Job 10) ; 11-
quet aperte hujus apud illum funiculi In.tegritatem
in nullo posse dissolvi , apud quera imo intra quem
fraiems consiai ciiaritatis perfectionem non minui.

et in devoiione sollicita , et sollicitudioe devota , si-
mul universi stu3ent. Igiiur egrediatur fluvius de
loco voliiptatis, ad irrigandum paradisum. Quid
putamus uos possc convenienter per hunc accipere
paradisum juxta tropologicum, secundum quem in*
cedere proponimus, scnsuin? Accipiamus per eom ,
ordinis quem professi sumus suavitalem in Domino
subliinem, et sublimitatem nihilomuius soavem,
nisi forle alicui aliud visom fuerit quod meliust
verius et congruentius sit* Gerte si quid aliter quis
alius sapity et lioc ei Deus revelavit. Et nobis vlde-
tur quidem sic posse non interim seniire absque
pnejudicio duutaxat sententiae melioris. Iniuerour
enim quae, et qualis, ac quanta utriusqiie boni hiijus

£t de eo quid possumus, sive quid debemus dicere» D in eo pra>rogativa sit : unde est quod sic aodemiis

qui praeest in sollicitudine t Nonne pasloribus vigi-
lantibus, et custodientibus vigilias noctis supra gre^
gem suum, angelus stat juxta illos, et claritas Dei
circumfulget illos? Palet quia non limcii t sibi ab aliqua
Ixsione, qui juxia se habent angelum siaiitem ; noii
ab aliqiia obscurilate, qui elarilaiem nihilominus
Dci babent se circumrulgentem. Ei uude eis bxc
diio eximia boiia? Inde utique quod vigilabant, et
vigilias noctls supra gregem suum ciisiodiebani.
Porro sic vigilare sicque custodire , quid esi aliud
qnam mala desiruere, l>ona vero construere?
CAPITULUM II.

De snavitale ivblimif et $ublimitate snavi qnm \n
ordine CttrHimieitei iu tribu^n specialiter comiuit.

sentire. Non soliim autem, sed et illud nonnunquamy
etsi perraro, vel lenuitcr nobis experiri datum. Sane
consistit bujiis gcinini boni praerogativa in his iri-
biis : in exterua exercttatione > in jugi soliludiiie
cellai, in pleua hiijiis saeculi abjeciione. Itaque com-
mendant praecipue quoque ordinis, quem paradiso
assimilavimus, sublimitaiem suavem, etsuaviuitem
nihllominussublimem, inter caetera multa etmagnap
quae ei insunt bona, probabilis externa exercilatio^
jugis cell» solitodo , perfecta saeculi abjectio. Tria
hxc Major auteiu liorum est cellx soliiudo : et ideo
major, quia ipsa est qiiae nec utilis esse valet exer-
ciiaiio cxterua, nec sxculi abjectio perrecta. Sl
quidein ut ilb tam Deo quam hoiniuibus placere ^

Digitized by

Google

gOI GCIGONIS II CARTHUSIiE MAiOmS PRIORIS S08

et eam exerceiUi prodesse queal , occa&ioncin ei A ^^f^ft ^^ ^^^^ habere in iemettpso {Joan, v»26), iDiel.

causam praesiat, et isUni absque consumplione

eonsummal. Mos auiem, ut primum boc magnum

bonum Tcl breviier atiingamust ad externam exer*

ciutionem referimus vilitatem, asperitalem , parci-

talem ; viiitatcm in habilu, asperitaiem iu cilicii usu»

pMrcitatem in victu.

GAPITULUM III.

De $pirUuati conversatione frafrum Carthusiensium ^
in quM euttl post Chri$tum, per Chrislum, ad
Chritium,

£t nunc obsecramus vos, Patres in Domino vene-
randi, et fratres dilecii , ut aequanimiter sinatis nos
ia mediom proferre , et in altum efferre religiosam
et sanetam conversaiioncra veslram. Et hoc ad
Tesiram qoidem quanlolamconque consolationem ,
«ed est ad il]ios pottssimum gloriam et laudem , qni
eiest causa pariler ulsil, et forma nibilominus ut
talis sit. Ipseestqrtfem Paler sanctificavit^ et misit in
misndum {Joan, x, 56} , ut vivamus per cum. Quod
tanc At cum sapientis oculi , ui ail Eeelesiasies , in
eapite ejus {Eccle. ii, 14) ; ut (sicut monet Joatines)
9«! se in eo manere dixit^ ambulet sicut iile ambula-
vit {Joan. ii, 6); unde et hsec vox ejus : Nemo venit
ad Patrem nisi per me, sed ei isia est qo» tonc lem-
porls dicia esi : Non vultis venire ad me , ut vitam
habeatis? {Joan. xiv, 6.) Duobus quoque frairibus,
quos hominum fecii piscatores, venite^ ait, post
me {Maith. xi, «8), o, post me, o, per me, o, ad me.

liglmus quia unum sunt et coxquales, et cox&emi,
et substaniiales Pater et Filius. In soia vero hojfis
viiae visione et pariicipatione, ei gaudii nostri pleui-
tudo, et toianostra consistit beaiitudo. Porro veriias
es, o bone et benigne Jesu, in utraquc natura iiia,
et assumenie etassuinpia, quia quod nobis promlilts
homo, reddis Deus. Yos itaque, o domioi et fraires
nostri, vos, inquam, itis podtipsum;itisetperipsam,
ut perveniaiis ad ipsum. Sic ire dcstderabat ipse,
cajus erat oratio hunc habens modum : Deduc me ik
via ItM, et ingrediar in veriiaie tua. Ltetetur cm
m^iim (Psoi. Lxxxv, 11). In bac via siDceritas esi
in recliludine ; in hac veritate.claritas est in eogm-
tione; in hac iactitia, vera felicitas est in beata et
B beatlAcanie Dei visione. Idem etiam eumdera in alio
psalmo alloquens : Tenuistif ail, manum dexteram
meam^ el in verilale ^wi deduxisti me^ el cum ghria
suscepisti me {Psal, lxxii, 24). Tenuisli, deduxisll,
suscepisti. Teiiet vestram dexieram manam qui via
est, ul eaiis posl ipsum; in bona voluntate sua
deducit vos, qui verilas esi, ut eaiis et per ipsttm,
cum gloria quoque suscipit vos qui vita esl, nt in
fme perveniaiis ad ipsum» et sine 6ne aitis cum
ipso. Et quidem vera esse verba hsec clamare nuo
cessat excellcns retigio vesira. Yoliiai de ea longc
laieque fama bona. Yos auiem modis omQibus stu-
dete ut oon sit inferior iila, sancia coaversaiio
vestra; Alioquin si falsa fuerit, quod absit, qux de

Nistribus viis ambulaiis et vos, venlentcs post eum, q ^<>**«» dispergiiur fama, quid ni infamiacrii? Noi

irenientes per eam, venienles denique ad eum. Alt
Haque, post me, per roe, ad me. Quare nobis, o
dolcis ei bone Jesu, eondum esl post te? Utique qula
▼ia es. Ei quare per te? nimirum quia veriias es.
Quare etlam ad le? cerie quia viia es. Ego, inquil,
$um via, veritas et vita {Joan. xiv, 6). Yerum est
hoc, qoia lu via, lu veritas, el ta viia; vla plane in
exempk), veritas In promisso, vita in praemio. Yla
nobis es,o mediatcr Dei et hominum,Deus et homo,
Christe Jesu, in humanilaie laa, quam de nobis
sampsisti pro nobis, quia sanctdc nobis in ea mon-
atrasti conversationis exemplam. Yila nobis es in
divinitate loa, iii qnaPatrisesco»quaiis,c.oa3leniiis,
eleonsubstantialls» Qula sieut habet ipse Pater vitam
JR semetipso {Joan. v, 26)^ sie dedii libi Filio ▼Itam D penitus est a mando et his qo« sant mmidi segre-

solum auiem, sed et ruboris maximl erit occasio ei
causa. Ut eiilm Boeiiutf dieit : c Qui falso praedi-
caniur, suis ipsi necesse est laudibus erabescaiit
{De eonsl phiU* iii, pr^ 6)«i Idcirco providele Qlqm
de vobis audiunt qoae probabilla saot, hoc de ▼obis
dicereposslni; qood de sedudum confessa est re-
gina Saba illi magni6co regi Salomoni : Pro^avt,
inqnil, quod media pars mild nuntiata nan fueru
{lll Beg. X, 7).

CAPITULUM lY.

Quid spiritttaliler debeat accipi per vililatem et
asperitalem habUus CarUiutiennum i et de pamper-
tate victus eorum.

Superexcellens qaoque haec conversatio vestn

habere fn teipso. Dedit, quia genuit. Nequaquam
dedit FIHo quod anie non habuit : s^ illud dare, ab
seiemo gignere fuit, Imo esi. Et dedit vitam, non
qaitlem aliam qoam lllam qa» ipse est, ot sit vita
daia a vita, Pillus gonitus a Patre, Deus de Deo,
lomen de lamlne; et una eademque viia llie ^ui
dedk, el ifle cal dedil, sicol non alius et alias,
sed Unas Idemque Deus, et gignens ei genitus. Inde
cst quod sicui habet Pater in semetipso, sic dedU et
Filio habere in semeiipso, ni credamus quia non est
genitus gignente posterior, sicut nec gignens genito
prlor, licet a nullo Paier sit, quia est Pater; Fllius
Tcro a Patre stt, qaia cst Filius. In eo quod aodivi*
mus, quia* •tcii( liabet Pater vitam in semetipso/ sie

gata : unde et jure valel, etdebet paradisos viden,
sed eam duntaxat amanti, et cum ingeotl eam fer-
vore, totis conalibus exercenii. Est itaqae vtlitas» esl
et aqieriias in habitu vestro. Quid in his vesier
vobis habiius innuit, nislduo illa exiinla boiia,solia5
ftuiem Dei dona ; humilitatem videilcet cordis» et
mortificationem carnis? Nos enim ad hamiiilaieai
referimus vilitaiem, asperiuiem vero ad morliftea-
lionem. Et illa qaidem tumorem in mente preinii
elaiionis, haec auiem fetorem in corpore periaiii
corruplionls. Hac profecto sunt duo praviuiis.sa«
vincula, quibus in reprobis anilqoiis llle hostlsgeiius
ilgat humanum. Ipse nimirum est serpens» ¥enis ei
torluosus; pectore (utln tfanslatiooe veleri iegiiur)

Digitized by

Google

«d LIBBII DB EXERGltlO CELL.£.

trepenay et Ventre. Mam aiundi ille rector tenebra- A

ii9

CAPITDLOM V.

ruin baram» hinc qoosdam erigii Inaniter supra se,
liittc ^itoque alio8 enerviter prosiernii subtua se.
liic sic et bos sua fortiluUine vinctt, quam habei in
lunibis suist propter sexum superiorem ; et in umbl-
iico, proptcr inferiorem. Haec autem in electis suis
Veiiil disrumpere viBCula» qni de pueila hmttiii et
incorrupu natus est, humilis ille Dei bominumqoo
mediaior, et sanctus» docens eos super jnmenia
ierrm» et super volucres ocel! erodiens eosw Quod
eliam io ipsa cruce ^ua ei m6rte excellenter espresr
siU Morti^ Inquiunt, Ittrpfsstma eondemnemu$ eum
(Sap, II, 20). Yox esl Jud^orum in morlem Salva*
loris conspiranttum. In eo sane qood auditis eoe
▼elle condemaare iUum morie, notate asperiiaieBi :

De purUaie coniemplationis iuterna^, qum ad tell^
pvtUiimum solitudinem spectat.

Contuendum post bxc, quia jugis cells soliluilo
secundum ])onum est, quod ad spiriiualem rciulimos
paradisum» Certe a vero lllum deviare non puto, qul
jugem soiitudinem ceil» dtcii paradisum. Sed nunc
puubit aliqois, qui qu«, qualia»ac quanu ei insunt
booa per experientiam novit. Cur enim verear.cel-
lam vocare paradjsuni, quaiu consui esse ipsutu
coduni? Ut enim ex re nomen habeat, et id vocetur
quod sonat; quld cella» nisicoeli aula? Yere Domtmis
in celia, quia non est ipsa aliud niu domus Dei et
porta eeBli {Gem* xxviii,17). Inea namque aDgeloruim
ftt ascensus et descensus supra Filium hominis in

^uid enim magis asperam quam mors? In eo auum P scala cliariutis. Quod pnefiguravit in se venusuis

quod propoBonl ei deliberant, ot eadem mors non

modo torpis, sed et turpissima sit, ipsam vos sciatis

debere intelligere crucein ejus. Quod enim magis

viie genus inoriis quam crux ? Nam crux probrosum

s<i{)pliciuin est. Et opprobrium referle ad viliuiem,

ttupplicioin ad asperiutem. luqoe facUs Dei Filius

obediens Patri oaque ad morUm ; et ne hoc quis

fiKHficom puurel, dignom ddxit Aposiolus addere»

mortem autam crucis {Phil. ii, 8). Talem pro nobis

mortem paiiendo prafidguravii quidem in semetipsb,

qiiod noiare potestis non inconvenienler in habito

ve6iro.£t quid boc ad uliliUUm vestrain? Multum

^r oiuoem muodum. Ut humiliantes nimirom vos

•ub poUuti manu Dei^ exalurt ab eo inereamliil in ^ immensitatem explicandam sic aliqua lingua

viHlus Rachelis decorae; quod I»u, ei laetiricans
quies se«ietilis et audientis Mariae, boc totum habei
in se jiigis cellai solitudo : ei in re qoidem magis
qiiam iu significalione : non in solo olfactu, vcrum
^iam in gustu. Igiiorat hiboriosani turbaiionem
Marihae; gaudet autem vehemenler super placida,
sed iranqoiihi, sed quieu, sed suavi, sed dulci, sed
jucunda, sed bona, sed screna, scd amoer.a, sed
speciosa» sed luiuiiiosa.seddeliciosasessioncMariae,
Ei quando sufficienter qwe in hac coeli aula siint
bona poteriimis admirari, eoarrare, coUaudare? In
Untum ceric ei omnem eorom et magnitudo men-
suram, ei muliiludo excedit numerum, ut ad eonim

sil

lempore visiUiionls. Simili modo spiriio facU carois
inoriificantes, ad viiam perveniatis. Ei homiliuum
(tti jam dictomest) habiios vestri viiius, ei moril-
ficaiionem asperiias noui. Sane parcius victop
principt reslsiit coqoorom, ne desiraai moros Jeru*
saleoi, et ipsa profecto valde necessaria noble ; quia
si verom esi quod Saloroon ait : Qui delieate a pue-
ritia nutrit sereum stfum, postea eum sentiei eontuma-
eem (Proo. xxix, 21). Moune unlum, laleqoe possi-
dero bonum, quemdam est possidere paradisum?
Nam elevati estis supra roundum, de cujus amatore
Domiiius dicit, quia Induekatur purpura et bysso^ et
epulabatur quotidie splendide {Luc, xvi|, 49). lo
purpora cobr, in colore species, in specie nitor, in

ioqoens; siciitesi stilla parvula tenuiter cadens, ad
Jlumen latlssimum ei profundissimum perennilcr
fluens«Num byperbolice aul adulatorie loquimur?
Absii.imiUmur namque in hoc pro posse, illiiin qoi,
ui de se dicit Neri» iiliusy ex ore suo loqtiebatur
quusi iegens {Jer» xxxvi, 18) : Niroirum quia leotio
divina taro falli quam fallere nescia, est experientia
copiosa. IsU est qu» nos ex nonnula paru super his
eruditos reddit, et certos, propter quodet loqnimur.
DiscurraiDus jam ex morc, si piacet, per anioena ei
feconda prala Scripiuraruiu, et videamus qnibus
et qualibus, quam pulchris videlicet et odonferis,
qiiam suavibus et salubribus respersum habeai
iloscuHs, li»c cmli aula, ilium qui in ea est lectu-

niiore vanius, iii vanilate superbla est. In bysso D ^^^i til possit uniisquisqite vestruni dicere ex sen«

auiem mollities, in moilitie soavius, in suaviUU
carnis prurlius, In pruritu iitillailo, in tiiillatiorje
TolupUs, in volupute luxuria esL Iiaque elatum euin
foisae porpura, ei lubricum byssuaoslenUi. Quod
noiem non inurpoialis diebos, sed qooiidie epola-
baior ^ndide, noUmos eun gasirimargiaB foisse
sobdiioa. Vos aoUm non sk. Magis aoum meodico
ilii vos assimilamus» quia et mendicare aiicidos esi
viliutis. Qoi erai olcerlbos plenos, non .mendadter
eum asseraimus, quantum ad hoc in asperiUle
ioisse. Nam in eo quod caiienies micas non accepit,
ab eo qui epulabatur qootidie spleodide ionge
disjoncios fuii*

Patrol. CUU«

tentia : Lectulus noster fioridus {Cant. i, 16). In
amofc quidem exercitii hujus Um salubris et reli-
giosi studii, osUuditis vos plene scire, in quantiim
sancU insesoletScripiura hanc ei flgurare placidam
Saoclorum qoietem,ei approbare. EccCiCom in pro-
loplastom sopor Immittitor formaUmex aefemlnam
sutim initietur : ei aliquid In se esse qood regai
virile, et aliquid quod regatur muliebre. Quaudiu
sancius Abei intus fuii, nimirum non iu rooru, sed
In viU fuit.Ex quo certe ad suggestionem Cain foris
extit, ipsam quoque murlem incurriu Vox itaquo
Caiu ista est : Egrediamur foras {Cen. iv, 8). Est
auum suggeslio eoram,qui Urretia iilidupossidenl;
qut ei Hgricolae ac per hoc Urr^i, iion coeiicotse

26

Digitized by

Google

811 . GUIGONIS U CAUTHVSLfi UA/dRlS PRfORlS m

sunt; quia illos decipere nituniur, qut praesena A nomen est vivenlts el Yidenti8((7M. izv, If), oisit

iii anima devoia, quae ad aelernae exsnlialionis risuni
fesiiiiut, el visio vivens, ne eaeca caHget a vero; et
viia nihilominus videns, ne pigra torpeat a booo.
Dormit profugus irae fratris iacob, ad capot haiNiu
Lnpiilein {Gen. xxviii, 11, 12), mentem lu Qirisii :
BtiRCtosque nuhttos ptiris intiielur oculis, insesla ciia-
riutis aseendeiiies et desceudentes soper Filinm
iioininis; ut biiic menie excedant Deo; bine vero sobrii
sint nobis. Moriiur, sed vitaliier saneius ioscpli
centum et decem annorum {Gen. l, 35), lo sanciiiatis
perfeciione decalogum custodiens; qnia et nomerus
centenarius perfeciionem, ei denarius innuii legem'.
fil odoriferis sptriloaliom virtulom aromaiibus coo-
ditus, deponiiur inira seipsam, In intemi sccieii
B loculo, duni corpore esti in bti|tts saeeuli iEgypio,et
iia sii in mundo, ut non sit de mundo»
CAPITULUM YU.

Jlem de eadem quiete celloBi qualiier pef viros Mn-
cloi a Moyte usque ad Uaiam eju$ iecrelum tit
■ exftressum,

Pascit oves Moyses, minans eas ad interiora dcserii
ut inagnam videns visionem, in robo absqiie cora-
l)ii3iione {Exod. iii), ignis depreliendat ardorem.
Nuirit verbo Dei cogiialioiies intra se sunplices
et innocuas animus sancius, easque perducens ad
Inlima scoreli, puro conspicatttr vere iidei iniuitu i
ct divinain io una eademque Cbrisli persona naiU'
rain, et bumanam :et tanto talique fuedere utranupie
sibi invicem unitam, ul nec glorifieaiio coosuidsi
iiiferiorem, nec assumplio minuat superiorero. Non
soluro aulem,seil in una singularis meriii puella.pTa
cunclis quse sui sexus siint, nitere virginiialeui, sed
fecundam; fecunditaiem , sed virgineam ; sioque
fnse nlrnmquebabeai,ui neutrum altcri prajadiciuin
facial. Et adliuc aliud quod eidcm Moysi in hnc vi-
sione prsenguralum esl; ul videlicei sciretquod iilliis
populi ducalum babiluruseral,qui8ic lcgrs ignemsu-
sciperel, ul peccali spiiiam non viiarel. Cernuni pro*
inissionis lerrain de loiige Galepb ct Josue, quain el
asserunl laciis el nieliis rivis fliiere {Num. xii>); id-
que agnosct }:0&sc per bolrum qni porlaiur iti vecie,
Chrislum vidciicel qui adoratiir in cruce. Dormil in
taberuaculo, ubi arca Dei est, puer Saniuel (/ Reg.

eisiriitm lugeni, ut omissis iniernis, in exleniis se
toios per appeiiium el per acluin cffundaiii. Nam
Cain ;)Oiitfasto, Abelvero luctus inierpreuiur. Sc<l
qirid iiide sequatur, audiie, et quod auditis, vilare
omnibus modis studele. Quid enim verax bistoria
dicit? (lumque esseni in agro, consurrexil Gain ad*
versus fratrem suum^ et interfecit eum. Nec minim
quodinicrfectus fuit^quiforas in agrum exiil : utenim
per semetipsam Veritas ait : Ager est hic mundus
{Matth* XIII, 38) ; qui cum totus (ut dicit aposlolus
Joannes) in maligno positus (/ Joan.Vfi^) sil,quomodo
mortem poterit evadere, quicunque in eom per
voluntatem, per voluptaiem, per adionem nefariam
moraturus introierit?

CAPITULUM Vi.

Jiualiier suavk celias quies, ei quieia ejus suavitOM
inquibusdain sacrce Scripturas tocis expressa sit,

Delectat adhuc inteiidere iis qu.'e in manibus

babemns, ot quae et quanta sit cellae quies demon-

sireinus. EccO satictus Eiiocb pro eo quod cum Deo

ambulat, non apparel, quia lolIU eum Deus {Gen. ut,

24). Quod, juxla tropologiam, quid aliud est,< nisi

quod illi qui soli Deo se dedicant, dum llli miiftanl,

riJ^oiiis se saecularibus non implicanl. Ut anlem el

medullitus placeant cui se probavcront, exteriora a

80 universa pro posse excluduiit. Sic, sic, dum solis

internis inienduni, in occupaiiouis immoderat.ne pu«

blico apparere refugiunt. iustus coram Deo Noe, tit

Juxta inieTpretalionem nominis sui requiem babeat,

quo vehementios inundaresuper terram aquas diluvii

considerat, eo libentius ipsius se area! latibulis

occuiiat: sed et columba ubi requiescatpesejus, foras

mon inveniens, intus sibi requiem quxrit {Gen. vii et

vtii) ; quia sancta anima, simplex et Innocens, eb

deleClabiltus in inlerioribus pansai, quo se studiosius

omnium prorsus exieriorum deieclatione evacuau

Super Abrabam irruit sopor, in qtio magnus etiin

invadit horror (Gen. xv,12); et dum dici sibi ver-

bum absconditum aud{l,quasi ftiriive auris sua venas

susurri ejns suscipil.IIoc esl,sanclnriimcogitat{onuin

pater animus sanctus, per contemplationem qnidcin

exceistis, eo magis plenimque in interiia meditaiione

pavere compellilur, quo plenius ut ei libere possit

iniendere» omnis in eo exteriorum negotiorum cura d iii); qui a Domino merelur vocari, et qiiid respon-

sopitur. Sicque dum per infusionem inspiratioiiis
intimse, in suttliroitatem siienier iolra se loqueniis
contemplationis elevatur, causas quoque ejus, et
origines, occasiones, et modos in intimo sanctsc
puritatissecreiodelectabiliter rimatur. Sara moritur,
ei morlua in spelunca duplici sepelitur {Gen, xxiii,
^, 19). Quod utique tunc sptritualiter fit, cum in
anima saricia et pura, omnium visibiliuin affectum,
et appetitum, plenus eorum coniempius, et abjectio
exstinguit perfecta. Sicque de c»tero gemiiio huic
sancto exercitio, contcroplalionis vijclicel defecalx,
et acitonis egrcgiac diligenter intendat: eihoc modo
viuliier moriua, in Deo vtlam cum Chrtsio abscon-
diiam babeat. Juxta poteum babitat, Isaac cujos

dere vocanti debeat, doctus a sene puer» sic dicit :
Loquere^ Domine^ quia eervus tuus audit, lUipiUir ei
ardct ingenti et sancto desiderio sanctus David qni
dicFt : Quis dabit mihi pennas sicut columbWt et t(h
labo^ et requiescam ? {Psat, liv, 7.) Ut autero nobls
ostendat ubi in his pennis columbse et sancto volala
islo requiem invenire queat, adjongit, Ecee elonqa-
vi fugienst et manst in solitudine {ibid.^ 8). Igiltir ia
clongaiione aut fuga, et ntaxime in mansione soliio-
dinis requies ejus. Merito dicilur de eo quod habeat
seiatis plurimos dies, virlutum sciticet spiHlualium
miiltas clarilates, nec aliqoam in fallacibus mundi
hiijus bonis delectationem habeat; quia eum operi-
retuf vestibus, non calefiebat (III Reg. i^i), Nam ler-

Digitized by

Google

gl5 LIB£R DE EXEUCiTIO C£LLi£. Si4

rena oronia qunsi qoaMtom corporis suni in^uineiUa. A celsum el eievatum (ha. vi» I), Ipsmn in purilate

idcirc^ donuil iu suavibus Abtsag amplexibus, qu»
oairii meirugitus inlerpretalur, per quani vera sa-
picntia designatur. Haec esl adolescentula speciosa,
quaesita in omuibus finibus Israel ; et invenla addu-
cia est ad regem , quae atat coram eo ad rectitudi-
nen)| fovet eum ad suavitatem, dormit cum eo ad
quietem, calefacit eum adverum et castum amorem.
Quo! iia calida est ut in eo acccndat ardorem divinae
charitniis; et taro casla esl» ut eum non sUmulet
neque excitet ad libidinem mundanae» seu carnnlis,
vel diabolicse vanitatis» voluptalis, cnriositatis. Nam,
ut Scriplura dicit : Rex Davld non cognovit eam
(ibid.f 4). Nam cognosceret si de dau sibi desuper
sapieniia inaniter superbiret. Sanctus Eiias minas

coutcmplationis internae intuens ; universitatis Coii-
ditorem intellcclui pr<esidere creaturae angelicae» In
sua pcrmaiienlis sublimiiate, et humanas' per unum
mediatorem a lapsu erecl». Sed boc non nisi iu an-
no quo mortuus esi rex Ozias» praesumptuosus sci-
licei illect leprosus. Et ut quid hsec? Nimirum ut
sciamus ilii non posse adesse puritatem contempla-
tionis, in quo per affectum adhuc et effectum donii-
naiur et vivit» et tumor elutionis, et fetor corru-
plionis. IVenique post haee dicit : Secrelum meum
mihi, Secretummeum mihi {ha. xxiv, ili). Cor suuin
percutit Josias cum lectionem audit libri qucm ia
domo Dei Helchias reperit (IV Reg. rxii) : eumque
consolatur Olda quanquam femina, quae habiiat in

mereiricis el venefics roetnens (lli Reg. xix), et ^ secunda. Jeremias virgam videt vigilaniem (Jer.

dimitiens puerum suum (puerilem videlicet sensum),
pergit ad laiibula deserti» et projiciens se» dormit in
umbrajuniperi. Desideriuffl vero habens dissolvi et
cuiu Cbristo esse» petit ut tollatur anima sua» et
uuiversa quae sua suni, in dilectiooe Dei, et proximi
eonsiitdciis, bis soporatos, bis excitatus, bis dcni-
que refeclus, abilt In fortitudine cibi illius. Donec
post ol>servationeiii Evangelii ei legis, quasi post
quadraginta dies veuiat ad montem Dei; ubi in car-
nis manens spelonca, post spiritum grandem et for-
tem, qui et altitudines dejicit, et durilias conteril ;
posi coinrootioiiem limoris, post ignem amoris, si-
bilum audii aui*ae teuuis, iu subtilitate purae con-
icinplutionis ; et hoc audito sibilo, quasi qui dau-

,11), quatenus sciat quia vigiiat Dominus supcr
verbuin snuni ut facint illud ; quem de lutoso pro-
fundo, et profundoso liiio levant funes, quibus inter-
sunt imo sublersunt [Par. subsunt] panni veleres.
Et ideo quldem hoc, ut ascendens a convalle plora-
tionis, etcantans cantica graduum, vulneralo acba-
ritate Cbristi coi*de ejus, gestet verba ejiis in visce-
ceribus quasi sagittas acutas. Et hoc quidem pro-
pter funes. Sane propter pannos veleres, gestai
etiam exempla servorumDei, quos de mortuis vivoa»
et de nigris lucidos facit, ianqnam carbones vasta-
tores. Ezecbielem In cincinno capitis sui, missa ad
eum simiiitudo mauus apprehendit (Ezech. viii, 5);
etelevatum inter terram et ccelum, in Jcrusaleinde

Il.ili|liuuuill9 , CV UU«i UUUIM/ OlWtV, «^Ud9l l|UI \MkU~ g% — "^ "' " ^-^^-.^— , ... ^^.^^ — w... ^^

sira capit carnis exire, egressus siat in ostio; et ne Chaldaea in spiritu ducil , ut abomirfationes qnai ibi

scruiaior majestatis opprimatur a gioria etiam vui-
lura suum operit paliio. Eiiseus moritur, et mor-
luussepelitur (iVAf^. XIII, iO). Cur hoc erat di-'
ceuduin, cum non sit Dovum, sed antiquum ? noii
alicui singulare, sed oinnibus absque ulla exceptione
commune ? Idco quidem, ul valde venerabile sepul-
croin iliitts ostendatur, quia, cum in lllo [Cod. Pur-
n, illud] nescio quis mortuus projicitur, tactis ejus
sanctis ossibus etiam viiae pristins redonatur. Reli-
giosus Ttx Ezcchias, in promissione a propheta acci-
pit, quia quod de Juda saivatur, et quod reliquum
esi| mittet radiccm deorsum (/ Y Reg. xix), quan*
tum ad occultum mundae cogitationis; ei fructum

sunt aspiciens, de fuiiiculis facto flagello, ei ementes
et vendentes ejiciat de templo, dicendo : Quoniam
zelus domui luoi comedit me (Joan, ii, 17). Danici
cum tribus sociis suis abstinet ab eo quod siiave cst
ventri, ut ad id pertingere possit quod non faiiaci-
ter doice est menti; dignus effeclus extunc, perci-
pere intclligentiam omnium vibionum etsomniorum.
Non solum autem, sed et super flumina Babylonis
sedens, et in recordatione supernac Sion flens, fene*
stris cordis sui ad Deum apertis, tribus vicibus orat
in die contra Jerusatem ; suspirans io vera spiritus
sui chiritate, et ad securitaieiii supernae pacis, et ad
beatam et beatificantem visionem semplternae Tri-

facletsursum, quantum ad pubiicum egr^tae actio- D ni^^*^* Praeparat cor suum Esdras scrilia doctissimns

nis. Qui eiiam ad peccalorum suorum qui inter ip-

snro et Deum dividit parieiem, convertens faciem

(lY Reg* xx, i), dicit prius iniquitates suas ut justi-

iiceiur : iniitatus in lioc illum qui ail : Iniquitatem

meam ego cognosco^ et peccatum meum coiUra me e$i

temper(PsaL l, 5). Et ideo ploransorat, ei orans

pioral, et diiucre studens pcccata inagna magno fletu,

sicut pullus birundinis sic cianiat, meditatur ut co-

Inruba.

CAPITOLUl» VIII.
i>c qnihusdam viris sanctis qtU ab haia fuemnt usque

ud Chfisium^ et de quibusdam qui jueruni post ad-

venium C7<n'</t, qualiter per eos figurata sit quies

cellw.

Viait Isaias Dominum sedeoteni siiper solium ex-

et velox, ut investiget legem Doroini (/ Esdr. vu,
10), faciens et docens pnccepium in Israel et jodi-
cium.; sciens animal esse mundum quod pariter
rominat et ungulam findit. Et bene primum faciat,
deinde doceat, ut et a manJaiis Domini intelligat, et
in ornatu pontlficis prios superhumerale, deinde ra-
tionale ponendum agnoscat. Consolator Ne!ieiuias,
juxta interprelationem nomiuis sui muros rrparat
Jerusalem (U Esdr, iii), aulificans in eis porias sex,
qu» sout fortassis visus, auditiis, gustus, odoraius,
affutus et tactus. Ecce porta Cregis, porta Piseiuin,
porta Vetus, porta Vaiiis, porta Sterquiliuii, poria
Fontis. Et ut ad lempora gratiae veniam, videns Je-
sus turbaSi ascendit in montem (Matth, v, i) ; et alifi

Digitized by

Google

815 GUIGONIS II CARTHUSIiE HAIORIS PRIORIS gis

Tice aicendit in montem iolui orare {Matth. xiv, ^). \ ciaDtor, in hoc coiisulere, si faciani eos exire. Sed

Domini Tulurus prxcursor bealus Joannes adhuc
pu^r, crescit et conforiatur spiriiu nianens in deser*
tis, usque ad osteusionis »uae dieni ad Israel {Lnc.
1, 80). In superiora Petrus ascendit ut oret, nec abs-
que esurie ; prgeclara Cornelii fide {Act. x, 9) post-
modum» ac posi modicum satlandus. Honet Timo-
tbeum praedicalor egregius Paulus (/ Tim. iv, 13),
ut dum Tcnit aitendat leclioni, exbortationi, dociH-
nad (ibid.f 16) ; asserens quod haec faciens, et semet-
ipsuni saivabit, et eos qui iilum audiunt {ibid.f 8).
Qui et dicit, corporalem exercitalionein ad modicum
uiilem esse, utilem vero ad omnia esse pieiatem :
quam et asserit promissionem babere viUB quae
nunc est, ct fulune. Gum fores sunt clausae, ubi

hi niniinim sola qaaedam minus providae discreliooig
imagine fallontur. Id enim peiiitus nonexpedit. Se»-
titur cerle utcunque momcntanea quaedam m
quiiete quiei, et sine dalcedine dulcedo, et sine con-
solatione consolatio; sed siiccedit absque raora per-
lurbata amaritudo, et amara perlurbatio, et iatole-
rahilis oninino desoialio. Hox enim ut ad ceUamre-
dicrit, apprehcndel ac penetrabil, ac ctrcurodabit
eum intrinsecus, durissima agonia et durissima an-
giistia spiritus, gravissiinum taedium cordis, airo-
cissima evisceratio mentis. Quia quoties miflus dio
extra eam in evagaiione curiosa et vana rooraiu-
rus quis temere cellam egrediiur, toties qoiisi n^vos
Inhabitator revertitur, aliumqiie se seiisit ei iiiTenit

propter nietuni discipuli congregati sunt venit Jesus, B regressus, quam erat anlequam fuit egressos. Acce-

et itat in medio^ et dicit eii : Pax vobii (Joan. xx,
26). Succedeni tria haec vidclicei, venire, slare et
dicere ; si hxc tria prupcesscrint, scilicet sero, die
lilo, una Sabbatorum. De inanu angeli staniis super
niare el super terram, Joannes aposlolus in Apoca-
lypsi (X, 9) accipit librum , et ab eo devoratus facit
amaricari venirem suum. Sed est in ore suo tan-
quam mel, dulcis. Sacram quippe Scripturam adim-
pl^ivit opere, ille magni consilii angelus, poiens in
opere et sermone Dominus Jesus ; ctrcuincisionein,
quaeadterram refertur jiistiflcans ex fide; ct pr:e-
putium qood ad mare, per fidem, ut cum aquilo
dat auster non probibeat. Quem librum, cum acci-

dit ad hoc quod de se quaedam ait, quia egressa esi
plena, et vacuam reduxit eam Dominus : onde, aec
ampliusNoemised Harath se voluit extunc TDcari
{Ruth. I, 21); quia quas pulchra erat priosqaaa
egrederetur, regressam vero jam se esse sibi et ia
se aiuaram experitur. Et de qoo ioco egressa est?
nonne de Bethleem ? Et qua: su» egressiouis causa?
nonne fames ? Et quo egressa est?,uiique in regioneiD
Hoabitidem. In qua certe, ut verax historia dicii,
morabatur sic quod in ea peregrinabator. Ei ideo
quandiu ibi fult peregrina fuit. Et qnare pere^iaa,
nisi quia ihi non fuit iu proprio, sed in alieno? Nam
propria habitatio non alias ei quam in Betbleein.

^ ^ , ^^™ ^^^, ^.w, ...^.^..., ..WM «••«9 M 4U4ifu 114 ocuiiiiein.

pit Joannes, amaritudo quidem in ventre» sed dul- Qoid In his vobis videinr de iis? Gor veremorcel-
cedo fit in ore : una In adimnlelionc et exDcrii^ntia. lam. nnflndani \iu*%TA itft/inA ft»^Am..« •«^ ...:.:....

cedo fit in ore ; una ip adimpleiione et expcrientla,
nUera vero In recordatione et intelligeniia. Haec
omnia (o Carthusienses) et singula si diligenter in-
teiulitis, qu3e, et qualis, et quania sit cellae quies evi-
denter deprehendetis. Cui nimirum, ut novit qui ex-
perlus est, quo instaniius intenditis, eo dulciorem,
aed suaviorem, sed jucundiorem, sed sereniorero,
sed dclectabiliorem, sed faciliorem, sed clariorem
sentietis*

CAPITULUH IX.

De quiete celh^ et ^uod non expediat ei qui in ea
habttat^ ut curioittate temeraria nimii diu extra
eam moretur.

Hoc aniem nnicoiqne qui morator In cella scien-

km, qoandam vocare iuqoe aodemus, sed spiritna-
lem non ieniporalem [Pjr., corporalem], non faisto-
rialem sed moralem. In historica illa Beilileem,
Beata inater semel peperit Jesum Christum ; in bac
aiilem iropologica, ut novii omnis qui aliquolies
estexpertus, quotidie,imoindesinenterconferl nobis
mater gratiam sanciiutis suavem paritcr et sahi-
brcm fruciiim. Suavem propter unctionem, quod so-
nat nonien istud quod est Chrij^ius ; salubrem Tcro,
propter salvaiionem, quod in se habet faoc nomcB
quod est Jesus. Nam uncium, nt sciUs,rsooat Imc
nomen quod est Christus; Salvatorem vero, bealoia
hoc nomeii quod est Jcsus. Igitur si vultls recipcre,
Hli qoi cellam inhabitat eo modo quo inbabitare d^

dnm, et diligenler esl ei in lenaci memoria recon- 5 liet, spiritualem verai sanciitaiis confert mUa fni.

dendum, quod non vult bac de qua loqulmur cella,
nt qui In ea conversator, nimis dio exira eam temere
demoreior. Et quis diu extra eam lemere morari
amat, nisi qui qoanta ei insonl bona penitus ignorat?
Et quidem quantum in ea morarl fructoosum, tan-
tuin exira eain longe vel diu vagari periculosum.
NoQ entm diolios habitator cellae vivere polest sp>
ritoallter extra cellam, qoam corporaliter piscis ex-
tra aqoam. Considerate qoia pisciculo illi, qui halec
dicitor, unum idemque momentum est, et extra
aquam esse, et exspirare. Et cella qnidem forma-
tor ex hac dilectione halec cum convertitur. Et pu-
lant aliqoi non recte conaiderantes, illls qoi aliqoo
^QI nOnnunqoam solet evenire) In ccUa taedio affi-

ctom, cl propter exsulialionem qua inlrinscccs
gaudet, jucundum et suavem. Quod est, ficauu
Hariam, quantum ad hunc attinel secundum (qiien
inodoincediinos)tropologicurosensuin, in Bethleem
parerij Chrisium, et propter religlonem quam exie-
riusexercet, ulilem et salobrem? qood ex joxta eooi-
dcin sensom, ipsam beaiam Hariam in Beihleem pa-
vere Jesuin. Verum cum hac dlcimus, nemo putel
quod aliquam faciamus difierentiam seu divisionein
inter Jesumet Christum, quantum ad illam duntaxat
personam speciai, qu» sic dicitur ; quia, qiii Cbri-
stiis, ipse quoque Jesiis esse non dubitator. Sed
propter diversain horum nominum inierpreutloDem,
diversam quoque in eis acciploius significationem.

Digitized by

Googlc

m LIBEii DE EXERC1T.0 CELLiE. 8i8

Nam persona qiiidem una, 8.gnificaUo quoque uoini- A piens : Qui moUi$ et di$ialuiu$ tit in opere $uOf fra-

nmn cjusdem personae diversa. Iiaque aiiud nolal hoc
nomen quod est Jesus, aliud islud qiiod est Gbri-
&tiis : non lamen alia persona notaiur per Jesiim»
slia per Christuro , quia non alius el alius, sed unos
idemqtie est Jesiis Ghristns, Filios Dei^ Dominus
Aoster; mundi Redemptor» eiDeus ethomo,Det ho-
rolnumque mediaior. In eo qnod bomoy Patri pro
Qotiis supplicans ; iu eo quod Dtus, cum Patre (cui
per omnia xqualis esi) nobis propitians. Itaque ei qui
in cella fructuose esS a matre gratia spirilualem
conrerri fructum, suatem» et salubrem; hoc est
(secDuJum quemdam quodam modo sensum mora-
lem) in Bcihleem nasci Cbrislum Jesum. Sed licet
juiia iioniinis sui interpretatioiiem, in Detbleein sit

ifT esl $na opera di$$ipanti$ {Prov. xyiii, 9). Nonne
vobis videtur isle quodammodo mulier esse, quem
conslat moUi et dissoluto ac dissipanti similem esse?
Talis est egrediens Dina, per quem notatur ille qui
reprehensibiliier exit de cella. Et qiix inlis esl, ad
boc egredilur ut videat tales» mulier, videlicet mii-
lieres. Et quid ejus est videre, nisi amare? Quo
onim se amor extendit, illic et oculus tendit, et ubi
«'tspectus, ibi et affectus. Nam dilige iniquitatem tn,
et diliget te iniqnitas. Unde et qud& egressa est ut
videret, et ipsa visa est; nam Scriptura dicit : Quam
eum vidi$$el Stcbem^ti addidit, adamavit{Gen* xxxiv,
2)* Nimirum illud videre , adamare fuit, quia profe-
cio ubi visio temeraria pnecessil, ibi consequenter et

panis (uipote quae domus dicitur panis) , esi tamen ^ illicitus amor successit. Nequelavantem se mulierem

nonnunquam in ea praesentia famis. Nam adesl ei
Dlmirum pncsentia famis, cum adesl ei absentia pa-
nis. Llceai andenler dicere ad vos, quia cum ix-
dium cordis (ut nonnunquam coiitingere solel) pro
60 quod mullis repletus miseriis bomo nunquam in
eodemstatu, permanet et iorpor spiritus in eum
qtii babltor est ccIIjb irruil; tunc nimirum in Be-
Uileem faines fit. Yerumtamen non egrediatur pro-
pter hane faaiem (consulo) de Bethleem Noemi ;
sed sciat quia post tempus inopise, veniat tempus
abundanti». Quod si egressa fuerit» sciat seregres-
suram omnino amaram ; et (sicut de sjb dicit ipsa
Noemi) revertetur vacua, qu» egressa fuit plena.

David illicite concupisset» nisi eam primitus incaute
vidisset. Et dormivit cum ea ; baud dubium, quin
Sichem cum Dinn. Quod non esl aliud, nisi moilem
buiic et dissolutum, atque dissipanti similem, qui
temerariam de ceila non vitavit egres&ionem; carnt«
mundo ac diabolo damnabiliter consentiendo, illioi-
tam ad se et in se admittere suavitaiem ; per cnjus
experieniiam, ad xternam periingat perditionem
[Par. damnalionem]. Ut opprimen$ virginem. Ecce,
quia anie egressum virgo fuit, post vero corrupu.
Quid enim est eam opprimi, nisi corrumpi? Verum
quae est oppressa vi , patet nimirum quia non ideo
quidem ut opprimeretur egressa est; atumcn quia

t\ eo accedel hoe, ut ipsamet se judicet, non de ^ teroerariam admisit egressionem, quia ad illiciiatn
€xteroNoemi vocandam, sed potius Marah. Ecce aspiravit visionem, exbac gemina culpa quae pne-

cessit, digna fuit et meruit, ut et illam quae non tani
siiccessit quam acccssit, licet violcnlam, incurrcret
opprcssionem. Sed jam de isu sic egressa, sic visa,
sic adamata, slc corrupU, slc et oppressa quid in
fiue dicit historla? Ecce adveriite : Triitemque blan-
ditUe detinivit. Et ecce quia Dina qiiidem irislalur,
sed blanditiis eam corrnptor ejus et oppressor deli-
nire conalur. Et haec est seducloria vox, qna Irisleci
delinire stttdeL Quare trisiis est anicLn tua^^Di^s
etquareteipsam conlurbas? Num dolesquia egressa
es? quid deliquisti in hoc? quod sacramentuiu esi
ut sedcas sola in domo inclusa?'Qu3e ista religio, si
tamen religio, ut nocte ac die sola maneas in domo?
temeraria vagatione extra eam demoretur.. Nam ut D qux auciorius Ulis religionis? Num eam bcalus in-

qub ubi aliquando pnlchritudo, jam ibi amaritudo%
Simililer vero ubi dudum plenitudo, ibi jam vacui-
tas est. Et um magni, tamque horribilis. mall causa
est, sola illa qoae juxu hunc sensum egressio facta
est.

CAPITULUM X.

De eo quod ctlla ab eo qui iliam inhabilat jugiter
lenenda e$t : et quod ei periculum eveniat $i le-
merane ab ta \umt egre$$u$.

Qoftdam de oella diximus, et quod ei qui eam in-
habiut, omnino non expedit ut nimis pueriliter de
ea egrediatur ; et egressus (quod umeti raro, et noa
nisi rationalibus ex causis contingere debei) nimis

osleDdamus nuuc plenius, sicut jam ex parte osten-
dlmas, quam periculosa ulis egressio sit; ecce qula
verax historia dicit, quod Dina egressa est, et egressa
est ut videret, non quidem viros, sed muiieres {Geu.
xixiv, 2), et ipsa quidem mulier. Nec mirum; nam
lulgo dicitur : Similis similem quaerit ; testimonium
bocverum est. Et quid accipimus per muBerem nisi
inolliliem? Non enim nunc in sexum agimus, sed
qus illa sit, quae per naturalem ejus accipi poiest.
infirmitalem, ulriusque sexus debilius reprehensibi-
Iis noutur. Omnis igitur qui reprehensibililer moilis
est, jttxu quemdam quoque modum mnlier est : eui
Don natnraliter quantum ad sexum, 'umen repre-
hensibililer quantum a^d actum. Dicit sane tir sa-

stituit Benedictus? Num magnus ille Augusiinus?
Ergone religiosi el sancti non siint Cluniacenscs,
Cistercienses, et alii quamplures ordines qui talem
vitam non ducunl? Et si Iioc forussis in quibusdam
aliis tolerabile esl, sed in te nequaquam quae lalls ac
tanta es, Abundat namque in le prae multis aliis
scientia profunda, doquentia nilida, acumen sen-
tiendi in corde, verbum erudiiionis in ore. Quae la««
men uiilius in omnibus his? Nam nniversa haec
abscondita sunt. ManifesU ergo te mundo, et esto In
mundo, in quo, si vis, ila esse potes, ul non sis de
mundo. Noli ilaqne diutius includi in domo; sciens
mulio tibi esse utilius et fructuosius, ut tecum salves
mulios, quam le solam. His (luidcm Uandimenlis 4e-.

Digitized by

Google

819 GUIGONIS H GARTHUSliE MAJORIS PniOUlS m

linfta stiiKa hxc, setiuclorios lil)enicr audit cantus A cordiarum » el Deus totlos consoburonis, qui post

sireiiae; iiee salvnt j:im aliquem, insuper et seipsam

perdit. Ecce quse et qiialin, quol et qnanla mala jnm

incurrit quse leniore egrcssa fuit. Nam omnia l^%e

qnae dicia sunt ue Dinn, ad eum refbrimns qul curio-

sitaie nimis temcrnria, ct temeritaie iiiliilominns

curiosa, tam mcntc quam corpore egredilur de

cella.

CAPITULUM XI.

De magnii mulii$que pericutis^ quai ille incttrritt qai
habitator e$t cella: , et de tUa male exit , et de eo,
qnod magmm ammcc tnnetw conferl quietem piena
uc petfecta abjeclio $aN;ularium rerum,

Itaque, ul Scriptura dicit, egrcssa esl Dina, et ad
lioc egressa est ut vidcret. Egressa vero ad viven- ,
dum, et ipsa ad magnum malum suum visa tfsi. Porro
visa, etinm est adamata. Sic eiiam adaniala corru-
plionem suam sustiniiit ; ad quam quidem coactione
qiiadam violenta, fortassis tamen voluntaria attracia
fiiit. Garnalis etenim detectatio in cansa fuit, quod
8!c trahi potuitj et ideo pottnt qnianon nimis furte
reslitil, nec voluntatc plena contradixit. Siquidem
diu est cx qiio primuin dictum est : Trahit $ua quem-
que voluptoi. Ev ne post hxc omnia, inisera ba^c et
stulta praevaricatrix rediret ad cor, et contristaretur
sccundum Doum ad poenilentiam, etiaro tristis blan-
ditiis delinitur. 0 quam magna et quam multa mala^
Et eorum omnium quae fiiit occasio et origo, vel
qiiae causa? Uiiquc temeraria egressio ejus ; nullum

banc tempestatem tranquillum facrat, et nubilTiin Iq
serenum vertat, conrortabit pusiUanimem, Ixiificam
moestum, invalidum roborans, el vacillantem confi^
mnns, nutanlein ad stabilitatem ducens, et fugaiis
undique ventis, sedalis el fluctibus, mare turbidum
In placidum et securum btlus commutan$. Euntes
proinde discite quid sii : Ip$e Deu$ meus, Salmr
meus, adjutor mm, non enugrabo {P$aL lii,7).
Tunc vos arctius in cella continealis, cum aliquod
in ea forte, ut evenire plerumque solet; tsdinm tos
snstincre sentitis. Revocate «'^d memoriani qnia illa
piiclla, genitrix Dei snlva virginilate mox fniiira,
Intus in ipsis peiietralibus est invenla« quanJoa
Gabriele est visiuta. Sic cnim legilis : /n^msTuos-
gelui ad eam {Lue, i, 28). Palei quia non foras, sed
Intus eral, ad quam angelus nisi ingrederclur, quasi
Tenlre non poterat. Sed ex abundanii est, siiper hoc
commonere vos; in pleno namque ac perfeclo exer-
cilio islorum praevenislis el nos, el sermones no-
stros. Baec tamen idcirco diximus, nt quis sit insi-
lentio et soliludinc cell« frucuis spirilualis. ex part«
aliqiia vobis ostenderemns. Qua! vobts qaidcra roagis
aniiquaquam nova suni; uipolc quae jam ex longo
teinpore, favenie Domino, per Jugem experieuiiam
didicistis. Inde est quod super bis per locaiionis
nostrae mlnislerium crudirl iion indigpUs. Porro
quantus in plena saeculi abjeclione el quam quieius
sil animae fruclus, ct quies fructuosa, evidcnier «

enim borum malorum Incurrisset, si se intus tenuis- ^ muIUmodis, quas perferunt angnstiis, ii qui caris

set. Sed quia curlose exiit, ad haec mala damnabili-
ter pervenil. Nam, qula curiositas in causa fiiit ut
exiret, per hoc nimirum patet, quia, teste Scripiura,
ad hoc egrcssa est ut videret. Erat autem et buic
curiosiiati voluptas adjuncta , quia egressa esi ut
videret mulicres. 0 curiositas supra modum peri-'
ciilosa! Nam preiiosuin foras depositum perdidit
qnod nunquam poslea recuperare poluit denique
virgo exiil, el corrupta rcdiit : sicque iHurn sublimis
puritaiis statum foras se amisisse doluit , ad qiiem
iiUerius conscendere nequivit. Sic et pilosus ille ac
iii modum pellis bispidus {Gen, xxvii), niniiam foris
moram facicns, a benediclione paterna se fccit alie*
nuin, necad eam deinccps potuit pervenire. Cupien$

illius el sollicitudinibus implicantur, perpcuderc va-
lemus. El quia nimis longum , in.o inipossibile csl
nobis easdem anguslias singillatim cxprimere m
prccsenti, nnum libct nunc exemphiro salis congnr.'.a
ponere,per qiiod possunt qui indigent, quanlnft
inter corum occupationem, et sanciorum qui Dcois
olio sine oiio serviuni , disiet quielem. a;Wisccie.
Eccc ipsi lepidi. clde sua roukoties vifa penilns in-.
cerli , sed ct omnl plcrumque spe fruslrali, conira
procelias temi>eslalum,conlrasaiviiias fluctuum.coL-
tra violentias venlorum anxia teborant. Isii vcro ab
ilsomnibus, el cateris quae in hunc modum sont
periculis prorsus alicni , securi et laeii, in screnael
amoena iranquilliiale, in iranquilia ci amoena sere-

enim (ut ait Apostolus), hwreditare benedictionem^ D p^atc, in serena et tranquilla amoenitate ciijiistlam

reprobatu$ e$t, Non enim (ut idem sulijungit) invenit
peenitenticB /onint, quanquam cum lacrymis requi$i$$et
eam {Hebr. xii. 47). Non ilaque ut longe superius
dictum cst. egressio de cella, illi qui aliquo forte in
ea nonnunqnam taedio aOIcilur, confert consolalio-
nem, sed inferi duplicem desolalionem. Et (it qnidem
hoc ad instar hydropici, qui quo avidius bibit, eo et
vehementius in se sitim aecendit, ut hoc sit eiim
amplius sitire ; mult .ui bibere. Quid ergo est? Uti-
qne cum quis tscdio se sentit afiici, quasi pro obside
det corpus suum parieti cellae, et de egressu fbnditus
pon cogilans recurrat ad orationem, lectionem, me-
Qiiaiionem , atque ad utilcm aliquam actioncm.
Adcrit cerle ex more sine mora, Patcr ille miscri-

placidissimi liltoris stant. 0 qnantum dispcmUiim
apud illos, quanlum compendium apiid istos qui sunt
tanquam nihii habentes et omnia possidcntes. De-
sperant nnmqnc, nec ultra jnm vivunl, gaudcnlque
vehementer ex invenllone sepulcri eligente suspen-
dium anima eonim, et mortem ossibus eoruni ; ei
idco dormientes silent, et somno suo requicscaut,
malorum timore sublato. Sciunt enlm In tcmporc
vacuitatis scribendam esse sapientiaro, otquodqMi
minoratur actu ipse inveniet earo : eisque esse va-
candum, ut videant Deum, quia. Domiiius Ipse csi
Detis. Et quia aby$$u$ dicit de Sapientia : Sfon ett in
fwc, ff mare ioqtiitur : Non esl mecum {Job xxvni, I* .

Digitized by

Google

821

LIBER m filflRCiTlO CELliE.

CAmOLUUXlL

De 8iB€Hhrium {eni pneeipue inlendHnt Carikiuiehtety
negotior^mf ei MlieUudinumy et pouemontm ab^,

jeetione,

llanc quidem a sibcqIo segregationcm m abtiH'
(laiiter babeiis, qiii de reddiiibui eccleftiarum, paro*
diiaruro, eidcciuiarufn iFos iion iillromiuiiis ; eonieuU
paiipertate yestrn, plena divitiis* Nihil enim extra
lenninos.vestros vuJlis possideret bicut neodebetis,
m alMndamiiis qnietl et paci vestne consulalis. Ut
. auiem bac via ad regnum Del compendiosa, secura^
et rounda incedaiis , vestri vos et exemplo et verbo
dccnere prabdecessores, et Patres qui magis volebant
pauperes esse quam divites : quia (si non menlitur
Pauliis) qni volnnt divite$ fieri^ ineidunt iii tentatio-
Mm, et desideria muita inutilia et nociva^ qum mer-
gunt komine$ in inieritum^et perdithnem (/ Tim. vi,
9); et ati^ungit: Radix enim ommum maiorum etl
eupiditas quam quidam appetente$ erraverunt a /ide^
ei in$iruerunt $e dplenbu^ muiti$ {ibid.^ 10). Et ecee
slaiim adinonKio salubris : Sectaretero juitHiam,'
f^eiatem^ fidem^ chariiatem, patientiam^ manmtetudi'
nfim (ibid.^ II). Et in praioedentibtts : Habeniee, in-
qait, ailmenla et quibue tegamur, hi$ contenii §imu$
{ibid.y S). Debacabjectionesaculariumnegotiorom
et terrenarum possessiouum, nt immutaia ei invio-
1»u in ordine perpetuis lemporibus babeatur, te*
neatur, eustodiatur, ita pia memorije (at ipsieeittg)
vir vitae venerabilis, domnns Guigo (Sialntortmi

A profiositum, obi non de devQtione facieiilifi,, sed de
pascentis potius pcndet arbiirio* NuIIa quippfi die
convivium vel missa deerit, si qui pascati nunquajn
defuerit. Et de his usqiie boc. Dicit autem et supe-
i^s. idem vir (Guigo, Statutorum cap. 40) hoc modb .\
OrnainciUa aurea, vel- argentea, prxter calicem ot
calamum quo sanguis Domini sumilur in ecclesia
non babemus ; paliia tapeiiaqiie relinquimus : fene-
ratornm et excommunicaiorttm rounera non accipi-
mus. Et iia praBdictus liomo Dei scribit de his. Yos
auleiUi 0 Carthusienses, haec quidem d.Ulgenter et
cum omni solLicitudine euatoditis, ei bene {acitis ;
et ideo beiie facilis, quia quo^minus de saecub) aGci-
pitis, eo el minus ei debetis. Sed boc addeiiduui,
quia| quo minus. saeculo, et his quai sasculi sunl, uon

^ solum per aflectum, sed et per actuin intenditis, eo li-
bcrius elpurius, eo sincerius etsuavius, eoperamplius.
et perfectius soli Deo intendere potestis, ut ad per-
feciionis tendentes desertum, ne ungulam quidem in.
^ypto reinanere permiltalis ex omnibns, quae ad
SQciificiwn divinum necessaria suot. Sed plene ac.
perfecto intcUexislis bac omnia, qua^ad bnc tria,
diximus pertinere; videlieel adexternam exereiia-*
tionem veslram, ad jogem qoam tenetis ce|l« solilu-
dinein, ad plenam deuique saeculiy et eorom qoar
sa!culi sunt abjectionero. Non vobis (Ht arbitramur)
vlderj debel absurdum, qaod ordinis vestri, quem
biec tria commendaiit, sHavitatero.snblimem, eti
sublimitaiem quoque siiavem, quemdam diximu&

cap. 41), bomo raagn» religionis scribil : CupidiUli» /^ esse paradisum. Vere paradisus est, liortus utique

oeeasiones nobis et posteris nostris, quantum, Deo
juTante, posaumus praecidentes , prttseniis seripli
sanciione statuimus; qualeDtts loci biyus babilalo-
Ms, extra snaB terminos eremi nibil omnino possi-
deaBl, id eal, non agros, non vinoas, non borios^
non ecclesiaa, non cceineteria , non oblationes, non
decimas, etqiiaBcunque hujiismodi. His eliam boc
modo vir Dei adjongil. Simili etiam tenore sancitam
est, oineminem.prorsus sive inlra, sive extra ere-
miim istam defunclam soo sepelianl in eosmoteriOy
nisi forte aliquem bujus propositi bic obire conti-
gerit. Sed el castevarom ceiigionum, si quis bic de-
fonctos fuerit, quem sua eoiigregatio binc asportare
aut nequiverit, aut neglexertt, hunc sepeiient. No*

deliciarum , omni delectalione refertus , et amirni-
Uile omniffloda plenus. Sed rigelur iste paradisiis,
hoc eniai probabile et valde bonum. Porro irrigatio.
(jus, augmentatio cjus ; irrigaiio ejus, profectus ejus«
Nim tooc irrigatur , cuin robur el el incrementum,
confertur. Et paradisus est,el Irrigariei necessa-
rium est, In conversatione quipiie spiriluali non pro-
ftcere deCeere esl. Dnm enlm (ut Scriptura dicil)
ciim coneummaverit homo , tunc ineipit {EecH' xviii,
6), paradisum quidem palet, paradisum esse, et irri-.
gatione tamen 4ndigere. Amplius : Gum juxtaquod.
bentus Job dicil (Job xiv, 1), et nos omnes jugitor
experimur, nunquam in eodem stata natps.de mu^
Here permaneai homo , vel ascendit ad aka munere

men vero cujusqoam in suo noo scribenl Martyro- S roborantis eum gratisK, vel deseendit ad ima pondere

logio, nec cujusquam anniversariam ex more facienu
Quod profecto ue forte alicui nimis durum et crudele
videri debeat, quam rationabili causa, et intentioue
discreta , et ad qu» pnecavenda mala boc insiitu-
lum fucrit : praedictus Jesu Gbristi fainulus, bomo
magnas sue tempore (ul adhtic liddie apparet) Um
religionis quam scieatiae evidenter raanifestat, hoc
modc subdens; aodivimuseniro» (qiiod non proba-
mns) plerosque toties splendide couvivari : missas-
qne fiicere paratoit, quoties eis aliquis pro suis
▼olaerial exhibere defunclis. Quae eonsueiudo ei
abstinentiam lollit, ei venales facit orationes; dara
WlPS pasiuam Dumerus, u>lus est el Biissaroiii*
Nec oilum ibi vel jejunandi, vel obsecrandt couslat

iiifirmitaUs proprias. Ideo ex bisJuce clarius pstet^
quia qui de augendo spirUuali profectu suo soliiciti
non suiii, nimirum indefectuiu teterrimom corruont.
Qui enim bi^usmodl suni ibi (ut loiige ante nos di-
ctum est) difidendi inddunt pericuium;ubi profi^
ciendi depo$u€re appctitum. Idcirco ipse paradisu4
irrigetnr, quia qai lotus est, indiget quoque ut pedes
lavel. Et cum omnibos aposlolis plus l^iboraveri
PaoIttS t indignam se umen asserii ot vooetur apfr*.

StolttS.

GAPITULUM lUll.

^ ioeo $ancim voiuptati$ et de epiriimaii (u§a $m$ci

Jacob.

QuoouhIo, ait. aliquia, isie paradisus irrigaUtttv^

Digitized by

Google

MS

Gl3IGONi6 U GAftTUI}8ii£ MAJ0RI8 PUIORia

m

ln Genesi quiil scripttim est? quoimHitf leghjit A n^ suppoi^t; sieqaeeilnbttr^doriiiiatiB

RoDDe Scriptiira dicil, qi^ fhmus egtedieHiur d^
toeo wlnpiWU ad if^gaudum fora^m ? iGem. ii,
le;) Et qofS (lii?ids iste? imo qnift IriCc 'V^ttiilttit l(h»
etts? Naiitr lioc prlos qo^Bdmii, qohi nifNlimi sicni
de Himo lioc protodH irrigaiio, nc et de toto' to1o«
ptaiis sil fioTii egressio. Itaqne nl patet ei bfa, diffi-
cile, imo impossibile, nt paradisos iste irrigetur,
nisi prius de loco voinpcatis qtiiciinqne illesic fln-
tlus, egredialur. Idcifco ex quo ita est, quis hic vo-
lupiatis locus esi? Nobis Yideior (si ita vobis aedel)
quod dulcis et suavis sincerge ciiaritatls iinanimi*
tas, quaro secuudtim Beuni in invicem habetis pu«
ram ac defiaecatam, bonam paritcr et jocundam^ in
omni (pro nosse, ac pro posse in Gbrislo) et ad

loco; 4omiat, inquain, quaHtiHii ad qoieten; 1b
eodevilooo, ^aaotiiMi ui soaTiiatoiii , ot bU ttniB ei
^es saaria etauavitas qnieu. Sieqno in aoa^Titftle
bae, iii qoliM hac, pmjlleatla tid^a ocalis nwntis
cittffilatii seaboi ; et iii imia per eoinpaialoMm pm-
ximl demisaam, et in sommis per desideriam Dei
deilxam : angeiontm qooqoe, qni siwl yerttati» pre*
Gones, et per eontamplatlonem aseensom, et per
actionem iiuueatnr descensnm : oomqoe qol reMel
marcedem labonim aanctorum snonim» eideflo acalaa
innixnm. Jam cum pavore obstupescens et cnna
atopore expavescens, evigiiando ad se reversns tx^
eiamet, et dieat : Yere Domhus est in ioeo tf/o. QU
enim Dominos, nisi in quiete cni deest omiria per-

omne maiain no1le,eiadomnebonam velle,quidam ' lorbatio ? niai in snaviute cui inest omnis dnleedo.

Mon tncongrae possU et dcbeat dici locas voluplatis.
Tere iocns hic, iocus voluptaiis est, voluptatis in--
quamnon carnails, sed spiritualis; non qaa caro
vel spiritus inquinatur,, sed magis qua et spiritos
ei earo puriAcalur, adornatur, decoratur. Hic locua
est ad qnem venit qni a facie mortem el commi--
nantis pilosi Cugit, ia quo voil reqniescere occnaa-
l>ettte jam «oW» Sio enim in hisloria veraci eoRtinOT'
tor : Ciimqiie tfemieet ^haud duhium qoiii Jacob) ud^
fumdnmioeum^ ei viUei in eo requiescere po$t eoiie
oceu^Hum {Qen. ixviii, II). Qois fttgiens iste, nisl'
iilede quo praecipitur in on.ere in Arabia per baitm
iisqiii in lerra Auatvi bibitani, nt el eom paniboB

et nulbi prorsns amariludoT Et ego^ inquit, nearte*
bam, Nee mirom noo enim boe eo potuii aclri,
quoad asque id ei datnm est experlri. yemm exloBe
seivH, ex quo ad locom iihim venit, de lapidiboa lo-
lii, toUens caplii soo supposutt ; snpponens donniTii,
dormtoa, scalam oi qm in ea agebanlar vi^. fkte
sie dicimus qoia scivii veniens, toflens, sappotfenst
dormieno; qnasi ei banc sc^iKlam eonfempee-
sent, si non scatam, et ad eam pertlnenlla vldiaaei.
Sed quia faaee quataor ad boc pnreesserani, al qttio-
lam suceedere possei, cni sexiam, boe esi scleniia,
non lam snccesslt qoam aeeessit. Igitor inne oetTil
qnandovidit; et sicut msl viderei noa scifel, aie

oceurrant? ipse est eiectos quisiibet fidelia » qui Oi^^ oon viderel nisidormifet, nec domiretiiisi

sopcrfliiitate carnali seo mandiaii, roafis se ac n^a-

gls eiongai i^e mortem incurrat. Gui necessarium

▼alde ut eum panibua occurraiur ab inhabitantibaa

terraro austri, quatenus qui spirituales sunt, in-

slruont ia spiriiu lenitatis bujusmodi ; et eos q\A

tridao suali^ent iUiim, in domos suas Dotainus jejo»

nos nondimittat, nedeficlani Iniia. A /aWe, inquit,

gindhrum fugerunt^a. faoiegiudnimmiftenlii^afwio

arcueexiemi>a faeie graeis prmiH {lea. xxi, 18). H»^

ornmaad mortem spectaal, qoam minaturpilososleni,

fisau Jaeob : quam ne incurrat, per fogam sibi con^»

sulere paral. Haque fu^ens v^it ad quemdnm lo«

cum. Et ipise est volnplalis hcus,^qnia locns qnielis

est : nam et lioc sequiiur. Et wUet m eo requieHere

poH eoHe occubiium, Qiiando soi occaboii? qoando D qnlppe loco pniissimoin manct l^s, sed et ad eeehm

fervor tontalionis deferbuit. impossibile oi hic fn* per ipsum hitrolius esu

aeret, noe aatem sopponeret nisl tollerel; ood.iiM
tolleret nlsl veniseU Itaqiie quando vldii tunc sciTil,
qoia quando expertns est, et quantam experUis esl^
niminim tunc et tantiim scivil. In lanU qoippe tali-
qoo re, tantam et non amplius comprehendi aeiei»*
tlaoi, qnantom sentk ip^^a expcrtenlia. AddidH eiiam
ad hiec : Quam terribUie e$t toeue i$ie! Nihil '
nam lerribilis diabolo, terribilis roundo,
01 hominl pravo; et sic lerribilis, ot caslmnim
a^s ordlnau. IHi soli amabiiia est, iih' aoli ecees-
siblliaest, qiii Aigit a iacle pilosf, ei in morem peUis
hispidl, cum sit ipse lenis. Non est Idc oHud arM
dmm$ Deiy ei poria ^. Yeruni et hoc, ncqoeafi-»
qnid sitb ccelo verios vel est, vel esse poieai ia

giens reqirieseal, anteqnam Iste sol occombat; qoia
qoandiu inentem e^urit ardor tentationis, in aereno
non paua^it intema^ quieiis; ac per hoc nec adiino
ad loeum perveuil spiriiualis voioptalls. Nam quo-
modo tbl auavitas uibi, ubl iranquiliitas nulbi? Sed
tunc fuglens isle, ei ad hnne locum venil, el in eo
reqniesrit, cum snavem seeuadum Deum qnielom,
et qnietam nihilominus saavitalem apprehendil ,'
apprehendens tciiet, tenens non dimiitit. Jam tollat
de lapidtbus qui jacent, de virls videlicet diviilanun,
qvi in dvitate Domini viriuturo, in vetae fortilodiitro
rooiitludiue se bonHliaat : Uium oronlum sanctornm
(aiKtum, onmqiu) meniis sus capiti per kniiatiO'

GA<>ITULVH X-IT.

{f^uomodo spirituatUer egrediatur puvius de hco m-
tuf:iatis ad irrigandum paradisumt et quis iiie /hn-
vius sU,

Iste speciaiiter locus Dei est, abi et aadlior voa
cominotionis magnae, lienedicta gloria Bmnini de
loGO Bito. Nam sudarimn, qnod fuerat siiper caimi
Domini sepnlti ipso etiam resiiscltato inventoro esi
separalim involutum io onum locom. Qiiare l^c io*
cus dicitnr uons^ nisl qoia ipcQS osl vohqHattal
Non enim in scissura inentfaim sed in uniUfO De»
est ;^ ubi iihi doest, ibi ven aainHS saaTftta.ac«
est. Wt kfcu9 est falis uaaaimHas veitnF, qom» «

Digitized by

Google

SS5 LIDER D£ EXEHaTIO CELLiB.

nobis Sttpepki» bret her deseripla etU De lioe loeo A Gopiliilum conrenistis) ;

emeMiil luvU megiii ei molti : 8li|aklem loein esl
invlonim, «bi rifi leUieliiii el petenles. Sedlito
qvam moKlme llofiot do loeo iHo egnAttir, ui po*
nMttMifeiier Mgelor. Molla tuYio boie potilcfpa*
tkOf toeieus» ei eonteiitlo com ftiTils iillsv de qMm
Bomimmi aUoqaeiis Psalmista : Tn, iofiiilt, neeaiH
/rneiM EUum {PmL lxiiu« IS)!; sod nec com lltls de
qoibus oidem Domioodlcii Haliaettc : Fiumos tetn^
4€B ttvrm {Habae. iii» iO) : imiko miiius com iilis
fui dicoDtttr Abana el Pbarpbafy flovil Damasci*
Magis aaiem asslmilari ol ralel el debei fluvio» qul
Jordanls appellaior; in quo lavalur, el iolus munda-
lur Naaman Syros (/K Ri§. t, 12, U) ; ei aquis
Slloe, Incujtts nabitorlls iotos IHtimlnainr caeciis

sl« Inqaam^ osi apo« vbs ei

inlra tos flavlos Iste, imo qoia esl, seiioie qobi jam
iempos non lam InsUI qoam eistal, ai Cff«tlaias
ad irrigaMlMn paradisam* El dMils I Qnomodo iet
imiidT4)aeaMdosuparias «sieiisam est. Qenfanlio
Ifl «nam spirliaalem aeeaidom Beum, et Deot pre*
Deo, eum Deo eeoseasam, sicoi fai unum jam con-
Tcnistis ciirponlem locom, el lam singuli quam sl-
mai omnes, cum uuigna devetione, el illo qoi secun-
dam scieniiam est, lelo» id esl, discreto de ordlnis
reparatione, renovatione, corroboratione, tam In si-
nislris, si qujB sunl, corrigendis, qnam In bonls ln«
sliloendls, adaogeadls, conflrmandis, slrenoe vos
introuiilllte. Iiaqoe levate ocolos vestros; et vldele
regiones sl alb» sunt jam ad messem, an (qood

natus (Joan. n, 7). ?alet eiiam ei parie assimllari ^ absii ) siccae ad ignem. Mane suiigite ad vineas, vl<

fluvio illi, de qoo sanctus Joannes in Apocaljpsi,
▼islone septima boc moUo scribit; Oitendii mt/il
(haod dublam quin angelus) /fMviam aqum vhm,
tpUndktum procedeniem de $ede Dei ei Aifni {Apoc.
uii, i). Nam qood sedes Hei el Agnl, locos in-
comprebenslbllis cojusdam volopiatls sll, nemo qni
cooiradicere vellt vel poMlt. De hac sede flu-
vlus precedilinconiprebenslblMs Ula superabundansi
viva ei seterBa fdicitas, qua In ctemum fruenter
electi ; In contemplaiione indeflelentl divln» vislo-
nis. Didt enlm Domlnos de boe electis sois : Men*
euram bonam^ et eomfertam^ ef coagiiatamt ei euper^
fueniem dakunt tn nnum ftestrum {ijae. vi, 38). Ecoe

dete sifloroit vinea, si flores fructus partorinnt, sl
floruemnt mala ponica. Ibi potisslmom dabit sponsa
ttbera sna sponso. Quo aoiem hxe attineant, idee de*
vitainus apertiiis exponere, scmuri profundius,
profusius edioere, qnia baec nullo modo potestis,
qaantum ad Ipsam duntaxat experienHam spectat,
Ignorare, si vesirom stndetis tam Jngiter qoam vlrt-
liler pro b>oo et tempore« pro negotio et caosa, pro
meiisura et modo, at Ikei, decei et espedlt eflkbim
exeraere. Huc antem qoam sotticite pfocurel flnvlos
tele, ttt slc egrediator de looo voloputis ad irrlgan*
dum paradlsttm, qustenus Inde dividator in qNaloor
capiu. Nam sic verax refert historia {Gen. ii, 10;: nos

mensura slne mensura, de qaa quod soperflail, dicl- q autem, si in prssenti nieUus non babetis, baec qaaiuor

capita referlmos ad toiidem sancta» rellgionls exerei-
tia, in quibus ipsa consislit totius ordinis nosirl
forma [Par.^ summa]. Sunt aatero, leciio, mediutio,
oratio, actio : qoataor hec, major aoicm liornm est
oratio. Omnl quippe bora com ab Ipsis corporalHios
DOcessUatlbas vaeamns ( quibus qoandhi bic vlTl-
mus, servlre compeliimur) In aliqtio istorum quatoor
inveniri, eique quam soHiclte Intendere tenemm>« fil'
oportel qnidem ut leclle evidenter inidligaiur e\
memoriier retineator : medliatio, nt notllus pbania-
smatis callgine obscureior, sed plena verltalls bioe
illustrelor ; oratio qnoque , ut coslesU hi oriini purl«t
Ule sincera ei slnceritate pora desiderie infl»mmep
tur, et integra,.recla, direcu atque erecta plaraiA

lor ; verum boc non In prasenli est, sed in futoro
erit» Et tainen non solom possunt verba hsee de llla
intetligi felictute, qua fruentor qai digni babebon-
tur, In praemio, qnia possunt, et de sanctitate qoa
nunc dltantur In merito. |]| auiem vos diulius non
prelrabamos, vhleiur nobis qood fervens et hidefl-
ciens por» menijs vestrae devotlo, quMam slt flu-
vius perennlter4laens : qui tunc quidem egreditnr
de loco velupiatis, apud vos extrinsecas apparens,
qnasl ad pttblicum procedens, ei lode umen non re-
cedens, non exeundo exit de secreto (qoalcm in
praecedentibns descripsimos) vesirae unanlmiutis.
Ipsa itaqoe qoa intrinsecus erga Deum et ea qua: Dei
sirnt ittflammati estis mentis devotio, iste est fluvius,

qol tiinc egreditur qoando certis foras indlciis ma- Dlacrymarameflusionehumectelur. Actioveroabomn^

iiife^Utur, com eam cohibere pne nimia ejus vehe-
meiiiia ipse quoque animus non sinitor. Et isic est
fluvius qui egredilur de loco voluptaiis ad irrig:tn-
dum pan^disum. Ecce quia quis iste sit paradisus
quis etiam locus voluptatis, qois vero islc Quvius,
qiiidve sit bunc paradisum irrigan, dixinius vobis
jaro, ei audistis.

CAPITOLUIi XV.
Qnod qut ad anaaum eonvemuut Capiiulum prioree ,

ordinie debent ditigenter imendere renovationi :.

et de qualHor eanetie exerciliis , quilfue soUiciie

etudere debet om^j^ qui in c^ta vuU fructuqu comt

morari,

^aque sl est apad vos, hno Inira vos (vobis autein
di^o^ reyereQdi Patres nosirl priores, ^ii ad annttum

prorstts tepore, segtiitie, et pertorbatkme, ac mur-
more alieua, oinne quod potest obesse omittendo,
nolia maiitiae alicujus peste corrampatur; sed magis
cum perfecU soliicitudine, alacritaie, hilariute,
strenuiiale, quiilquid valet prodf»sse, pro posse et
nosse admltteiido, omni probabili exercitio adorae-
tiir. Nisi sanctis bis quatnor exercittis sanctitalia
intendere diligeiiter ei indesineiiter coremus, fra-
ctuose in coeils nostris morari iion valeinns. Qnant
dulce, qiiam snave, qnain bonnm, qoam jncundum^i
qiiamdeleGUbile, quam amabHe viderl servoDel
debel, latenli in cella, hls quatuor lntendere!u|
none sludtosae intendat lectkml, mme purae hicam*
halerationi, noue oecessariae suaro impeediii dil^

Digitized by

Google

M7

6UIG0M8 U CARTIi|]Sli£ lUJORIS PiUOtaS

ttt

l^liMi adioni ; «t iia ut in singnlis his nulia hora A sed b»c in le comesiio maKis lamein adangel ^sn

Tei momento meos sua deraeeat» desit roeditatipni.
Ipsa nam^e cqm singnlis his absens est, nuHa pe-
niliift in eieroitto suo pleue fructuosa est. Eleoim
ahsqne praesentia ejus, nec lectao yalet per inteili*
geniiam npprehemft el relineri, necoraiio in swn*
mis suspendi et morari, nee actio ad necessaria et
utilia eitendi e( dirtgi. Idcirco necessarium valde
ut unamquainque reliquarum trium isu praecedat,
et comiietur» et subsequatur : praecedat dico iinam-
quainque, ui bene incipiatur ; comltetur» ut bene in-
e^fa» plene consurometur; subsequalur, ut pkene
consummata» firmiter roboretur. Consolare (tibi
diGo» qui inhabitalor cellae es> consolare, inqoarat et
laetare in Damlno, cumDomino, pro i>omino, qoia

miuuit: et multum bibere nibil est allud quamaai-
pUms siiire. Sicque vcrum esse invenitur quodipsa
de se Sapientia dicit : Qui eduni me, adhme mmiK,
et, qui bibunt ms adhufi $Uieni (EccU. uiv , 39)i
Quaiido te poterit arripere pusUlanidiitas spirimg,
animi leropestasa agonia cordis, vei eontrisiare ali-
qtiod taedium, cum quadripartifum hoc apod tevi-
guerit cierciliuui ? Quare qnidam cellas soiiUidiQeiii
et. quietem [Par; silenlium] abborrent, et sud
fofre grave depolantr ; nisi quia qu«» qnaKs quao.
laque sit eoruni suayitas et dulcedo penitus igno-
ranl? Cui comparabo te, vel cui assimllabo le, qui
atnaior et inbabitator es celbe; qul eani etanauds
inbabitas, et iqfaabilando amas? Qiiis in hacTiu

illam qnam tesperas in futuro habilurum quietem, ^ boma.in bac te dulcedinis experientia superior? qola

jam modo in quibusdam suis quodammodo primitiis
habes et teues* Audenter diciinus tibi, quia si eo
inodo quo esse debes, ui celia es, juxta qiiemdam
moilumin ipso cosloes. Eccelegis et oras,meditariset
operaris : lisec sunt exerciiia quibus.inteiidis in ceila.
Quam sanctum os luum, quam sancta et auris tua !
Gumoras (si tamen| eo modo oras, quo. ocaie de-
bes), os Uium in s^un Dei est. St ego verebor iliud
os sanctura dicere quod In ipsiiis aore Dei video
csse? Cum vero legis, et os Dei in aure tua est.
Et aorem banc ego saocum non dicam?. Sive.
ergo lu ioquaris Deo (qiiod utlque facis cum oras) :
sive loquatur ilbi Dcus (qnod tunc nimirum fii
C4IIU lcgis), beaium te incuiietanlor assero. Quid di-

lalis ufmibi videtur nuUus invenilur. Sed quii libi
vel seqjuarl poierit? Num aliquis eoruin qui suoHni
sunt rerum domini? NuUus oinnino. Nempe sep^
riorcs to.es8C tprlassis videnlur, quantnm ad qttaoh
dam nomine leniis , et supepTicie lonus digniuien
pericul^sain ; de qua et pro qua in districio Dei jiuii-
cio reddituri sunt ratipnem. Sed ionge sunt leomnes
iuferiores et minores quanlum ad singularem banc,
io qua tu exsultas et tripudias suavitaiem; sed )&•
cundiUlem , sed dulcedincm , sed hilaritaieui , sed
alacritatem» sed amoenitatem, sed ferenitateai^sed
ainceritatem, sed delectalionem » sed omni&deniqu^
(ut brevi multa sermone concludam) boni pieoitudi-
nem et qoamdam illius ad quam suspiramus beati-

cam dc ioeditaUQnep.ura?quid de actione cgregia?. tudinis coblestis imaginem, ct.sirailitudinem. 0 qvam

liatu illa sanctilicai animnm, baec aiitcm exorqat
maiiunt Qujs neget Deum esse intra te^ cnm in.
menie Uia nibil non bomim et sanctumi nibil uon
ainceriiin et religiosiim , nibii non mansuetum ti,
piuro, uibil non purum et miindum, quantum dun-
Uxat ad crimen pertinet; sed quod est sanctilatis
etboniuiis, qiiod sinceriiatis et reiigionis, quod
mansuetudinis et pietatis, quod purilatis ei mundi-..
liae, ui ea versatur. Quis eiiam tunc ncget eum esse.
SHpud te, cuin nibri nisi quod utile est opcraris? Sunt
itaque quibus in cella jugiter iniendis, qui liabitator
es cellae, quaiuor exercitia haec lectio sludiosa me-.
diutio pura, oraiio nieduUala, actio necessaria.

CAPITULUM XVI.

De commendatione ceilas^ el de quatuor cajritibus tV/is
inquw Auviut dividilur, qui ad irrigandun: para-
di$um de loco votuplatis egreditur.

Quid meliqs, quidve jucundius , tu qui IiabiUlor
cellae es, aestimare debes, quam has die ac nocte dili-
gcnter altemare vices? Sane Um dulce tibi inten-
dere his, UnUmque in unoquoque eorum suaYitaiem
invenis, ut quando uni intendis, \ix a.b eo evelli
possis ut ad aliud accedas. Eo magis singula baec
tibi sapere et dulcescere sentis » qno magis eonim
saporem el dulcedinem nec lam saepe quam semper,
nec Ura frequenler qoam indesinenter percipis, £t
quidein comedis et bibis cum bis stodiose inlendis;

magna quamque mulu in bis qualuor exerciiiis dul*
cedo , in lectione , in mediutione , in oratioue, in
aciionel Magna; iiec ad eain attingit mensura; luulu;
nec yideo quod aiiquis sit cjus numerus. Kt qiislssr
haec, fortassis illa quatuor sunt capiu in qoc flufius
ill^ dividitur, qni ad irrigandum paradisttm de loco
voluptatis egreilitur. Videainus jam quid dicat Scri-
ptura de quatuor capiiibus istis : Nomen uui PAyios,
nomen secundi fiumi Gyoiit nomen lerlU ftuvH Tygm;
fiuviuivero quurluh eu Eupfiratet, Et.de Pbjrson di-
cilur quod circuit omnem tenam Evilatb, deGjon
quod cirquil omnem terram iGtbyopiae, et Tygris
vadit cootra Assyrios. Non. autem diciturquod £a-
^ phrates aiiquam terram ciccumcat, vel quo vadal;
sed solummodo dicitur,^ quod fluvius quartus ipse
est Eupbrates. Mum aliqui.d ;istorum otiose dictum
est? Non utique. Jam ergo intendamiis bis. Os pupilke
dtcunt sonare Phyaon. Et si boc verum est. sicui
ad pupillam visio , sic ad os locutio referri potest ;
nain in ore lingua est qiia loquimur» in oculo pupilU
qun videmus. Et ubi quod verum est videmos , ne ia
caliginc falsiUlis aberremus, nisi m studiosa sacrx
Scripturae iectione? £t quando ex ordiuis ihdalgentia
diebus festis locuturi conveiiimos , unde quaesoloqni
debemus, nisi de iis quae lectio in se continet sacne
Scriplurae? Merito per os et pupillam, suidium sacrc
lectioois exprimitur» in qua lox Ailget veriutis» p«r
quam ad ciaoutem pertingimus^ luminosae cognt*

Digitized by

Google

m LIBER Dfi EXERariO CELL^. 8S»;

ti>ni8 ; 6t legimus verbum sacrae eraditionis, de quo A net. Hine Raier ei dux at<fae advocatiift 'miMisch<>-

conrerimns ad ioviccm ad dociimentiim tam propriae
tpiam fk*aleni9e sediflcationis. Dceo aiitem quod primo
loco posuimus, loquitur in secuiida Epistola sua Pe-
trus, HabemuSf inqniens, firmhrem propkelicum ter-
monem^ cui bene facUis altendentee , sknt tucernas
l{icenli in caliginoto loco (U Petr. i, 19), De eo vero
qnod secimdOj sanctus David ipsum comnmnem Do-
niinnni omnium alloquens : Lucerna, inquil, pedibut
mei$ verbum tuum , et lumen temitis meif ( Psai,
CXVHI, iOo).

CAPITULUM XVIL

Quod qui habitator est celltv omnem debeat illicitam
devitgre locutionem , et quw iila sint bona ad quce
nos sacra iectio provehit.

rtim beaius Benedieiifs, in ftef^la monacliontM aie

scribit : Scurrmtaies^ vel verba otiosA^ et rr«iim m»»

verttia^ wtema elausnra in omnibus tocis damnamus^-

et ttd tate etoqnium dfscrputnm aperire os non permil-

tinms [Begula S. Benedicti, c. 6]. Selfo, ditectissime-

i>obrs, qui iMbitator es cellae, qnia fabiilationes et

nngne, quae in ore mukontm sseeularium fere indesi--

nenter snnt, in ore virorvm religimram, et maiiroe

in ore Cartliusiensinm, bhisphemiae sunt. Certe, ut

alt Dominiis, bonus homo de bena tkesauro profert-

bona (Matth. xii, 35). Si in ibesauro cordi« Ini re*

posita est per amorem ardentem, et cxcreiUum oon* •

tiiiuum lectio, meditatio, oratio, utilisactio proferet

utique Ungui^, aliqua islarum cum se moverit ad,

Tu ergo^ serve Dei, qni in cella solns; et non ta- ^ loquenduro. Si hoc modo egeris, sensus tuns illu-

ntcn solus babitas; si omnia qiia» pcrlinent ad sa-
cram Scripluram per plenom noliliam apprebeni!is
ad clarissimam qiiaindam in menie visloneni perliii-
gis. Cuni vero quolies libi indullum ruerit ut loqiia-
ris, si in bis linguam titam occiipare studiieris, jam
non solum visum inlrinsecus clarificatum » sed et os
tuom m^ndum inlrinseciis babebis el ornalum. Sic,
sic, non sine causa inlerprelari os pupiilx dicere
poteris Physon , per qiiod sacram nos posse per le-
ciionem accipere diximus; dum per eam taniam
acqniris et in intuitu inierno clarilatem , ct in ore
exierius verbum vcrilalis , ad luam et eorum qui te
audiunt aediflcationem. Absit semel et iterum, absit

strabitur, et exterius os tunm veniisubitur; et
ulrumque hoc boniim per stadiosain til» lectionem
conferetur; ul non sine magno mjslerlo Pbjson, os •
pupiltw interpretetur. IlaM: autem , de. qna jam qiue*
dam diximus , leeiio stndiosa erudit noe, ut caote» :
mus Doroino eanticum novum et sancUB semper,
viue novitatem parturiamus, quia et Physon circuil:
omnem terram Evilatb. in hac sancue noviutis par-
turitione» verae sapientiae nascilur anram, et lerr»^
illius aurum horum (haud dubium quin.Evilatb).
ofMimum est. Qub nimirum esl sapientia quee 4^ur*:
sum c*r, primum quidem pudica est , deinde padfica^
%Hoie»Ui^ suadibilist bonis conuntiens , plena nuseri» .

sxpe et sciiipcr, ut in claustro festis dicbus cum os ^ cordfa et fructieus bonis^ judicans sine simulatione

t>jum ad loqtieiidum apcrles, loquacitalcin in eodem
ore luo inordinatam assuinas : lioc enim gravilalem
el maturitaiein tuam omnino non decet. Non mnl-
liim apparcl , i^tiod dicbus aliis siudiosx iectioni /
parae mcdicationi, medullalse orationi inlenfnm le
oxhibncris, si os ad loqnendum aperiens, loquaci-
tiiii aut garrulitall, et maxime disceptationi et con-
tcntioni Imguam luam exprava consuetndine accom-
modaveris : b:ec eniin omnia , sed et omnc verbutu
slultum et vacuum , mendax , dolosum , otiosum ,
iinpudicum, excusa'.orium, detractorium, commina-
lorium, Iratum, superbum, ab illis spiriiuallbua
cxercitiis, quibus in cella Intenderc debes, prorsiis
alicna snnt. Hemcnlo quid pcr scmcttpsam Veriias
dic:U : Omne vcrbum otiosum qnod tocuti fuennl ho- J)
mines^ reddent rationem de eo in die judicii (Matth,
XII, 36). Sl ergo esi reddcnda ratio de verbo ortoso,
quanto magis de noxio? quanquam, non possit cs^
non noxium etiam verbittn oliosuin. Sed noxiiim boc
loco verbum vocanius, vcrbnm deceptorium , adula*
torium , rttigiosuro , falsum , et caelera in hunc mo*
dnm verba criniinalia, si quidem est crimeii pleruiiw
qnc in ore, sicnt et in corpore. Gxtera , tnquam, in
'luibus et Dens niullum offenditur, et omnis qui ao*
dit non mcdiocriicr Iseditur, ipsc eliam qni loqnitiir,
gravi pcceato addicilur : ipso Domino teste : Hicut
ex verbis tuisjnsfipcnberiSy sic et ex verbis tuis con*
tlemnaberh (Mntth. xMi, 57). Vlde quanta debcfts
^TxcnTcre oura sic illud inctirras, quod Va ccndcm-»

(Jac, nin, 17). Sapicfitia san6 nonne sapida scie^ia/
esi? Et aurum quod Don solummodo J>oniinr, 8ed>
quod optimum esl, in terra Evilatb nascitur, qtiando.
et ab anima pia, et in qua per stadiam sacrae leclio-.
nift visus interior [Par,^ intrinsecue] adillustratio-,
nem, et apud quant extrinsecus njbil proferiar io
ore, nisl quod periihel ad sedilicalionem ? cum.saD-.
cla; noviutis parVuritioni inteftuit, diligttur bonnm,
ei 4n ipso inlerno palato suo, cnin abjecta prorsus,
omni dttlcedine illicita, nihil ei dulcescit nisi solua
Deus, sapit ei quod omnium est bonorum optiHium.
Et sic est uhi nomen Pbyson : et sic eircuit oninem.
terram Evilatb, ubi nascitur aurum» el aurum terr».
illius Optimum est. >

CAPITULUM XVm.

De generibus snnctarum meditationUm quibus inien»
dere debet qui in. cetla solitarius sedet^ et de stw,
diosa sacTCB Scriptura recordatione*

Porro nomen secundi fluvii Gyon , qui cum sil pne-
riiptio, circnit omnem terram iEtbiopiae. Ipsa est.
meditatio, qu» qoidquid est ^iliiopicae nigredinis,
ad peceati pertinentis deformitatem , priusquam per
consensum ahimam deformem rettdere possit, virili-
teret valenler resislendo pcrruirpii. Cuin euim iii-.
temae meditattonis puritati aniina sancta ex omni
parte 96 intendlt, oolia eam sibi qiianuimiibel >'io*
ienu tentaiio per oonsensum subjicere valel. Mox
qhippe ut ad ipsam mentis jannam pulsare tentatio
incipit, sj in dcfsccata meditatioiio perfcc^e mcia

Digitized by

Google

„1 GUIGOMB n CARTOUWiB MAJOWS PRWRIS

oMpkU fMril. Eju. trittiin.» flMt. iKM U» qu» A cieni, yel veBlura pnBBonlians. Snnt «««« el .1«

Jft» Bomnriic •brampil, quaai ne 4e noTO noccre
^•leaiic perniiiipil [Pafe. pnenii»|Mt]. Idcireo, lu,
9» Mbilftlor t» cellaB , tkni tibi tapil tUuUoM le-
elki, ^ esi Pbytoii, cw eJiM equas bibii, (qt»
ckeoil omnem lemm Evilatb, ubl opitmum naadiur
aurnm; ) sic nibiiominus sapiat libi medilatio pura,
qe» el circoit omnem lerram ^tbiopi». Nam nimis
pericnlos6 CTomis qoiilquiil scribendo de aquis sui»-
piistl Physon, nisi Slalim de aquis blbas Gyon« Sicui
entin legere el non inleUigere negligere esl, sic pro-
fecto lecta et inlellecta obllvisci, quid aliud est quam
omittno perdcre quidquid legendo el inieUigendo
acnitisisti? Siinl aolem plures medilatioiium modl »
qoiUns ciim studiose inienderi ^ , ad stabilem nimi-

fprtassis meditationum geiiera qux ralionabiles et
Cpnvenientes ex se caosas producunt; sed ista nobis
in prsesenli occurrerunt. Et nunc audi plenlos ei
perfeciius, Ui qui babiutor cells es, quaedam qme
pertiuenl ad hxc. luque» ut primum de primo modo
sernionem habeam ad te, sedens in cella tua, menie
peromnes divinae paginae libros discurre; comiianie
silentem banc ruminnlioncnt et recordaiionein luam
inielligenda, eainque Glarincanie , revolve apad ic,
inio iulra te, in mente, quae iu libris sunt legalibus,
el tibris propheUrum« el agiograpborum ; sed ei quA
coniinentur in libris quao ad Novum perlinenl Te-
slainenturo, evangelislarum videlicel ei aposioloniin,
atque doctonim caiholicorum narraiiones et gen^

qoibnscnro studiose inienderH, ad stabiiem nimi- — i-- — - u- . .

nmi menlem tnam roatnriutem. el maturam subi- » rationes, evenlus et gcsia ; s.ve qua. hislonce. «ve

lilaiem reslringere poterrs. Sicque c^^ee eam oi so-
lide sobsisui in se, nec se vel inaniler elevet supra
se, veienerviter dejici.it subtiisse. Nec sordescal ,
inqoamt cum fuerit ab iHo summo magistro supev
lutnenla terrss edoeu ; nec iiuuiescai cum super vor
locres ceeli erudiu. Sicut amem biijus de qua loqui
proponimuB mediuiionis diversi ii»odi snnt , iu et
ilHrersas m animo medilanlis causas gignnnt Not
•otero ilUim primo loco.ipodom ponimus, qoo in
medluntlg roenle canta procedii eniditienis ; se-
cnndoy qnl caoaam gignil dcdopis ei Ihnorta; lenio
tero leoo poninHis Uhim, qui occaaienem admiBiairat
ainoitls 01 ooasohilionls ; qoarte qooqne,. de qno peiy

qua^ ailegorice aui tropologice, \oi certe anagogicn,
recteei catholice intelligenda sunt. Ikic coasidera*
tioneni Uiam ab ipso muudi exordio, pcr ea qux per
quatuor suecessionuro varialiouem [Pur. aarraiio-
nes] snnt facla el dicU, per asuies sex,'per lempnra
tria, per sUtns duos : ei a teropore Incarualionis
Chrisli usque ad bujus iemporis fecem , qox ad
ipsnni Cbrislum. quaeeiiam ad apostolos» etmarij-
reSft ct confessores, ci vlrgines spectaui. Quam ma-
gnum sttb silentio in corde liio mukiioquioin nsia
gttlisl Num quando haecomnla el singuta iiUraif
ruminas» esse sohis in cella dicendus es? Non uiique
tunc sotus es « quia cum bis diligenter inlendis, uui

MRorMOioonsomiioms; quanoqooqiKtWHuwpci^ ... . e •«..— ^•^i»

dpitlnena ^oaa» pieuJsel campassio.ris; qnimo r ^ers^dequibus agii veius ei ^ova Scnptui^ ei^
Z.. A. «^. ^^L^ -„^ .Sf .. ij^ilnni» . ^ Qttilw» iP Scripluris Patrum qui posi Incarnauoi.eui

v«rO, de qiio dtefeilonis caosa veuit et aljectionis ;
sexlo 4oeo Uhim peninros asodum, do quo vemt io
aiilnm rettovaiionls su» cmisa el reparalionis; se-
fMimo qnoqiie, de qoo sinporis caosa venii et admi«
MtioDis; octavo iUuro ponlmns modam» quo in
mento mediuniis Uia revolvnntnr, quae snnt inTisl-
bifia et aplriloalia ; sed et illum nlbitominus ponimmi,
qtfO mens sobria et sancia ab onwi non sohimmodo
offiBetione impora, aed et ab omni cogiutiooe otiosa
proransexperseffecu etiliena» per visione» non
jam spirilnalem, sed nec raiionalem, aed per Tisio-
aem potins inieUeciualem » in ipsis veris ipsam ve-
flUlem beaiia eonspieit. Hlc purae meoas bealos ftt
excelsiis in Deum, qni jam non simplex mediUiiOr

quibus ip Scripturis Patruro qui posi Incarnaiioneoi
fueruipt Bsientio fil, iecum quodaro roodo personar
suni. Nisi quia hoc forussis perampiius et perfeciiuf
est» quia ui te quoqoe suni : et magnaro quidem ae
roultam hic percipies erudUionem, qui ipsam inira
te aacraa Scripiuras coropreheadis universiuiem.
CAPITULUM Xll.

ih Uto medUati<na$ modo, qni 19 «1^» mediMk
imom 9^1 ceiMiiffi ei doioHih m «• ^^ •<^
^ditur.
Ilediuaooi hoic succedit aiia, ei est ( 0 io» qoi ha-

biuior ea cettaB) quae specialiter pertimBi ad te.

Sedens iuque in ceUa toa reeogiu ui aroariuidioe

anlroad tuaa annoa et dies inos ; volvens intra te e(

•edeB5eMen«valeieonieniplaUomar!.IneaeaniqueD ««>•»««» «»» «» ««'"« «l V^* "»*'»• ""*,*•

pia ei soccensa roens» omne corpos, omaesque cor-

{loreas iroagines siinilitiidinesqoe transoendens» in

fpsa Itice Veritaiis, in qoa vere et vera suni omnia,

prmierita praeseniin et fatura; nec aliter praeterlla,

H|oam fotura vel prseaentia; nec aiiier pnesenfia,

.||iiam praeiorltftittlfotuni; iiec atiier.futttra,.qoaffl

praesentia« fcl prxleriu; sedsinMl, et aemper» et

^odom modooronia, qoaecwiqoeei Veritaa revdavily

simplici inlniluconteroplatar. Qoidquid in hac fuerit

Tiaidn^al» anima sancu pore comprehensom, vere

fmninosum esse coMUt, et eertom. Ipsa eai qoae

lemoia visiooe imaginaria pariier et phantaaiica» vi«

lionem sensnalem et splriiaaiem ciarlllcat, ut ftat fai

n irtdein, vel myslefla lofoons» toI oceolta patefn

qoando, qoa voiupUle eiinioniioiic, sed et quandio
sive itt menie stve in carno ioa commisisli. Cogii»
et recogiia inira le, quam sU ei mentc ei corpoee
ioflrmus, qoam proclivia ad vitia, qoam invalidof
ad vlrtttles, quam muUis sis liuioribus coblractus.
doloribos afflicloat erroriboa vagus* cnris anxios
avspiflionUwa inqoieloa ; qiubos qHantisque pericu-
lia aU expoflAitts, TincoUs ligalos^ sordibus ioquioa
tos, piacntis repieUia, qoam magnorom sis molio
romqoe malonim moUboa oppressua. Qualiter fere
lacessanleraUeniaa te,dilanieria in le» dilacerenf
Inlra te, disaiperia eil» 10. d^iciaria infra le (cl
proalerMria soblttaie^aed et inanUer deferissapra
le. Et qttia nimia loiigttm|oit» ioio impoisibile na-

Digitized by

Google

KS

UfiEft m EIBRQTIO HEILM.

m

Us M ooines niitiierare caUmiutes, quas inuift ei A e^tporit^ pr^vi gnnt^ fbu hmm^ mem^Anm (</mii«

exira mi&er patilnr homo, cogiia qoomodo sis ipse
similis descendenlibus in lacum : et nisl tibi gra-
luila Conditoris lui adsil gratia» lalis es in lenta*
lione, qualis est vet cCra a facie ignis, ve! piilvls
levissimns in flata ▼ehementissiini venti. Repneseo-
tel libl posi bssc in raente lua ipsa raeditaiio tua»
()uam terribiiis sil ipte nnivers;e dreainrae Conditor
in consiliis snper filios tiominum, reproborom nec
inala diiuens, nec bona accepians, insoper et corda
eorum justo sed occuito Jodicio suo non einoliiens»
sed etiam indurans, ne convertatur et sanet eos. <Io-
gita intra te quod Ecdesiasles dicil, quia suntjusti
ei $apienteSf et opera eorum in manu Dei $unt; ei (a-
fnen ne9cit homo ulrum amore an odio dignue tit

xiv, 50). UnosJiomo erat, qtn pru eosolus ingressttf
est shie macuia, qiiioi soiosliber tnlor morluQft
fitii, solos qnoqae dicere potuii : Venk aa me l^rk-
^pi mundi kujue^ et m me ncn Met guidquam. No»-
ost allquis noslroin in qiio non habeal aliqiiid Sttunt»
Inliiere posl haec consideralionis iam ocvlo, in ipsa
interea medilatione tua, quid de too corpore erii^
postqttam ab eo amma tna recesserit. Non aulem
necesse habet miiltiiin laborare in pRBviUendo hoc
meditatio lua; qiiia quid super hoc debeal senliret
ipse qqoque le cerinm reddit corporalis aspoctus.
Mam vade modo, el ciijiis volueris inortui sepulcrum
aperi el insplce. Nonne si hoc feceris » in tanlum el
aspectul erit ei oifaciui quod apparehit horrori, ol

( EccU. iz, !) ; sed omnia in futummservantttr. Tunc B iieuinim allquo possil modo vcl ad motoeiitttm uHf

cruni ceila, qiiando ut se emendei homo, iieclo^
cum jam babebil, nec lempns. Dicil item idem ipse :
Considera opera Dei^quod nemo pouit carttgert^ quem
iUe doipexerit (Eccle, vii, 14). Staloe po:»t httcante
oculos considerationistoae, ipsum animse^m» acor-^
pore egressam depingens modo intra te, quani ter^
ribiiis libi erit hora ilhi, et ideo non mcdiocriier
etiam nnnc metuenda ? quanta eritionc, el in aof-
ma itta trepidaiio, et m corpore too afflldio, quando
dttosistos (ttl sic dicam) socios, qni simul iiliqoiiiK
lo foerant (dico aiitcm de corpore too et de anima
toa) separabilab invicem ainara ei inimica mors.
Meditare nmic apod le, imo inira le, qoai ittno
«rii itbi In roenie, ihmi solum omniam qo« in hoc

linere? Certe apparebii cadaver horribiliter lotenf,
putredine scatens, yermibos scatoriens : et osque ad
hoc deveniel Istud de quo loqnimor corpos, m ail
fiosl eiilum anim», fetor, posifelorem, putfedo;
post ptttredinem, vermis; post vermcm, onial pui-
vere abjeclior, vUtor, fodior, et felidior pulvis.
CAPITULUM XX.

De generoii re$urrectione mortuorum, el panisdam*-
nat:^rum , et qualiter repeti debemt il(t octo modip^
in quibus timori$ exi$tit cau$a et dolorU*

Jamtlbi,qQl habilator es ceil» praemonslret, do
qutt sermonem habeo ad te, taa meditatio, aliqua do
fotura ilia in novissimo die resurreciio morittorum
gOHerali ; quando io fine Sttcoli vcBiei ipse Rex re-

muitdo sonl remm, sed el cnnctonite charomn, ^ gaw, et jodex vlvomra et mortaorum. £t veoiol iii

anlteomm ot parenlam oblivio. Et erH Uinc qotdem
hinc egressio, sed ignoratur penitus qao eraigratlo;
slcul quidem ail deseipso: Egrediar^ $ed neecio quo,
ted ne$cio quando; nec aliqua spiritos adoorpos
onie novissiiiiam diem sperator reversio, juxta illam
veram sancU vici sentenliam, qiue Ulis esl : Homo
€um domierit non refuiget^ donee atteraiur eodum^
man£9igUakii^ nec cmuurget de eommo $uo ( // Cor.
▼, 10). Deseril corpus spiritus, ipsoque illud dese»
reote moritttr corpos. Itaqtte oorpus quod vtvil ex
anima, fit exanime. Uteiilm heatus dicit AiigosUnus
<^nod el nos qnolidie in iis qol nos praecedont in-
inemor; sicol et in nobls, cnm tempus nostram

poMUte magna et majesute jodtcalaras, qoi in
infirmitate ei bumilUato dudum TC^H jadicsmcru^
Ei eum ('Sicut ipse proniisk) sic vencrit, venient et
omne$ angeti eju$ cum eo, et congregabuntur ante
eum omne$ gemee. Tnnc dicet justis, et ideo saivao*
dis : Yenite^ benedicti ; injustis, et ideo damnandis :
Dincedite a m«, maledicti. IUis dicel : Po$$idele re^
gnum; isiis vero : Ite in ignem wiernum, 0 ! possideto
regnnm. 0! Ite in ignero xternum. Erii tuitc iuiple-
lom veraciter quod de reprobis in Apocalypsi suji
sancttts Joaniies narravit quasi prseteritum, quod
adhucestfulttram. Sueiulii^ inqiiit, angelue lapidem
qua$i molarem magnum, et misit in mare^ di€en$ :

advenertl^qttieninisuperstiles lnlnebuntttr)dlsce. j^ iJoctmpeftt mitteiur Babylon Ula civitae magna, ei

denie anima, qui ambulabai Jacel, qni loqoebaior
tacel: ebnsi ocoii locem non capionl, auros nolli
voei paiescttnlf orania momhroram officia conquio-
oeunu Non esi qoi moveai egressus ad ambalandom,
inantts ad operandttm, semHis ad percipfendum.
ftonne ista esi domns, qoam neaelo qols iovisibilis
habiiaiororiiahal? Reeossil q^i non videbainr, re-
inansil qood cttia delofe videaior. Haic beams A«.
gnstioBS de his* Cowertal se jam ad aliod medltalio
lea, et pnevideal prottt poleol prssenialionom ani-
mseioa a corpore exoue , ad iribonal iiliiisjudicis
lerribilio, jodteis dislrieli. Ui. eiam Apostohis aU :
Omnee ne$ muittfestari opefrUt ame tfibnmal Dondni
tmstrf ie$u^ CMsiii ; mi unu$qm$que referat propr^a

ultranon invenietur(Apoc. xviii, 21). H>c angcli|s
ille esl, qul vocalur magni consilii angelus ; fortis
quidem, quia Domfitus tpse fortie et poien$ (P$ai.
xxiii, 8). Ipse mngnam iiiam reproborom stipuliim
siccam aelernis inccndiis pra>para(ain ( qoas tapis
dlciiur, proplcr inscnslbilem duritiam ; molaris vero,
quia ttt drratla tmpii am6n/aiii [ P$aL xi, 9]) miliei
in mare «leroae damnaliouis* Qui lapis moians, illa
est Babylon magna, qu» sic in hoc mare mittetur,
quod ultra non invenietttr. El magnam qui3em so-
let liaec in anima mediutio facere nioram, depin-
gens apnd eam» Imo intra eam iUum judicis qyl
tooc appardl)il, maximom terrorem, omninm occiiU
tomm aperjitooem. Nain Judiciom sedebil el iibri

Digitized by

Google

gS5 GUIGONIS II CARTHOSl^ MUORIS puioais m

pneteriuirum convewaiionuiii et iniernarufn con- A gentrali resurreciione mortuonim, ei de trenieiMlo

scieiUtarum aperientur; et judicabuntur singuti,
seoundum id qnod scriptum babebunt iibri. ^Depinge
quoque virtules coelorum motas, coelos et tenraa
ardentes, ipsam quoque terribilem et borribilem
quaoi iu reprobos exercebit vindictami ponent ees
4t clibanum iffmt in tempore vuUut tui, quos ipse
comurbabU^ el devorabii eos ignit (Psa/. xx, iO).
igiris utique qui ul legimus, iion exstinguitur. Et
multa alia terribtiiay et iiorribilia, aique cremeiida»
ijuae polcst anima utcunque pncvidere» quae buic
sludiierit meditationi sollicite et diiigenter iiHen-
dere. Jam vero post li»c circuroeat nfeditatio tna, et
peranilHilet Urram Ulam tetiebrosamt et operlam mor»
tit ,catigine^ terram mieerus et tenebrarum^ ubi um-
bra mortit ei nuUut ordo^ ted tempiierHut horror iitr B
kabitat{Job x» 2i,2i). Yideat in lerra iila poenas
aeternas reproborum, geliennain iiiferimlem, ubi
igiils erit inexstiiiguibiiiS) verniis inmiortalis : ubi
ettam (ut innumera verbo brcvissimo concludnmus)
nthil aderit boiii, nibii deeiit maii. Ecce nieditaiio-
iies ocio, quas tibi, qui liabitator es ccUae, propo-
sui ; sex quidem in capiiulo prsecedenti, duns vero
iii boc sequcnli. In has vero ocio mcdilationes illud
sccundum mediiaiionum genus dividitur, in quo ti-
inoris partter causa consislit et dolorts. Has qiioque
mediiationes ocio, repetiiione volumus compcndiosa
eiiarrare, ut eas et ^rctius in ^emoria retinerc, et
cum voiueris jnlra tcfossis revolvere. Prima est;
demuliis quantum ad nos absque numero, et de

judicio illo, ad qnod ipsa congregabitur generis hn-
roani universiias.; de terrore judicis in qao reprolm
apparebit ; de prolatione terribilis sententiae, qux
taiis erit : /re, maledicti^ in ignem teiemum {Mauh
XXV, 41). Octava est de suppliciis eorumdem repro»
l)orum in aeternum damnatorum ; ad quae pertiiiei
ille de quo Isaias dicit, ignis exurens, vermis corro«
dens ( iia* lxvi, ^24), et utriusque aetemius ; quia
de illo dicitur quod .erit inexstinguibilis; iie isto Tero
quia erit iminorialis.

GAPITULUM XXI.

Qualiter in animo m^ilantit timor etpeUil elaiiO'
ncfm, el de iertio meditaiionitmodOt quioceationm
adminittrai amorit ei consolationit,

Ista* meditationes, quas numero octo tibi qoi ba-
bitator es cellae, proposuimus, ad illuin peitinetii
mediiaiioois moduin quem seeundo ioco proposui-
jnuSi.de quo eiiam dixinius quod doioris gignai
causam et timoris. El verum quidem diximus : quid
enim in singuiis octo his aiiud animas invenit metli-
tanlis, quam quod validi ei timoris causain occasio-
uemque gignat, et doiorisT Istae sunt mediUiUones,
quae menlem cnm eis diligenter intenderit; pun-
gunt et percutiunt, verberant et fiageilani, vulBcrant
et criiciant, ad coinpunctionem provucant et ad la-
crymas excitaut. Dolet quippe snpra modum aninia
bisinlra se meditalionibusdiligeiiler intendeiis; do-
let inquam et tiraet. Dolet multum, quia se seniit
in prarsenti pati tam gravia ; sed magts limel» qoia

magnis sine mensura excessibus, quos et in roente ^ forinidat ne in fotaro patiatur valde graviora. Uunc

et in carne damnabiliter commisimus. Secuuda, de
iiiiseriis, qux et ipsae meitsuram excedunt, ct uu-
roerum non adiiriiiunt, quas in corde et in corpore
sustinemus ; tam iliis qux ad culpam pertinent qu^i
polluimur, quam quae ad poenam qua cruciamur*
Tcrtia est» de sccretissiina, severissima, et in aeter-
nilate imroobiliier (ixa animadversione, qiia ille
terribiiis super filios hominum, juslus etoculatus,
atque districtus judex Deus vigilat super creaiuram
raiionabilem reprobain; quam et ab .Ttenio repro-
bai , et in aeternum dainnat. In qua mediiatione de-
prehendimus nos ,non absque grandi limore et ter-
rore ignorare, in qua via babrtet jux, et tenebrarum

in se habuit dolorem et timorem, qui coucussus et
compunctus, illi terribiii judici hoc dicebat : Jn me
irantieruni irm fm, €i tetroret iui conUtrbavennU
me{Ptal. lxxxvii, 17). Postqoam Ine auaeioDos
Iransierunly terrores eiiam sui nos conturbant, quia
cuin supra niodum nobis videaniur duraquae nunc
tolerainus, metuimus quoque ne exigentibus culpis
nostris, ad toleranda in fine sine fine iooge doriora
perveniamus. Iste meditatioiiis modus, quem hi ocio
inodos divisimus, tibi qui babitator es ceU:e,quein-
dam dat ignitum sentire affeetum; sicut praecedens
ilie, ad Inminosnm quemdam et praeclarum te per-
ducil inleliectum. Ei cum uterque modus sit admo-

quis locus sit, et nescire utrum amore simus ah j> dum bonus, magis tibi iste est necessarius, qoia

odio digni. Quarta quoque est de illa resolutionis
hora terribili, in qoa corptis ab aninia et animam a
corpore coiitinget separari. Quinla estde manifesta-
tione anim» anle tribunai judicis ; quando talis ibi
pnesenlabiiur, qualisbinc egrediclur : cui apparebit
et hostis, de omnibus eam quae commisit iilicilis»
quae pcr poeniteiitiaro et confessionero et satisfaciio-
nem deleta non suni, accusaus : et conscieniia iis
attesians, et ipse judex secundum sua ei raerila
reddens. Sexta profecto est de eo quod evacuatum
anima corpus sepulturae tradilur, lerra lerrae com-
lueodalur, cinis iii cinerem reveriitur, caro vermi-
bus esca daiiir, in puiredinem redigiiur post puire-
diiicm abjectissimus pulvis eflicitur. Sepiima est de

iile quidem te.instruit, sed Iste te alBcit; ilieqassi
muUas divitias ostendtt, iste vero ad eanun te pos-
sessionera perducit. Vide quia ilie dlci dives debei
qui divitias multas possidet, non autem ille qui cas
soluromodo ( cum sint alierius, ei non suae) ocalii
videUlbi percipies scieutiam, hic autem sapienlia;
il*i ut agnpsccnilo scias, et sdendo agnoscas ; hic
autem ut timendo doleas, et dolendo tlmeas. Ouod
ibi est, quasi tenuiter fragrat in olfaclo, qnod vcro
hic est, plene sapit in gustu. Uli intendere, nisi si-
militer iiiteiidas et isti, pericuiosiiro est tibi ; quia
ille noiHiunquam administrat elationeni, bic autem
semper humilitacero, nam $cientia inflat, el cogDiiio
mentem iuaniier exaltat : doler.vero, dum conipua-

Digitized by

Google

85T UBERIDE EXERCITIO CELL^. S3S

gendofligellat, inflationem<]cluiM8cerefacit;ei ti- Agaitus fuit funiculus triplei ; . adulteriam» hAtnio»-

mor, dnm quasi minando excruciat, inanem ia
mente exaitationem premit. Itaifue causa est muito*
ties scientia et cognilio, elaiionis; sed e$t dolor et ti-
mor semper causa profund» bumilitatis^ liaquein
-primo iilo mediiationie modo, quasi cemis quamdam
roaiimam locem ; in hoc secundo querodam maxi-
mum sentis caiorero : et idcfrco statim postquam
diiigenter . intenderis ilJi, iutende non minori dilr-
geniia et isti, ut si forte inquinasli in illo - pedes
tuosy in isto quoqueiaves eos. Yeruro» sicoi primus
ille modus indiget isto secundo, ne nimis inanitcr
per tumorem elationis erigat; ita nihilonjinHs ei iste
secuodus iudiget quodam tertio, ne nimis leilialiter
per horrorem desperationis dejiciat. Quia igltiir

dium, prodltio; fcedtM ipse» cruentus el dotoius. Et
diniciie quidem imo impessibile nt rumperetsr,. nibi
quia uhi abundavit delictum, superabundavit, in eo
et gratia. Nam ha^c ejus peccata erant; Incestus,
crudelilas et dolus. Sed ubi abundavit inocstust su-
perabundavit mimditia ; ubi abundavit crudelitas»
superabundavit pietas ; snperabundavit et simpli-
citas piiritsitJs» ubiabundavitdolosproditiouis. Ccrte
mulilplicantnr soper numerum quitales sunt^ si ve-
•limus (quod tamen nOn piissumus) revocare ad roe-
moriaro univcrsos quoruro miSericors Deus el piu
reinitMt ini^uitaieSt tegit peceata; abluens eos, et
■jusiiricanSt ac sanctificans iii Spiritii flaiiclo. Sic
sic, quautuui disiat urtus ab occidcnte, longe fecit

niliil in hpc secimdo meditaiionis roodo tuai o, qui B ^h eis ioiquitates eorum» poneiis iii eis bonum ubi

habitator es ceil»» mens invenit nisi quod est dolo-
ris, quod magnae est amaritudinis; neforte (quod
absit) abundantiori tristitia absorbeaiur quando
h.TC cogitaii bene facit si sibi lacta quaedam et dul-
cia, ad miiiganda iristilia lixc, et ad minuenda ne
in id qnod uimisestse eztendant amara ista, reprae-
lentaL Idcirco repraesentet hlc lertius meditationis
modus tuae mtrinsecus menti, quantae sit duicedlnis
ci pieutis, quantae clementiie etboniutls ipse Deus,
quod siiavis est universis, quod niiserationes ejus su-
per omnia opera ejus, quod multus est ad ignoscen-
dunu quod praestabilis super malitia, quod longa-
niinisest in eispectaiido, quod muiiom miscncors
in remittendo* quod Paler est > misericordiaruoi et

erat mahim, obi injustitta ibi meritom» ei graliam
ubi cuipa. Et bic est teriius meditationis moduSy de
:qtto tibi diximus, qui habitator es cella^ quia occa*
sionem gignit et causam amoris.et consOlatiotiift;
^sicul praecedens, qui secundus est , tirooris admiui-
strat causam et doloris. Et neceflsarium valde ot hic
modus tertiofr succedat primb, quatenus quemaifano-
.dum secundus in primo evacuat tumorem clati^nis,
ita et teriius horrorem a secundo auferat despcra-
tionis. Slcque in . duobus his roodiSt secundo vlde*
.licet et tertio mens tua Deo.cantare valeat, noo so*
lum misericordiam, oe eam elevet temeraria prae*
8uroptio,.nec solum judicium, ne eaoi absorheat
monifera desperatio; sed miserlpordiam pariier et

Dous totiqs cousolatonis , qui cpusoiatur suos in ^ judiciom, ut nequaquam in onam sui partero claii-

omni tribulatione eorupi» qiiod quoroodo miseretur
pater Aiiorum ita [Par., ipse.] quoque tlmentibus
se mis»erelur. Id autem quaro maxime meditatio,
haec menti ti.ae repnesentet,quodproprioFilio8Uonan
pepercit» sed pro nobis omnibus tradidit illum : om«
nia nobis in iilo donans; et in ipso, ei per ipsum,
mundam sihi reconciliaiis. Quod . idero Filius ui
tantumi nos diiexit quqd lavil nos a peccatis nostris
in sanguine soo ; quod pro nobis indutus est carne»
turpatua cruce, muitatus morte. Quod camem
suam et sanguinem suum dedit nobis , et ani*
maro pro nobis; camem ad duram , et diram »
et ignominiosam passionem; sanguinem vero ad

dicet, ne (quod absit) a recla seraita exorbitet, sed
' via recla incedere coret : non deelinans, vel a dex-
* tris, insipienter in spe vana [Par., vacua] exsuhan»;
' vel a sinistris, daimiabiliter ui desperatlone pio-

fuiida trepidans. •

CAPITULUM XXn.

De quarlo meditationit modo^ qui causam 'gigtiil in
unimo mediianlis pieialit el compaiiiunis' : el

' qnod qua'dam qua videmus ab aliit mala fiert^
magi9 debeamut inira no$ plerumque excu$ar€f
quam lemere judicare,

Mediutiouisqaoque quartos modas est, de qoo
percii^re debes tu, qui haliitaior ea ceii^' cansam

largissiroam de quinque. locis sacraiisaimi cor-|^ pietaiisetcompassioDi». Eiaptemodosisie, iUi sui^

poris soi eifusionem, animam ad emisslonem.
Et si Toluraus aiiquid interios in his scrutari,
nobis et carnem dedit in ciburo, et sanguinero
in potum, et animam in pretium.. Quid lioc
ad nos? multom per oninem modum ; ut reil-
ciaraur videlicet jejuni, potemur aridi, reiiiinamor
.capiivi. Qui lot et tanta passus est pro te potas
quod deserat te? Absit ul hoc putes. Quaoi multos,
qui kmgius quam tu.recesserani ab eo vocavit ad se?
Nam ipse est, qul ubi abundavit delictum, supera-
bundare gratiaro facit. Testis esl sanctus David, qoi
peccavit peccatura grande. Nam, aduUcrio pollutus,
homicidio cruentus, adaoxit quoque geminum ma«
ium lioc afoominalio pro«litionis. £rat auiem quo II-

cedit tertio modo, qui causam tibi admiiiistrat Qoo-
sobtionis ; ot tu nimirom consolatus quoscunqiie
videris vel miseria afflictos, vei culpa conuminatos
magis prosiUas ad compatiendum, quam ad judican-
dum; magisad consoiandum le promptora exhibeas»
quam adexprobrandora. Hoc ideo diurous, quia iiU,
qiii babiui religionis induti videntur, seu raonachl,
s^u eliain clerici regiiiares, in ciaustris sois nsorau-
tes» vel nos qooque anachoretas et er^itae, qiii soli
degimus (et uiioam soli), cum aliquid intuentur ipsi
quod eis displicet, intuemur et nos nulla discretione
prae ocolis habita, absqoe compassione aliqoa« Ei ilii
multoties ad jiidicandum potius quam ad coiisolan-
dum concurronlr concorriraus quam. s«pe et nos.

Digitized by

Google

m CUIGONIS II CARtHI}Sli£ MAJORIS PfUORIS

Vt qaM Ui ipu in aBgnlis celi» to» iaihas* aiios ju- A ^l* oiliilommut cam repfeheiidfe

dicu; nwk qoideni jam »4 simiUiadinem lupi rapa-
cis» sed magis mordeni ad ineur puiiciB niordacia?
liec judicas » ut flie judex juslus, iu aequtiate, sed
m^ps ul judex iniquus» qui neciioralnes times» nec
l^m refereris, la ioiqoilate. NamlmpEngisin prio^
rem toum, aut in eom qui loco ^ub, ipso absente
tilM praeest» seu In proTtsorem tuum^ vel in aliquera
fratrum taorom. Nonquamaliqoemistorom reperiesi
qui non libi moltoties repiehensibilis appareat, etsi
imosqoisqoe Teraciter irreprefaenstlHlis, sicot lioino
esse potesl exisut. Qoomodo» ait, erit istnd, ot com
aliqois eoram raerito reprehendi non debeat» mlhi
(|aoqae onosqoisqoe eorom jore reprehendendos ap«
mreat? Kx eo qoidera esl qood to superhos el ira-

Stt
Ma

adesse* Idcirco coiki sinislrom aliquid fleri Tiderii,
pota id eveiiire ex iofirmilate, puta ex siibrepiioie^
puia ex casu. Excosa loieotlonem operantis, si a-
cusare non poies ipsom opos. Qood ai nee ipiam vi-
deris prorsos aliqoam ezcosationem admitlere, piia
tentationem nimis foisse yeheomntem* €hii itaqoc
aiiqoem videris spirituaiiler legrotare» sic cjus tih
4isplieeal sgritodo» ut placeat Uroeo Hhi qoi xgrotos
Jacet : nec tihi placeat qood egroios est, setf iUeiilij
placeat qui a^grotos esu Sic» sic diliges bominen, ei
perseqoeris peccatorem t qol lamen pboere libi 4e>
hel, non qoia peccator est» sed quia bomo est. h
raalis proinde, qom Tlderis apparere in bomiBiiMS,
nec aeios tibi, nec compassio desii : et siclsmik

caodosv immitls ei iflnpaiiens es» ei nonqoara pro- B qoam ista in te sil,,iit otrfasqoe caon, prtnci^

ppiam loamy qaamamconquefueritperversa, Tolofi-

latem vis frangere; sed eam semper contra jus et

fas» protervus ei rehelliSt atque quaotom tn te esl

penllos Invinclhilis eonarisadimplere.€amqoeomne

qood in te estt sic sii In te, ot oon ab aliqoo alle,

sed a teipso sit; to lamen non Id tlbi, sed atiis po-

tios impoias» quia ocolos qoidem toos ad alios ape-

ris,'ad teipsom aotem ex toto eos claodis ; onde lll

'ttt salohnler teipsom yldera non possis, dum nun-

'qoam le, sed semper alios atiendis. Si enim tous le

ocuhis piene Tideret, nolkit aBuUolies tlbi aiias

^uisquam qoam toipse, tibiipsi reprebenslbllis ap*

]Miierek Sed qoia qoadam nimis gnin iofinnitale

deprimeris eos qol etiam hene tihi ia omnilms ml-

nistraal, aemper rapreliendis : com boc te cogai &- *

eere non emram aliqoa (qoia piomos noila esl) ne-

tUgentia, eomomttl tlhiipsiservianldiligenlia; aed

loa potius inimxitas magna. Nec Ista Idcireo dlii-

oios, quod omnia qoie ah aliis vides iieri, seroper

deheaol iaodari, et nonquain pro loco el tempore»

pro persona et causa a te reprehendi (cum non tam

sxpe, quam fere semper magis repreliendenda vi-

deas quam laudanda), sed ut sic, cuni causa exigit,

aiios accuses, ot in iis in qoihus tuipse digne acco-

.sari debes, te nonqjttam eicosos. Ct sic fiet ot dom

Incessanter aitendis quam gravta sunt mala propria,

Iqlerahifiora libl videantor aiiena ; ol dom zelot

loas pieoe lemperaios foerii etiam niniiu& esse non

fossits ErilqQe hoc eom nonqoam nimis vel sobsl- ^ modo. Considera ia mediutiotte toa qoam i0|Mn,

qaoqoe, ei roedieias. mqae anis, shieera etmdinii
charitas adsii.

CAPITULUM XinL

QuaUler quintum n^editationii modum Ofponere ie-
b^amus in mentfi nosirat contra iUam, qua jufta
fnUsamur^ temationem cariifs, diakoii et mtmiu

De qoinlo raediutionis raodo, despecUonis ciosi
Tcnil ei abjectionis, et venil hoc oiodo. Jagis leei-
perientia debei reddere oeriomy qai habitaioreeiic
es, quia nallatenus ahsqoe lenlalione esae psM.
^i enim vera est illa saDcii viri seoiealia : Ieat0k
tft vOa homm$ emper urram {Jok u 7)> iaie, qiii
vera est , tentatio Banqaam deesae poiest qoasdii
, vlta soper terram esi? Conseqaens proinde at, «
' eom jom non soper lerrara aaqilius vivis» seiisfMd
neqoaqoam ante» sed lonc paiaMiffl siae leaisiiiie
sis. Noncte lenlal cato» .leatai mondos» imtitst
llie hostis anliqous. Traheie le niiitar csffoatfii-
loptalem» mondos ad vanitaiem, diahofa» sd iUm
qoo ipse plenos est» soperbim ei lomoris, iandicii
livoris, irae, odii, ei aliarom qoae in boDCHMta
eunl vitioram spiritoaliom borroeem. TaaBM cta
allqoa istarum tenlationom patsari le ssnlis, stsiBe
leante te, sedens in ceMa toa s et in mlema laedits-
• lione loa vide el considera qoaliiec eam despieeie, et
a le idijicere possis. €«n le caro teottodo aUo^
lur, voci ejus neJari% noa prmheas aarem, sedaks-
que omni inora fac eam silere :fac aoteai hac

aleos citra» vel se extendens alira, sub modo se eo*
hiheai el mensara; via quidem regia amhulans et
neqoaqoam nimis temere vel a deitris vel a sinistris
declinaoa. liaqoa lo qot hahiiaior es cellm, cam.noa-
^miUavel oadieria vd^iderisaqathusdam roalaeoai-
Hsllii, sie ea per aeiom el leeiilodiaem aceases, nl
parie per pietatem el compasaioaem
Neqimqoam laodaodom putes qood jore de-
bel reprehendl, sicoi nec reprebendendom, qiiod
BMrilo laodari: ne iilad propheticiim incorras qood
lalie esl : Yee qui dicunt mtdum bonum^ at bonum tf^
lum^ pmmi49 amnrum in duiee, et dutrt m amarumt
4H>n$nmtue€m leae^nij» at Hnebrae lueem (/sa. v, 20)*;
oed sieuisemper oim laadast adolaiio dehet abesse;

.qosunqoe feda sit haec caro qoam poelas, qaam io-
monda et hrevis sit omnis dehsctalio ^os, qaoi ptft
'OMMiicam mortl esi tradonda, et peal manaai (M^
est vermis, el potredo» el fittor; posi vefmeai veft,
iBiorem el polredinem» ahJedissNBas el vUM
poivis. Com igilar ad eqieriantiara iiiicstJietieeh-
raim, oc Ideo aMMlifene doleedinia irahere te aitilVt
dtpicla ah illo aedoclore caUida coram mealis m
oeulis, canialis spectes CanBm; eoosidem, am qv-
dem qoaiis otcunqoe exirioseens videtnr snarat
oed nmgis qoalis in ipsa rei veriute^ in seipfia etiaa
nonc in viu sil, ei qoatls posl aaorlemliiun sit Vi-
debls aperte, qoia qoasi saceos qoidem ioris aiti^
apparet, aed intos omni apardlia, ei iouaoaMa, H

Digitized by

Google

BU.

UB£a Dfi EXERailO CECLiE.

Ut

comipiloiie laHileR^U leteL ISiuie nentisiaflBL^Qa»- A laprymanim bumor; spiriinalis ia le emarcoic vjiror.

l^ctibtts.ulispejr omnia appareeiTiT^s^.quAUserii
, iiijurittaiosepiUerojacens» ei vermtiMis t60turieos»>ei
evideoier d^reheades qiiodt^mitia eoocopiscturr,
nibil uliud,quamiabesetpotredQideeidcratuc«Sie cum
beaio Job.testa santeinTades;(/Q6 iui)J;.sic ad petr/S.m
bmerae Oii9eBa|)yiojiispanruio« slUdes-Cum autem in
jaunbttsi^is es aperiimuodus iroioimdus, sugsereBs
iibi M( iliam.qua ipseplenusostilesideres yanitatem«
coHsLdera <|ueAL fumosaimlls estj>miiisaititudo^us« et
iiuuiis giodati^is adifioein igaiomiiiiujUUQ yelocissime
tendit. Ciun aii(|msm yidens iii ee exaltaioiii, ta eie-
vatow sicei cedree Libani» tsansi, el eoce.«<m est.
Nam Jj|u».^nft.bre«is«sf^ et gattd|iMii ^us ■dinstar
fiuuoti:» Si asoettdacil bsfBe lad cc^kiD8uperbia.ejas,

interiit decor. Drtaniaum. el diUceratain» coufo»i|i
.ei disci^saif, tristem e| amaricaiam portas anii^^
iuam : et iibi eam ad quieiem com^poiias nQn liebes.
Ko^}am sapitUbiieetio, oratiooon dolcescit, soJitee
ineditaiiooum spiriiuatium imbres non invcftis, et
quidampUusdicemus? Nihil iotereinaiisitbiiariiatis»
alacrilaiis» ^ucunditatis spiriiuaiis. Ad caehiouos^ ad
labulationes et otiositates promplus et veiox es ; iid
silentium vero, ad agendum. aUquid utiie, et ad
ontno splriiuale exercitium urdus omoioo et piger
es.rOquam misera muuUo studiorumS Jam idem
ipce iion es qui aUquando futsti, sed ei^ loto alius»
' Sed consurget ex£ui<^re> de pulvere, s^ve viucula
eoUj tui» CoiKire qui sic discissu&es rc|»arare le^ ei

ei coi^Ui.ejus lmbesLietigeiii».'quasi sterquiiiiiiiAn iu B renunii^s biiie yetAisuti,rin^oJe toiis virib^s tufls

renoiratiooj, (iuoipodo boC| inquis, .iiaeBre pAieref
Aodit i^t inteilige quomodp iioe pes^s iaeere. Re«
^nesenu tibL cora^ oeuiis tuisl»ocioruin [Pmt.^
sanctoniid] pr«cedeiuium et hbercs magnos, quos
sostinuerottt in tempore, et prsmia lotige inajora
qom jem perceperiint iu «temitaiefc Conjitiige vertas
iceciiiiusy.io iiilemo taiiernaeuio tuq, OQrde tiio : ip-
pis quoque aninuios anreos iQipooo, ui £rmum sit
aedilicium mentis tu», et aou vAciilei. Vecies uiique
yeaibus conjupguoiur, eum vjrlules Yirtutibus co-
polantur. Vide quoiuodo vectes vectibus iUe aposto*
lorum prinocps in secunda epistola sua coiijimgat«
qjli in ea sic^ait : Jtfinis/ire/e in /ide vestra mrtuiem^

oculis.meniis tux^ iaaesUmabUis [Par.^ ini^fiaiUiis] ^^4n>luU^I»(^pifci>iiimm»ifisdeoi^

fiiie perddiiMr, ei qui esm iVidenmt^ diceni t.:Ubifcest?
Velui aomniiim aveUnsi» noniiitenietor; iransibit
quasivfisio Boetuma(/e^ sx,54); ^t easlera qiu^ ^
iiiimicis eancti viri» o<eadanciter quldem; de eo dicla
ount, sed veraci.ter. de^p0i>bOi,qiloiiiiei el impio^uii
contempt^» <^ioo emlestibus« sole-qum mundi^unt
cogiut ei .amatf jQm vere ad deauueodam vocem
amici versipellfis et inaUtiosi, uihii (ut luihi vlde-
tur) vivacius,|ipierit opponi, quam omoimoda perfeo*
iio iUa saneiiutis (qoam in eorde habuii, et in ore
protulit, et opere osiendit) 6a(Yaioris Mii. t3t claf us
clavum expeUil, in niUiium penitus redigat in corde
tuo abuttdantiam maliliae diaboU, haiuta semper prj^

ilb jdcoitudosanciiUUs Dominiei Bedemptoris pHNitri
Jcsu Cbrisli. rUbil omolno ad roonem periineus iUe
libi per consensum iofundere poterit, quod non ftio^
ditus aiinibilet m mente toa, supecabttndanssanoti'*
las bujus, eum pleneet4>er/ecteper puram meditotio-
iiem, cum devoiione et amore intra le perseveraiuer
monseril. Hxc itaque medilatio est, causam tibi con*
ferens cujusdam bons despeciioiiis el abjecliouis :
docens videlicet U despicere in le, ei abjieere a ie,
quidquid tibi suggerit susurrans in ioterna aure tua,
wel caro ad foadam v(olup.utein^ vel mundiis ad insu«
Mlem vaniutem, vei iUe magnus hoslis Bosier ad
omnimodam perdiUonem.

CAPiTULUM XXIV.

/>« iadw quod aluiuii ffafUur oni eeUof ^sMlofor esl.
ar tfuomodo iUuU a $e repeiUr^ aque reHOvare ac
parare possit.

Ad ea vero in quibus renovaiionis tu2Q eiUsU|caoS9
.et rcparationis, libi dicQ, qiii b^ibitator eeUae ee» im«
lus meditationis periinet moitus,^qtt%i|i hoc modoio-
tra le debes babere. Appreh#odU te muboUes.cQm
solus io cella es, inertia quaedam, languor spiriius,
taedium cordis; quoddam el quidem vaidegsave U-
siidium sentis in te ipso; tutibi oneri es, inieniaiila
qiia Um feliciter uil solebas suayitas» jam defecit
tibi« Dulcedo quae . tibi iner^t beri et oudiustertius
jaiu iu magoam ainartiudinem versa est; ex toto
ahiit ille quo abundantissimc perfundi solcbas
PiTttoi., CLHK

ItiUBv lii ubeiinoiuia autem pe/ieiMi«m, iii jMftrufie
4mim.piaafevi, inpieiaie auiemfraiermittiieumorem^
itt fraUrnUaiie amore ehariiaiem (II Petr. i, 5).
^anU aulem ex hae veeUum losioiul copulaiioae
uiUitas provcBiat» subdendo manUeskil : Hete ewm
II volfiecum adeiHi^ euperent^ nom vaeuoe nec eine
(rueiu voe coneiiiueut in ihmiui noeiri Jeeu Chnoi
^uiiiotte (/^M 8). Sed vecteshos anmilis aurcis inK
pooe : boe est» eimsidera iii menu quas ei qnaUa,
^ quanu siqt praemU qoae. jam pereepenini. Mom
per aumm claritas, per amiulum vero, fin quo nee
iuUium. nee Uuis valet invenirl, perpcittiias deslgna*
tur. Ut scias nimirum, inefiabUiier praemtorum suo*
rum et perpetuiutem esse daram, et.clariuiem per-
0.petuani. De ipsis quoque veaibus siinui copulaiis, et
annuUs aureis, hocmodo^saUnisu faciiiiienlloneni ;
i^iuii dewriuu iu viriuUm: videbitur Doue.deorvm
iu Siou {Peal' xsxxiii, 8)» De virttite tre in virHi-
tem, ad vectes : viAcre. P&m deorum iu i^ioii ad
^jiii)os ^uieoft speciafc

» CAPITULUM KV.

ife iii ifuO! in carne operntus ^t Ckrhius , ei de
. lahffohui emuclorum suorum,

Vadeerge, eim primis eonsid«raiionis tomoeiilie
poue iUum SaBCtum saBCUmim, qiii lu|im eieleeto-
f^um omniium caput esi, ui sie te prebes eesessplen-
Umi ( riam oriiii sapteiiifs iu capiie ejue. kaqne vido
^m absqu^ omni impttriute conceptum, et uatttm«
ct painis involutum , ct in praesepio reclioatomf

JDigitized by

^oogle

ti5 GUIGONIS II CARTHUSIiE HAJORIS PMORIS Sli

lacte mMerao nulntam, circumcisioni subdiiam ; A Jacobus prosiralus, loannes in ferveniis otci doiiuni.

apparentem Magorum fidei Deum arternum, Regem
omnipoientem, bominem morlalem ; in templo prae*
sentatum, in iilgypto cum matre ductum, et in terra
Juda reduetum, profieientem sapientia, et ^ctate, et
gratia. Gonsidera eum baptizatum, }ejunantem, esu-
rtentem, tentatum, eum faominibus conversatum, ex
itinere fieitigatum, conversantem per omnia sancte :
operaniem mira, praedicantem salubria, docentem
vera, palienlem dura, austinentem indigna, tacenlem
ad coiivicia , toKsrantem opprobria, lavaiidis dlsci-
pulorum pedibus se humiliter inelinantero, corporis
siil ac sanguinis sacramenla porrigentem, in agonia
faclum prolixius orantem, audoren sanguinis emit-
leiiiem. Aspice eum veiidiium, empium, osculo tra-

et demum in exsilium missus; et csteri omnes
apostoli consummatf, illi vero bimuli, testimonium
Christo non voco, scd morte ferentes. Appareai et
sancios Stephanus lapidalus, Laurentiusassatus.ct
(qnia nimis longum, imo fmposslbile est, singnlstiui
univcrsorum qui pro Christo passi sunt mariyrani
referre passlones) repraesenta tibi prout poteris.et
quantum poteris, eorum iu ulroque sexu, in diTersa
acute, admirabiles agones et triumpbos. SeJ et
snncioroin confessorum venerabiles conversationei,
qui etsi per sanguinis sol effusionem per apertoai
inartyrium non migramnt, vham tamen saocum
niartyrio noa dissimilem duxerunt. Si hls din im-
moratus fueris, puiamvs quod ab lioc quo gravaris

ditum, cnm gladiis et fustibiis captum, lig:Uumt ^ et oneraris taedio, cootinuo liberaberis ; alque alle-

adductum, fsilso accusatum, iiijuste judicatuin, cru-
deliter damnatum, sputis illituro, colaphis ca^sum,
velainm, alapis passum. Gerr.e eum flagellatum,
(lerisui habitum, chlamyde coccinea indutum, spinea
corotia capui sanetissimum habentem dllaceratum,
sceptrum arundineum tenentem , purpura ad igno«
miaiam teclum, in derisu adoratum, ab Herode et
exercittt sno contemplnm, in veste alba illusam, a
Miilitibus male iraetatum, crncem suam bajulantemy
flavis crttci crudeliier alSxum, verbis duris convi-
4'iatnni, felle cibatum, aceto poialum , caput ineli*
iiantem, spiriiam emitientem, dilectam ilkim animam
tuam in manuaPatris eommendantem. Intoere ilhim

viatum et exhilaratum, et alacrem effectam scaiice
te poteris. Consulinius autem ut hxc sollicitius innG
quidem facere studeas, quando aliquid tibi foiie
(ut nonnunquam evenire solei) eoutra volunlaien
luam dictum factumve fuerit; per quod, et propcer
quod nimis efliceris pusiManimis et tristis» turbatus
ct iratus; disceptationlbus amaris, susurris, iniquis
commrnaiionibus , objeciionibus » responsienibus ,
intrinsecus miserabiliter vasialus. Curre timc,cum
haec fuerit in mari cordis tni tempestas nvagna, ct
projecto a te silente ctaniore, et clamoso sileniio,
atrepente, et borribiliier tumultuante in foro meniis
tuae; suscita pium Jesum, qui adjutor est in oppor-

lancea jnilitis in latere vulneratani ; et ex eo sangui- p lunitatibus, in tribulatione ; peteiis ut pericGiaiui

^A — . A ! j — . — ijijj juccurrat. Idcirco vcniat ante oculos nieiitis Uue

Muctus Abel a fratre occtsus, lacob per fugau
humilem germanae iracundiae cedens, Jlosephafra-
trtbu» vendituSy qoia peccare noluit, quod pecca-
verit aecusatus» sine culpa earceri mancipatos, et
innocens in facum missus. 'Veniat ad cor tuum, tmo
intra cor tnum, mjtissimus super omnes homiuei
qui morabantur supra terram, Muyses ^ncius, pro
populo iniquo lapidare se volente intercedens; con-
Iradicliotiem et rebellionem contentlosaro a Uatbo,
et Abiron atqiie Chore sentiens : et rratcis sui» cl
sororis detractionem sustinens? Yeiiiat etiam iliei
quemaccusare nemojuste potcsl, convcrsaius siae
qucrela ab adolescentia usque ad canos, qui grande

»cm ad nostram redempiionein, et aquam ad nostram
spiritnaleffl ablutlonem, effimdeiilem,de cruce depo-
Mlum, sepultum, inferosspoliaiKem.fpsnro infernum
mordentem , mortem moriificantem , resuscHalumi
apparentem, ciuu discipuUe coovescentem, ascen-
denlem ubi erat prius; qoi nec inde recesstt cum
liuc venit» nec hinc abiit eum iUe aecesslt. ^Hoe
modo habe ociifos tuos in caplte tee. Quod si dUi*
genter haec omnia» et alia qiiao hoc modo de eo sofit,
com devotiene debita,. et eompunclione pia, apud
le^ imo intra te ruminaverls, pulamos quod ab hac
. iuertia tua ex nonnulia parte eripi poteris. Nam in
quanto honore et glorla illa sit exaltata natura fai
dextera . Patris^ quae et slne eiiini coiiiagio alicujus

prorsus peccati, proeessit ex niatris Ylrgfaiis utero, d sepeccavit peccatum committere, si non pro deji

ciente e«m a principatn populo interccderet« Qui el
ingere non cessavit regein a Deoabieciuro,^ aec
tunc quidem quando se ab eo Umuit occideodom.
Yeniat nlhilomrnus et ille qui persecutorem soom
homiliter fugit ut doroinum ; et se uLclscendi qgcs-
sionem accipiens, et loeum, non recognovit ioimi-
cum : qiiem etiam flendo plaiixit occisum , eom le
tamen non ignoraret ejus io regiio succe^soren
futurum. Ipse est qui pietate peclus habens plcnum,
parricidani filium deOet exstinctum : et iuierdicii oe
feriator serviis makdicens ei, cuin sit ab eo vir
sangiiinum, virBelial vocaius«Et ut montes eicolies
transilieuies oinhtamus (iie fastidium tibi ingera-
mtis), alios iiinuineros vrros misericonliae» quonua
Digitized by VjOOQIC

et magnam tolerans dirae mortts agonlam pependit
iii ligiio» qt id tibi posslmus explieare , omnino non
possumus comprehendere. Hoe tameii indubitanter,
veraciter promittente ipso sclmas, quod ubi est iile,
ilii et minister ejus erit. £t esi cjna eRfttio ad
Patrem, hunc habena modum : Vo/o, Paf«r, ul nbi
ggo saim, et iUi $lni meum; ui tidiata c/ariio/em
tneam ^uam, didisti mihi (iooii. iivn, 34). Appareut
iirter haee (iit a capite deKmidaimis ad menibra)»
appareat, inquam, intern» consideratienis tuaeoeulis
BapUsta loannes c:)pite irnncatus; Petms pedibus
aiirsum eiectis, et capiie deorsum pendente cruci-
fixiis; Pauhie decollatus. Appareat Andreas, biduo
Mi cruce irivens^ Jacojius occisus gladio, alier vero

^ LIBER DE ClERCiTlO CtLLJE. M6

jusiiiiff oliiivioneoi non acceperuut, cl saliuin facia- A locis sibi coinpeieuiibus sunt disposita; sicque crca-
muft aA r^nut eorum: scis iose auia homo vocalus tura visibilisesl rorniata. Nam prima die lux facia

esl, et a tenebris divisa. Secunda die firmamentuiii

oius ad caput eorum ; scis ipse quia homo vocaius
est vorax, et poiator vini» amicus peccaiorum et
publicanorum, et daeiuonium babere dictusesl,et
Samariiaous vocatus : ei cum accusarelur a mullis,
uitiil respondit ; qui el sicut agnus ad immolandum
duciasest, et non aperuitos suuin. His condimen-
lis rerove viscera tua, cutn icihali ea voneno studet
contaiuiuare pacis iile turliator, ei uniiatis divisor,
qui fervescere facit ollam quasi prorundura mare ;
omne sublime videns, ei rex super omnes filios
fiiiperbiae existens. iloc enim salubre libi ut Tacias ;
quaiemis depulsa a te lurbida et ienebrosa, qua
cooperitur mens iua, nube hac» repareris pariier ei
renoveris ; et surgenle lesu in Huctuante, et vacil-

inter aquas superiores etinferiores locatum. Tertia
die aqnae in unum locum sunt congregalx , quarum
congregaiioiies maria sunt appellata," et (erra gra«
minibus et arboribus est vestiia. In tribus quoque
subscqueniibus diebus ordine convenienli eiornan*-
lui*. Primuin fiunt luminaria, sol, iuna et slelln;.
Die quinta fiunt pisces et volaiilia. Eisexta repcn-
tia, jumenta ac besliai terrae; et tpse homo/ omniuin
visibUium dominiis futurus. In Sabbaio vero, dtd
videlicet septimo dicitur quievisse, quia nibil legitur
in eo fecLSse. liaqiic si diligenter inlra le conside-
ruveris inforinem crealurae corporeae creatioiiem.

lanle, et Auciibus jani cooperta, atque peridiianle B si crealorum formationem , formaiorum dispositio-

navicula cordis iui, et imperante teuuiionum veu-
its, et profundse atque tuiuidae amarlludinis mari«
Uanquillitas inagna tiat.

CAPITULUM XXVI.

De uptimo medUationis modo qui stupom in mente

mediiantis eausam gignit^ et admiralioniif el de eo

quod perea quce facta sunt conspidtur ipsequi [ecit.

Modus vcFo medilaiionis quem septimo loco po-

fiuimus, ille cst qui in le, qui habiiaior es cell^, cum

iii eo ariquaiiditt inoraris, stuporis causam admi-

nieirat et admirationis. Uunc si habere in temodum

desideras, oporiet ut solitarlus sedens* ei cogiutio-

nem iuam puram et stabilenu ^b ipso mundi exor-

dio, per xtaies el generaiiones singiilomm, usque

iiem, primi bominis creationem, instiluiionem, posC
lapsuni reparationem, ei sex aelatuin evciUus qui Iti
cis conligeruni, putamus quod sluporis tibi causa
non deerit et admiralionis. Inter hxc sn ipsa men-
iis tu£ medilaiione tange, et aiidi. Ilabet nainquo
ipsa mens tua qucnulam iaclum, habei ei qucmdani
auditum; sed ulrunique spiritualcm« quia et ipsa
luens spiritus est. Coutingai iiaque lacius ejtis spi-
ritualis tria qii» insunt crealuris* Primum cst quod
ex se : secundum quod ex creatore : tertium vero
bifiirium est, digtio merilo coudignuni reddcns sti*
pendium; vel ul jusiitiae, vilani; vel ut nequiti»
inoriem. In primo coniemptus opcris; in sccundo
gloria conditoris ; in tertio famulationis beneficium.

UJU, pct «ClrJlbCS ^h |(CIICiauvu«<P oiuguM7iuui« ««^uv |{lUllf1 4;UliUIMII 19 , lll iCI IHI lcllUUl4lUUUI9 U«:UCIIV|Ulllf

adboc teinpus iu quo iu es perducas, et qu» iu eis ^ admonilionis consilium, damnaiionis supplicium.

Ills universae creaiurae conditor» atque dispositor
xnirabilia niirabiliter, ipse mirabiiis operatus sit,
dUigenier alteudas. Considera absqae exccptione
aliqua oninia quae praeter ipsum suni de non esse
ad esse ipso voiente prodiisse ei veuisse : ifisumque
qui viviiJn aetenium creasse omnia simul : ei taincn
priino omiiiam creatam quidein sapientiam^ ciiin
^eraz quoque dicai Scriptura quia : In prtneipio
creavit Deus coe/tim et terram {Gen. i, 1). Sed iu his
niiHam prorsus esse contrarietatem putes : quin
potius inter ipsuin iemporis initium ei praerogativam
dignitaiis, disiinciioneui factam agnoscas. Quan*
tuin enim ad Id quod primo loco posuimus : Qui

Ilorum ilaque truim primum quidem auxiiiaiurv
socundum exlioruiur, .tertium comminaiur. Inter
haic accedat tactus tuus spiriiuaiis ad iria visibilia
visibilium creaiurarum» ei primum qoidem iromeiw
siias cst, formosilas sectindum, utiliias tertium. lu
prima reperit tactus isle spiriiualis admirationem,
in secunda approbationem, io tertia revelaiionem
[Par. relevationem]. Nain earum. priina multitudi-
iiem et magniiudinem vendicai sibi, ei esi multiiudo
in similibiis, in divcrsis,,in permist'8 : magniiudo
vero in inole, qiiae esi in massa» ei pondere; ei io
spatio, quod est in longo et iato» profundo et alio»
Muhiiudinis vero testcs suni stellae caeli, arena

Wvil lR(Fi€rnttm, cr^avtl omnia <tmtt/,e/ iiiprt/ici^to 0maris, guUae pluviarum, dics saeciilorum, hone

ereavil Deus ceelum et terram (EccL xviii, 1). Quan-

lum vero ad Id quod secundo, primo omnium creaia

esl sapientia, quse esi rationalis creaiura. Visibilis

qooque creatura, primum In rudi, ei quodammodo

informi apparuii materia ; quae ad illa quatuor per-

lliieietementa, quae sunt, ignis, aer, aqua eilerra;

deinde per intenalla sex dierum in formam redacia*

Sane in iribus hanc de qua loquimur creaturain

comprebendimus ; in informi creaiione non existen*

lium, in formatione sic creaiorum , in dispositlone

quoqae formalorain. In ipso quippe initio temporis,

ante omneii^ diem, in illis quaiuor eleuieiilis infor-

oiis ct rudis, de non esse ad esse prodiil materia.

Postca tribus prascedentibus diebus elementa in

dicrum, momenta horarum, pilianiinaUum,gramina
camporum, folia arborum, squamx piscium , penna
volucrum, ei uiiivcrsa hiijusmodi. Magnitudinis vero
testes suui, moles montiuro, concava valiium, ira-
cius fluminum, aliiiudo ccbII, latitudo ierne , i^ro*
funduin abyssi , et innumerabiiia in bunc ntOi.'um,
Qiiantum ad nos, nec iila numerum, nec isia admit-
tuui mensuram. Porro fgrmositas admiranda^ ill;i
quatuor comprebendii': siium, motum, spocieinf
qualitatem. In siiu compositio, et disposiiio, qtiae
si|ii vendicat res, loca, et iempora. Moius vero qua-
drifarius est; localis, qui est ante et re(ro, sursuni
ct deorsum, dexirorsum et sinistrorsum, et circuro ;
naloralis, qui aiigei ei minuii; auimaJis, qui appe*

Digitized by

Google

847 GUIGONIS H CARTnUSIiC UAJORIS PRtOiUS »S

lil el senlU ; rationalis» qni discernit ei facil. Spe« A radtcum^ w ^«BCumfue. iuni ^buoma «r imprnm

cicm quoque haec quinque mirabilem clamant : for
mdsiias, deformilas,immanitas, panritas, raritas.Qua-
liiatem vero haH; qiiinqae mirabilem assenint, qnas
lotidem sensus corporis pascunt; deeor colonim
demulcens aspeclum , melos sonorum audilum , fra-
grantia oJorum olfactum, suavitas saporum gustum,
aptitudo corporum tactum. Utiliiatem quidem crea-
lurarum bsecquaiuorexornant : aptitudo, gratitudo,
placitum, necessitas. Non potes ulique non obstu^
pescere ei admirari, tu qui habiiator es celbe, eum
lisec intra le dlligenier coglias et meditaris. Yisi-
Lilium namque et sensibilium creaturarum Dei diii-
gens inspectlo, magna et pervalida libt eril admira-
tionis causa et occasio. lu eis si quldein ipsa iuvisi-

didku Omnium emm mriifem docuii me Saj^k
(Sap, VII, 17-91 )• IgiUir si baec omnia iiHr« lediligeft*
ler ruminaveris, babebis proreclo in hncmediutiaie
tua nonnibil„ unde obstupescas el tdmirerts*
CAPITULIJM Xl^ir.

De vocilm$ et loculiohibu$ ^ atta$ anima $piritualm
audit: et quatiter amma aa imaginem Dei facie ni,
et (fuem motum $u$cipiat^ ei cujv§ taolM $m^
bUi$ nom $ii.

Tempus esl jam, m ad illum accedamus ociaYom
medilalionis roodum, quo disimug, in aniroa medh
ttnlis qua^ splrjtualia el invisibtlia sunt revolvi.
Ildpc autem^ de quibus loqui proponimns, spiiitualia
ei invisibilia^ td animain pertinenl bumanam, ad

bilissapieniia quodammodo videtor, qusK in seme- ^ crealuram tngelictm, td na.turam eliam divinaro.

Et qiiidem de his Iribus, boc esl, de tnima liumana,
de ipsis angelis, et de Deo aliqua tractare in hjs ci*
piiulis proxime subsequenlibus, in proposito babfr-
mus. Tu ergo, qui babitator es cellae, et solus in ea
consistens, et nou solus, in primis erige iDtra le
tuditam illqm spiritualem, quem superius diiimus
in anima haberi, el aodiai trium spiritnuin locem^
Priiniis iiosler est, secuudua aiigellLiMs, teriioi vero
ille est qui condidli islos. Oicil enim de illo spiritu»
qui Deus ei bomo esl : Spiritu$ e$i Deu$ {Joan, iv,
24). Habei anlem unusqaisque istorum tpirituttm
vocem siiam , et unamquainqiie quiaem lunc Ui ve«
cem tu.lis, cum de^ utttqiiaque diligeuler ac purd

lipsa a neminesicutiesl, in praesentis cxsilii ccci»
late videri potest. Kinc ilhid est qiiod qiiidam de
Sapienlia dixil : In vii$ $ui$ o$tendiit $e hitariter i//tf
(Sap, VI, i7). Yiae invisibilis Sapientiac, ipsius siiiil
visibile& et sensibiles creatnrae : in quibus profeeto
viis se oslendil, quia in suis juxia quemdam modum
operibusapparet; quse in semetipsa nos adhuc latet.
£t bene dlctum est hHariter quia quasi quaedam ad-
modum delectabilis cu|itsdam jiicuii^lilat^s hilaritas
esV, tu iMspeciiene operis, visio conditoris. Vide
igilur inlrsL le in medilalionje tua„ quatuor ista
elenieiiia, et ex eis fonnala corporalia universa.
\i«leoinniasiib terrt repentia, de terra geriiiinantia,

snpcr lcrrani gradtet\lia, it aere volantia, in aquis ^ roediiaris. Quae iltorum voces cum ad tirmtmemuia

natanlia, in ftrmainento lucenlia : et quaecuiique
s«iut a Deo corporaiia et visibilia creaia, formala
ei disposita : et scito has esse invisibills Sapienliae
Yias, h}, quibiis se tibi hilariter osteiidil. Ut enim
Apostohis ai.l *. Jnmibilia ip$iH$, a ereatura mundi^
pet ea ipMf facta $unt, inteUecta com^ciuntur {Rom^
I, 9D). Non autem alia sun^ invisibilia Dei, aliud
ipse Deus ; qiiit qued habel , boc esl. Unde el
adjiingil ApoBtobis : Sempitetna quoque wtu$ eju$^
et di9iniia$ : et nihil esl aliud, hsec invisibilia Del, per
00 quae facl3 siinl conspici„ quam ipsum invisihi-
IjiMum faciorem„ in iis quae fecit el per et qnae fecit,
qnodaminoda videri. Sed sic videntur modo invisi-
b Ua liisee creatora mundi ; quia ratiooe otens crea-

pertineant; prlma sub ipso, secundt de ipso, teriia
sapra ipsum eat :. ei in htc gradum coguntur aai*
malia figere, el alag sidimittere. Percipiai etloin aii-
dilas iste, ei audiat spiriuim increatum, bos quatuor
alloquemem : angekos,, sanctoram animasy diabolum,
hom'uies. In loculione prima, infusio etl divin»
animadversionls : In secunda, immissio spontaDeD
exspecUtionis. Terlia vero qualuor recipli moiios^
Primus increpaiiouem continel nequitiae, secundus
laudem Jnstiiiae, teriius teiilationis concessionem,
quartus vero prohibitionem. In duohns vero disiiD^
guitur verbum illud, quod Spiritus de quo nunc lo-
quiinur, increalus qutsi dicil ad homines. llluii;
ntmque per se^ aui per sub|eclain fbrinai creaUK

ifira nobili^,, anima xidelicel hjimsjia,. Iioc modo 0 ram ; per creaturam videlicet angelicam, el in octo

adhuc exsAilans, in ipsis visibilibus invisibilera con^
spicit, et in factis factoris notiliamapprebendit. ritm
rreatura co^i (ipsa esi angelica) non hoc &cit :
lion-eniro uidigei in creatora vldere creatorem ^uas
i^isuvn iQ4esinenler videl in seipso. Tu autem qiii
h(«e necdnm potet; Interim enm qui fecli conspice
iii iis qua» fecii. All quldam : lp$e dedii mihi horum
qnm $uni uieniiam teram^ut $eiam di$po$iiionem
i)rbi$ terrarum,' ei virtutes elementorum inilium ei
eoneummatiouem, et medietatem iemporum^ vici$$ilU'
dinum permutaiionee ei commulationee iemporum^
anni cur$tt$ et $iellarumdi$potitione$; natur^te awma^
tlum ei ira$ betliarum^ viam ventorum et cogiiatione$
heminum , et different%a$, virguitonun , et virtutee

modia reperitur ; nam formatur verbis, reboSt simul
verbis et rebus,^ imaginibus cordis ocnlis oslensis^
linagiuibtis el ante corponeos oculos ad leropus ei
aere assumpiis, coelesiibus subsLantiis,, terrenis,
simul coeleslibus el lerreuis. Sed in quod fonnelur
illa qu^e per se est„ animalis homo non percipit.
Sane hoc landiu latei intellectum, qiiandiii et expe-^
rimeoium. lUum adbue qm eis loquijUir, hos quatuor
audil alloquenies. Modo uno angelos, etanunas uno:
illos, bicomprehenslbiiem divinitatis inOoaliiaiem
admirando : istas vero viudictam stnguinis exspe-
ctando. Diaboium Iribus modis, el totidem homihcs^
Ilhim, malitiara celare non volendo, innoccntiam
iniuste accusajulo^ ei eam ad temaofhim maliUose

Digitized by

Google

649

LIBER DE EXERCITIO CELLiG.

B^

evpeiendo : boMiim qooque, precando Yeniam pec^ A variaUoiieBi , quia malabills eel. Est antem mottts

catoram, fratiam meritoram, gloriam pranniorttm
Le^e aeCDndum, et vtgesimum octiiram Kbrom
Horaliam bead Cregorii; in eis invenies, qoam
yproftinde, qttamqne nitide idemvirdehis disserat»
quem inter caeteros consial fuisse doctores et inge-
nio acalum> et in eloqaio deconim* Vide inter bafic»
in ipsa meditattono tti« intema> qaod ex doabus
snt)stantiis bomo factos est; ona corporea, Incor-
poica altera. In quantum (ot antt nos fonge dictum
esi) ex corporea est, cum caeteris animallbus com-
munis natnr» babet participaiionem : sed In formse
compositione, ad alia animalia dill^rentiam babet.
Nam llla formam ad terram babent inclinatam et
pronam : qiio signifleatur, prdeter ea quae (errena

secondom locum, secondom (empos, secondum for-
mam. IHios vero motos, qui secondom formam est,
tres qoidam dicont species esse, aogmentom, dimi*
notlonem, alterationem. Movetor qoidem aliquid
secondom locom, com ipsom de loco ad locom^
medlance loco transit : qood ad solom corpos perti-
oet; non enim boc spiritoi bomano, vel angelico
eooTenlt. Secondom tempas atia moYeri dicuntur,
qoae prios et posterios soscipiunt. Secundom aa«
gmentom tcI diminotionem ifla moventur quae
qoantitate aogenior vel minoantur. Motum aotcm
•herationis illa sosctpiont, qoae formarum et actoum
diversitate qtiodammodo aheranton Sunt autem
res qnsedam, qnae omnium genernm motuum susce-

siint, ab els nolla esse appetenda. Ilominis vero ^ ptivaesiinl; velntres corporeae, qoia loco et tempore

forma in aUom erigitur, et sorsum elevatur ; qui et

pr»(er cietera animantia [^ar., antmalia] rectum

Itabet incessum, et ad superna aspectum. Quo li-

qnide declaraiur« et eum qnae sursuin sunt sapere

ilebere, et tota mentis intentione illuc tendere ubi

Christus sedet in dextera Dei Patris. Unde et qaidam

ait:

Pronaque cum spectenl anlmatia cmtera tertam^

Ot komini sublime dedit, e<Btumque videre [tuer{\

Juuit^ et erectos ad $iderd tottere vnltui.

(OviD., Meiam,^ 1. 1, 84,)
Sic orgo homo cx corporis forma adinonelur, in
«ppeiiin bomram a caeteris diflerre animatibus.

moventur. Spiritus qiioqne creati varils airecUbus
moventur qoos incipiuni babere, et desinunt. Ei ita
motum secundum formam, semper seqiiitur motns
secundum tempos« Spirltus ergo creati, qula de
bono In malnm rooventurf de malo in bonum , de
bono in bonum, de malo in malum , duabus specie-
bos motoum movcntur. Molus vero secundum lo-
cum, animae convenire non polest ; scd illius quf
secundilm tempus, el secundum formam Gt, susce-
ptlbilis est. Nam per varias afleciioncs s.Tpe varia-
Inr, quod sine molu temporali fieri non potesi»
Non enlm mediante ioco, ad locum de loco movetur,
quia localiler non movetur; Dicit qiioque beatiis

qnanquam com eis corporls commonem babeat na- ^ Augostinus : c Nihil quod corpiis non esl, in loco

turam« At secondum animam, com aliis aniinanlibiis
non habet pvoprietatis communionem. Ea namque
sola ad Iniaginero Dei ei similitudinem facta csu
Ad imaglnem, oi aiont^ Dei facta est, secnndum
cttbstantiam et poritaiem rationis. Sed ad similitu-
dinera, secondum imitatioiiem puritatis ei amorem
charitaiis. Vel, ad hiiaginem he\ facta dicitur,
quantom ad veritatis cognitionem : ad similitadinein
vwro, quantQm ad oaturae et rationis purltatem.
Est antem onima imago Del ad imaginem : nec
ejusdem nfttiir» cum Deo, sed longe ab eo difleren-
tis; qula profectns ec defectus capax est, et ideo
variationt sobjecta est Et In hoc longissime a Deo
dislat (qoaiiquam, imago cjos quaedam sit, et si

est. • Sed et Boetius in libro de Triniiate nec
qoantitales, nec qoalitales in loco dicit esse : qnas
tamen veram est in snbjccto essc. Etenlin aliud est
esse in subjecto, aliud in loco : sicut aliud est ani-
mam esse in corpore, alind animam esse in loco.
Quie eniin in loco snnt, lociim rcplent, locum occu-
pant, quod soli corpori conveniu Nam non sinecausa
pfailosopbus dicit qiiod « singulae particulx loci, ob-
linentsingulasparliculascorporis(iil), iv, Ptiyiico.),^
Corpos quippe in loco esse, est ipsuin corpus locum
replere; est ipsom distantiam Tacere; id esl sursnm,
deorsuro, retro et ante, dextrorsum el sinistrorsum.
lloc nimirom animae non convenit, quae sic est in loco,
etsiccircumscriptibilis esl, qood nullius loci ambitu

militodo), nnde et ab iUa imagin^ valde remoia esl, D continetnr et includitur, sicut coniinetur et inciu-

qaas ciim ipso Deo circomqiiaqfie Idem est, id est
a Filio Dei Patris, qoi circumquaqne idem cura
Patre est. Inest ftuteni aniiMe nataratis stinplicilas
essentiae suae. Est etiam ei idem esse qood vivere.
Non auieai dicimos quod est vivere, vel beiie
quautum ad saneiiutem, vel beaie quantnm ad feli*
ciutem. Com enlm nou pOBsit ex quo creata est
aliquande non vlvcre, sicut nec aUqutnde uon esse,
potesi tamen vivere raale, cum esi iniqiia; ec ml*
sere, cum est damnata. Est in ea ec libeirtas ad)i(ril,
qua ioter bomua ei malum diseerait, et qnod eorom
voluerii dillgtt et eligll, ut in iis meriubm ejos sit.
Ecce in anima, essentiae almplicitas, vitae perpetnr*
Us , arbitrii iiberUs. Suscipit qiiidem mototnn

ditur corpus. Hoc autem falsum esse nullus dicil,
qiiiqiiantum natura spiritus a corporea distct iiatura
comprebendit.

CAPITULDM XXVIIf.

Ve itlh bealii ipiridbus^ qwB videlicel illa $in: quti ad
eos pertinentf et quid de Hlis in pura medualione
««a, eeitw d4beat tnira se luibitaior revolvire,

Nonc aotem tibi, qul babitator cella; es, atlqua
de hitts coelestibus spiritibas dicere libet. Natn tiia
poiissimom conversatlo eom illis esse per purltatcm^
et aviditatem , atqoe per desideriom debet. Non '
eiiini piiure debes quod quando in cella es, solns in
ea sts. Nam nonqoam minos solus es, qnam cum in
ca soltis es (ita dicimos boc), si in illa eo es modo '

Digitized by

Google

^U CU1C0S93 II CARTHCSIiE MAJOIUS PRIOmS

quo esM deb68. Tooe umc tolos et^ Gum in interoo A 4n>» rormina mia m Ht gna condtttts esl dicit

fam et derecatae mentis tu« cubicirio inclnsas,
dauso Oitio cordie contra uniTersa inolilia, oras in
ipirita Patrem loam? Soliitne tuiic es, cum in ipeis
internis animi tui, qoibusdam maturis et integris
Intelleclus luminosi, et aflectus succensi passibus,
exclusis a te bera eadem unlversis cogitationibns
levibus et otiosis, Incidas et poleberrima» peraBH
bulas et circumls mansiones spiritnam beatorum.,
qui in ccBlis semper vident faciem Pairis? Quomodo
tune solus es, cum in dilatatis et pitriAcatis, et in
longis praeteriis spiritus tni, in lumine et ardore
magnOf non absque gaiidio ineffabili et exsultntione,
discurfis per coneos patriarcharom« per coilegia
prophetarQm^ per senatum apostoloriim^ per deeo

prsparatat qnia diaritatis qnidem cnpax Cuii; sed
nunquam impleta, qaia ebnHtaiem eaplens non fsit
Exponit naroqne hoe modo luee verba proplieiia
[Par.f propheue) beatas Gregorios in iibro Moralisa
trigesimo seeundo (cap. 18) : c Aunim, inquit, opot
ejus exstitit, quia sapienii» dariuie canduit, qnM
bene creatus accepit« ie«3m'na vero ideireo in b-
pidibos fiont^ ot vincolati aoro» In omamepii com-
positione jungantar; ut neqoaqoam a sedlsfiidani
[Par. 9 discedant] qiios interfosum aurom repletis
foramifiibos ligat. IIujus ergo lapidis in die osiHii-
iionis sna foramina prasparata sant» qiiia videlicci
capai charitatis est eonditos : qaa ai replerivolni»-
set, staniibos angelisr tanqoam potitjs inregii

ras rosas mariyrum, per farmosas vioias confesso- ■ ornamenlo lapidibus potuisset inbaerere. Si esioi

*'iim, per amodna et suave oleutia liKa virginom?
Quam bonnm est bic le esset qtiam dolce est eisoave
lormos» et spcciosse colomb^e, el animaB (cu|u8 liaec
Tox est : Dilectus meus mihi, ei ego iUi (Cant. ii, 16):
•dd ct isla i Viitnerata charitate ego snm {IM.^ 8),
intef ^isdem dilecti luRvam et dexteram dormire?
•ibi eo securiiis pausal, quo sollicitius et diligenlius
pro iilius quiele ipse vehementer, ipse zelans omne
quod Itunc vlgiiein ejus soporem turbare vaiet, et
(liminiiere, ac impeilire, procul repellere non cessat.
Deniqiie cum adjuralione quadam admirabili allo-
quitur flfias Jerusalem : iVe suseitelit^ ail, neque evi^
^itare feciatis dilectam^ donec ipsa velit (Cant. iii, 5).
£t nunc, dilectissime nobis, tu qui inhabilator cellae
eS| dans in quantom polesi transitoriis tergum ter-
renis et tnflmisi faciem vero sempitemis, ccBlesti-
bos el sopernis, erige cordis toi cogitailonem ad ea
qiiae de spiriiibus illis coelestibns sentienda et te-
Aenda sttni. be non esse ad esse, volenie Deo [Par.
iilo] omnipotente univers» erealur» Conditore pro-
dlerunt. Non eniro Deo coseterni sunt, sicut nec co-
lequaies, nec consubstantiales : qiiia icet valile pnc-
ceisse et dignae, creaturae tamen siint. In ipso mundi
exordio creati suni, quando coelum et lerra primum
eotidit.1 sont. Et siuiui quidem creali fuerunl, et boiii
qui perstiierunt, et mali qui corruerunt; sicut si-
inul et aversi prsecipitati, el coiiverit confirmnti.
Sic enim asseruerunty el in suis scripluris rcli*

charitatis auro sese penetrabilem praeboisset, saa-
ctis angeHs soclatus, in omamento (ui diiinsi)
regio lapidis fixus manerel. Habult ergo tapis iste
foramina, sed per superbia vitiam, cbariutii auro
non suni repleta. Mam quia idcirco !tganUir aoro
ne cadant; idcirco iste cecidit, quia etiam perfor»>
tns mano artiflcis, amoris vincolis ligari. contem-
psiu Nunc autem eaeteri lapides» qui similiter foe-
rant perforati, penetrante se invicem cbaritate li-
gati sunt» atque hoc in monere isto cadente n^
merunt, ut nequaqoam jam de ornamento refio
cadendo solvantor. i H«c beatos Gregcnrias, et boc
modo de his. Itec aotem qoatnor in ipsa sua crea-
tione , angeli suscepisse creduntor : sobstantiam
videlicet simplicem et immaterialem ; discreiiopeai
personalem sapientlm» ei intelligenti» veritatis ae
bonitalis divinae; formam rationabllem, et liberta-
tem arbiirii, id est, facoltatem bonum a malo dis-
ceraendi, et in alterotrom per electionem se fie-
ctendi. Ideo simplicem et immaterialem siibsun-
tiam, quia ex nulla dlversitate parttora subsistunt.
Ex partioro eliam composiiionef sed ituliius dimen'
sionis suscipiunt quanlitatem : id esi, nec lcnginidi-
nem, nec latitudinem, nec altitadiiiem.Sonl autem
oinnes in personali pro|)rietate differenios. Seientix
vero apliiudinem babiierunt^ et tanto majorem,
quanto purioris substantiae sunt. Haec habilitas o
gno8|cendi erat, per qiiam scire poterant qiiid coti'

quefiint doctores catlioliei, qui de iis tractaveninl. ^dilori, quid sibi, et quid consortibos sm*s debereni.

Greati rationales, et omnes quidem, tain illi qui
fiituri erant niali, quam illi qui futuri erant boni»
charitatis creali sunt cnpaces. Non autem dicimus
quOd cbaritatem oinnes erani rapicnles, sed cha-
litatis eapaces* Naro qiii se a Deo avertcrunl, ei
in aetcfrnum daronati snnt, nunquam cbaritatem
liabuerunt, sed nec onquam habebunt; et ideo
charitatem capienles et habentes, maii creati non
BUnt, sed charitatis capaces. Nam habere potQe«^
rnnt« sed contra Gonditorem soom intomescenles,
oam habere noluerunt. Dicit ergo propheta Execiiiel,
de illo qui ruime illoruni auctor exslitit hoc modo:
i4«riim, Oput decorii tui , et foranuna tua in die qua
tonaitui eSf prttparata sunt {Ezech. xiviii, 15). Ecce

Eorum vero poteslas tripercita dicitor es«e. Nan) ail
se (ut diciiur) potestatem habebant, et hiter se« et
ad ea quae erant exira se. Quam vero ad se baboe-
mnt potestatem, non omnes haboernnt arqnalefn ;
quia secundum sobstantiae suae subtilitatein, ac na-
turae poritatem, in hac erant potestale diflerentes.
Quanto enim qois sobiiiioris nalorae ac perfrciioris
eral, Unto in hac potestaie alinm soperabat^et
boc promptior eral ad eontemplom mali, et af^
peiitom boni. El hac polestate q«am ad se ba^
boisse dicuntor, focile poterani eibonvm asse-
qni, el roalom aspemari. Verum illa qiiam inter
se babent, dominaiionis esse dicitor, in qi^
poiestate dominationis alii superiorcs, alii infe'

- - Digi-tfzedby VriOOQlC

m UBER Dfi EXfiRCITlO CELLuE. «;;4

riores 2 eo qood isti pracipiuntv illi praecipientibus A spiritus qui ad Denm CK^nversi sunt , gloriilcsii<tais
pro debito subjectienis oliedinnt. In qu« potestaie
non solom swit excellentes, sed et differenles. Nam
et ab ifiis quibos dominari debent, ex eo quod eis

doroiBaiitur differuot. Potestas vero quae ad ex-
lema est» potestas adminisiratiools a qoibusdam
oomlnator. Nam illa circa bonos operantur quas
eorom saluti neoessaria soot, aut ad bonam eos
voluntatemindioando, aot ad habltam explendam
tires praebendo» et a contraria poteslate eos tuendo.
Maii etiam bomines per eos sdepissime puniunturt
qoia, quemadmodom ait Augusiinas, c per bonos
•Dgelos ei per malos» homlnes roalos nonnunquam
Deus flagellat. > Sed quod per aogelos bonoa un-
qnam Deos homlnes l>onom flagellaverit» dicit se

praBmiom accepenrat be^titudinem aeternam»
pro meritis digni facti suiit gratia Del adjuvaa
te, absque coactione quidem» et In aetermiip
Deum Tidentes» In ipso, de ipso» et ciim Ipso sioe
fine gaudent [Par.,, gaudebimi]. At vcro qoia Dac
aversi sunt» Inferni sunt rudentibus traditi (quoi!
ex culpa meruerunt Deo deserente» absque qipresT
sloue tamen), et in aeternum Deum non vldebuiit.
Dlspositio \ero bonorum in duobus conslstit : ii|
laude videlicet divina^ in qua jiigiier perseverant*
et in officio administrationis multarum in boc mnndo
gerendaruffiy sive circa bomines, sive cirea alias
quascunque res, In quarum administratione divtnae
obedluot dispositioni. Blaxima vero eoruro admioi-

legisse non recolere. Hujus autem potestatis non Bstraiiocircabomiiiescoiisisiit, tam incorporalion,

qoam in spiritoalium benefkiorum exhibitione :
qoae quidem sine omni labore , sed tamen non sola
voluntaie adimplere possunt (quod soiios Dei est»
ci^us velle facere esl)» sed aliquo vel visibiii, vel
iovisibili, proiit eis compeiit, actu. Ordines vero
Ipsonim beaiorum spiriluum» secuiidum tres hle-
rarohias dlstincti sunt , quarum quaeiibet ordines
conlinet tres. In prima hierarcliia sunt tros ordines
isti, seraphiti, cherubin et tlironi. In secunda, do-
minaliones , princtpalns et potesUtes. tn tertia
virtutes, arcliangeli et angeli. Qua vero ratione et
eausa Ulia ordines isti sortiti sunt nomina, salls
superque moltorum caiholicorum doctorum osten-
, sione notlsslmum est, et idciroo neeesse non est,
' ut de illa nos ratione et causa aliqnid m praesenti
h>quamar. Sed ut ad te veniamus , qoi habiutor es
ceUae, pro quo et cui haec omnia dicimos, erige
quateoos licet, imo quatenus libi daluro fuerit^
delaecatos purae considerationis tuae oculos ad hos
novem beatorom spirituuro ordines, ut ex parte
videas quae eorum sint subliraiiatcs ei digniuies.
lu ipsa tntra te interna recordatione, stude olfaciu
memoriae vel lenoiler odoraro : et gosto amoris , In
qoantum poies, attquid de gaudiis coeleslium spiri-
tuum praegusurei qui in singulis ordinibus sunt :
quomodo singuli In seipsis snnt incorropti et inte-
gri, jocoodi et laeti : in amoro sincerisstmo, arden-
tissimo , et pcrseveraniissimo invicem benevoli et

tninima pars est, liberUs arbitrii eorom. Esl au*
lem liberam arbltrium, Judicium volunUtis liberum :
qoo quippe fere modo et a phiiotophls descriptum 10-
veoltor. Aloot enim : t Liberam arblirium est, liberam
de volonute judiciom. > Id est, lilierum arbitriom
est potestas discernendi inter bonoro, et maluro cum
iriilunUria electione boni et reprobatione raali. Nam
arbitrium ad discretionem judicium [Par. »judicii]
pcrtinet, unde arbitros judices dicere solemus :
Itbertas vero ad volontatem, quam liberam habet
ereatura rationalis. Nam libere bonuro vuU illa qaae
bomim vnlt : el libero roalum viill illa quae maluin
vult. Sed illud fli gratia Dei praeveiiiente, id est, quod
ereatura rationalts vult bonum : hoc autem fil gra*
iia Dei deserente, id est, quod croatura rationalis
viilt malum : sed semper utrumqoe Gt voluntate.
Mam nec graiia Dei adjuvans, volunUlent premit
necessiute, necdeserens spoliat liberute. Inde est
qiiod voiunUs praemium merelur et pcenam , qula
libero Jti absque oinni coaciione ad uiruroque se
fuelinat, id est ad bonuin et malum. Non autem
ftlne causa dictum est Uberuro volunlaiis judicium 1
vel iiberum de volunute jiidicium. Sola vero volun-
tas semper croaturae railoualis est. Nain ad volun-
tatem baBcndam nullo indiget extra se posito crea-
Inra rationalis : quod in mala volunUte onines esse
novimus. Nain ad eam babendatn ex se sola , crea-
tnra rationalis sufficiens est : sed ad bonuin haben-

dum, ex se sola, creatura rationalis snfficiens non D benigni : pace imperturbabili tranquilli, in perfe*

ctlsslma certitudlne securi, individui, pori,sereni»
Ipsum Deum facie ad faciem videntes, Deo inces-
santer adhaerentes iiulla interposiu re alia : in Deo
et ex Deo beati eiistentes, Dei indesinenter in ple-
nliudine verae et in aeternuro indeficientis dileciib-
nis, etexsulutionis, iaudibiis et praeconiis insisten-
tes : qoibus (ut muita brevi sermone concludamus)
nlhil penitos adest, nibil decst boni. 0 qoanu sua-
vius et dulcedo In verbis isiis! Si to aqoila es, Imo
quia es, si Uroen sicoi in cella esse debes, ita In ea
es, elevare, elevare ab eis qoae sunt infra te, et ab
eis qnae sunt extra te : et elevare mediantibus his
qoae suot intra te a^l ista de qoibus loquimur, snbli-
inia et magna, pcrfccia et inlfgra, tranquiUa ci

est, nlsi sit adjuta a gratia Dei. Sed iicet sine gra-
tta Dei, bonani volunlatem habere non possit, non
laroen aliquo extrinscco eget ad bonam voluntatem
babendam. Nam nisi culpa croalurae rationaiis pbsi-
siat, nunquam gratia Dei deest ad boiiam volunta-
tem habendam. Nihil est ergo quod sic sit potesta-
Its creatur» ratlonalis, sicut est ipsa volunlas, quam
seropcr libere babet ratione di^cernente an bona
slt vel mala. Bene ergo liberum arbitriuro dicitur
.iberuro volunuiis judiciuro , vd liberuro de voluii-
Ute judicium, eo quod (ut dicium est) creatura
rationalis semper habet potestatem libere volendl
bonum vel malom, cum eleciione hujus, id est boni ,
et Jndlcio reprobationis illius» id est mali. IHi vcro

Digitized by

Google

m cutcoMS fi CxV&tHtigfie majobis phioris s.:%

(fniela , geciifa e( ce^ la , restiv.i ei Ixta, jncnnda et A csse est. Sed ipse qni sohi9 es( , ((m sofns haber

amgena, lurida et prneclara, dtilcissima et stjatlssima
(et qnia verba sunt hacc) et omni deiiicfne qiidd ap*
petend(mi est plena, et a1) omnt nihiToininus qnod
fnglenduin esi nliena qnx snnl snpni tc. Sic , slc
poite in ardnfs nidum libi, et in peiris manens ^ €ft
In praeniptis silicibus commorafts , arqne inaccessis
itfpibus; inde cmitenipiare escam. Cnm itaque tioc
modo in pura conslderaiione , cum pleno amore et
desfderfo, et le sedens fn cella illis l)eails spiritfbus,
et illos tibi reprscsentas, scrto qula intus duiit to
l-ex in ceHam vinariam , ut ordinaret in te* chari-
taiem, qni et potes jain dicere cnin Pa;}Io : Nosira
convenatid in e<Blis^gt (Philtp. iir, ^), et illnd :
Consedere nos ficil in cmle$libu$ , in Chrhto ( Cp/r««.

initnoitalliafteno , quid eluf WxW eotnm ^uae condr^
4x1^ ipse esi r qufa ab afeterno esi , non ex tempore.
Omnitiin cr^lnrarulnf ereator ilfe est; ilnde con"
Stans esr qtfla ipse creatiira non est. Sdmns tibl
dicere, 4«ii fa'a!>iCator d&lla es; qirfid 6efts non »t,
sed qiiis dlcere potesi quid sltT Dicil enim de hts
hoc modof beaius Dfonysius in iibro ange1ic:e ITie'
rarchi» , capilulo seenhdo : « itaipid eC cofendaAt
sopefessemtiafrs dfvlnltikifs beatitudf iiem maniresta-
trvorniii eloqmorftm mysiicafe tradition^ , aliquando
qnldem ul ratfonem , el inteHectuniy et eMntiam
laudant; divinam raiionialitatero et sapieniiam ejiif
declarantes, et vere existentem substakiCiam^ et eo«
rum quaft sunt suhsistenti» caiisam teram : etqoasi

II, 6). Tiinc Paulus, ut beaius Ciregoniis dicil , 1n B himeneam rormaDt, et vilam vocant , taniis ntira-

carcere rorlassis tenebatur, ciim se sedore iii Christo
(n coerestiijtiOs lestarelur. Sed ibi (ut subjimgit b^^a*
tiisGregorlus) erat, ubi ardcniem jam mentem (ixe-
fat, noii illic, ubi ilium necessarie pigra adbuc caro
fetlnebattf Yade , et m in cella tua fic simlliter, et
poteris cum redierls ad nos, dans gloriam D>eo, di-
eere nobis, quod in arduis posuisti nfduin tibf , tn
pelrisetiam mansisii, in praernptis silidbiis es com-
ihordfus , et in inaccessis rtipibus contemplattfs es
escnm.

CAPmjttfM XXIX.

Pc iUo meditalionii qenere quod intra no$ in ipsi$
intimis cordii nostrt debemus habere , eum de Deo
sludemns eogitare , etqualiter de iih not deeeat
el iitMt «eitiire.

lam quidem eo usque pervenimus ut tecum ali-
qaid, qui inhabitalor cellae es, de ipsis invisibilibus
thl conreramus. De qiiibus invisibilibus praDdicator
egfegiiis siC dicit : Invisibilia ipsiuSf a creatuta
mundiy per ea quos facta sunt, inteilecta eonspiciuntur
{Hom, I, 20). El certe non afiud haec ejus invisibir
lla simt, quam id quod ipse esl. Cnde et idem Apo-
aloTus, ul fios instruat qoid dc liis invisibiribus scn-
tire debeamus, adJungU : Sempitetna qnoque ejus
tirtus et diviniias. Sna ipsius sempiierna virlus ei
divinitas ipse est, qui Deus sempilernus est. Si qui-
dem habet sempiternam viiiiitem ei diviniiatem ;
sed quod habet, hoc est. Loculuri aniem de Doo,

fiiribus formationlbus ctistioribus inaiiemHiiis , et
materiales rormaiioiies ezceHer# qooqiky fno«lo pro-
batis dedcientibus , et sie divina dd veritatem simf-
Ktudine. Est enim snper omnem scieniiain ei vi-
fam, nullo quidem ipsaro fumine characterizanle,
tinnique rnlione et intellcctu, simililudine ipsins
iineomparahillier derelictis. Et aflquando tero dis-
similibus maniresiatronihus ab fpsis eloqiriis, siiper*
mundane laudant eam invisibilem , et infinttam , ct
incomprehensaro, Vocanlihns : et qiia^, et ei qufbos
iion quid est, sed quid non est significatur. Hoc
enim , ut aestiroo , poteniiiis est in ipsa. Qucm qui-
dem ( ut occufta et sace.ixlolalis traditio sobiniro-
^ duxit) hoc quidem non ossc secondnm qnid eonim
qusef sunl^ eam vere dicimos. Ignoramus autem su-
peresseikliaiem ipsius, et invisibiiem, et inefrabilcra
InfinaHfaiem. Siigiturnegaiiones in diyints verae, ar-
ffrmationes vero incompaciaei obsairitafi an:ano-
rum tnagis apta esl per dissiiniles rormationes ma*
nirestatio. > U»c beaius Dionysius de his verba qui-
dem perplexa, sed inieliigentia in eis laiet prorumh.
Ecce quia nos dicit igndrarc stiperessentialcm ipsius,
et invisibilcm, et ineilabilem colcndani InGnaniateiii.
Ecce, quia subjungensasscrlt, negalioiies in divi*
nis veras, affinnaiibnes vero incompacuis. Ci id«
circo didt dbscurhaii arcanorum magis aptam esse
per dissimiles rormationes manirestationetn. Ceite,
siiperessentialis ipsius, et invisibilis, ei ineffabiiis

qoid ipse sit dicere iion possumus, quia hoc cogi- D ihfinalitas nihii esl, nisi id qood ipse est. Et qiu

fare non talemus. Quod ergo coinprehendere non
possumus mente, consequcnter nec exprimere pos-
suinus ore. Cerie quidquid cst vel Ipse est, vel est
creaiura quam condidii ipse. Sed a suo esse, crea-
tiirae esse lam longe est, quod de ea dici polest »
quod ipsa secundum quemdam modum non esi* sed
quod ipse solus est. Esi naniqne tiri sancii sentenr
tia de Iioc , hunc habens moduni : Ipte enim solu^
atf et nemopotest avertere cogitaiiones ejui; jet ani-
ma ejut quodcunque voluit^ hoc fecit {Job xxiii^ (3).
El Apostolus dicii quod solus habet immortqlitatem^
(ITim. VI , 16). Quomodo noii solus immortalis esi„
(ui etiam solus est? Solus ulique cst, cui soii idem
est esse cjpiod est. Ipsc sibi cs<e, ip^e et on.nilMis

lianc ipsius inflnalitaicm ignoramus curo baec iuri-
naliias sii ipse, quid ipse sii quomodo non ignora^
rous* Si autem negationcsin divioissunt vetse, ar-
firroaiiones vero incompaetaCy vera esi nosira nega-
tio cum dicimus : hoc iion est, qnia quod noii sil
scimus; incompacta vcro coufirmatfo, cum afflrmMn-
t^s dicimi|s : hoc esti quia quidsit nescfmus. £| la-
Dien sl nescimus hoc quod ipse est, scimus uiique
quia ipse est. Nisi enim sciremus euni esse, quo-
modo fiossemus cum diligere? Nam quod nesciuiBS
es^ey quanturo ad nostram duntaxat cogitaiiooem
nec habei esse. Et ideo quomodo a nobis diligi po*
tost, quod quanium ad nos nec csi? Sed eum csse
RG3 sciinus ^ eumqiic super oinuia diligimus, el y\

Digitized by

Google

9'7 LIH» D£ £KER€tTIO €Eri.i£. ^g

icd non substratus; IuIh6 ei eiim, nec indusiis la*

eiimamdiiclo, et ad ciim suspirando esse scimus,
quid eum esse sriinus? Ei quidera eleclo Taniulo sup
dixit se esse, cnm ait : Ego sum qui $um. Hoc eliam
de 9e sciscitaniibus Toluit de se responderi : Ego
sum, inquiens, qui wm. IfcBcdices.Siii, /Uiislsrael:
Qui est^ mtsit me ad vos {Exod. iii, U). Dixit
qnia est : non auteiB disit quld boc sii quod e&t. Sed
loriassis dicens quia est, in hoc utique dixit quid
hoc sil quod est, quod dtxit quia est. Nam quidqtiid
dc eo polest catbolice credi, quidquid veradter dicl,
in boc verbo instauratur quod est , esu Et quando
sirepiius oris nosiri ubi verbum Indpitur et finitur,
flliqciod emitiet verbuin , quo suflQclenter possimus
cxprlmcre Dcuni? Et quidem Deiis Dei Fillus, a Deo

men, nec excliisus : semper ipse, el ublque ipse;.
sed nec unquam lempus.iiec usquam locus. Esl qul
est, ct idem ac eodein modo, nec ei qnidquajn vel
evenerit, liierit, vel transit, inliiit^ Mngna virtus
ejus, et sapieMim ejus non est numems{Ps. cxlw^ 5).
£t» 0 manus oronia poiensl o nihilominus et octiliis
omnla vldensl non esi quo<! iJlam effugere, qiiod
islum posslt kitere. Ipse plenus seipso, et sine ipso
nibil, qni sibi et omnibiis est, quia siium ipsius el
omnlum est. Nusqnam est, in eo quod loco ncu
clauditar; et tamen nusquam non est, quia non ex-
duditiir loco. Etqnia sineeo locns? Ex ipso, per

-..„,.».».. .„., ,..^„„„p.,„. ..«..«.rr^tiisrjs-S' s',L'",:z:

uiriHsqoe Spiriiu Deus exlsiens, ipse esl Yerbuin ;
sed Verbiim non transeuiiier prolalum,sed ajtenia-
iiier genieum, non facluin; eiquo cujus est Verbum,
coajquale, et consubslantiale, atqiie coxtemum, qoo
Iq principio erat et apnd Deum erat, et Deus erat.
Inprincipioerat Verbum (Jonn. i, 1). Ecce ajternilas
lyiis : qitod enini in priiicipio erat, uiinquatn fa-
cairti eral;siciit de c(bIo et lcrra dictum,esl : In
principio creavit Beus aelum et terram ( Cen. i , i ).
Sed eral ; lioc cst, ab aterno erat. £i rer6wiB erat
apud Deum. Ecce quia diversa Verbi pcrsotia ab
illius persona cujus esi Verbum. Si enim aiius apud
anum eris, alius profecio ille qul erat, alius ille apod
qucm eral. Se<l ne putcs aliud : Et Deus, inquit,
erat Verbum. Ecce divlnius Verbi : nec alia, scd
eadem qiiae cjus esi, ciijiis cst Verbum. Igilur Ver-
bnin quod apud Deum erat, ideni ipse cum eo Deiis
erai apud qucm erat, ut sit utique Vcrbnm alios
apud quein erat, non qnidein alius Dcus, sed alia
persona a Patris persona, cum qno tamen unns
ideinque Deiis, ex Dco Detis, ex Patre Deo Filius
Dens. Non cerle aliud, quia eadero cnm eosnbstan-
tia , sternitai et ^ivinitas. Itaqiie alius , propter
persouarum diversitatem; sed non aliod, propier
subslaiitiae divinae unitatcm. Sed cum totnm hoc
dtcimus, quid dicimus? quando verba habcbimus/
qnibus qiiid sll Deus dicerc possimus? Multa dice^
must ait sapiens quidam, et deficiemus verbis {Eccli

seciilonim, eui nequaqnani ipsa vd accedere |iotiie-
niwi vel dccedere : nec Umen codeterna siint, Qiire
enira in se aliqiiando vel crant« vel enint, in ipso
•emper siint : et quidem sicut .M) acterno, sic et Ih
astenium* Neque enim ipsi vel qiiod fuit transit an-
tlqnnm, vel quod erit eveniet nevom : se<l uinimqiie
ei stat^ ineat; lain qood Jam est, qnam qnod
necdum est. Et, o qnam mirabilis in seipso {sst, qul
renim omoium creator est, cum tam mirabilia sint
qnas ab ipso creata snnt ! Et qnldem valde sunt mi*
rabilia, ipsunique eis lotige damiiant mirabilioretn,
OBtendunt enim se creata quae conilidit bona bonus:
osieiidunt, Inquam, se l>ona, pnlchra, diilcia, mulia
Q et magna. Nam bona ad osum, ptilcfara ad visum»
duleia ad gustum, mnlta ad numeriim, et ad mensii*
ram magna. Oaec, inquamv se ostendimt, et mirabi-
liter se ostenduni : sed baic se ostcndendo, creato-
pem svum oslendtint longe mdlorem, puIcliriorem«
dnlciorem et majorem, qui est oinniom bonorum
optimus, omniumque pulclirorum pulclierrimus^ om-
nium duiciom dutcisstmus, omntunt magoorum iiia-'
ximus; utpoie^ verai snmmaqiie et laeterna sui ipsius
boiiilas, pulchriiiido, et (si ita dieerc licet) multi-'
tudo, magnitudo. Quidquid in lioc mundo, de bod,
mnndo videmns, audimus, gustarons, odommus et
tangimuft, non est ip(»e. Quid ergo esl ipse Domimis
Deusnoster;quid, qu«»&o, est? Non est decor multui^.
et magmis, quem aspedu cerno corporeo : non voc

uni, 29). Vere verbls ddlciemus, magis qiiam ad q ^^ ^„3^ oorponUiier audio : non odor, quem olfa-
id quod inlendimiis perfecte dicendum proficiinus; ^^ ^^^

et quando multa dicemus. Et verba quando utcun
qiiesnnt, qnid aliud quam voces mentis sunl? Et
qiiidem vcl necdum sunt, vel jam non sunt, quia
nisi iranseunda non sunt^ Sed antequain translre
incipianl, necdum sunt» et cum transierint, Jam non
sunt« Unde, vel quando inibi verba, qulbus libl qui
habiutor es ceilae^loquendo ostendaro quid sit Deos?
^cce in cella absque cessatlone Deum ardentissime
smas, Deum devoiissime oras, ad Deum medullitus
pervenire destderas; sed 8icamaod6, sicorando,
slc deelderando, quid Deum esse cogius? Scis qoia
invisibilis est» nec est aliqua creatura invisibilia co*
ram eo : principiuin sine principio , finis sine fine;

sapor quem giisto, non aptitodo quan^
tango. Et lamen quaedam quodaromodo qnasi mul-
titudo est» qoasdam magnitudo, quidam decor, quas-
dam vox, quidam odor, quidam sapor, qiiaedam apti«
tudo« Quasi quaesdara multKiido, sed cuin una siropli-
dtate, et simplici unliate, in qnam niiUue numerus
eadlt. Magnitudo, sed sine qoantitate, quam nulla
roensara eomprelieAdii. Decor, qnem nulla ofi^useat
deformiias^ Vox, quam miUum rapii tcropos. Odor,
qoem nullus dispergit flalns. Sapor, quein aliqna
non minuit eomeslio. Aptitudo, qimin aliqna non
eoniaminat corrHpilo.

Digitized by

Google

GLlGOraB II CAHTMUSIiE MAJOIUS PHIORIS $60

GAPITULUM HXl. A |»ra inodatii nefas esL Sotil ergo li» tres persoiiae :

D4 TrmiMe persontimm. ei umiate iub$tantiie qum
Deui eU^ el qnod ptaijudkmm aiUfuod nee Triniim
unUati^ nec unitas fatit Trimtati.

Ecce qu» libi, qiii habitator es eell», dikiroas de
Deo. Et malta quldem diiimua, sed quid In bis
omnibus diximus? nunquid non verbis defieinms?
Mulia dtcemiiSy.inqttity et defuiemue verkie (Eecii*
XLiii, 29). Si imilla suiit verba qiue diciitius, quare
verbis deficimus? Nimirum qula eum» de quo verba
multa dicimusy quid sit ad plenam non exprimimas.
Dicimus quoque, si tamen iu dicere licet» qnia anas
cum sil multus est, sed sine namero^ magnus sed
alne qiiantitate ; simplext sed sine extenualione ; bo-
nust sed sinequallute; semper, sed sine lempore;

Pater gignens, Filins a Patre genitos, Spiritus ian-
etus a Paire et Filio procedens. Quarum quidca
personarum nulla altera est; qnia non est uds pe^
sona, sed tres. Nam una persona noo poiest gi-
gnere se, et gignl de se, et procedere a se. H« u-
men tres personas una substantia sont, natura ana,
divinitas una, majestas una, aeternius ana. Rode
qaidem fidem catliollcam tenes, tu qai habitator es
celke. Sed quid est (quaeso te) quod mihi nuioenim
sine nnmero proponis, eamqoe roihl das, et staiioi
enm lollis? Nam sl tres sunt, nonne nomeros esi? Si
autem tribas est substantia aiia, si natara» sl divini-
las, sl majestas, si aeternitas ana, obl nHoierm!
Niimerus, ais, ad personas refenur, qaia tres sunt;

nbiquet sed sine loco; In omni re, sed sine siil ^ non autem ad sabeiantiam, qnia una est. fiene dicis,

dlfllnittone; in omnl tempore, sed sine aliqua sul
inutabilitate. Nec polest ullo modo, vel pro sui pti-
ritate maculari, vel pro sua simplicitaie divtdi» vel
pro sua imroeiisiiate comprehendi, vel pro siia in-
fiualitate mensurari. Nec potest ullatenus cognitione
variarl qul sapientisslmus est, nec afleclo mauri
qul optimus est. Cujus poientiae oinnis eflSeclos sab«
jicltur» cujus sapienti» omne occultum nianifesta-
lur, ciyus deliberationem omnis eventiis sequitary
cujus actemlutem non capit tempust nec bonitatem
virtus, nec sapientiam sensus, nec poientiam opoa.
Ipsi gloria qui rex est saeculorura, colendus el ad-
orandas, nietnendus et tremendas» ae dominans Dens»

aed nnnqold allnd IsUe tros personae sont, Iqnam est
ista ona sabstantui? aut aliod haec una est siibstan-
tla, qaam Istas sant tres persome? Non, inqois, qaia
istae tres personae, isia una substantia sant : et hxc
ona snbstantia, illarum esl trium personarum. Nulb
namque triam personanim est ea quse altera ; sed
onaqoaeque tamen est id quod aliera. Quia Pater
quidem alius est qnam Filius, vel Spiriius saaclus,
sed non aliud; et FHius esi alius qnam Spiritos san-
ctus, vel Pater, sed non aliud. Splritaa sanelasalios
qiiam Pater vel Filius, sed aiiud non esl : qnia Paier,
ei Filius, et Spiritus sanclus, est unns nainraliier,
idemque Deus. Sic damns singulis personis snam

Iminortalis, iitvisibilts ; ex quo« et per queoi et* in ^ proprietatem, qood sobsunti» non tollimus uuiu-

quo omnia. Nam omnia ex ipso, qnia omnlom ipse
principium et auctor. Oinnia et per ipsum, quia per
ipsum, omnibus confertur ul subslstant, sicui el
eollaiam est ipsis ut essent. Sed el In ipso omnia.
Nos tamen potlus virtulis debemus mlrari magiiitu-
dinem, qtiam loci alicuius somniare dimensionem.
Dicimus adhuc (si lamen hic aliquid dicere vel sci-
mus» vel valemus), Deus Pater, Deos Filius, Deus
Spiritus sanctos : personae tres, quarum nulla esl
alia; et substantia una. Et libenter hoc catholica
siiscipit auris. Sed cum hoc dicimus, quid dicimus?
Multum, als, el roagnum quid dicimus, cum hoc
dicimus. Didmus enim, ais, In.uno eodemque Deo,
praeter qnem allus non est, esse et pcrsonarum Tri-

lem : qoia in nullo praejadieat vel subslantiae nnius,
personarom Trinitail, vel personanim Trinilas, sob-
siantiae uniuti. Quoclrca nec a substanti» uniute,
personarum Trinitas; nec a personanim Trinitaie,
snbstanti» unitas seorsum est cogitanda» vel sepa-
randa ; sed potius et unltas in Trinitate, et Triniias
In nnitate veneranda et adoranda. Si, ut dicis, ila
est, imo qnia ita est, qnomodo iu est? Non plene»ais,
per scientiani capio qnoroodo est,' sed pie per Cdeni
credo quia iu est. Optime dicis; nam credere pieia-
tis est, discuiere temeritatis : plene autem ac per*
fecte nosse, vila, et vita aeterna est. Dicit aulem
beatus Angustiniis quod tantus est .solus Pater, td
solus Filius, vel soliis Spiriins sanctns, qiianlos esi

nitatem, et subsUntiae uniutem. Bene, inquam. Sod D siniu] Pater, et Filiiis, et Spiritus sanctas; cnjos

ouiiquid alittd esse dicis ibi personnram Triniuiem,
quam subsunliae unlutem? Non, inqois; sed babenl
personae istae proprieutes snas : quia solius Patris
est gignere, et ideo a nullo est; solius Filii est gigiil,
ei ideo a Patre est; solios antem Splritos sancti esl
prooedere, et ideo a Palre et Fllio est. Sed non sie
a Patre ef Filio Spiritus sanctus est» sieul esl Filius
a Patre; quia procedit ab atroqoe (a Patre vldelicel
et ;Filio Spiritus sanctas) sed a neatro gignitor. Al
vero Fillus a solo Patre gignitar ; el ideo Paler qni-
dem gignens est, Filius aiiteip geniius : et Inde esl
quod Pater Pater est, et Fltius esr. Alioqiiin plores
essenl In illa Triniute Palres, et Filii, quod nimi-
nim credere, nimis abominabile, et horribile, et sa-

nunc libet verba tlbi, qni habiiator ceilae es, ad nie-
moriam revocare, qiiae in sexto libro de Triniute,
ttllimo videticet captlulo ejusdem libri posoil, ocea-
sione illonim trium profundoram verboram Hilarii,
qnae sunt, aetemiUs in Patre, species In Imaguie,
osiis In munere. Scribil luqne beatos Augnstinns
boe modo : c Honim veribonim, id est, Patris et
imaginis et muneris, aeterniutls ei spedel et usos,
abditam scrutatns intelligenliam In quantam valco,
non eam secatum arbltror In *aetemiutis vocabalOf
nisi qaod Pater non habet Patrein de qno sit : Filios
aatem de Patre est, ut. sit, atqoe ut iili cosetemos
sit. Imago enlm, sl perfecte Implet iltad cujus imago
esi, ipsa coasquatur ei, non illad imagini mx, la

"' ' Digitized^by

Google

m

LIBEII DE ElBRCanO GELUE.

qoft hnagliie«peeieiii 'nemtiia^, cr6do,]wopter fml- A doctor infii^nis de hls. Noi auten de bls loqul diu-

tiuft nolumas, quia dam tantus talisque sol» et luccRa
lUuminat, ei ardens tnflammat, dignuro est ut Iu-
cema luiea recedat, et ne ultra appareat, sub sUen*
tu latibulo ae abscondat.

CAPITtLUM XXXI.

De diUpenti $oHidtHd\ne^ et ioUidta diligentia qnam
onKfoiii nostrm {quando ei ineumhimu$) debenm»
impendere^ et de magna inttatiliiate qna in corde,
orationii lempore per otiota et nociva dispenis co-
gitationibni noittii, miiere ae miierabiliter fluctua^
mn$i ei per innumera evagamur,

In transyadando fluTium illum secundum.qui egre^
ditur de loco Toluptatis, cni nomen esi Gihon, ali-
qnam fecirons moram. Nec debet, ul arbitramnr,
^ yel ipsa quam fecimus mora repreliendl, ye\ snper
ea aliquis niminm admirari, qui quanla dnnlaYaty
Tcl ejus sit laiitudo et profunditas non ignorat.
Nunc autem ad tertium qui de loco ▼olupiaiis egre-
dKur fluvium, cui Tigris nomen est, accedamns» ot
per eum transeamus* Nos Tero per hunc fln?ium,
qni dicitor Tigris, quantum ad inoralem duntaxal
attinet sensum, devotam diiimus acoipienoam esee
oralionem ; sicut per ili«im qui Gihon Tocaior, puram
medluiionem. Et de mediiationum quidem generi-
bus aiiqua libi, qni habiiator cellae es, diximos; et
utinam tam sint dtcta tibi froctuose, qnam sont a
nDbls dicta profnsel Nunc autem de dcTotione ora-
tionis altqua tibi dicenda sont; qwt (si qnid de ea
siifficienter dicere Tel sciremus, vel possemns) 00

chritndlnem, ub» jam esl tanta congrueiitia« el prima
»|nalilaSy ei prima simUiUido, nulla In re disaidena,
et nuHo modn imeqnalisy el nulla parte dissimUia,
sed idenUdem respondens ei ciijtts imago esi. Ubi est
prima el summa Tita, coi non est allud vivere, et
aHod esae, sed idem el esse ci vivere : et primus ac
aummus Inteneclns, cui non est aliud vlveret aliud
InteHigere, aed id qood est inlettigere, boc est vivere.
Roe esse eal» onum omnia, lanqoam Yerbom per-
fectum; coi non desit aliqoid, et ars quaadam onml-
poleniia et sapienUs Dei, plena onmiom raiionom»
▼iventiom IneommoUbiliom : el omnes onum in ea»
Mcoi ipsa onom de ono, com quo onom. Ibi novit
«nmiia Deos^ quae fecil per ipsam : et ideo ciim de-
cedani vel succedani tempora» non decedit vel soc-
cedil aUquid acientiae Dei. Non enim hasc quae ereaia
aor.% ideo scioulor a Deo, quia facta snnt, ac non
poUua ideo facla sonl, vei moiabilia, qoia immuta-
biliier ab eo sciunlnr. Uie igitnr ineflabllis quidam
rompiexus Patris et imaginis, non est sine perfe-
ctione, sine chariiate, sine gamlio. Ula ergo dile-
ctio, deleclatlo, feHciias, vet beailiudo (si tamen
homana voce aliquld dlgnom dicilnr) nsus ab illo
appellalns est breviler, el est in Triniiaie Spiriiiis
sanctus non genitus, sed geniloris, geiiilique suavH
tas, iiigeniU [f. Ingenti] largiiaie alqne ubertate
perfiinilens omnes creattiras, pro capio earum ; ut
ordiiiem snnm teneani, et locis suls acquiescani.
Hrec igltor omnia qiiae arle divlna facla sunl, et ^ magis Ubl debent esse necessaria, quo inter omuia

unitatem qnamdam in se ostendnnt, et speciem, et
ordinem. Qnidquid enim homm est, el unom aliqni<l
est, slcut sunt naturae corpomm, ingeniaque anima-
mro, et aliqua specie formatur (sicui sunt Agnne
vel qnalitates corporam, ac doctriiue, vel aries ani-
maram); et ordinem aliquem peUi aul lenet, sicut
sunt pondera vel coliocaUoncs corporam, et amores
aot delectatlones aniinarum. Oportet igiiur ut Crea«
torem per ea quse facta suni ihiellecia conspicientes,
Trinitalem inieUlgamus, cujiis in creatura quomodo
dlgnum est, apparei vestigium. In ilia enim Trini-
tale, snmma est origo rerum omniiiin, et perfectis'
siina pnlcbrlludo, ci beatissima delectaUo. Itaque
illa tria, et se invicem determiuari videniur, ei in

quibus in cella intendis eierciii», in frequentissimo
soles hanc usu et consuetodine haliere. Sed quid lH>i
de ea dicere vel sciroos vel valemus? Ut autem scias,
lu qui liabilator cellae es, quaiiterei inlendere de-
beas, magis IUa Indiges quse de omnibus docet 00*
cilone, quam nostra eruditione. Dicit enim Aposto-
lus quia quid oremuM iicui oportet, neicimui; $ed ipte
Spiritui pottulat pro nobit gemiiitfut inenarrabilibut
{Rom. VIII, 26). UUque pro nobis postulat, quia qooo
replei, postolantes facit : el ex ejus sollus munere,
et grati» soae infoslone nobiscum agilur, ui sieut
oportet orare sciamus. Magis quldem ciim intenio
gemiiu et dolore magno conqueri et nostnetipsos
accusare debemus, quod fere nunquam sicnt oporut

se Inflnita sunt. Sed hic in rebus corporels, non 0 oramits, quam ul alios orare doceamos : quia quali-

lanlum esl una, quaninm trcs simul : et plus aliquid
suni duae, quam una res. Gsterom in summa Tri*
nitate, lanium est ona, quantum tres simul; tanlom
dnat qoantum ona. Ilaqiie el singola sunl in singulis,
el omnia in singuiis, et.singula in omnibus, el om-
nla in omnibos, el unom oninia. Qui videi boc, vel
ex parte, vel per speciilum et in lenigmate, gaudeal
fognoscens Deum, ei sic Deiim honoret el gratias
agai. Qoi aoiem non videi, lendat per pietalem ad
videndum, non per caeciiatem ad ealomniandoro;
qnoniam onos esi Deos, sed lamen Trinitas. Nec
confose accipiendam est, ex qoo omnia, per qoem
omnla, in qoo omnia : nec dUs mulUs, sed ipsi glo-
ria In saecula. » Ei h«c beatus Pater AugosUnos et

ier sicut oporlei oremos noe oerte iiescimas. Non-
qoid ionc sicoi oporlei oramos, qoando in oraUoiie
nosira, vel nihil penitos, vei omnino modicom (el
hoc rarissime), omniom eoram qoae ore proferimos,
eorde versaroos. (^oando vero sic nobis ipais ab-
senies, ei qood ore dicimos, fondiuis neacienteSt
orare noa arbiiramnr, pericolose nimium failimur;
eiaque per oimiia slmUes effleimor, de qoibos DonU-
nos per prophelam didl : Pofuhit kie hbiit me ko-
ftora/, cer auiem eorum ienge eti a me (ita, xxii, 15).
Dicii aotem bealos AogosUnoa dericis sois, in Re-
gola (cap. A) eoram : 1 Psalmis ei hymois com ora-
lis Deom, hoc verselor ia corde qood profenur in
ore. I Sed el beaios Benedictua aic de boc io Re^ila

Digitized by

Google

S6S GUrGONIS II GARTHUSIiC: MAJORIS PRIOmS 86|

monachoniin (cap. 19) dioit : t Ubiqaecredlmosdi- A stncm JoniBM Hi Apocftlypti Mserit, vtgina qu
▼inam es«e pnesentiam, et oentos Domini in omtH

loco s|)ecu!ari bonos et malos : maxime lamen hoc
sitie aliqiia dubilatione credamiis, cum ad opns diTi-
num assistimus. Ideo semper memores simus ijnod
ait Prophela : ServUe Dommo in (imore (PsaL if, II),
et iterimi : PsaUiie $apienler (Psat. xlvi, 8) ; et :
/fi eonspedu angelorum ptallam tibi (Peal, cxxxvit,
I). Ergo considcremus quatiter oporicat nos in con-
spcctu divinitaiis et angelorum essCt et sic stemus
ad psallendum, ut mens nostra concordet voei no«
Btne.t — c Si cum hominibns potentibus volunras aii-
qua suggerere, non praesumimus, nisi cum humililate
ei reverenlia, quanlo magis Domino Deo universo-
rum cum humilitaie et puriialis devotione suppli-

tiior seniorea hafoere pkitiiaa emteaa^ plemu otfort-
mentorum (Apoe. v, 8). Et ut sciamns quid perloM
odoramenta accipere debeamiis, a^ungit, ^KiesiiNr
orationet eancfortm, Qiiae sunt te phialsanrec,
nisi menles sanctae, puritate munditise clarae, ci
masime amoris Dei ct protimi decore preiioso ador-
nalft? In talibus phialis iniegra ei incorrupta con-
servanlur odoramenta, quia a cordibus piiris ei
charitate plenis accepta Deo emittuotor et oflerun-
tnr piarom orationum incensa.Unde et didlarquod
illae mulieres portaveronl aromata qu» paraverant
(Lue. XXIV, f ). N;im miniis qnidem nos parati aro-
mata portamos, com Deo tales oratlones (si tamea
Orationes) ofierimus, qnas instabillam et imraonda-

camkim est? Et nqn in multiioquio, sed in puritale ^ nun oogitatlonum alqectissimos piitvis exinanii et

cormmpir, et ipsis divihis auribns indfgnas reddit.
Sed prius aromata pareiitur, et sic aromata ad Do-
mitium portentur. Hoc est, prius orationes nostras
puras efflciamus, et tunc eas omnipolenti Deo, u
ei acceptabilea sini, devote oiferamns. Verum, heo
nos mlseril miuos parata>d eum aromata ponaimis,
qoi qoando nos orare putainus, quid ore profera-
mus, in corde necper Intellectum, nec perafectum
muttoties et fere semper versamus. £t qoomodo
nos illam a Deo exaudiendam esse orationem spe»
rare possomus, quam sic offerimus, quod nos <|iii
eam ntcunque videmur offerre, nec per amorero, nee
per intelligentiam sentimus. Et qoando bfte aro-
, et ^ mata mnliercs parata portaverunt? utlque una Sal>*
itio bati, valde dilucolo. 0 aUbilttaa! o tranqviilitas*
0 et claritas ! itaqoe ona Sabbaii,Talde dilucolo por-
uverunt qiiae paraverant aromau,ttt sdamus Mm
1108 habere cum oramus, fntra nos, et omtaien
quantom ad coglutionum nostrarom stabillutea;
et qoietem quantom ad paeero, et claritatem qiiM*
tum ad cognitiohem ; qaatemis orationls tempore
nec per otiosii aliqua et llllciu nos In menu evagsri
permittamus « sed quanUm per Dei gmtlam possn-
nms, lllis solls quae ore prorerlmus, per cogiutioneai
Intendamos. Swl nec aliqoam intrineeeos pertoila-
tionem revoivamos ; aed in plena erga oimies hoou*
nes,ei maxiroe erga fhitres et patres no6lros,qaiba3
eohablure lenemur unaniroea in donio , pace qaieii

cordis et compmiclione lacrymarum nos exaodiri
aciamos. Et ideo brevis debet esse et pura ort-
llo : niai rorle ex affectu divinse insp ratioids gra-
Ihc protendatur (Reg. S. Ben,^ c. 20). i Haec illi
eximii viri faoc modo senseront de bls. At nos miseri
cum oramus, imo curo nos orare decepti puUimM,
vd somno ioerti saepissiine deprimimor, vel cogil»-
lione Insubiii exira nos, non tam frequenter quam
fere incessanter, per quwque otiosa et frivola, per
noxia et inutilia vagamur. Si Ulem orationem Deo
esse placitam puUinus, absqne dubio fallimor. Quod
81 pertlnaciter insistentes , et arroganler insuntes»
Uiam coiitenditnus contra conscientiam nostram
Doo placere, mentimur, el veriuiem non faclmns,
verius in nobis non est. Non enini ulis est oratio
ad quam nos Pauhis invitat, qui nos motietuiore»
mos in spirilu, et vigilemus in oratione, In onmi
Instantia. Sed et ipse Dominus apostolos alloqoens,
et ail oraiidum exbortana : YigHate^ inquit, ei
araie (i Cor. xiv, 15); prxmisit vigitatef ptc
boc erudtens nos , quatenus sl et Deo placitam ,
et nobis froctiiosam nosiram esse orationem
praeopumus , omni irnnirum smdio ot conatn
contrA insolentes el instabiles, eonira nocivas el
inutiles cogiutioiies, et atiie tempus oratioms, et in
ipsa quam maxime vigilemusoraii.me (Co/oii. iv^^;
Ephei. VI, 18 ; Marc. xiv, 58) : ne qood lingua qoasi
orando proferre videtur, cffictente hoc cogiutionom

tnsubilium evagatknic,omnl penitus froctn ;spiri- 1) sumns. Ad extremum nec aticijos phantasmaiii

liiali privetur. Ut entm att Bcclesiastes : Mutcm
morientee perduut iuavHatem unguenti (Ecde. t, I) :
^(ot non tam frequenter, qoani fere Indesinenter
experimur) descendunt volucres soper cadaveri.
Et est valde necessarium ut abikal eas Abram ; ne
forte penitus qiiod oflfert perdaiur, si conligi^rit
(quod absil!) ul ab els rapiatur. Sed ei mulieres (ut
eorom qu» gessit Dominus, relaior egf egios sanetos
Lucas nobis roanlfesUt) adl monomentiim Domini
veiieranl, portumes qua parauerani aromatu {Lue.
XXIV, 4). El qnae sunl faiee aromaUt nisi soavia et
^dorifera sancurnm oraliunum odorameoia? Unde
41 peiii Psalmista , orationem suam dirigi in con-
«pectn Domini sleul iflccnsnin (P$aL cxl, 2) : et

ealigine obscuremur, sed poUus lucis cujusdan
spirilualis a Deo a nobis immissae iUustraiiooe da-
rifioemor.

GAPITULUM XXXH.

De mentii evagaiione, quam nobie orationit tempon
inesee sentimus , et qualiter et quare per teniwu
qui de loco voluptalis egreditur fiumumt qui et 7i-
gris vocatur^ orationis accipieuda tUvoiio ^L

CogU nos 01 lecoro, qol habiUlor cellas es, aiiqold
adhoe agamos de his; oogit nos, Inqoam^magna qm
satis deprimimur roiseria, noslri non oblivisci. Noa
enim possomus noii sospirare el gem€re,soper in-
genti instabiliuie miseri et miserabiUs cordis nostri.
Siipra modum vagum et profugvmest, ei se sibt fero

Digitized by

Google

g%ti LIBER DK EXBRCltlO CELLi£. 866

MieesMiiler furaiur» «t ^iHeqiiam semiat» aique de- A perfeoie aine omoi eifiiisaiione repaumus iijustos.

Ai tu fortafisis, qiii cellae babitator es, ita nobis re-
fipondes ad haec; inuliuro me in verbis tbtis sollici*
tum et paTldum reddidisti, inuUuinque turbasli»
eoittmovisti, concvsslsti ; nam plene mibi ac plane
miseriam roeam magnam, qua supra modum bac io
parte oiicraius ac vastaius suiii demonstrasti, ei om«
nem mibi peuitns excusationem absiulistL Si (luidem
pinnia lixc iu in me seniio, sicut ea te dicere au*
dio. Est utique quidquid (licis verum » el non esl in
bis verbis tuis aliquod mendacliim. Omnia cniiik
qu^ dicis, sie esse ut. dicis, ceriisi^iiumu mc reJdit
iiou.solum scieutia, sed et quotidiaua» imo contiuua
mea experienti9(. S.edquid mihi prpdest quod vaiida
(sicutego ipae ep pleuius scip, quod molc&Uus eam

proliendaK extra se fusum comminuiior, el per in^
numora disperfitur, Sle auitero coromiuuiiim et
dispersum vix se permittit ad sa revpcarl et colligi,
et intra se rediiUe^rari ; et si forte vel allqiiando
ad sefuerit collectum, nec uno (ut iu dicamus)
intra se momeoto permiiUt se demorarL £t cum
taiitisac ulibus indesioeoter miseriis misorabiliter
devastetur, oneretur, prematur, tuuc qmdem magis
ab eis vexatur cuto ad ormionon coBVortiiiir. Nam
qiiandovei in codice legtmiis, vel roauuali aliciii
0|ien iaieudimuSy aliquauuiui iionfflioqmnacor ap<
pouere^ valeinus» ei ut iis de quibus iios .inirorot^
i^miis, incuiique licet. Q^i^UiHn renitirns ct relucuaB,
iiiorari se penuittai efficimos ; verom cumr- ad

orajuium accedimus, confesAim qiiasi boc supra ^ seiiiio) me dicis aegritudiue vciari , nisi et luibi

uioduiu exosum , et In pleno ac perfecto odio cor
nostniro babeat» se sibi furari, se a se exlrabere,
lon^ea se secedece {ror.» reoedere], et iis qu«
iii ore i^roferuutur dorsum vertere velociter fugiens
festinau £t si forte ai se vel rarissime redit, sutim
a se recedil, ei rorsum vagaiioui prlstin» se tradit*
0 magna miseria ! quam liene illud dictam est :
Facium e$i $Hentium in cmlo quusi medtM hora!
{Apoc. viii, i.) Nequaquam plena bora, sed.dimi-
dia subiiius et qules At in animp; quod est
fieri silentium in ccelo. Sed nec illa dimidla^ saltem
ui dimidla sentitor, quia et quasi pr»mtttiiur. 0
cordisingens morbusl et quidem oninino iiicurabilis

ostendas quomodo possit et debeat ciirari? I>ic
proiiide, quaeso te, prout libi occurrii, quaiem mo
iu oratioiie exbibcre debeam,. ut eaiA offerre Deo
possim accepiain. £t nos tibi sic respoudemus : Hoc
ille iibi in corde tuo ^^lenter diciii absquo cujus
solius munere, oratio tua nec iiii accepu, nec iibi
valet esse fructoosa : cujus plerumqne dixisse,
fecisse esi. Oiceiet tibi foriassis et per nos; licei
loqui de boc sine roagna uoslra confusione ei ro-
bore uon possumus. Nonne eonfusio dcbei esse no-
bis quod alios docemus, nos ipsos auiem non do*
cemus? qiiod pulchrom depingimps bominem, ipsl
pictores fedi ? qood aUos cibo potuque reficimus, qtu

quanditt corpus quod corrumpitur aggravat aui* ^ iame ac siii perlmus? qood alios vestinienlls opti-

mir.s et deprimit lerreua inbabiutio sensum miiiu
co^iuiitruu Ubi nobis in tauU miseria spes, uisi in
sola misertcorJia Bei, qui exercitio iltiy quod inter
ouiuia quibus iuM*iidimus exercltla magjs est ooiHS
DQcessarium, sieut debemus , iotendere nou vaie-
mus? Quid de ipsis apertia malis nostris dicemus,
quando ipsa bona nosira , non posse bona <!sse vi-
«teuius? Quid ioter baec? JHosmetipsos incessanier et
acriter in conspeciu Dci arguamus, reprebendamus,
aecusemus» ei miseram animam nostram io mani-
bus iioatris porUutes, eariies nosiras laceremus
dentibua iiostfls* Erit fortassis aptid pium Coii-
dttorem.nostrum,quicogno8Cti ligmeutum nostram,
qui ci recordatur qula caro surous, aliqiia bujus

mis uiduiinus, ei ipsi nodi ambolamos ? £t |n taoiiiBi
nudi» quod eonctis apporet coofusio JHiditaib no-
stn», et videtur ab omiHbus turpitudo nostra. Igitur
ut ad uiani aedificaiionem, tu qui babitaior cellas
es, hitendamMs bis, retulimus (sicut ipse scls) lenge
superius , et adbuc refeH mas iuxia tropologicum
aeiisum, ad bunc teriioin fluviuui qiri egi^diiur do
loco voluputis, puritatem devotse oraiionis« £jua
vero nomen est, nt verax dicit bisioria» Tigris» £sl
ergo Tigrls sagltu, or;itio pura ei devota : qum
qMidem veiox esi, perforans et penetrans, scindeus
ei pertingens. Cerle ad insur sagitt» velecissimo
volaniis, ei ipsa volai usque ad Ipsuin Deum. Deoi-
que oratio justi peoeirat iiubes. Quid el obsistero

nostr« frjgilitatis excusaiio, ipsa nosira accensa et D potest? uiitvtrsa qu» visibiliter apparent quasi dura

bumiliaaccusatio. Ei quidem 9ttast|»anmis iMfislriia-
mr, ut oiilsaias,,otitJiej i»Ju$tiii» noeirm (/sa, lxkv, 6) ;
tti absqiie dubio sciomus quid de ipsis iDJustiiiis iio-
siris seotlFe debeamus, qui Justltias qootqiie «oatras
(»1 umen justitias) a taitto propbeu UU rei assimi-
lari audlmus. Gorrepiionem prolnde severam, ei
r«*4largutioiiem acuumi, atqoe accusatiooem mor-
Ideutem lotriQsecua iu corde , extrinsecos In ore »
semper ei ubique coram Deo circumferamus; ipsiim
devote exorantes, quatenua nobis pie concedere dlgae-
iur, ui sit impetratio venia , bumilis bjee nosira
ciim imema cooiritione cordis^ et pura confesaiooe
oris, cogmtio culpae : nos quoque aliquo modo co-
ram se in hoc deputei justos, lii quo iios plene ac

etdausa, ipsa perforai ei penetrat^a puro Siririjyu
emissa, et ab eo non ainissa. Sed ei qouecuuquo
quasi obviautia spirituabs suae puriutis aciiiuino
scinditf uec uiiquam resiiii, sl usque ad Ipsum qui
super omuk est penbigil^ Non solum uutcm, sed
ei omnia qu» sunt nobts adversautia , qiijs Bmit
<»ntrarla» qu» stmt oociva, ipsa debellat, exsupe-
rat et annibilat« Et boc fortassis est, quod de fluvio
isto dlciiur quia vadii contra Assyrios.. Nam per po^
puhim Assyriorum quidquid spiriiuuli uostrae milltat
kcsiom, puumus esse aecipiendum. Conira bos A^
ayrios vadiiistefluvius Tlgris, quia mnnibus qu» no-
cere nobls possunt (nisi forte ut prosiut,et oieoruiii
obcssc iiibii aliud quam prodesse sif) siiiillis acuia>

Digitized by

Google

»1

GUlGOfitS U CAATHUSliE UAJOaiS PRIOaiS

m

sagUise, eilUsime Yolaniis, imrius resislil ei conlra- A etuosae existani» alacres ea» et robustas esbUieaiu

dicit devotaB orationis. Si nos fatigat alicujus vehe-
meiuia tenUtipnis* si nos premit (ut nonnunqu^m
assolei) moles ponderosa alicujus furentis adversita-
iis, conira hos et universos alios qui intra bunc
luuiidum sunt Assyrios, vadit fluvius iste Tigris ;
quia vuienter obsistit eis devotse sinceritas oralionis;
cum nos plcruinque fatigant, nunquam nos exsupe-
rcni, uec aiiquando nos opprimant, etsi multoties
premant. Num menli noslra excidil, quia venil du-
dum Amalec ui pugnaret contra Israel? Quod nimi-
rum adhuc hodie fit, cum reproborum populus ter-
rena ct transitoria per affcctum et dcsiderium quasi
lingens, pravis suis tam exemplis quam monilis, ad
peccati delectationem ac perpelrationcm, mediante

tam imum humiiitatis, in innrmo cas iie superbiaot
prcmens ; quam ardor chaiiiatis, et in Deum eas et
in proximum ne frigescas inllammaus. Kani Aaroa
mons [ortiiudim$ interprct2(tur. Et quidem Tei«
humiliutis virtus et subliiuis est, et forlis ; qaia
illam quam ex toto occupai meutcin, ei cxceisaoi
redit ei robusiam. Nam qui vere huiuiiis csi, qoo
inagis in suis est oculis in imo« eo nia^is iii diviuis
est oculis iu excelso, et quo sibi apparei iufirmior,
eo coram Oeo existit fortior : quia niuiniai virlis
in se habet humilitatis et fortitudineiu hutuUeio, et
Immiliutein fortem, ui oeutra alteri praqiidicel;
quateous bumiiiutis sanctae virtus ei in imo sii ia
oculis propriis, et in exeelso in oculi» diviiiis. Porro

illicilo conseusu pertrabere conlendit. Sed ut scia- B Uur ignem sonat , el chariutis ardorem desiguaU

luus quomodo vadat fluvlus Tigris contra Assyrios ;

pcrcutit eum Josue usque ad inteniccionein, cuin in

uiontemanus lcvat Muyses {Exod. xvii). Naiujuxia

bunc secundum , quem modo iuccdimus seusum»

ununi quid innuit; ct,ftIoyses utexpugnetur Amalee,.

in monte manus levaus; et fluvius Tigris coutra

Assyrios vadens. Et quis istc Moyses? Num his in-

sisieudum est vobis» ut tu, qui habitator ceilas es»

^sdificeris ? An a nobis est retrahenduin« ne id quod

dicimus putans esse nimiumt incurras fastidium ?

Sed quis sapienlium dicil esse iiimium» quantum**

cunque fuerit in verbis prolixum» duminodo pos-

sint singuia verba spiriiualem in audicntibus sancta:

fledificaliouis augere profecium? Quis ergo iste est

iloyses» nisi tu qui verus el siocerus cellx inbabiu- ^

ior es? Nam uomcn hoc Moyses» quod more mul-

torum celebre et frequens babelur, ex aqua as-

sumptus interpreutur. El nonne tu ex aquis es as«

sumptus, qui visitante te gratia Dei, a fluxu es rnun*

danas conversatioois ereptus, el ad suavem ac duU

cein ccllae quietein traoalatus ? Sed Moyses diciiur

manus levare, quia lu in cella]sme intermissione,

juxta admonitionem apostolicam» dcbes orare (i

Thesi, V, 17). Et ad hoc ut effugetur Ainalec» maim

levet Moyses ; quatenus fluvius Tigris vadat cootra

Assyrios. Sed oportet ut montein conscendat» pona-

lur lapis super quein sedeat, et uterque (tam Aaron

videlicet quam liur) manus ejus sustentet. Quandiu

Itaque hx virlutes eximias, forlis videlicei cekiludo,'
celsaque fortiiudo humilitatls» el ioexslinguibilis
ardor charltatis, ne lassentur, tuQrum devoiioooa
suslcnient manus : libi dicimus» qui babilator ceUa
es, qui verus ac sincerusiuxU hune seosoiii Moyses
cs. £t hstc omnia ideirco diximus. ul quooiods
moralitcr accipieudum sil ostendamus, quod fluviss
tertius ^ui egrcditur de loco volupUlis ,(per quem
devotam esse accipiendain orationeui asscriwus)
adhuc bodie sed spiriiualiter vadal coolra Assyrios.
Ecce quaiita ac qualia conira cuocU adverso, contra
qoxque iiociva, virtus oratiouis» cum ei iolOQdimiis
eo modo qoo intendcre debemns, solaiia nobis cl
^ auxiiia impendit : ut pateat nobis, qood oequaqiuBi
^ otiose Scriptura dicit, quia Tigris coolra Assjrios
vadit. Et qois iilo esl modus quo ei uiiendere debe-
mus? Nam quis sil iliet quxrist qui babiuior es
celte» sciens ntmlrum libi esse fruciuosuna bos
scire, fructuosius autem*opere el veriuto per expe-
ricntiam exercere. Uoc autem non a oobis. sod ab
experto quaerere deberes, id enim quid sil, sola
experientia capit. Yerum quia indo nos aliquid ili-
ccre compellisy loquemur qood l>ominu9 dederjl
nobis, qui nos noii vis pbilosophos poUri, quod for-
ussis lierct si Uceremus. Yidciur nobis quod si
frucluose orare dcsideras» tria qu;odam diligentis-
sime considerare debeas. Primum quidoiu» qnalii
ad orationem acccdas. Secundo qualem telieoifiea

levatse fueriut, siiperabit Israel ct superabltur Ama- ^ offeras. Tertio quoque qualem le posl lempQS

lec ; cum autem vel ad modicuin quasi lassa^as de»
posuerit inauus, supcrabit Amalec, et superabitur
Israel. S*^d ue banc Ipsis Israelitis valde periculo-
sani manus ejus lassitudinem incurrant, eas Aarou
et Hur suslentenl. Quid sibi volunl bxc? Gon-
scendat montcm Moyses , ut sancUe conversalio-
nis apprcbeudas subiimitatem , tu qui cellae iuha-
bitaior es« Scd et super lapidem sedeas, ut in fi rma
cogitationuiu mundarum subilitate» el subiii earum
firmitate requiescas. Ad exiremum vero ne manus
luae lassenlur, el lassaiae deponantur, ab Aaron el
Bor sustententur. Nam ne cogitati<mes tuae (tibi di-
chnus, qui babilator ccllx es) in orationc lepe-
scant» ac proiiule ncc Doo accepio^» ncc i'bi fru-

ora-

tionis exhibeas. Quam mundus videlicet ei qoielM
ad eam venias, quam purus et integer in ea per-
sisus, quam gravis quoque ipsa devole celebrau
et finita , quamque maturus quandiu poies per*
inaneas; iuque de oraiione te in cella lua iotro-
miitens» quo soliicitius baec tria exercoeris, eo
nimirum oralio tua ct acceptior Deo» el frueioosiof
erii tibi. Si bis modis Patrem in iUius MMuiue qui
d vocabulo dicitur ei re esse Jesus peiieris, abs>
que dubio qiiod sic petis impetrabis, scd uuiveniis
qiuecunque illa sint quae tibi adversari moiiuntur,
eflicaciler el valide resistcre , ui ea de^iucas ei
destruas, potentcr vaiebis.quaimius ipsa U loa cer*
tuin CNpcricntia rcddat, qualiter fluvius iste terlios

Digitized by

Google

869

LIBER DC £X£RCmO CELLiE.

m

qiii de loco egreditur Yoliiptatis, qni et Tigris voca- A f^ecto, per grattam Dei, decxlero conlinendi propo-

8110 emendare, ei a te abjicere atude. Idcirco dico ,
quidquid conscientiam tuam remordere valet , quia
sunt quamplurcs qui nullum fcre semper in cunctis
excessibus suis morsum conscienlise suse sustiuciil»
cum tanien indesinentcr quod iiiicituin cst comniii-
tcre non cessent. Non est enim timor Dei aiite ocu-
)os eorum, non propriae salutis desideriom. Inde
est, quod in nullis qux committunl illicitis, ad suani
sciunt conscientiam redire : et cuncia quae commit-
tunt mala cseca mente periranseuntcs, nec se etiam
in aliquo reos xslimeut, com conslet quod in iii-
nuiuerts derniquant. Cuui vero pleruioque aliquid
quasi boni , vei tenulier, et superficieteniis videiH
tur utcunque agere, hoc etiain apud se inlrorsum

tur, contra Assyrios vadal.

CAPITULUM XXXIIL

QHaU$ exhibere debeamus priusquam ad oraitoncm
accedamus , ul cum ad eam venerimu$ , $ic eam
Deo offeramust Ht ipte eam el sibi acceptam^ et
nobi$ mi$ericorditer efficial fructuo$am*

Aniequam fluvium illuro quartuinititremus, qucf i
de loco volupiaiis egredi legiinus» citi nomen est
Eupiirates , petls tu qui habjtator cellre ;;s , ut de
oraiione tecutn adhuc aliquid agamus , qtto entm ei
Irequentius incumbis, eo nimirum erudiri qualiter
ei iniendere debeas» ardenlius concupiscis. Annui-
inus, gerimus libi morem , et pro posse et scire no-
stro tuam in boc paraii sumus implere voluntaiem.

Diximus, si reminisceris, circa finem illios quod B indesinenier, nun in Doniinosed In se gloriantes»

isiud proxime praccedit capituli , ul oratio tua , et
a Deo accepta baberi , et tibi frucluosa possit fieri ,
tria quaedam debcre a te diligentlssime considerarL
Primum qiiidem est, ut altendas sollicite, qualis ad
eam accedas. Secundum quoque est, qualem te Deo
in ea offeras. Tertinm vero , qualem te post finem
(Mralionis exhibeas. Ut autem primuin de primo in
boc capitolo agamus (non enim de tribus his simul
sttfficienler tracure in boc capitulo valemos) ut, iii*
quam, primum in capituio boc de priino aganius,
iiisunter te, qui babttalor ceiiae es, admoneniiis, ob-
nixe exoramus, opporlune qooque tibi et imporlune
iu Doiniiio prspcipimus ut, ciim ad adorandum
Oominam Deum toum properas, et maxime cum
iminolare Patri FtUum » ubi specialiter Deus est in
eodein Chrisio mundum reconciiians sibi , accedere
cogius» diligentcr in memoria babeas, et absque
oiiuii dubio K^ias, cum in omiii ioco oculi Doinini
speeulenMr botios et malos, tunc le potissimom in
ceospectu Dei et sanctomm angelorum, qui pra^sen-
les adsunl, aiqoe omnium sanctorum apparere. Et
qiiod orando offersDeo, Um illo quam iiiis beatis
eoelestis curiae spiritibos , sed et omnibus sanctis
(et cuitt in eelia solus iion solus, et cnm in oratorio
ctim aliis oras) pnesentibus te offerre. Et si boc ita
est, iiQO qula iu est, attende dtiigentissime qualiter
aceedas, ei qualem te In hoc accessu exhibere de^
beas. Etdicis raihi? Ad te atiinet me docere, qua-

revolvere , et exieriiis ore laudem quocrentes huma-
nam, non cessant arroganter refcrre. Non sictu, qui
babitator cellae es, non sic, sed in otnnibus quse vel
mente revolvis. vel ore dicis» yei opere committist
ad consc-ientiae tuaft setnper et ubique testimoniura
revertere, et ipsani in plena veritatis iuce pervideus,
quoil ipsa veraciter de singulis tuiset revoiutionibus
iniernis, et moribus exteriiis jodicaYcrit; boc tu Uni
in iisquae ipsa reprobat arguendis , cuipaiidis, cor-
rigendts, quam iti iis quae approbat, acquirendis, ro«
linendis, exercendis, adaugendis, per omnla ratum
habet. luque in balteo cordis tui, acutum seniper
gerens proprtae accusationis paxillom , sede U bu-
, iniiiando, fode te corrigendo, ul sic quod a te foede
' ac fetide non um per naiurani egestum ^ quam per
culpam gestum est, cooperlas ptenitendo, sdens el
beatos esse qoorom tecu sunt peccau , et qiiia iu
sanctis animalibos, sicot duae pentiae singoiorum
jungebantur, sic nihilominus et duae tegebant cor*
pora eoram. Quid aoicm sibi velint bxc » bealus
Gregorius te doceat, magis autem propria le eipe-
rientia certum reddal. Sed et si aiiqua quasi bona
Tideris in te, in primis certlssime scias ipsa non
esse a le, delnde non ignores quia ipsam quoque
Jerusalem juslus ille, et districtus judex scrutAbiinr
in lucernis : et cum acceperit tetnpus, ipse etiam
Justitias judicabit. Quia nimiruni sicut si venerit ad
te, non videbis eom, sic quoque eisi abicrii, non

liter nie debeam bora ilia exhibere; ad me autem, j^ inteltiges, ut si quando ridet ad te, non credas ei

et humiiiUr audire, et pro posse ac oosse effectui
devote mancipare. Et ego, iu flat, ut dicis: pre-
eorque Deum ut sic faciamus. Itaque ad orationem
aecedens, diiigenter stude, et totis viribus couare»
III cor mundom per omnia afferas, quatenus et
Deo plaeentem ei tibi salubrem orationem offeras.
Quouodo, ais, ftet istud? Audi, et intelllge, etau-
diens aique inteiUgens, etiam opere perfice. Quid-
qaid eouscientlam luaui remordet, imo quidquid
eonscieoliam tuam illiciie a te vel per cogiuiio-
Bero , aot per iocutionein , seo certe per operatio*
nem » aut quocunque modo eommissum remordere
valet, pcenitentia prius plena ; confessione pura , et
hoiDili, et fideii ; saiisfactioue condigna , coco per-

l^equeboDum tibi, qualenus experiiiicnto discas»
ixHioram esse, ibi culpam aestimare, obi culpa non
esl. luque ilia roortiferas excusationis proioplasio-
rum a te fonditus projice perizomau , quibus innu-
meri hodie sua ad magnam Insipientiam sibi legtinl
verenda. Sieque scias, nihii aliud esse eulpam excu«
sare» qoam ei ^mpiicem geminare, et exiguam
adaugere. Magis autem in ipsis internis tois quod^
damrigidum capituium ratto qujdem Uneat; coa->
scieutia vero pareere, siiere; ac celare nescia,
prociamatioiies faciat. Ipsa nibilomlnQS mens ab
pmni excosationis , defensionis, contradjctionis,
tergiversationis penitus macuia obmutescal; abjectis
poiius prav» (qulbus tegebatur buc usque) taeittfr-

Digitized by

Google

g^if G13IG0KIS « CARTHHSUE I^Ja^S PRIORIS ?75

nttalis Yestibits; pct p«rato confessionem, midam A lcnduin, geminum se babetDomifii prdeeptum. floe

seetdespokialam faciat : et in pi^opscnlia ralionis
bnic capltalo praesidenUs, profunde se liumiliahs,
rtgidamTproui ipsa judicaverii, com firmo de cafcie-
ro emendandi proposito, condignae satisfactionis
discipKnam subrre paraia el prompla exisiai. €um
autem liKC omnia boc mddo, lu qui babilalor ccllac
es, penesie debeas habere; sed iunc quam maiime
ea le decet excrcerc, cum ad oraiionem proponis
acccdere; quia ei de sc dicit Psalmista, quod inf-
guKaicm isi aspexit in corde sub, noh exaudiei Db-
minus; sic 'aiijungil : Properea exaudivit Deus , et
' atiendit uoci deprecatloms tkeoe [Psal, Lxv, 19).
Subaudis : quia non aspexl ego, exaudivil, aneiidil
'ftens. Si vero tii in^ dicta suni, ei ed modo quo

autem unum Ostt Camsla^^ad erandum^ dimii^
$ite d ifuid kabeli» adurs^s aliqtiem {Marc* xi, 25);
aliud vero esl : Sf efers munus lunm ad aiiare^ et
csetera quas sequuntur* Sed de eo quod prfmo looo
posuimus, priusagamus, anteqoam ad atiud aeoe-
6^m\^\ Cummbttis, mi Dominns, ad oruniwm^ di^
mittite si quid liUbetis adversus alitjuem» Et iteiB : Si
dimiseritis homintbus peceala eorum^ dimitiet ei foMi
Pater rester cixlestis peccnia testrd; v autem wm
dimiHeritishonkiMbuM^ nec Pater vester drmiHet pec-
eatiivestra('Maith, Ti, fl, l^).Hgcce aiidistf , tiiqni
babitator celiae es, el quid nosr Domlmis eihnrtecur,
et qtifd nobis comkninetor. Exborratur siqindem,
ut cum accedimoa ad orandum , dfitfittamas ; eon«

dlcti sunt^^^exercireris', cum gaudid conAde exau- B Ininafur verb q^od si nos non diminiftfos, necdiiiiil-
diendam esse orationem tuam 4 Deo ; quia ]am ini-
^uiUtem lion aspicis in corde tuo. St cnim aliqua
tat eo afiquando fuit, Jam ante deieta est.

; CAPituLuii XXXIV.

De eo quod cum adorationem accedJimus, el iUis qui
in nos deliquerunt ex puro corde dimilleret et si
sluu qui liabent uliquid adversum nos, plene ets ac
perfecie reconcUiari debtmus.

liitcr bnec, tu qui habltator cclls es, apostolieum
niud habe diligenter in memqria pncceptum et qui«
dcm saluberrimum, de quo in Epistola sua dilectuni
et electom alloquens discipulum: Levantest Snquit,
puras manus, sine ira et disceptatione (1 Tinu ii , 9).
Quam putamus esse distantiam inter disceptationeni r% <•
etiram? Videtur uiiqne nobis quod qui adversus
Dliqoem niinis iiijuste et indiscrete, nimls acrller
et cmdeiiter movetur ; bic certe iii ira esl. Qul vero
ilium , adversus quem commotus est, etiam corpore
absentem sibi in mente repnesentat , cumque in
iniemo cordis susiirro, silenli quodam clamore,
scu (si ita congruentius dicltur) clamoso quodam
silentio, cam tumultuosa turbatione» et turbato tu-
multB alloquens; anegationesmuttimodas, et omnes
(ttt sibi videtor) rationabiies, sed veraclter omol ra«
tlone carentes eraittii : respbnstones suscipU , ipso
solo et noa atto cum eo existente. In bis et qui op-
pooit, et qui reponit, iste nimirom in disceptatione
est. Si quidem disceptat etdispuiat, et cum altera

ietur nobis. Exhbriatio, fateor, vatde siiittbTts, cooh
minatlo verp valde terribiffs. Si tlimiUtimiiis, ei di-
mittetuf nobis : si non dimittimus, ne^ iiobis dSmlt*
tetur. Ecce quia in nostra voluntate posiluui cst ,
Dtrum nes foveat gratia, an feriat ira. Itaque acce-
dens ad orationem , tu qui babltator celtne es , di«
mitte ut dimiliatur tibi; sed eo modo dimitte, quo
tibi cupis dimitii. Dicis fortassis tu : Qaid esl di-
mittere? et sic nos redpoudemus tllM : hoc Cot di-
oiiltere, de meiite emittere , ut nibil eorain in meii-
te penes te et iutra te retineas, qnas tibi a quo^uani
perpcram dicta vcl facta sont. Si eniin aliqulJ eo-
runi qiiae tfbi vel tiurius ab aliquo dicta , vcl durius
acta sunt, co.nmotuset dolens, iristiset conqiterens,
iratusel amariis, discepiaDS, et dispiutans tntra le re-
volvi8,etaptumrcddei)di talioiu^m et vioem leoipiv
exqufris; et si quid ei conUgerit adversi, ab aKo
quidem, non per te illatoin , la quoque inde laeiaris,
aodeuter dicimus qoia nbti dimittis. Nec fni^tuose
qiiaudiu sic inira te actltari sentis, ad orandum ae*
eedere potes. De meute namque toa id quoJ actuoi
vei dictum est ttbi, noodiim emisisti« sed adiioe
mortifero veneno plenam babes, quo eam lu ipso
implesti. Quod si lioc facere vel non aades vel ero-
bescis, seo certo non potes, seJ eum tamcn adrtr^
Bus quem commotus es, saucio ot lorvo ociilo, de-
missis superciliis aspicis , eiquo vulliis tui serenita-
tem loUis, et vei cnm eo loqoi non dignaris , vel (si

nulloanMra voce litigans, se semper excusans, ei ^ forte loquerls) verba iu eum amara bac de causs

iiniifi adVersus' quem commotos est, acriter acco**
sans; silenter (utpote a nullo nisi a so solo auditu^)
61 amare olamat. Sed absqtie otroque boe malo no-
strx iu nostra oraiione manus levandae sunt ; ot
moveri adversut aliquem eessantes , nec aiiom afi^
queiu bi corde oostro , eiamose Uciti , et lacite cia-
niosi • Dos excttsantes accusemus ; nec alhioi accu*
saiites, Dosexcusemus, ipsi in bis^et uulius alius
e&istentes, qui et nos aliom accosaDdo excosamus,
et Dos excusaado aiium accusamus. Slne utroquo
boc borribili malo (tibi dico, qui bnbitator ceibe es)
levare debes manus in oratione ; utet Deo accepta,
et tibi vossii esse froctoosa. Ei ad boc utrumque
damiiabile mabim, a nobls oratiouis tempore depel-

jactilaris, et duieis ei, sicut del)es esse fratri too io
ineote noii esistis, scito pro ccrtoquia necdum di-
miitis, ct qiiod adbuc ad orationem accedere lAt-
Dctis non sis. Ad bt-ec fortassis tu hoc modo : Ounis
est hic scrmo tuus ; qnis te poiest audire? QuaiHlo
ergo dimitto, si tandiu non dimitto, quandia sic id-
tra me agi senlio? Et iios tibi boc modo : Siiio
nibil placere Deo impunim qui suinina pariias esi,
Hibil simulauim qui vera aequiias est. Si paiienter
nos aOdis, dicemus tibl qoando dimittis. Ecce, aJ*
verte : si quod tibi dictum vel actum est, ita ex toio
de mente emittis, quod ilhid funditns oblivisceris r
et iilum qui tibi contrarii aliquidvel verbo vd facio
intulit, absque omai eorum recordatioDe sereuo

Digitized by

Google

S7S LIBER D£ BXeRaTlO GCLLiK. 87«

ociilo aft|itcis, ci cum perfecta iHhiu meiiiis beiievo* A dum esi, qiiia noii minus delies difcorJiaoi pnSiire sh

tentia et dtilcedine aUoqiieris» nullamque eorum qiiae
tibl illaia sunt aroaram vef in prxseiitia cjus, vel ki
absentia» iUi qui Kbi iniulit, aut loquendo, seu atio
qnocunque modo mentionem facis , Tidetur nobis
qiiod lunc diniiststi. Nam tunc dimillls non verbo
et lingna, sed opere et verttale, impleiis illud quod
Bominus dicit: Si non remiHriHs umt$qui$gue frahi
tuo dt cordibui vislris (Mauh. xviii, 35). Scias
«4>5qiie omiii d«bio qiiia onine quod siiicerum noti
rsi, sic Deo non potest placere, sFcot nec eom po-
Ccsl latere. Si quidem plena talis oblivio, ipsa est
{ilena rcniissio. Naui in Lege scriptiim estc Nec m^-
mortris injuriwdvium tuerum (LetBtl. xu, t8). Sed
«t nmrtao et sepulio patre eorum Jacob, fratresio*
sepli niandaveruiit ei : Pater tuus praecepit notis an-
iequam moreretur, ut hac libi verbis iilius diceremui:
^bsecro ul oblimcaris seeleris fratrum tuorum , et
peccati^ atqne maliiine quam e%ercuerunt in te {Gen.
L> i7). Ut autem sciamus quia lalis oblivio diinissio
Ktt , addidcrunl ; Nos quoque oramus ut famulo Dei
patri tuo dimittas tniquitalem hanc, Ecce, quia quod
frins vorabant oblivioiiem» jam vociint dimisslonera.
<}aod si forte reminisceris , seii nnllo prorsus delore
tangeris, dtciiiMS libi quia dimitlis. Nam pleramque
irisiium Ixti reminiscimur> et Jam perfecte sani ,
.Tgros iios aliquando fuisse absque dojpre aliqno
recordamur : et in meiiie, sine omni qiioque ealigi-
ne illiiis priores qiix jam quanium ad se transie-

animo lt*airts iiis qui adversus te habet qoem lassisi',
quam eam depelMs a tuo, qni eum laesisti, ReliHque^
ail, et vade prius reconeiHari frasri tuo^ Qnid est
munus reliiiquere, et ui te frairi Cuo reconeili6s
ire, nisi humilfter lnterim ab oratione cessare, quo»
iisqee frairi luo fueris reconeiliaius? fit si ita esl,
cnrinterim estab oratiooecessandum, nisi quia nee
Deo accepiam, nec Uhi rructvosam offerre oraiio-
f«em poteris, nisi prius fratri tuo recouciiiatus fue-
risT Et quidetn hoc facere potes et debeSt |4 prap-
sens fiierii frater tiius, qoem recordaris qiiia habec
aliquid adversus te. Si aiKem tam longe « le absens
4n hac iua rccerdatione fiierit, ut statim ad ettui
grcsMi corporali peningere non possis, fac in eorde
^ tuo , corain eo qui ejusdem cordis inspcctor est,
fratri tuo (licet loiige sitabsens) qood ei opere facero
dcbcres, si adesset praesens. £t hoc interim focia%
quousque fratrem tuum liabere pnesentcm queas
ut ei facias tuiic praosenti in aperto, qiiod nunc et
coram Deo facis abscnli in eccullo. Et qnomodo,
nis, flet istiid? Ecce, adverte quo modo Aet : Nnnns
tuum, hoc est, orationis tiiae (ftevolionem oflerre Deo
proponens, et hora iila, qnia Trater tuus habet aU*
qiiid advcrsns te, reminiscens , orattonem tiiam in-
terini oflerre differas, quousqne qnod tlieimiis modo
tibi facias. Vnde in ipso corde tuo ad fratrem tuum,
f icet ionge a se corpORiIilcr posiinm, et in humili«
talc profunda, in poenitentia vera, te ei In mente.

ronl, tcnebr.is iniucmur. Ui anlem fluem jain im- -, ^^ Dc» <!«« l>raesens esi, prosicrne, etadpedea
ponamos bis , tunc nohis videtur quod tiimitiis , ^jus 4iuniiiiter jacens, ct te acriter reprcliendens.

qiiando remiiiiscens talia te perluiisso, gaudes ct
l;etaris; illuin in hoc imitans, qni se dicit libcntcr .
gloriari in inflrmilalibus suis ut inhabitet in eo
virlus Cbristl : qni cliiim atljungit : Propler quod
ptaceo mihi in infirmilalibus meis, in cotrtHmeiiis^ in
neeessitatibux t in t^^rsecuiionibus ^ in angustiis^ pro
Christo (II Cor. xii , 10). Si antem Unlae perfectio-
nis nondum es^ iit g.iudere et l;8lari possis, cum
lalium recordaris, sed ea tamen in hac recordatione
toa siae aliqua intra le cominoiione revolvis : et ca
pro nibilo penitiis babens, eum qui libl adversi ali-
qnid Iniuiit non minus diligis quain antc dilexisti ,
vel diligcres si iiunqnam inlulisset , cerle diinisisli.

veniam ab eo cnin oinni insianlia p^^ie, emendatio-
nem ci de caetero promitte, et stc fratri ino recon-
cilialns, ad offerendum mumts tuum accodas. Hoe
viilelur innuere verbum istnd, qnod c.*i inu^, Nam
quid est dicere^ Itinc offeres^ nisi priusquam hoe fn-
ms, offerre non debes; quia muntts oblatiim nec
l>co placeret, nec tibi prodesset, si aliter faceres.
Sed est in hoc Domini pnecepto magna haLcnda di$«
creiio, est et aliqua in eo intelUgenda eicepiio. Non
eniin compelli debemus ut hoc faciamus, quoties-
cunque recordamiir quod frater noster qoorunque
modopirtat se Imbere altqiitd aifeftna noi. fti (%^-
bl caiisa) fratrcin tunm pro salute anim» snx, teik-

Igiiur tunc fmctuose acccdis ad oranduin, cuin sic D pore et loco corrtpis. Si proclamalioiiem snper eum

rcmittens, Dominicum adiniples prarceptum. Seo
sicut non vis adversus alium b.'>bcre quidquain, sic
quoque nccesse est ot non permitUs aliquid habere
adversiis te, qnanluin fieri poicst, cl quanlum in te
est, quemquam : ul eliam iUud Domini impieas prx}-
ccplum, quod snperius secnndoioco posuiinus, quod
el tale est : Si offers munus tuum ad altare, et ibi
recordatus fueris quia frqter tuus habet aliquid
adversus te » retiwjue ibi munus tuum ante altare »
et vade prius reconcHiari fratri tuo , et lunc ve*
niett$ ogeres munus tuum ( Matth. v, 23, 24).
£cce quia, ut beaius Gregorius dicii (Bom. 8 in
Execb.) : i Munus non accipiiurp nisi prius ab animo
discordia pellatur. i Ubi nimirnm libi intclligcii-
Patroi.. CLllI.

Jnstam charitative in capitiito facis, et eo per onroin
modo quo secondum oriRnem taccrc debes ; et ol»
hoc turbatus et commotus,puiat se aliquid adversus
te habere; non nobis videtur quod trnearfs ire ai
reconciliandnm. NHiil enitn, quantum in te est, mali
in itum commislsti, imo bonnm ei magnnm focene
voluisti. Verumipse magnnm tmimiionnRi, animo-
situie et impatientia siia vertit slbt in mngnom m:i-
lum, magisque infirmi est quam medicl culpa qnod
ipse infirmus aegrotat, etiam de medlcina* Hinc Iie*
atns Aiigustimis sic in Regula elertcomm (cap. 8)
scribit de boc. < rtec vos, inqnit, jiidiceiis esse ma-
levolos quando hoc indicatis. Magis quippc, inn»-
centes non eslls, si fratres tcHros quos indicand»

28
Digitized by V:iOOQIC

m GLIGONIS II CARTUIJSUE MAiORIS PRIORIS m

earrigere potestis* lacenda perire pemiiuiils. Si A mus. Uocauiem indubiUater scire debes (quod ei

ipset ni ralliraur , frequenier esperlu» cs) quia iii

enuB, fraier tuns tuIous haberel. in corpore quod
velleroccuUari, dum itmeret secari, nonnecrudeli-
ter a te silereliir , et misericordiier indicareiur?
^uantoergo potios debesmanifestare, nedeterius
putrescat in corde ? > Ecce, quia crudeles sunt, qui
spiritualia fratrom suorum vulnera celant ; et mise-
ricordes sunt, qui ea ut sanenlur indicant. Item si
praslatus aliquis subjectorom suorum aliquem pro
enlpa soa (quia et lioc tenetor ex ofiicio suscepio
lacere) pie ac paterne ut emendetur corripuerit,
iHim pulas lo eundum ei ut reconciliet se fratri suo,
si frater iUe injosie comnK>tu$, puial se propler boc
aliquid habere adversus eum? Non piito, ais^ nisi
Diodum in correptioiie sua excesserit.Nos autem di

nullo spirituali exercitio laborem certe majoremiel
luctam graviorem seniimus, quam cum io oiaiioiie
persislimus» si eam tamen lalem habere, qaalis ipsa
nobis est neeessaria studemus. Nam sapn luodii»»
tunc potissimtim faiigat vexaUiue nos, et magnaia-
stabilitas cordis nostri, et malitia hostis anliqai.
Sciens autem versipeliis et maliliosus iUe, qai niiile
habet artes nocendi, per devoiam quara isaiiine
oraiionein» suas et occulias fraudes detegi, et aper*
tas vircs debellari ; quatenus fructum ejus findilBS
evaciiei, molesiiorem se nobis, eogiuiiioaes Ume
cordi noslro immitoodo illicitas, eflBcere solet. Sed
et ipsa instabilitas, et evagatio mentis nosiro, lu-

cifnusy quia nec lunc. Contiugit namque multoties, B g|g in oraiione (ut longe superius com magno gcmi-

qood ipse qoo ardentios diiigil, eo et citius in eorri-
piendo modum excedit. Nam quia mens pr»siden-
tis, proot debet et quantum debet amat, suam ple-
rumque correptionem plusquam debet exaggerat :
nec de aliqiia se debet hic reconciliatione intromlt-
tere» quia boc ipsi discipulo magis obesse posset
^nam prodesse. llnde et sic beatus Augustinus in
.pKefala regula (cap. 54.) scribit de hoc, loquens ip-
sis pRcIaiis : c Quando autem necessitas disciplinae
in moribud coercendis dicere vos dura verba com*
pellit^ si etiam vos modum excessisse sentttis, non
ii vobis exigitur ut a vobis subdills veniam postule-
.Us ; ne apud eos, quos oportet esse subjectos, dum

tu conquesti surous) qaam in aliqno alio exerciiio
nos devastat : in tantum ut tunc animo nostro cogi-
tationum otiosnrum , immundarum el nociranun ^
multitndo, etiam nobis nolenlibns et tota Tirtoie
contradicentibns, ex abrupto eiantequamprsTidere
possimus, se ingerat; a quibus alienos etquielQs
aliis quoque temporibus erat. Unde necessarium no-
bis admodum esse sciamos, ut cum ista iou^ nos
sentimus, ipsum miserum cor nosinim toloconatn
stabiliamus ; et ingerentibus se cogitaiionibos Tagis
et stultis inhserere illud, proposse con pemiiiumoSr
Si autem tu, qui habitalorcelbe es, scire desidera»
qiiomodo pnre orare valeas, imo quia (siculipsi

Blmiiim servaiur humiliias, regendi frangatur au- q certissime scimus) et ardenter desideras, conare

ctoritas. Sed tamen petenda est venia ab omnium
.Domiiio, qui novit etiain eos qiios plus justo forte
.oorripitis» quania benevolentia diligatis. Non eniin
carnalis, ^sed spiritualis inter vos debet esse dile-
(«tio* > Certe si de manubrio in ca^sione lignorum,
.ferrum exsilienSy amiciim percusserit et occiderit,
■amicus ille» et tamen occisor amici, vivere poterit,
si ad unam trium urbium fugerit (Deul. xix). Ita
.didmus, si siinpliciier ad silvam abierit. £t baec ideo
.dlximus» ut sciamus quales ad oraiiouem accedere
.debeamus.

CAPiTULUM XXXV.

Dtquatuw cogUaiionum generUfUM qum nobit neecw'-
rtum e$t in meme habere, ei pure et devote aiqne
frueiuoee Dominum votumut orare.

£cce» ex parte aliqua (ut arbiiramur) habes, tii
qui babitator cellae es, qualem te debeas per gra-
tiam Dei praeparare, cum ad orandum Deum tuuni
prc^nis accedere ^cap. 35). Quidquid de oratione
diximus, et adhucfortasse dicemus, ad illum flu-
Aium iertium referimus, qul et de loco voluptatis
.egreditor, eiTigris vocalur; de quo etlegimus quia
vadit contra Assyrios. Diu in eo morati sumus quia
ob roagnani nimirum ejus tam profunditatem quam
latitudinem, cito eum pertransire non potuimus.
Munc autem tu quaeris, iit te quod superius secundo
.loco posuimus, qualiter videlicet in ipsa oratione
.persistere, et quid inira te hora illa in cogitatione
^evolverc dcbeas, pro scire et possc nostro 'uistrua-

totis viribus ui hxc quatuor orationis tempore in co-
giiaiione tua revolvas et illum Tldelicet qasm ons,
et iHum per quem oras, et illud quod oras, el te ip-
sum qui oras. Oportet ut cor tuam valde latum sit,
quatenus haec jn se quatuor simul comprehendere
possit. 0 quam Isetiis erat beasi Benedicti aoimos,
Gui oranti et videntl ad coelum ferri aniroam sao-
ciam visum est, quasi totus esset sub uoo solis r::'
dio mundos collectus : ut evidenter agnoscerei qoiA
illi a quo universitatis videtur crealor, angusla esi
omnis creaiura. Itaque to qoando oras, illum pr%
oculis cordis toi babeas, quem oras. Et quis ille sisi
ipse Deus? Quid, ais, cogitabo cum Deom roeom co-
gitabo? Nos antem respondemos tibi, qoia hoc le
D inagis doceblt magislra qoae docet de omnibos oa-
ctio, quam aliqiia humana cruditio. Ipsa te docebil
unctio cogiiare Deuin liium qiiamdam sempiieniu-
tem, quta nec iniiium nec ftnis; quamdaoi imme>
sitalem, qnia nuIJus locus ; quamdam ineonimniabi'
litatem, qiiia nulluni t2uipos; qiiumdam oninipotcn-
tiain, quamdain charilatem, pnccm qiix essnperai
omneui sensum, ubique essentialiler pnesenien),
quem et desiderando amarnus, et amando desidera-
mus, complectentes eum quasi quibusdam ulflis
sinceri amoris, de qno scimtis quod roagniioili-
nis ejiis non est (iais. Hunc cogifet in oratiooe
mens tua , dilata in ainore illius, ui pore oieti
cumque itbi soli solum rcpraesen:ei. Illuro coram tf.
et te coramillo s*atuc; et pr«i! ror.frno saiore, ^

Digitized by

Google

877 LIBQI M: EXERClTiO CEULJL 8JI

tnin silper t)mnlii diligis, in dutcedifte inefabili A "^ A*ii^(n^(>rcjv&8iciilgulca&KaAgii{ms*dceufrauifl.

qiiamlibi abeo infusani seniis, in Iteio ac Istiflcante
qoodam jobilo* le libi rorare, te Ipso privaiust illi
inhxre, in ipso agglutinatus. Qualttertero cnm pure
oras, ille se tibi manifestei quem oras^ non a nobia
reqniras» qola nos in bis petttlus ignorantes snmusw
Et ideo ignoranics, quia Tel Id raris8ime« vel nnn-
qiiam svraiis experti* Hoc antem scimusv quin cum
inens sancta et sincera, mens muiida, et defecata, et
pura, in pleno ac perfecte amore et desiderio orat,
iune eidem meliti quam malime inUsma sua et oc-
culta, suavHi et duicia, persecrelam auam iiifnsio-
fiem maniresiai. Secundo k>co posnimos» ut illum
ntieniissime considoremus p<# qiiem ommus. \iw%
iste est, nisi mediator I>ei el bominum, Deus et bo-

in lerram. Appareai tibi et quam maximei quidquld
pro te doruini et dinim, et if nominiosum, et cru* '
dele.pertuiit; quod Tcnditus est» qnod traditns».
captiis, ligatns, adductusv interrogatus , judicatusi
damnalus, spiitts lUitus, velaius, colaphiiatiisi ala»
pffs passns, flagellaius, chlamyde coccinca indutufe,
in derisu adoratns; in vesie alba iltu^us, arundinom
in dexfera tenens, crucem suam b^itlaiis, cum ini-
quie reputatus» Felle niistum aeetuin ei oblaluin;
pitssimi sanguiiiis non gultani, scd iindain per quin-
que vulnera sacratlssiini sui corporis fundens : pro
transgressofibus orans^ dilectam illani animam in
inanu Patris cororoendanS) capntinclinans, spirituni
emittens. Appareat tibi sepuitus, re&uscilatus, in

nio Ghrisius Jesus? qui est in eo» quod homo esi, B muliis argumentis per dies quadrngiiii.i discipulia

una m^iscum, et longe roeliore modo quam uos,
f>ro nobis Pairi supplicanft : et tn eo quod est Deits,
imbis esl cum Patre et SpirKu sancto cum quibus
tinus idemque es( Deos, propitians. Ipse si quidem
est advocaius noster apud Patrem justus, ei ipse
«•onsolum divini» propitiator« sed et propiliatio pro
peccatis nostris. Ecce altare aiireum, hiimanitutis
videlicet in Ghristo natura, in qua nibil prorsus est
quod non stlabomni culpa purum el alienom ; super
quod orationes nostras offsrinius Ueo Patri : ut illi
omnipoiens et misericors Paier Dens^ non iromerito
propitietur naturae, in bomine Biiam puro^, qiiam pro
liomine, personali intueiur unione copitlatam Filio

apparens, iilii erat prius ascendens, ad Palris dexte-
ram sedens; veniurus cuni potestate magiiaet ma-
jestate judicatunis, qui in huroilitate venit jiidicoiH
dtis; in aelernum in eleciis suis regnaturusi faciens
IHos discumbere, ei iransiens, eisqtie niinistrans*
Ecce per qiiem, Pairem orare debes, tibi dicimiis.
qui habitator celte es. Itaqtie quibiisdam mentis tum
brachiis, qnando oris; amplectere hnnc atdvocatoni
tnum, et lalem eum cum oras pra^sentn in ipta mcn*
tis tuse puritote, vultni Palris. Taleni iUnin t»flerro
ei cum exsultatione et fide stude, quuloin eum tibi
modo monstraviinus. Quid ad tuain salutcm pertl*
nens, in hac praeseniatioiie ct oblatione a pio Patre

soo Deo. igitur appareat tibi, tu qui habitalor cellae p obtinere non possis, orans et peiens in nomine di-

«s, cinm oras, finternis tuee conslderaiionis oculis Fi
lius Dei, Patrt peromnia sancioque Spiritui eoxqua-
lis ei coaetehio8,etconsobstantialls : appareat inquaro
tibi cnro In oratione consistis, in magna laelitia, Pa*
iris praeseiUans vuUibus victricis carnis gloriam. Ip-
oe namquo altare aareuin est, Ghristus videlicet In
fiatura apparens humana quae ab omni peccato fuit
aliena, et ideo aurea : super quod altare aureum^
orationum nostranim bostias immolamus» ul in eo
ciobis peccatoribus sumniua ille Pater propiiietur»
in qiio naturam nostram eidem Filio suo, non autem
cuipabiiiter» sed solumniodo naturaliier, in uniute
person» oopulatain intuelur. Itaque appareal inte-
rius tuae coiisiderationis ociilis Chrislus, de Spirito

lecti Filii sui , si fides in te non fliictuat, si spes non
diflldit, si cbaritas non lepescit?Iiitendeqitoque in
his et ipsis verbis liue petitionis> et ante Deum Pa •
trefn omnipotentem corain toia illa coeiesti curiu
stans, et advocatoin luutn Patri pracscntans, qtio I
dicis ore« revolvas in corde; ut concordet vox Ima
com mente lua, et hoc cogitet illa quod sonat ista.
Hoc est quod superius tertio loco posoimns, quaie»
nus sic illum atiendas qiiem oras« ut attentfere non
omitias quid lllud sil, quod oras» ut qiiod lingua so-
nat, animus inlelligat. Hoc« ais, ab omnibus fleri
non.potest, utquod eoriim lingua sonat^hoceorum
aniinns Intelligat: nec dico solummodo prppter in-
stabiliialem qnge in coriiro mente esi, sed proptcr

sanclocoficeptos: Incamatus sine eorropdone, natus D Ignoraullaro quae in illis est. Nani auni quamplurcs

absquelaesione: apparens Magis Deus sempitemus
in thure» rex omiripotens in aiiro^ homo verus et
adhuc mortalis in inyrrha. Appareat tibii matris
yirglnis ubera sugiens, pannis involutiis, in. praescpi
positus, circumcisioni subjectuSi in templo oblatiis,
fngiens obsequio parentum in iEgyptum, et inde re*
diens ; subdilus parentibus, sapientia^ aeiai^ ei gra-
tia proficiens. Appareal libi baptizatus» jejunans,
esuriens,. lentatus, cuin hominibus conversatiis : in
factia maliliosos suslinens obscrvatores, in dictis
pertinaees contradiclores. Appareat tibi ver^ et sa-
Ittbria docens, nova et niira faciens, discipuloruni
sooram pedcs abluens» sacramenia eis corporis siii
Ac aanguinis Irudcns, in agonia prolixius orans, ila

qui fere nihil eorum quae dicnnt intelligere vatent»
quia nullam penct quantum ad intellectum, litiera-
rom notitiam habeni. Quamvisenimhalicantqn.in-
tom ad extcriorem verboruin pirolationem ; sed non
habent qiinntum ad interiorem qui in eisdem vcr-
bis latet , sensus cognitionem« Nunquid liorum
dicis orationein omni coram Deo fraclo c^trere, qnia
qiiod per voceni profcrunt ore, per wtelligenliam
non capiunt in mentc ? Nos autein boc modo libi
ad haec. Absit a nobis ut hoc dicamus. Non enim de
iliis arbitramur dictom : Ignoraru ignorabltur
(/ Cor. xiv, 58). Nam licet hanc inteliigcntiam non
habeant ; si corde devoto, ei intentione booa, et
rccto moJo sacra vcrba profcrani, cum Hde, sp« el

Digitized by

Google

tt% GUlGOiNlS n G4RTHUSLB MAJOIUS PRIORIS «80

ehtriwer conftdo de illitts pietaie qnero oraiit, ({uia A revolfere» Tideiieet quis llie sit quem oras, quisiUe

ipse in eis supplebit quod ipsi in se nou bal)eni ; nec
fmctui orationis eorum praejudicium faciel talis
ignorantia eorum, Neque enim credendum est quod
ab eis districte debeal exigi quod eisdatom non «st,
ei quod eorom saluti magnum boc delrimentura
inferat, quia non reddunt qnod nequaquam accepe-
rani. Sed sicut iili aliquam fortasse in bis possunt
ctcusationem habere» sic quoque tu non poteri» ni •
mirum excusabitis esse, qni eorum quae profers no-
titiam et inlelligentiam babes, sed eis intendere ob
magnam tuam negiigenliam non curas. Igitur ap-
pone cor iis quoe ore 8onas« quando Dcum tuum
oras : nec sohim qnando sonas tu , sed et
quando alios ^ vel psalmos , tel bymnos audis

per quem oras , quid illttd quod oras , quis deniqns
tu sis qui oras. In revolutiobe prima, Dei Pairis oin-
nipotentia ineflabilem intoeris majestatem; mn^
cunda, Saivatoris tui immensam pietalem ; in lertia
tranqutllam qoamdam puritatem, etpuramtnnquii-
litttem: in qnarta propriam toani quaMn eortleet
eorpore oneratus es Inftrmitatem. De eoquod sopeo
rins diximus » qnia scire nobis necessarlnni eit ^
quales nos post tempus orationis exfatbere deliea*
mns, boc breviter tibi dieimus , qui habilaior eellc
es. Oportei ut oratione celebrata quandiu per gra*
tiam Dei poterimus, in eadem gravitate, matariuie
et integriiate nos teifeamus. Quia sl fluxas In corde
cogitationes snsciplmns , et ad cachinnos et rissii

ore proferre. Cuin in choro aliquid vel ad ^ ad venenosas detraciiones et otiosas fabolationes

psalinos pertinens Audis , vel cum cantas ,
seu cerie cum legis , boc intra te per inteilectiiin
verseiur in corde , quod exterius per sonum profers
in ore. Gum vero alios vel dicere vereus psalmorum
audis , seu cantare , aut certe legcre ; iis qwe ipsi
proferunt per intentionem tu adesto : et cor tuum
l^r inlelligentiam cum aure iis appone , quae ipsos
cudls proferre. Et hoc estquod jain diximus, debeie
videlfcet te oonsiderare et qnod oras. Quod vero
quartoloco posuimus,ut attendas scilicei et te ipsutn
qui oras , tunc tu adimples , quando Deum Patrcm
per FiJIum suum Gbristnm Jesum, advocatiim toum,
eorde et ore deprecans, peccata tua et delicta, faci*
nora et flagiiia , et fragiiitates mulias , et magiias , ^
quibus et in menle et in corpore deprimeris , ante
te hora iila congregas et coacervas , et pneterita
tua, prxsentia qiioque, aique futura, pro posse ante
considerationis tuse oeulos ponis , ut et circa infni*
ctuosam arborein fodiens , et siercora mittens, fru-
ctnm eam facere compellas , et agnum assum cum
lactucis agresiibus coroedas. Sic orationem tuaro
Deo reddes placttam , sic signata qaasi in saccuio
habens delicta, gaude et laetare pro eo quod tua est
iniqultas curala. Sic quoqiie cum piiblicano qul a
longe stetil, et ad ccelum oculos levare noluit , sed
pectussuum percussit, descendes postmodiim ac
post modicom justificatus in domum toam. Si autero*
ut nonnunquam contingere solel , suggerente boste

statiin redimns , ttmendum nobis valdene, talia agen-
tes , oraiionis nostrae fructum perdamas. hnitennir
quam sollicite illam mulierero de qua tegimus, qood
oravtt Dominum (leiu lar^eff luqueHi in eerdem:
et labia ejut lantummodo movebantuff et vos penhu
non audiebalur : vuUu$que eju» non $ura ampHut n
diversa mutatl (1 lieg, i, 13, iS).

CAPiTULUM XXXVl.
De opere mannum, cui debet ceUte Inhahitator in*
tendere , el quibue horie spirituaiibus exerdtiit , et
qulbue intitteredebeai manuum operibut ; et deplu*
ribut aliit qua ad eumdem cellm incolam perih
nent.

Dlu sunius in hoe fluvio lertio qni Ttgris dtciior
demorati » et forlassis non ad inaipieniiam &:bis. Esi
enln admodum ntiletlbi, qui habitator ceUaees,
qualiter orntiooi jiisistcre debeas scire, qoefliconstst
iHiic spirituali sanctoqueexercitio tam frequenierin*
tendere. Sed Jam de fluvio boc tertio exeamos , et
illum (si tibi placet ) qiiartum intromus. Ipsequi-
dem , Ruplirates vocatnr , qui eliam et ipse de loco
volnptatis egreditur. De quo sacra Scriptura noo
narrat qnod aliqoam terram circumeat, sieatde
Physon, qui omnem terram EviUth circiimil ; ucnt
de Gyon , qui cireumit omnem terriim ^ihiopix : nee
qitod v:idat contra aliquos popnlos , sicut de illo qui
Tigris dsciivr , qui vadit contra Assyrios. Sed tan-
tumroodosimpliciteret breviter: Ftueitu^ aft,^r-

maligno (qul cum semper nobis nocere niolialur, sed q tut, ipte ett Ewpkratet {Hen. ii, ii). Et hoe ideofor-

inorationequam maxime, ut omnem ejus nobis fra-
ctum subripiat , nobis molesiusest) aliqua cum in*
cumbls orationi cogitatio iilicita, qualem aliquandl
vel ira , vel commotio , seu vanitas , vel curiositas «
aut certe voluptas quocunque modo forinat, violeiH
ler se ingerens, veliementer te vastaverit, in lautnni
m meniis ab ea non possis oculuni avertere ; consi^
lium estut, iniermissis aliis pelitionibus qiiibus in-
lendebas, contra molesiiam banc orando viriliter te
erigas , et ab hac erectione tua nullo modo cesses,
quousque, miserenic Deo, ipsa superata pacem inve*
uias.

Rcce basc illii quatuor sunt qux te moiiemus qm
Labitator celi« es , in meiile tua oratiotiis tempore

tassis, quia utile et fractaosom maniram opus (ad
qnod juxta nominis suis interpretatlonem , liovium
qui est Euphrates referimus) magis est qoamplori*
bus commune , quam aliquod trium probabiliam
exerciiioram, de quibus hucusque, juxta illum sen-
suin tropologicnm , seeundom qnem incedhnos, vel
slnilium videiicet lectionis, vel puritas medllatioiiis,
vcl devotio oralionis. Tion enim omnes qooi reii-
gionis babltu videinus indutos, ad Hla seroper iris
videmus suflicicnter idoneos , iil satts superqoe
possint nnivcrsi , vel sludio lectionis inslsiere , vel
in ipsis menlis interais purae mediiationi instare,
vel devotse quoque orationi Incumbere [Par. rt\
devotioni q. orationis i. J Sed qui est , qui si In om-

Digitized by

Google

881

UB&R DK EIERCITK) C£LLi£.

m

mhm mettibriB eorporU sanus fuertl , oon aliqMi<| A diGO aptum ? pulchrom et oonveiiiens ; quasi hoc

quod boanm sit » pro necessitate et lempore maiiibus
suls possit opcrari ? Igitur qui) pieia$ ( ui Apostolus
dicit) ad omnia utilit e$t ^ promiaionm liabenM vitm
^uw nunc est^ et fuiurm (i Tim. iv^ 8), meriio Tor*
tassisei de duobus fluviis dicitur, quod terras cir-
«umeunt, et de tertio qoodTadit contra Assyrios.
Quam utiiilatem retnlimQS ad fiuTios illos : ad Phy*
6011 quoque propter studiom sacraaleclionis.ad Gyon
propler puritatem inlemae meditalionis, ad iilum
qni Tygris ▼oeati|r,propier slneerllatem de?otai ora»
llonis. Quia vero corporalis exerciutio ad modicom
iitilis est, (qiiam ad Euphratem, qoi quartus fluvius
esi, refertmus), In eo quod utilis est» quasi de loco
vohiptaiis egredltnr. Sed quia non ad omnia ut pie-

suiScere possit. Certe dicOt el sic oportel ul facia*
mus. Quis cnim seroper absque aiiqoando Intor*
vallo» aot lectionl, aut medilaliooi » aut oratioul in»
defessus inlendere valet? El idcirco quamvis fero
nulius de opere maoonm fructos provenirel , esl
taroen Inmum » ul et nonnunquam diligens nosira
soiriciludo » et soliicita diligenlia pro tempore e|
modo Intendat. Quatenus a nobis repellanius fastir
dium (ne iilmis pondere pusiUanimiutift onerall
simus) et oliosiutem, qoae inimica esl auiau&, qm
{ ul quidam saplens dicit), multa mata docuit {EecH.
xxxiii, 29) : ne supra modum ab omnl niens nostra
ulill exerdtlo marcescat. Sanctos qooque Paultis.
nos Inslniil quam neeessarlum qnamqoe salubro

las, sed ad modicum utilis est, de fluvio Ulo qnarto, ' nobis opus maooum sit Scribil namqoe sic , sicul

per qiiem aciionem accipimns, non dieltur, vel quod
torram aliqoam clrcumeal, vei qood conlra aliqoos
populos vadat, sed sohimmodo ( sicut jam diximus )
simplkiler ei breviter : Flumue vero quartue^ ipuetl
Eupkrates (Gen. ii, U). Et si liaec ita sUre possunt,
et ai forle non possunt, quocunque modo rectius el
eongmenfios intdligenda sonl, boe quidem scire
debes, to qui hahitaior cellaees, qood valde tibl
pluriiNis de causis necessariom, ol operi manoum
boris el temporibus constiiotls, prool llcet, dicel,
et expedit, InsisUs. Mam fastldiom tolUt, oblecla-
roenium parit, confert utilitatem magnam, et otio-
siiatero, quae Inimica est anlmae, sibi pr»valere non

Ipse scis : Begamus «oi, fratres^ut almndetis magis ,
et operam detis ut quieti si/it, et ui vestrum negotiumt
agatis^ et operemini manibus vestriSt sieut pnBeepimus
vobis ; et ut honeste ambuletis ad eos qtU forts suni ,
et nuUiusatiquiddesideretis (/ Thes. iv« il).,Sclamns
autem quia et quod docuit hoc el ipae fecil ; ipsi ,
Inquit, seitis quemadmodum vos oportet knitari nos.
Quoniam non inquieti fuimus inler vos , neque gratis
panem manducavimus ab aliquo; sed Im labore et
fatigationet noete et die oparantes , ne quem vestrum
gravaramus (II Thess. iii, 7, 8). Ei ul oslendat noblo
qula aiiter posset facere sl vellet, dicil : Non quasi
non habuerimus potestatem ; sed ut nosmetipsos for^

sinlu £i eo desiderabilius et jocundius ad llla trla q mam daremus vobis ad imitandum nos {ibid.^ 9). El

spiritoalia exerqenda, leciionem vldclicet, medila

tionem ei orationem redis, quo libentius ea proplcr

l)On;e aclimiis fructum aliquando inlerniiuis. Qnod

sl quasriscuidebeas insisiere operi.breviter respoiw

demos tibi, ol illi videlicet insisUs, quod ut ei iii*

sisus, a tuo tibt foerit priore injunctum. Porro, si

lU provlderit prior, unum est eui In operaiione spe-

cialiior inteiidere debes , ul videiicei el scrihere

discas (sl umen addiscere potes), el si poteset

scis, utseribas, Hoc quodammodo opus, opiis iin<

luorule est; opus (si dicere licet) non transienssed

inanens ; opos utique, ut bic dicamus, et non opus,

opos deoique quod inier omnia alia opera magls de-

cel viros religiosos litu*ratos. Semper enim yiri ro

ligiosi , qui tamen litteratl sunt . prout eis possc D fueris) nou quldem quod tu tibi propria volont^U

item : Cum essemus , inqoit, apud vot, hcsc denuntia*'
bamus vobist quoniam $i quis non vult operari , nea
manducet (t6fd.,iO).El pauio post subjungil : Awdivi*
mus enim inter vos quosdam ambulanfes inquieti ;
nihit operantes , nd curiose agentes* l\s autem qus
ejusmodi sunt denuntiamus^ et obucramus in Domino
noslro Jesu Christo^ ut cum sUentio operanies, paneu$
suum manducent{II Thess iii,l2).Quareputamastan*
lum doctoremUmsoiiicileeiUmdUigentersuossuper
hoc voluissediscipukiscommonere; n'isi quia uthoc
facerent , utile sciebat esse eis, et valde salubre :
Yade tn qui habiutor cdlas es , el fac simiiiter el
oniui die quo licet operari ; aliquid utlle, et ad fra«
ctum periinens communem (si corpore plene

corporalis sanilas admiuisiral ; cuin ab oratione ,
leeiione, mediutione, el Mecessitatlbus(qood ne-
quaqoam ucei^ditffi est) corporalibos, et neoessariis
sobstenuculia corporis vacant ; hi qoantum tempus
el ratio exegerii ; iion qoidem prout eorom volun-
las elegerU, magis autem slcut praesidentis aucio*
rtlas discreu , e| dlscretlo authentica dicuverit ;
librts otique vel prarparandis, vel couficiendia, vel
ligandis, vel ememlandis, ye\ ornandis, vel illomU
nandis, vel intitulandis, vel iis quae ad iaU pertinenl
ordinandis, faciiiiidis et perliciendis, solltcitelnten-
dere debenl. Et cum hoc in omnl ordine decens et
eongroum slt, sed magis In ordine nostro Carlhu-
siensi, aptnm utique hoc est, et pulchrum. Ut quid

elegeris , sed quod ilbi a tuis fhertt praelatis InjuO'»
clum, hilariter el ordioaie , pro too scire et posse ,
manilHia luis opereris. Hemenlo quod venerabiUs
Ivo , Ecclesiae CamoUnsis episcopus (episl. iO) ^
virginibus In Dunensi monasUrto nianentilNis , do
boc inter caatera sic scribit : t Ul semper , inqoU >
iutent» sUis orationl, aut leciioni, aot operi , of dia«
liolos nec vos InvenUl oilosas nec menles vestras
nocivis et vagis cogiutionlbos expositas. i Ei a^yun*
git : c Iste inos fuisse legitor in roonasteriisiEgypiio-
rom, ut neininem reciperent qui oollet opcri operam
dare, non propter necessiutem , sed propter viun-
dain otiositaXem , quae inimica est animss. > Sed et '
beatus Benedictus de hoc in Regnla monachonui

Digitized by V:iOOQIC

m GUIGONIS 11 CARTHUSLfi HAiOftlS PRiOaiS IM. BE EXERG. (XLLM. Ml

(cap. 4&) sic dicU : c Oiiositas iniinica est anim.T , ci A Miam operam dare , ita scribil : c Sp^lirai Miles .

▼ei a Prima usque ad Teriiam , hiemift lempore» v«i
a MacutiuM usque ad Primam aestaie, exerciiiis spi

idco certis temporibus occupari debcnl fralres iu
labore manoum , cerlis iteram horis in leetiono di-
viaa. » Ecce quaiiier de opere manuum magni el
summi Tiri «entiunt : ecce qu» de eo in siiis scriptis
r«eliqueninl, quod nosper qoarlum iliumflu^um,qiii
de ioco voluptaiis egrediiur, secundum sensum rao*
ralein accipimus » de quo dicil Scriplura : Flnvtus
tfuariua , ipte etl Evphrate$. El certissime scimus
iios, quod nisi valde fructuosum » valdeque sahibre
Jlud esse exercitium scirent, nullo modo de eo mo-
noHdo, praecipiendo, icribendo, lam concordiler sen-
lirettt. Haec meditare tu /qui habilaior celloe es ; tn
his esto. Ailende tibi /et bperi manuum tuariim.
Insia In ilio. Iloc autem esse debei apecialiter opus

riiuaKbiis mancipalur. » llem capitolo seplimo:
cExeuntes derefeciorio, inqiiit,aKalendlsNovembris
usque ad PuriaeatloAem B. Hariae , sttitim Nooam
canlamus. Ex quo die osque ad Pascha , apallam
quod (Id esl , inier prandium ot NoRam ) lacimas ,
lectioni, vel aliquibus laltbus exorciliia depalainr. •
Item in eodem libro , vigesimo noao eapilulo : t A
Yesperisusqne adCompklorium, spirilualibaa opere
dalur. » Ilaque habea cui specialiter operi el qaibos
ei lemporibos , pro scire oi posse tuo ioleDdtie de-.
beas. Hoc aolem sclas, quia qiiae bausimas apad 1^
propinavimus Itbi : ioduimus le, se4 vesiirocMo pnn

loiim ut (sicut tibi superius iaiiroavimus) libris scri- ^ prio; pavimus te , sed cibo loo ; dediiDas libi, sett

behiNs operam diligenter inipendas. Hoc siquidem
speciale esse debel opus Carthusieiisium incluso-
rum. Hinc bonae memori» , el cum emnr honorift-
centi^ nominandus venerabilis Guigo , qumlus Car-
thiisicnsis eremi prior, litteris (ut legiinus) saecula-
ribtts ei divinis adinodum eruditus , acer ingenio ;
inembria tenax , facundiae admirabilis , exhortator
eflftcacissimus ; hic, inquain , tantus ac lalis vir, in
Kbro inslitotionum Garthusieiisis propositt » quem
i|iie scripgit» iu de hoc dicit, capitulo ejusdem libri
vigoshtio oolavo : c Omiies peiie quos suscipimus ,
ai fleripotest, scriliere docemus. » Etpost pnuca.
c Libros quippe, tanqiiam sempilermiin aniroartim

quod babebas ; ditavimos le , sed eo quo ahoodas^
£i baec libi de opere manuali iu praeseiiii dicu suf*
flcianl , quod per illum accipiraus llHvium qoarUiu»,
qui de loco vohiplalia egregitur , de qoo verax dicii
historia : Ff ttstui quarlui^ ipse en £«|^alea (Gca. u,
14). Ecce , habes quod inagis recogooseaa , qaaoi
agiioscas , quaKter videUcel tu , qal habiuior cettjc
esse, iills qoat^or sanctis ac aanctificantilMia exerd-^
tiis iiisistere debeas; quae sont, siodiom ledionis,
piiritas mediiaiionis, devotio orationis, oiihlaaaeiio^
nis. Nthll libi in libello posuimus novum , aed aoti-
qiiuro, quia JuxU coniicom s c Nihil est diciom, qued
ante iion sit dictuin. » Et Ecclesiastes dieii : NM

Nostrarum cibuin cautissime cuslodiri , et studiose p itt6 aale novum : uec vulet quhquam diesre :• Efiee ,

vokimus Oerl. Ul qiiia ore non possnmiis Dei vcr-
bum manibus praedicemus. > Qu» auiem ex hoc
iiiifHas proveniat , ostendii subdens : c Quot enim
libpos scribimus» tot nobis veriiatis pracones facere
videmur , sperantes a Doiniiio mercedem , pro om-
iiibus qui per eos vei ab errore correcti fuerini , vel
lii catholtca veriialeprofecerini. Procunclis etiain ,
qul vei a suls peccatis el vilits compuncir , vel ad
desiderium fuerini pairi» ccDlestis accensi.» In libro
quo(|ue Yilae beati Martini legimus, quod c ars ibi ,
exceptis scriptoribus, nulla habebatur. » El subdi-
Inr : c Cui tamcuoperl minor a)tas deputatur. Ma-
jores oratioui vacabant ( Sulp. S., in Vit. B,
Jfarli/rf,c.' 7). Qurbus aulem lemporibus huic sancto

hoc recens e$t. Et adjungit, jam prefce$Mt m $eFcuii$
qum fuerunt ante no$ ( Eccie. i , 10). Nobls auleor
conscii non sumus aliquid veriiati oontrariam nai
scriosisse. Verumlamen quod nihli onoino aliier se
habens scripserimus , perlinaciler non negaoios ^
scientes bonorum esse , ibi plerumque colpam aesit^
mare, ubi nulla est. Portantes si quidem animam mh
straiii in manibus iiostris , ori iiosiro sic parcere
nohimus, ol non carnes noslras denlibus noeiris ia-
ccreiiius, dummodo apud nos eas esso deprehenda*
mus. Sed luas el sagacttaits providte, el proridentia
crit sagacis , sic colligere rosam , ul In nana oen
assumat spinam : sicque (ut Qperilos dicamas) qood
bonum est tenere , ui ab oinni specie maia stedeai

Imanuitm operi insistendum sit, praefatus venerandus d absiinere. Yerum jam flnem imponamus fais ; qoia

Guigo, in praedicto libro, capitulo vicesimo nono, sio

oslentdt. c A Tertia vero usque ad Sextam hieme ,

01 a Prima usque ad Teriiam seslate, manuum de-

patatur operibus. Qu» taroen opera, brevibus votu-

mus orationibus interrumpi. Et in aestale quod

Tesperam Nonaroqne disierminat, manualibns occur

paiur operibus , semperque in operando, ad breves

el quasi jaeulaias licet oratloiies recurrere. > De

Bplritualibus vero exercitiis, quibus horis iam hieme

qiiam «sute , ^ialiler eis cellae debeal incola

mulla quhlem diiinius ; et utitiam libi , qol celiae
habitator es, tam sinl frucloosa quam sanl profosa.
Devola quoque le humilitate , el hum^ nihiloainas
devolione, el si corpore alisenies, Umen spiriin prs*
sentcs • exoramus , ut si qoid in omnihoa qos bie
exarata sunt, lua sancliias Invenerlt , ex qno fro-
ctum aiiqiiem percipere possit spiriloaiem, proaai-
ma illius miserrimt peccatoris ple iniercodereveiilt
qtii haec utcunquenon quldom nl deboily aed nlpOi
tuit, in unom collegil.

Digitized by

Google.

88S

6ERNARDI C&nTH. mTARVH PRIORIS I BNSTOLiE TRES.

m

^

CkhmVSlM PORTARUM PRIMI PRIORIS /iJP^,

EPISTOLiE TRES-

<Ex codice in& moKafiUrii & Aogendi Jurensis seu S. GUndfl.)

EPISTOLA PRIMA.

M 4V1I0NB11 DE yARENNES BT ATIIONIM DB ROROBIA.

De fnga iwcuU.

Bbriiaiimjs Porurmn prior, etiiiiqas, Joaniibs
M MoNTBHEMo» cl Siepbanus de GnAiJiBTOy reve-
rendissimis et in Cbrislo diieciissimis Atmoni »b
Varennbs, aiqoe Atmoni m RoHORtA. Qiiserere Do-.
oiinuin dmn inreniri polesl ; sd quod cnravimus qua
Homino donante polnimtts, inviuiioiieexboriari prae-
aentes, ad idipsuni pnBseatibas nolis cupimus invi*.
Care, el exciiare absentes.

QualeacuRque igiiar summi palrisfamilias servi»
ipsins ad v«s iegaCi^ne fungeules, adccenam <jus, et
ad nuptias vos invilamBS ; ipso itiJHngente adjicien-
les» tauroa et altiiia ejus esse occisa, alque oinnia
parata, el sine dilatione veniendum essead nupCias
i^j%e. xiv). Obsecramus ergo» seponiie occasiones
liaBs qaibus qnidam excusare solent, alius dicendo :
Daorem duxi^ el ideo non pouum venire; aiias vero
dieendo : iti^a boum emi quinquef el eo probare
iik; alius autem : Yiliam emi, et neceese habeo exire^
ei viiere illam, Qui enim sic excusant, non se de*
feBdant« eed patremfaniiias, qui eos invitavit, of-
fendoni. Seposilis igiliir liis el omnibns excusatio-
nibtts, accelerando venite. Dicenle enim angeio ad
Joannom apo»lolam : Beati qui. ad ceenam nupliarum
agni fmaU eunt {Apoc. xix, 9) ; ne forle ipse (qnod
ajbail ) merilo indignatns dicat : Nuptim quidem pa^
'nsMr Miiil, eed qui invitati erant^ non fuerant digni
(Mtatth. xxii,S); autcerie iiiiid quod terribilius so-
Miie «idetur : Amen dieo vobis^ quod nemo virorum
Ulorum qui vocati Jimf , gustabit ceenam meam {Luc
«IV, 24). Cum dicat Scriptura : B^a^tif ^tii loquitur
im auribue audienti$ (£c£/i.xxv, 12), id esiiuteUige»*
tis; sciemes nos nequaquam imperitis, sed eruditis
auribus loqui; pnemissarnm senteniianitn pondus,
alque gravitatem, verborum nostromm exposiliono
exlenoandam minime judicamus. Quo praemlssa in-
vilaiio trahli, ul, coiUempta mandantt snperbiae va*
nitate, Ghristi bumiiiiatem sequantur ; quantum*
canqoe dtviliis, vei deliciis in mundana conversa-^
ttone afflaxerinl, gaudia non amitiHni, sed n|Blant«
Imo vero (excepiis aetemis.bonis, quae nec oculus
vidil, nee aorisaadivii,nec in cor hoininis ascen-
denml qme*praeparavii Deus diiigentibus se) incom-
f arabiliter, aiqiie incflabiiiter mtjorem inveniani in

A divlno famulatu, quam in saecularibus gaudiis po*
Uierunt experiri, jocundilatem , el ddeciationem.
Mon enitt sine jacunditaie sunl, qai dicunt : /n via
teetimomiorum tuorum delectatue fttm, sicul in om.*ii-
bu$ dimtiie (P$aL cxiii , 14). Et : Bottum mihi ies

; ori$ tui^ $uper miUia auri, ei argenii (ibid,^ 7i) Et ;
judicia Domini vera^ jueiificata in $emetip$a : deelde*
rabilia eu^eraurtm^ et lapidem pretiQ$um multum, et
duiciora $uper melet favum (P$ai. xviii, 10, 11). El
alia quae iongiim essei nuinerare. Eos quippe, qui
pro ccelesiibus lerrena, pro sempiternis peritura el
immunda oblectamenta conteinpserunt, non sinii.
Spiritus satictus, qui haec tesiimonia in Scriptiiris
digessit, experles, el iiiexpertos esse barum quai
in divitiis eloquiis significantur deleclationura ; qt.'m

B qvanto majores sint mentts, quam ventris; quantuui
potipres spirituaies, quam carnales, inexperti audiro
possnnt, tntelligere autem, vel nosse, omnino non
possnnt. Noverat auiem Apotolus, qaidicebal : iie"
pletue $um con$olationey euperabundo gaudio in omni
iributatione noetra (// Cor, vii,4). Non dixit, In pro*'
speritate, scd in iribulalione; nec in aiiqua, sed in
omni. Qni si diceret : Gaudeo in iribulatione, roagnum
quid el rem mirandam dixisseu Sl etiam dicerel,
abundo gaudio in tribulatione, rem plas roirandam
proposuisset. Dicendo vero : Superabundo gaudio in
omni tribulatione noetrat excelleatlam gaudii sui ex •
pressius significare non poluil. Quiergo soos hic ila
eonsolatur in omni tribnlatione ipsorum, qoantae eis
consolationis gaudia paravit iiiic, ubi unlla poieril

^ esse tribaialio t Qui eos slc laetificat, et reficit tn
peregrinationis via, quomodo laettticabll eos, et sa*
tiabit io ntemae mansionis patria T Sed de bis ha*
cleuus. Quidam autem prsemisss crenae Dotninicae,
Ruptiaramque invitationem conlenroenles, et san-
clorum gaudia, vel quae hic habcnt, vd qnae in fu-'
turo els prQmissa sunt, aut non credentes, aut ne«
gligenies : juxta quod scriptum esi : Ducunt in
boni$ die$ iifos, et in puncto ad infema de$cendunt
(Job xxi, 13). Qui quia mala sua relinquere no-
luni, si aiiqua forle [)ona opera faciunt, iion sanl
accepta coram Deo ; quia sicut scriplum est, cum
dederii illls Deus tempus poeniteniiae, ipsi abutuntur
eo in superbia, et peccata mulliplicando lA^iaiirtsaiil

j. $ibi iram in die irw^ et revelationie ju$ti judicii Dei
{Bom. II, 5). Tales quando npn ipsi, sed Deas voll

Digitized by

Google

M> BERNAUm CAllTil. I>OiiTARl}.\t PRIORIS I m

iitipunei-e fitietu mailis coiiuii, ef reddere cpt(K) me • a (ur, qnx n Dco sepanutl komiiicui : sciticcl 4|ux rrl

))er Dt!cak)giim proliibeutiir, tvide qnilms A^9i«ly)
itidl : quontam qui lalkt agwnt^ pegmm Dei mm eowM-

fmitur,. id est cfrca uljitus sui diem, sr forle per^
niiuuntur p^^ccata sna conflieri ; juila qiiod dieit
beatus Augustinus : Loq^iuntur, noa tofiftlenr«i^^
Quia non acceptat Deus confessioneui oris, ubf uon
c8i sincera posnilcatid,, et sacfiiioittm contriti corJis
et bumifiati. Nec lantum pcenitcl eos poccassCy qiian-
lum dolent sibi pcccandi iiceullam ablatam esse*.
Ncque possunt, iiisi cuin dolore relinqucre qute ciun
ainore possederunt.Tuncquantumcunque pecuniam,
quasi pro redemptiont itninitB su;e effundant, dura,
tcrribilisquc esi adversus eos illa a Spiritu saiicto
per Salomouem prolata sentenlia : Nen proderunt
divitia indu Mmtsjtnti^ auiemliberabii o nwri^
(Prov. II, i). Dieiii uitbnts dixit lempus quo jam

fuentut^al.y, 21). Perlecia et diligeiitissimc pcr-
scnitata universa Novi ac Veteris Testmnciiti iMgtna,
iHisqiiatii iHts aKqnain veniae flecaritaiein, tcI oeiti-
tudinem prelnktit, qui carnis ct sangtiinis operibBs
dedlti^aiue lempora obitu&mala suanon reliB^ittDiiL
Tune enlth (sfcnt supra dictum est) iiod i|K^ sed
Deus ponit flncm malis eorum. Quod auten m sacris
Kfteris non invenitur, stultissiine praedicalur» d in-
felicissime creditur. Potest autem Dciis, dc quibtts
ei placuerit, facere qitod fecit de evangelieo latmie;
Sed unicum et siligulare esempluBi in cloctrtiia«>
generalem recipi non debet. Ouod ergo incertiim est»

ingruente aegriiiidine necessitas morlis imminet. ^ relinquatur, et quod certititdinis et securitaiis |)le-

Non proderunt attlem, dixit, illts qui justitiam non

sunt operaii. Audiie quaque quam terrtbiltter tali-

bus contemptoribus commiuetur ipsa Sapieotia, id

cst Dei Filius, apud eumdein Salomofiem : Quia,

Miqitil, voeavi, el renuiutiB ; ex:endi manum meam,

€t nottfuitqui atpiceret ; de$pexistii omne eonsilium

meum^ et increpaiiones meas neglexistis ; ego quoque

wi inleriu vestro ridebo , et subsannabo, cum vobis

quod timebath admterit {Prov. i, 24, 26)^ Et adjecit

adbuc de lartbtis loquens : Cwin irruerit repentina

ealamitas , et interil9s quasi tempestas ingruerit :-

tuncinvocabunimefet non exandiam ; mane consur'

gent^ et non invenient me, eo quod exosam kabuerint

diicipliiiam^ei iimorem Domini non susceperint^nec /j

Hcquieverini coniilio Wieo, et dexiraxerint universm

ceireptioni mm. Comedeni ighur fructus vice suw^

suitque consHiis saiurabuntur {ibid., 27-32). Addidit

quoqne. Avenio ^ inqutt, parvulorum interficiet eos,

el prosperiias stultorum perdetiihs. Qoos signlflcavil

noiuitte parvolorum, eosdera exponendo expressit

vDcabuIo siuUorunu Nec de uumero talium porvu-

loiujii excipiunlur, de quibus per Jeremram dietum

esi : Sapiemes suni ut faciam mala, bene nutem fa-

cere netcierunt {Jerem. iv, 22), Ucct Apostolus dicat,

qwxl tapieniia hujus mundi, tiviiitia esi npud Deum

{1 Cor. III, it)). Noliic ergo, obsccramus tos> noliie

eflBci paryeipcis eorum. lllos namque soits sacrae

Sciijvciirw de bac viia securos exlre pronuntiant,

quiaut ntilKs posi b^piisnuiin cotnmissis, aut certe D negligerc. Quod si aHquis vestmin inoveUiradfa*

uum est, teneatur. Ciirriie igitur, currite ad i
rieordem, neseniiatis postea Judicem, currite doosc
dies est, ut noo tenebrjc vos compreliendant. IM^
ecnte enim Domiiio ; Yemi nox, quando nano p9-
test operari (Joan. ix, 4); qui dissituulat cl uegUgit
donec dicatur ei : S/tr/:e, hnc nocie repeient ammam
tuam a te, qnw auiem parasti cujus erumi T (Luc xw
20«) frustra tuiic imploral jam ferienieni, 4|«ein coo-
tempsit prios niisericorditer voeantcm« Qui cnini
nunc ineffabilem prorogal iniserioordiam, ex tutie
no3 novil nisi severanH disidctamque irrogare sen-
lentiam : Esaite (alt vox coslitus emissa) ; cjuie U
Babyione, poputus meuSf ei ne pariiapet eitis deiia^
rum ejtts {Apoc. wiii, 4). £i propbeta : O Sieu^
fuge^ quoi habilas apud fdiam Babglums {Zeiek. it,
7). Nc ergo inter fllios Babylonis inveniamini, et iu*
vpivat vos ruina ejus , ex.Jte, fugite, acceleratc. se*
queutes, et iolis visceribiis pietalis aniplecicaies
consilium Sapientia^, qtio dicit : FUi^ ne intdee c»n^
verti ad Dondnum, neque diferas de die in 4ftMi,s«-
bilo enim veniei ira ejus^ et in iempore vindicies disr
perdei te {Eccli. v, 8. 9). Juxta petitioBem vcstram»
quotidie pro vobis apud Domlnum ijiierc«:dcniea»
ttiine apud vos ipsos, pro vobis ipsis iulerccdiiDtta ;
eertissime scienles' obtlnoisse nos apud DoiniMm
effv'Ctum petitioiiis nostrae, si vos non fueritiainiigis
quam ipse iiiexorabiles*. Si agimus bic caosain ne*^
gotii v.os'.ri, nolite crederc : si aulem veatri, noliio

INirdignos posiiitentias Cructus deletis crimlnlbus,
alla in exltu suo qnae coiiffieantur peccata non ha-
bent, nisi iila de ^uibus dlcit aposiolus Joannes r
Si dixerlmus quia peeeatum non habemus, nos ipsos
sedueimus, eiveriias m nobis non esi{lJoan. i, 8).
Qiiod dicendo^ iiequaqHam atiqira erlmina, sed illsi
tanlum qooiidiana ct levia voiuit significare peccaia,
sine qnibus (qiianiHmcutique sobrie et juste fiTalor)
haec viu non dediicitirr. Onine aoteni crimen est
peccatum, sed n»u dnine peceatum est ciimen. Pec-
cata enim dicimtitr ea, qit» eiiam loquendo , aut
iu)giiando, fnftniu coinmluimus ; qualla p^ i|Uoti-
iii^am cou()E»s$bnem, et Domlhrcam oralionem di-
i^Huniur. Crimina voro nonnlsi illa fravia dkwn-

ciendom quod per nos monet Christus» alio forto
non motb ; euin qul nundum movetur olisecnnHiH
et ei denunUando coram Domino testiiicamur» ot le-
siiflcaiido denuntiamus, ut non prssumat fCTOcaret
vei retardai^e quem Domiuus voeare digiiatnr ; sed
potiiis orel, ut et Ipse trahi mereatur, Semo <
(sieui dieil Veritas) veuii ud nu nisi Paler^ qui t
me, tr4ucerit eum {Joan. vi, 44). Audiat dicenM
sibi Sapientiam : NoH prohibere benefaeera enm q»
poteei ; si tedee^ ii ipse benefac (P»9« ni, 27) S^
t09 et spohsn dicunl : Veni ; ot quisqiiani aoJet di-
cei^ : Noli ? Cai Ctn*islus non pmiiisit diem craslt-
num, quisquain sudet suptnileffv «sifttie od awMNU
al<enim r Cbristus eniin dieit : Omiem fmi fnga testru

Digitized by

Google

m RPISTOLiE

kiemf, «el Mhato (iTn/lfr. ixiv, 20) : cl qttlssnasn /^
4licii ; Mccuui potcns fugcre anno secuniio vcl (cr-
»io t Cujus autcBi cor Chrisuts movii uiodis omiii-
busy (ict operam, ui qui non cst motus moveatur,
aut paruin inotus confinnclur. Alioquiu auiliat non
iilum revocautein, sed Christum diccntem : Si ocii-
iu$ tuu$ tcondaiizat /e, eme f wm, ei projice abt te.
Sonum /tM esi cum uno oculo ad vUam inlrare^ quam
tiuoeoiuloshabeiilen mitti ingeheunam ignis^MaUh.
XVIII, 9). lilcm do manu diiit, et dc jiede. Quidaui
ilum eoSy quos Ctirfstus vocat, qiiasi consiilendo
vevocant , tcI rctardant ; incaute quidcm et siin-
l»licttci', sed tanieo non innoccnier agunt partes
«tiaboli contra Cliristuin. Scinius pierusque qui, rc*
lictis omnibiis* ad serviendum Dco se contiilenint :
uonnullos etisim qut idipsum se in proxiuio facturos B
voveruoti haiic a Domiiio cousolationem ardentis-
9im6 exspectare, ec dcsiderantissime flngiiare, ut
Biostro et instituantur exemplo, ei emdiantur elo-
4]uto, et fukiantur consilio. Obsecramus vo», si estis
obliti vestri, iniseremini illorum; necnon et mul-
K«ruin,qulbus exetnplo,^ et imitatione vesira januam
pielatis snse aperire paratus est Dominus. Alioqoin
iros vidcriiis quam rationem de talento, qiiod ha-
ctcnus rcconditnm in terra tenuistis, sitis Domtno
reddititri, Jantjam ccoe venturo. Haec qnx non hi
cloctis humans sapicntiac verbiSi sed in docirina
Spirittts, proutdonare ipse dignatus est, calatno pcr-
eiirrcnte cxaravinuis, facidt Dominus ita in cordibiis
vesiris operaii ; ut in proximo et nos de eflectu in- ^
tcfitionis iiostne graiias ei agamus, et uterque ve-
slrura sincera pietaie eorani ipso dicere mereatur :
Cogitavi vias meaSf el converti pedet meoi in testimo»
uirt lua {Psal, Gxviii, 59), et : Ab omni via maia
prohibuijpedes meo$, ut custodiam verba tua {ibid.^
iOl). Valete.

EP1S1 OLA If.

AD HONULES DE LUODCJNO.

Uortatur iltat ad cape$$endam magno ammOf quam
reeent $us€eperant, sirictiorem *disciptinam,

Pebnardos Porlarum prior vocatus , ei qui cum eo
ftunt fratres, venerandis, et in Christo charissiinis
sororibus. abbatissse Liigitunensl, et aliis s:tnctiino-
ntalibiis sub ejus regimine Cbristo servientibus, de-
votissiinani in Domino salutem. j)

Gratlas agiinus Dco» qiiod tandem vobis donare
dignaius est, ut sub reguiari disciplina religiose et
saiictc viverciis. De hocgralia: Dci circa vos bencncio
angcii gralulanlur, sancti l^etantur, Ecclesia Chrisii
gioriatur et exsultat. Jam ipse Chrisius coroiiain vobis
praeparavit in coelis,quia, ipso donautc,munduiii et dia-
bolum vicistis. Mundiim namqiie vicislis, quia quain-
vis adhncin mundo sitis, jam tainen pcr Dci gr.itiam
de mundo uon cstis. Apostolis cuiin Dixit Chiistus ct
cuin apostolis, vobis : De mundo non estis^ sed ego etegi
vosde mundo {Joan, xv, 19). De inundo eniin sunt
qiii inundum diligunl, ct sccundum niundi conciipis-
ccntias vivunt. Diahuluiu autcin vicistis , quia arma
iu quibus conlidebai abstuJistis : fujieodo op|)orlU'

TttES.

8M

nitatcm peceandi, quain iKe pnrparat omnibus qitos
seducere potcst ; ct laqitcos quos vobis tcndobat
disrupistis. Nou aulcm vos, scd ilic, cui gratiaa
agentcs, dicltis : Dirupisti vincula mea^ tibi sacri*
ficabo hostiam laudi$ {Psat. cxv, 17). Et dc qno
iteruin dicitis : Abscondit me in tabcrnaculo svo, in
die malorum protexit me, in abscondito tabernacuti
sui {PsaL xxvi, 5). Ipsa quoque gloriosissima Dci
geiiitrix Maria, jain pro vobis intercedil, ct gaudel
vos itt Dumero sanctarum ccmputari fcminaruu). A
modo Ecclesia Christi, quae de vestra inordinaia
conversatione prius dchonestabator , veslris apud
Dcum orationibus adjuvabitur, et quantum priua
contrisiabatur de vestra irrcligione, tantuin gloria"
bitur, et Ixtabitur de vesira emendatione. Cum
ergo et angeiis in ccelo, et hominibus in terra gau-
diuin sit de vestra convcrsatione ; quanium vos de-
beiis do propria salule gau lere ? qnanuis Deo gra-
lias agere pro vestra liljeratione ? Devotissiine
namqiie dicere debetis iUiid quod in psalmo ca-
nitur : Confilebor tibi^ Domine Deus meus, et glo^
ri/icabo nomen tuum in asternum. Quia mtseri-
eordia tua magna e$t super me, et erutsti ttmmam
meam ex inferno inferiori (P$aL lxxxv, ii 13). Hoc
autem scitote, multum cxpedire vobls, et salotare
esse, ut bonuin quod ccepistis, cum hilariuteet gau-
dio faciails. Sic enim opus bonum dclwre fieri docel
Apostoliis, diccns : iion ex /n«/f/m, aut exneeesir/afe,
hitarem ewim datorem diligit Deu$ {II Cor. ix, 7).
Unde in Psalino : Servite Domino in l(etitia {Psid»
xcix, 2). Qiiod sirortcaliquaeexvobis adhiic tri8le&
stnt de hac sancta, ct Deo placfta, qux eis facta est,
violentia, vos quas prudentiores, et meltores estis,
debetis eas in Yerbo Dei consolari , et Iniimare cis
quod sancla Scriptura dicit : Sieiil linea ves/tmen/o,
et vermi$ ligno, ita lri$titia nocet cordi (Prov, xxv,
20). Dicit etiam Apostolus : Quai $ecundum Deum
tri$titia est, pcsnitentiam in salutem sfabitem operatur^
$a:cuti vero lri$tilia mortem operalur {II Cor. vn, 10).
Debetis eiiam pro eis orare, et eas ad orandum invi-^
tare, ul per gratiam Dei, nccessitatem converlant ia
vohiiitatem. Et sicut bcatusliieronymus docet(epist«
10 ad Furiam), faciant de necessitate virtutem. Roo
proeissi vos« et 111» pro se instanler oraveriiit„
charitas Dei per Spiriiiim sanclum diffundelur iii
cordibus earum , et tunc veraciter dicent : Vtauk
mandatorum tuorum cactirri, cum dilatasti cinr meuv\
{P$ttl, cxviii, 31). Trislitia enim in corde facit an-.
gusttas, ut bouuin opus oneri sit et uedio. Chariiaa
autein diiatet cor, utopusbonum cum hilaritale, et
sine diiriciiUate fiat.Omnes quoquecommuniter facite
quod dicit Aposlolus : Uutier ianupta, el virgo^ cogi-^
tat qux $unt Dvmini^ ut $it$ancta corpore ac $pirilu
(i Cor. VII, 34). Corporc sancta est onu! Iiabct cor^
pus immaculatum. Spiritu sancta est, qux cogiundo
ca quae Domlni sunt, servat cor ab tmmundis» et
iileccbrosis cogitationibus inundum , unde iliud :
Om;tt cu$todia serva cor tuum^ qujuiam ex ip$o vita
procedit {Prov. ]v/i3). Cor autom ita bene cnstedi-

Digitized by

Google

m

BERNARDl CAUTIl. rOUTARUM PRIORIS l

m

Uir, si sanciis scmpercogiialionibiis, qnanlum neri A Q«ian<1o auiem de hac tila exibiiis* liberalaeab adcr'

polesl, occupaluni leiieafur : juxla quoil lcgilur:Cu
yiatio $aucta servabit te {Prov. ii, H sec. LXX). Hoc
auicin vigilaiiler, et studiose facere debclis, inoilo
per oralioucin, niodo per sanclain nieditationein »
aliquaiido per inaiiuuin in silentio operationem, di-
ceute Apostolo : Qui non vult operari , non mandu-
ifit (U Thess. 111, 10). Sa^pe vero per psabnodiani
cordibus et vocibus consouan*i->us; sicul idein Apo-
stolui docet : Cauiantes^ et psalleniesin cordibvs ve»
itris Donilno (Eph. v, 19). Qu« licel oinnia studio-
sissime faciatis, impossibile lamen est ul pravis
omnino suggesiionibus careaiis. Tribus autem modis
peccalum perpelraiur : suggestione, qux flt a dia*
bolo per cogiiationem ; deleciatione, qux fit per car-
nem, eodem diabolo inflamuiante concupiscentiam ;
consensu, qui flt per aninium. Sed nuUum esl peri-
culuro, nuUum est omnino pcccatum, si cogitalioues,
inuscarum inore, imporiune irruenies, Insunler abi-
gat animus, super cuslodiam sui vigilanler excubias
ageiM. Si aulem mens dormitat, el passlm quasbbet
iinmuDdas,et noxias cogitationes non solum ingredi,
sed etiam moram iii animo facere permittit, incre-
pat nos sermo divinus per Propbetam : Usquequo
morabuntur in te cogitationes no^ce f {Jer. iy, ii.) Si
auiero post pravam suggesiionem per nimiam negii-
gentiam» delectatio» sive concupiscentia mota fuerit,
tunc saltein cxpergiscatur animus, et per invocatio-
nem nominis Ghristi ignem exciutum exstinguendo.

iiis criicialibus impiorum, perfrueroini aetema fcli-
ciiate justoruin, et videbitis Regcm in decore suo,
in quein desideranl angeli prospicere Audiie Domi-
iiuin in Evangelio dicentein : Vigilate omtn tempore
oranteSf ut mereamini fugere mala quce reniura sunt
in novissimit diebus^ et stare anie Filium homims
(Luc. XXI, 36). Et Apostolus : Non sunt cotidignapa*-
sionesltujustemporist adjnturam gloriata qnat rtvelabi^
turin noliis(Rom, viii.lS). llcccogitaie.biec assidua
nicditatioi.e reciiile: ei nibil laboriosum, iiibil onir.H
suui aesliuiabitis, quo possiiis ignis acternl suppl c a
evadere, ei beatitudiiiis aeternae prxmia obtiiiere.
EPiSTOLA 111.

AD RAINALBUIl INCLDSCH.

^ Qualiter coram Domino sil vivendum^

BfiRNARDus Portaruin Prior vocatus» RAiiuu>olrao
tri iiicluso, iu saiiclo proposito viriliter agere.

Rem quidein boncstam, sed cui forle Xustain pos-
semus excusalioiiem obtendere, postulas; ui quali-
tcr tibl coram Dumino viveadum sit, scripto digeru-
mus. Sed nemagisvideainur cbaritati defuisse qaam
rationabililer excusasse, non quidero proui ezpedit,
sed sicut cbaritas suggerit, tux pctitloni salisiacefe
aggredimur» Gomnioneri autein tevolamus» dosdc-
quaquam fixam tibi et certam vivendi regolam sta»
luere ; sed qua> coinpeudiosa vidcntur» ex his qi»
ecclesiastica religio observare consoevity Ubi brevlier
insinuare. Siquae vero dixerimus, qiiae vel dura ni-

hostes, jam intra januam admissos • viriliter resi- ^ nii$ videautur, vel ievia ;tuum erit velduraievioribiis

stendo excludat, ne et ipse (quod absit) per peccati

consensum captivus trabatur, vel etiam perimauir.

Si vcro post delectationem sequatur consensus, ut

sciiicet, quod caro conciipiscit, aiiimus deceruatesse

fuciendum, jaro omnino peccatnm impuiatur, etiamsi

non subsequatur factum : quoniam rea icnciur,

ciiam sine opere malo volunias mala. Sicut euim

bonam ToliinUtem reputatDeus bomini ad juslitiau),

etiamsi non babeat facultatem bene operandi, iia

yoluntatem malam reputat ad peccatum, quamvis

non babeat opportunilatem peccandi. Haec de corJis

pustodia breviier diximus, ut intelligatis qualitcr

jnxta apostolicum , quod supra diximus, testimoninm,

lion tanlum corporis, sed et mentis sanctimoniam

lemperare, vel lcvia robustioribus mutare; prout
Dominus yoluntutem tibi dederit pariter, el facult^*
tem : servata tamen ubique (quod muliom mone»
mus) discretioiie, quae etad profeUum, el ad perse-
verantiam religionis plurimum valere dignoscitur.
1 icipientes eniin, quoi novitios vocant, plerumque
majora viribus aggressi (eo quod fervorem eoruoi
solcat indiscretio comitari) aut, quod graviter do-
lendiim est, perseverantiam perdunt; aul gravein
corporis, quanJoque vero et mentis invalitudiiiem
incurrenies, ad leviora, et nimis remissa qiis omLi«
no reliquisse debucrant, redire compelluiitur.

De silentio. —His igitur prxmissis, de sileulio
prius dicamus. Hoc oinniho tibi obscrvandum v.de^

scctari deleatis. Quain qiianto studiosius secutae D tur, ut a Coinptetorio usque ad Primam aestivo tem-

lueriiis, tanto magis Christo Domino» cui despon-
satae esiis placebitis, et ab ipso audire merebimiiii
itlud, quod legitur in Cantico canticorum : Ecce^ tu
pulchra es, amtca mea, ecce tu pulchra es. Oeuli tui
eolumbarum (Cant, i,ii). Bis dUit, pulcbra; piiU
chra scilicct inierius et pulcbra exterius; pulcbra
interius per cordts puritatem, et pulcbra exterlus
per vtlai integritaiem. Item pulcbra interius pcr bo-
nam intentiouem; eipulcbra exterius per bonam
operatioiicm. Pulchra interius per bonam volunta-
teirt , piilchra exterius per sanctam conversalionem.
Oculi tuiy inquit, cotumbarum, quia more columba-
rum, qnarum natura simplex cst, ct siiie felle, nibil
vldent oculi tui quud animus male concupiscat.

pore, liieinali vcro teinporc, usque ad Tertiara silen-
tium teneas. Cum enim semper (qoantum res ipsa
permittit) silcntium captare et sectari debeas, tast*
xime noctu non est violandum , nisl vehemens ne-
cessilas compcllat, ut paucis vcrbis, et cuin modestia
prolatis, res necessaria significetur. Otiosa vero
verba, ei nullius utilitatis pondus babentia, non so-
lum non debes aliquando loqui, sed nec ab aliqtiii
andire. Nullus tibi fabulas, vel scurrilitates, uullus
nimores exterlorum negotiorum audeat referre. U
tud tantum audi libenter, iinde Deo gralias ag»?, si
beneflcia divina sunt, vel unde coram Deo precei
effundas, si tristia sint vel adversa. Omnis qui «d n
vcnit, vel a te bona audiaf , vel tibl !)ona dicat, Sf

Digitized by

Google

S9;> EPISTOUS

Tero religiosi vd crudili viri le visiUnt, paraiior 4
•eiQper eslo boiia ab eis audire quain dicere. Ilaec
sl obaervare sludueris, non impedienl devoiionem
cordis lui pbanlasmaia vaiiiialum, in psalmodla e( in
oratione. Quanta vero necessiias ba^c observandi
tibi incumbat, his testimoniis Scripturanim sancta*
ruin adverte. Dominus in Evangelio dicit : Omne
verbum oltosum quod loculi fuerint homines, rediient
rationem de eo in die judicii (Mauh. xii , 30). Ilein
scriptum est : In muUiloquio non effugies peccaium
(Prov, X, i9), et: Vir linguosus uon dirigetur interra
{Psal. cxtxix, it): et monet vita in manibus linguas
(Prov. xviii, f f ). Fac igitur quod dicis in psalnio :
Pixi, custodiam vias mea$, ut non delinquam in lin»
gua mea; posui ori meo custodiam (PsaL xxxviii,
%S) : ubi et sequilur : Obmului, et siiui a bonie B
(Ibid.f^), Si ergo juxta Propbetam , debes propier
gravitatem siientii, aliquando silere etiam a boiiis,
quam longe debent a te esse qnae bona non sunt?

Contra otiositatem. -^^unc de occupalioni? spiri:
(Qatium vel corporalium operum prosequaniur. Quo-
Diam constans est otiositatem inimicam essc aniiiix,
et Apostoliis dicit : Qui non operatur^ nec mandacet
[U Thess* III, 10), oportel ut aliquo spiritali opcre
occupaium te omni tempore quo vigilaveris teniaior
inveniat. Congruum etiam nobis videtur, u( juxta
eomdem Apostolum, ucundum ordinem (1 Cor. xiv,
40), haec eadem opera tua distinguas. Malutinum
i^itur (empiis, usque ad Terliam in hieme, ia aestate
vero usque ad Primani spiritualibus exercitiis im- ^
penile. SpirilualiaverooperaappellainuSiOrationem,
sacrnm lectionetn, sunctam meditationem, et psal-
modiam. P<sr reHquum autcm tempus dtci, usquc ad
Vesperas, aliquo uiili opere manuum occupatus esio;
ita ut brevi bus orationibus illud interrumpas* Post
Tesperas aiitem spirilualibus operibus vacare, scd
et tunc, qtianium poteris, silentio operam dare iiie-
mcnto. Posl Complclorium vero, quieti membra
dare non differas. Diebus festis maxime debes spiri-
tualibus studiis operain dare, prout tibi Dominus in
eis fervorem, et gratiam praestare dignabitur. Nove-
ris (anien melius esse ad aliquod opus manuum vi«
Cissiin recurrerc, quamdorniiuindolecdoniiiisistere,
et ex prulixitate leciionis laedium iiicurrere : ut
pr^curso aliquo opere, grala vicissitudine rursus ad p
orationem vel lectionem ferveutior consurgas. Tale
autem opus tunc facito, quod quiete, et sine sonilu
possit fleri, ne turba indiscreta scandaluin suinat.
Cave autem ne unquam eam soHicitudinem circa
opus aliquod corporale habeas, qure te (ardum, vel
tepidum faciat ad orationem, vel, ad caHera qusp
spirilualiter sunt farienda. Nou eniin corporalia
exerciiia spiritualibus praeferenda, sed mulio excel-
lentius spiriiualia sunt corporalibiis anteponenda.
Qoae corporaliier facies, soo tempore strenue, et im-
pigre fiant. Absit autem ut tuum fervorem, vel de<-
votionem quae circa spiritualia debes babere, sui
cura vel sollicitudine impediant. Nihil solliciti siiis^

(1) Coig^a, Gallis coutsin, ex Teutoiiico fiusseu^

TRES. m

ait Apostolus, 4ed iu omni oratione : et obuerations
cum gratiarum actione^ petitiones vestras innotescani
apud Deum (Piiil. iv, 6). Ejiisdem quoque Apostoli
auctorilate : Corporalis exercitatio ad modicum pro-
dest ; pietasautemad omnia est utilis (I Tim, iv^ 8).

De pretio operum, — Dc predoopenim (uorun- qiiac
tibi necessaria erunt ad con(inua(ionem operis (ui
comparabis, quae vero supei-crun(, in bis qiiae tibi
necessaria erunt ad vestitum cxpeiides. Nec ab alio
expeiisam iii vestibus accipere curcs, si tibi eas de
opere tuosufficienlcr potcriscompararc. Nam victum
sclmus te de inonastcrio habere. His vero qiiae supra
dicta sun( exccpds cavc(o omnino, et aboniitiabile
ducito, aliquid tibi quasi proprium recondere, vcl
reliiierc. Sed quidquid tibi post expensam quae no*
cessaria est ad vestes, et ad praeparatiGnciu operis
tui supererit ; vel de bis qux tibi forte ab aliquibus
servis Dei dabuiitiir, vcl de pretio opeinim tuorum»
conlinuo (prout tibi vidcbiiur) necessi(a(ibus iiidi-
genlium impende ; u(, jux(a A|)OS(oIuni, op^rant/oma*
uibus iuis quod bonum esl, habeas unde tribuas ne*
cessitaiem paticnti (Epties. iv, 28). Quod si aliquaii-
do (ibi vull aliquis dare quod necessarium non ba^
beas, memento scriptum esse : Beatius magis e$t
dare quam accipere (Act. xx, 15). Absit enim ut alt-
qua vel levi cupiditate mcntcm tuam maculcs, et
gratiam illiiis , qui te vocavit , a te repellas , vel
retinendo, vel concupiscendo qiiod neccssarium iion
habes; qui non solum raundo, et universis concupi-
scentiis ejus abrenuntiasli , sed etiam tenieiipsum
abnegasti, ut crucem tuani post Jesum portando, ad
ejus promissa pervenias.

Qtft^tfs trf(t6tii ti/€n(ftfm.— Dc vestitu vero |(a
nobis vide(ur, quod a lineis vesiibus omnino absti-
nere possis et debcas, et laneis, atque pelliciis in-
duuientis con(en(uscsse. Quod si (ibi ita placuerit,
habe pro camisiis duabus duas tunicas. Csiligarum
duo pariavel tria, proptcr hiemalia frigora. Pcdu-
lia quae suflician(. PeHiciam unam, au( duas, si ne-
cessaria8judicabis,et pelles, et cappam. Ad lectum
habe(o s(ramen, fiUrum, coopcr(orium de grossis
ovium pellibus rusdco panno cooper(um, vel co«
tum (t),i»ulvinum,adcaput. Ilabeqiioque duasaous,
filum, ct forfices, ethiijusmodi suppelleciilcm quain
(ibi videbis csse necessariam, ne cogaris (alla pe-
(endo ab aliis, silenlium rumpcre, vcl indigenliam
padendo 8oUici(udincm haberc. Vide(ure(ianinobi8,
quod canonicalem habi(um, quando praescns erit
episcopus, accipcre debeas, u( non soliini locus, sed
e( habitus commonefaciat te ad sobrie et pie vivcn-
dum corain illo qui absconditorum e5( cognitor.

Qttomodo jejunandum.—De abs(inen(ia veljeju-
niis i(a accipc. Dicit quidem Apostolus : Casiigo
corpus meum, ei in serviiutem redigo (1 Cor. ix, 27).
E( i(erum ; Qui autem iunt Christi, carnem suam
crucifixerunl cum vitiis et concupiscentiis (Gal. v,
i4). Sed quoniam bujusroodi babi(a(io, quam Dco
inspiran(e elegisti , solet sanluti capilis propter

Digitized by

Google

893

BERNAHM CARTII. FOUTARUM PRtORS 1

ncrcm indnsuin obnssc, (p:oJ cl crcbi^a jcjunia fa- A rcdeas. Tunc aulem, sicul supra diximDS, spiritoai;.

ccre nosctrntur; non arbitraniur tibi expcdire quod
magnum absliucnii;e rigorem assumas* Igitur satis
esse credimus, ut sexta ferin seniel reficias, pcr to-
lum annum : abttinendo quidcm a vino, sed pulmen-
tuni snmendo ; nisi festi dies, vcl octavae sacrarum
ludcmnitarttm Natalis Domini, Pasclise ct Pcnteco-
s:cs occurrcrini, vel sanguinem miuiieris, vel forte
.icgrotus fuerls. Qumi sl quarla foria eadem abstinen-
tia llbi iranslgeuKa videainr, nibil uherius adilen-
<!am censemus. Jcjitnia enim in pane et aqua, ea
qiamsn-mi dixiinuscausa, non arbiiramur tibiesse
ommoda : ntsi forle Yldeatur tlbi sic esse transi-
geudas vigilias harum solemniiatum, Natalis Doinlnl,
Pascliar» Peniecostes, Ascensionis et S. ioannis Ba-
piisti* , Pctri ei Pauli apostoloruin, A&suniptinnis B
beatx MaKue, ctOmnium Sanctorum. Reliqiium vcro
Umpus lotlus annl, more monacboriim libi trans-
igeudum pulamus; ut s. ilicet» ab Idibus Septcuibris
iisque ad Pnscba scmel comedas ; a Pascha vero us-
que ad easdem Idits bis reficias. Vinum quoqnc ad
mcRSuram moiiacborum, sed nunquam purum bi-
bcndo, ei cxteia, quae tibi ab eis nilnistrabuntur ,
Gum gratiaruin aciione percipiendo : excepto quod
a cariiibiis ct sanguine (nlsi quando xgrotaveris)
libi abstlncnduin putamus. illud aulem Evangelicum
oportct te in rcfectione scmper attendere, quod Do-
ininus ail : Atlendite ne gravenlur eorda vestra in
craputa ei cbrklate {Lnr. xxi , 5i). El qtiod alt Apo-
stolus : Carni$ curam ne (eceriiii in desideriit (Hom,
X1II, 14). Blediocrem enim cibuin et potum, et me- ^
fliocrem somnum, et aniinao, ct corpori salubcrri-
iiium csse, ci ad inundiiiam cordis, etcarnis pluri-
mum prodessc noiissiinuni est. Ilanc tu mediocrita-
tem sectari memento, iia ut eamdem, quanlum
Domino adjurante poteris , mensuram refectionis
8cmper scrvando, neque in vilioribus cibis aliqntd
iiaturali necessilati substrabas, neque in lautioribus
ot accuraiioribus, pltis soliio, vel plusquam naturas
Kjlis csl, coiictipiscentius cariiis indulgeas. HiB«; tetn-
pcniutla victus, ct Deo erit acceptior, et ad muiidi-
tiam cariiis pariler et coi*dis ulilior, et corpori salu-
Irior, qunin si robusliora )cjunia seclando, post*
modiiin indiscreta saturitate jejunium compensares.

bus studiis, uoii soinno debes operam dare. Raro
enim qiii studiosi sunt in spiritalibus, taU lemporc,
nisi forte minutionis causa dormire solenL Qiiod si
aliquando proiluctior bora superessei usque ad h-
ccm, et dormiendum tibi puiares, orationem soliiant,
si somno nimisgravatus non esses, deberes priss
Hicere; et postea, si itaoporteret» panli^r sommin
gustare. Si autem libros necessarios ad DochirnQm
oiiicium iion haberes (quos taroen tibi defotarus imni
arbitramur), deberes vel inte, vel circa auroraa,
ad orationem, el ad aliquid aiiud sptrilualiter ageii-
diim exsurgere. In aestate quoque, quod pene oUill
ftterarous, debes post meridiem» slcut et roonachi,
dormire.

De oratione communi, — Orationi iDstaDlissiiDe ,
et iiltentissime Intendere memineris. Ab bac niilla
iinquam sollicitudo, nuUa aegritudo, vel molestia le
revocet. Ora autem non pro tua, sed et pro omniam
fldelium vivonim , nasciturorum , ei defunciomia
snlute, et pro eis quoruro solatio susteotaris, simul
et pro nobis. Tunc fretus Spirilus sancti auidio, qc\
docet orare sanctos gemitibus inenarrabUibu$ {Rm.
vtn, 2Gj, jiixta Dominicam exliortationeiu ; intra in
ciibiculum cordis tui, et clauso ostio pectoris coutra
vanilates, et immundas cogitationes, quibus hoslis
Irruinpere niiilur, ora Patrcm tuum iu abscoo-
dito. Omni liolra, quantum Domino prxstante po-
tcris , sed tunc pnecipue, omni custodia serva cor
ttium.

(Jt menlii el lingua: coneordia 9iL — Cum aulem
stctcris coram Domino ad psallcndum, omne sttK
dium,omnein vigilanliain adtiib^*, nl mens cuni lin-i
giia conveniat; ut facias qttod ait Aposlolus: C«n*
taniei et \naUentei in cordtbm veitri» Domiuo (Eph.
v, 19) ; et qitod dc se dicebat : Piallam el mentc
(/ Cor. XI v, 15), Eiquod sliI : Pialtile taptenter
{Pial. XLVi, 8), el : /n contpectu angetorum ptallam
tibi {Piol. cxxxvii, 1). Ilxc facicndo, infundeoie
Spiritu saiicto rorein suavitatis suae plerumque noia
propbetiain vcl verba ab alio dictata proinere, sed
ipsa verba devotissimx oratioois coram Deo fundeie
tibi videberis.

De tempore malutino. — Post psalinodiam, tcI

De divino Officlo. — In Oflicio divino usuin cleri- || oratioiiem, matutino maxinie lempore meditare

ctH-uin sequaris ; unde iion babes iiccesse itt scriba-
inus tibi. Ut atitcni obscrves batic distinctionein
temporis in codcni divliio Oirtcio pcrsulvendo, qtian-
tam poleris dillgciirtam adbibe : ut sciliccl, vel ad
galluritm caiitutn, vcl ad siguum nionncbnruin,veI
ad assiimaiionrm tiiain tnrncmpore surgas. Ut aKa-
londis Octobi*is usqtic ad Pasclia aiite atirorain ; a
Pasrha vero usque ad pra^dictas Kalcndas, patilo
postaurorara nocturnum Oificium finias. Primam
caiitabis in bieme« luccscenle nurora : Tcrtiam,
orienlc sole, sextani vero et Nonaro, Yesperas et
Cumpletorium ad signutn raonachorum. Si pnescri-
ptnm tempus surgendi ad nociurnum oificium potcris
<il>scrvare, ad lcclum maiulitium h'>ris nuuquam

lege Dei, proutipse gratiam tibi dederit: et quid tibi
pnccipiat Doininus, qualitcr illud iinpleas, in sc-
crclo cordis tui scrutarc : et ad regulam divinoruia
mandatorum, et ad exempiar sanctoram Patruiu,
fortiiudinem cordis tui et morum tuonim dirigc
Idem si quando in lecto dorinire noii poleris, facerr
siude sine inierntissione, quod moiiet Scriplura,
quod et paulo ante commemoraviroiib : Oinjh, inquit,
cutlodia ierva cor tuum , ^iioniaiii ex ipto tita ptoce
dii (IVoD. IV, 23). Resenim insl^ibllis est Immatias
aniinus, et iiisi semper, quantom Dominai adjuvare
dlgnatur, satictis meditatioiHbus occupatas magno
Mttdio tencatnr ; poslqnam defluxit per v anilaies, c»
im"^Hndiltas. quas icnlator snggcrcrc, et IngcreK

Digitized by VjOOQIC

S97 EnSTOLi£

non cetsat, non facile in oratione vel psalniodia A
devotus invenitur»

Deleciione. — Ad leetionem quoque devoius« ei
eum spiritali desiderio accede, ut vel aliquid Ibi
audias quod io exemplum tuae conversaiionis tra«
bas; vel prout Dominus tibi dispensare dignabiiur,
dulcedine divinorum eloquiorum, et mysterionnn
reficlaris. Hoc studio, hac iiitentione lege vicissiia
omnes quas poteris habere divinas Scripiuras, non
auiem ui scientia inOeris, sed ut charilaie xdifice-
ris. Quas vero Scriptnras intellectn non penetrabis«
humiliter lanquam divina secreia venerare : ei pie
diirer inielligentiam» donec intres in sancluarium
Dci» intelligas in novissima. Pro his autcm qux in*
icllexeris» auclori muneris humililer graiias age.
Libris qui tibi accommodabuntur oninem diligentiam Q
ndhibe, ne vel fumo vel pulvere. vel alia quallbci
sorde maculcnlur.

De moteilia eorjmh. — Si quanno corporis mo-
lcsliam aut a^griludinem suslinueris, autab nliquo
furte, vel verbo vcl r..clo Ixsus fuerls, meminisse
debcs passionum el injuriarum Cbrisli. Anguslias
qiias Domino disponente lolerabis, non solum paticn •
ier siisline, verum etiain gralias age illi, qui flagellat
omnem filium quem recipil, si tibi dignatur flagella
paiemae pietatis impeudere. In his vero quae a pro*
xiinis paiieris, non reddas malum pro roalo, vcl
malcdictum pro malediclo, sed e contrario, non
▼crbo tenus lantum, sed corde intimo, et placito
l>enedicas, et pro calumnianiibus et pcrsequeniibus
ores, ul sis filius Palris lui,qui iiicoclis cst. Hiijus* C
inodt ab homine Injurias licel niiUas aui rarns te
passurum arbitremur; si quid lamen (prout suiit
humana) contigeril, volomus pectiis tuum adversus
hiyusroodi immune fore. Sed neque libi ipsi irasca-
ris, quod quibusdam iiidiscretis solet cvcnire, diiin
aliquam diflicultatein in aliquoopere facicndo p:i-
tiuntur.

ImpedimetUa orationit. — Solent etiam qtii soli
coniinorantur, ad semetipsos lurbari, ei quamdani
nelMilam trisiitne agente diabolo eonlrabere. Novit
ciiim bostis invoteratns, diversis generibus nocendi,
orjtiones aervorum Dei, et sancta eorum studia im-
pedire. llle modo tristitiam vel iram irrationabilcin,
niodo elatlonem superbiac , modo memoriam alicn-
ius injuriae, modo vanam eorum qm aliquando vel ^
dicta. vei facta, vel facienda sunt recordationem,
modo iminondas cogitationes, modo laporem aiii»
mi vel torporem somni nititur ingcrere, ut a saneta
iuteniione animum possit avertere, vel impedirc.
Quod si in minoribus sentH sibi non resisti, migora
continuo tentationum vincula ncciil. Mavull enim
sopplaniare f|iiain iuipedtre. Quos vero supplantaro
nao polest, iinpe^iK (quantum praevaiei) non cessat.
Sed fiMit eH Deus^ aii Apostolus, qui non paiieiur
vet ietuuriinpra id quod pole$li$t $ed faciei cum ien»
iaiiooe proteniumf ut poi$iiit $u$linere (7 Cor.ii,^ 13).
Tum vero adversus bsc, et onuua omiiiuo lcnialio-
Miin fonera, adversus qiioqiie noeturnas illusiQncs,

TRES. 898

virtute oralionis armare, el clypcum illum arripe do
quo aii Apostolus : In omwlu$ $umente$ $cutum fidet^
in quo po$$iti$ omnia tela nequi$$imi ignila exsiiu'
ffuere (Eph. vi, 16), eic. Sincorus eniin amor, eifcr-
vens fides crucis Ghristi, nniversa machinamenta
inimici irrita facit : et effusa cum lacrymis oraiio,
omiie genus tentalionis siiperat, et rcpellit.

De humilitate. -^ flxc sunt spirilualia inslrumcnla
ct certamina mililis tiisD coram I\egc, cui ccBpisti
militare. Scirc nnmqiie debes ob hoc te clausi::u
csse corpore, et ab exieriuribus curis separatum,
ul corde possis ad isla vacare. Corain hominibiis
magnus haberis, quia reclusus diceris : sed nisi is!a
omni studio coram Dco, omnique vlgilaiitia exse-
qiiaris, niagnuscsse miniine poleris. Naiu homines
sola exleriora advertunt : dc inleriorihus autem
judicabit Aliissimus. Uhi vero le niinus ad hac
exempla siifliccre vidchis, indevolionem ci iinperfe*
ctionem luam corain Dco huiniliter confitendo, aiixi-
liuin grati:e ipsius omui devolione expostula, qui di-
cit : Sineme nihil potetti$ faeere {Joan, xv, 5). Ne-
cesse est cniiuui sivpe icpiduin, sa^pd iorpi:!iini ic
Invenias. Ob boc igitur illiiisgratla ad lcnipiis bo'
subtrahil, ut dc illiiis auxilio confiilas, noii dc lti:i
virtnle proisumas. Sic Paler clcnicntissimns novii
superhiaio humiliiaie snnarc. Nisieniin illealiquan-
do graliam suam subtraheret, elata mens huinnna«
et se sibi ad jusliiiam suflicore crcdens, in superliafu
gravius ruerct. Sed sic illc dcseril claiuin, ut cle-
mentiori gralia redeat ad huniiliaium : sic dormit
in tempcsiate, ul cxcilatiis prccibus, inipcrei veiuis
ctmari, et faciat tranquillitatcm magnam. Pleiiissi-
lue te docebunt Scriptiirx, oinnium virtutum cusio-
dem esse humilitatem, et omnem virtiiiem sine h: c
viduain et iufirmam esse, iino nec virtuiem esse.
Jejunanti tibi, oranli, psallenll, non deerunt invisi-
biles inimici, applaudentes tibi, el dicentes : Eugo,
euge, quis libi similis? quis ila placct Dco? 0 st
scirent bomines sanctitatem tuam ! Quibus tu con*
tinuoiu corde tuoprophelica voce responde ; Ferant
confettim confutionem $uam, qui dicunt mihi Euge^
Euge (P$aL xxxix, 1G). Etadde : Ego enim mendi^
Ctti 9um eipauper(ibid.^ 18). Ilevera enim quantiim-
ennqnc de ttrlute in viriutein ambulando proficias,
egcnus eris semper ct patiper, ncc pleiiam dc invh'
sibiii hosta poteris obtinerf vicioriam : donec ad
illuro pervenias, cui dicil : Adimptebie me ia^iitia
cnm miin ffie (P$ai. av, ii), et $ntiaborcum appa^
ruerit gioria(na{P$ai. xvi, i5). Si quisquaro forie
honw te coram te laudavcrit, noli plus alienis verbi»
quam proprin conscicnliie credcre, reminiscciis
Scriplurs dicentis : Qi(t te beatum dieunt, ipsi le
decipiunt (Ita. iii. 43). Ui ergo de proreeiibus tuia
apud te nou extollaris, in mente habe quod Aposto-
lus ail : Quid habes quod no» accepitti ? et $i acce^
pi$ti^ cur g!0riari$ qua$i ugn aceeperi$ f (I Cor, iv, 7.)
Ut verp appetilum humani favoris fugias, audi Dj-
miuum dicentem : Attendite ne jtittitiam vchtram
corambomimbu$ faciati$ ut videamim ab ei$(Ma'th. v^

Digitized by

Google

f>

M9 JOANNIS CARTI1. PORTARCJM HONAGHi 909

1). AUoqnin mercedem non habebiiii apad Palrem A perfecluin, \ni6 .sin6 cliariUte nihil possil pfodesse»
eHtrum,quiin c<Bli$ e$i(llaHh. vi, 5). Iiem de utibiis illa aposiolica leclio le poierit edocefe, qnx silS ind-

djcit : -Amen di<:o ro^u, receperunl mercedem suam
(iWd., 5). Noli auiem arbjlrarl, inalum esse ab ho-
minibus laudari, si non adulaiionis causa fial : cuin
e conlra scriplum sit : Vce homini^ per quem nomen
Domni blaiphemaiur (Rom, i» i4; ha. lii, 5). SeJ
roalum est, laudem appelere, vci amare.

De Chariiate, — Poslquara aulem didiceris a Chri-
8'0| milis esse, et humilis corde , ille qni superbis
re^islii, elhumilibus dat graiiam suami peienti,qua-
rcnli, puUanli libi dabil per Spirilum snncturo cha-
il aiem, qua majorem nulli hoiirml in hac viia dat
graiiam. Haec postquam coeperit in corde tuo fer-
Yere,iiadilatabit illud, ut quiUquid tibi in dlvinis

pit : Si linguis hominum loquar^ et angelorum (/ Cer,
xiii, i ; Rom. viii, 58, 59), eic. Felii ciijas animns
iia plenus est cliaritaie, ul veraciler possit dicere :
Certus $um quia neque mor$ , neque vi/n, neque cree-
tura aliqua poterit me $eparare a charilate Dei^ qua
e$l in Chri$io Je$u Domino noiiro.

De ton[es$ione. -^ Aliqiiem spirilatem vlrum de
monasierio, OppOrtunis (prout tibt et iiti Videbitnr)
temporibusad le venire postnlabis, non quenilibet,
sed religiosum virum et discrctum, cul humUiler
quasi Palri confitearis ofiensas, quibns te coram
Deo reprehcnsibilem esse ahimadvcMes. Non soIdib
enim negligeittias actionum, vet iemeritateslocuiio-

mandatis durum videtur, vel diilicile, fiat facillimum. B nuni, sed et peccata cc^itationum <'e';es discuterf,

■ «_ ■_. _..^_^ ^iln«<vl>.tfl aaM Itiiivn At /f ll>A/k|in/111<^ lini ^f Si» MA..<k M^l<k<iK «>aI M«Am«l\wAM<k m«An>nrilAV AAiinA

Ita» iiiqiiam, dilaubit cor tuum, et qu;£cunque tibi
dura videsitur, vel aspera, jucunda faciet el levia,
iit veraciier dicas : Viam mandalorum tuorum cucurri
cum dUata$ti cor meum (P$al. cxviil, 54) : El iilud :
ift via mandatorum tuorum deleciatu$ $unif $icUt in
emmbu$ divitHe (ibid.^ 14). Uanc tu charitatem, ni-
bil aliud qnam dilectionem Dei el prulimi inteUige.
Nam duo sunt pracepu, sed una eslcharius. Gum
de duobus mandatis Dominus loqueretur: In hi$, in-
quit,dtto^tts preecepti$ uniter$a lex pendet et propheias
(Maith, XXII, 40). Cum auiem de chariute, qu« una
est, Apostolus loquereiur, ait : Plenitudo legi$ e$t
muKtio (Rom. xiii, 10). Duo ergo suni, quae Juben*
inr ; sed uaa est charius per quaiu implentur

ct in cera noUU, vol membrana memoriler coufi^
teri : et qii» ab eo tibi injungi^ntiir, detote exseqni,
etut pro te oret humiliier deprecari, jux:a illud:
Confitenuni alterulrum peccaia ve$tra, et oraU pre
invicem ul $aivemini (Jac. v, i6). Per confc^sloucn
enim et poeniteniiam, cum sacrificio orationis et
pRBleriU peccata diluuntur, et futura caventor, et
Insidisaique illusiones dsemonum caveolur, ei va«
cuantur. Scire quippe debes, rcligioss cl uiagni et
ardui propositi viris, pro gravlbus culpis deputail
quasdam oSensas, quae leves, et veniales in saeculari
coiiversationehabentur.lUque memenio qtiod beatos
Job ait ad Dominum : Yerehar omnia opera meff,
$cien$ quod non parceret delinquenii (Jot Ix, J>).

trir , OCU uu» «/a* vii*»»**"» i^» ,j--.-.~ ^ $Cfen$ qUOU non parccict MC»irMy«««t«* y^^^ .-,—,-

Irapcepu qux jubentur sunt in lege ; sed charius C Q^„|.^^^jjj^g igiliir in Domiiio, et virili er age, noa

per quam impleiitur esl in corde. Sed non potest
esse in^cordibus nostris, ex iiobis Ipsis, vel per
nosmetipsos; sed charita$ Deit ait Apostolus, diffuea
ut in eordibue no$iri$, per SpirUum $anctumqtti datut
e$t nobi$ (Uom. v, 5). Hanc tu InsUnlissime, inces*
santer et devotissime ab illo pele, a quo est omne
datuni optlmuro, et omne donum perfectum. Quo-
modosine chariute uullum opus bonum possit esse

enim libi deerii Ghristus, nec te sua promissioDe
fraudabit, qula dicit : Ecce ego vobi$eum ium o«m-
bu$ diebui u$que ad eomummatidnem $eecuH, Ipstf
autem qui le per gratiam suam vocavit, iU tibi el
nobis auxilio tuarum oratiohum adjutis digneiar
adesse, ut mutoa nos in regno suo vlsione factatsine
fiiie gaodere. Amen.

JOA1V1III8 tsf^rix^( Zr'k^

CARTHUSIiE PORTARUM MONACHI A^&

EPISTOL^ QUINQUE

(Ex codiee ms. monasterli S. Augendi Jurensls seu S. Claodti J

EPISTOLA PRIHA.

lA STEPBiilmi mTREM C&aHE ET SPiaiTU.

De fuga $ceculi.

Stepdano dilectissimo inChrislo, Joannes frater
ipsius carne ac spiriio, inChristi visceribus iiiyeniri,'
et ab audilione mala non llmere.

Qul ftl« charissinie, in Christo desiderantis>lme,

D uicum omnes circuroqnaque po^uU Ghristiaaae ff
ligionis professores simos, mandatisDamiiiicts,taDia
eorura qul itiira Ecc1ett'am conlinentur nmliiindo.
nonsolum obedientiam nondeferre« faciendo impe
raU, Tcrum eliam obstinalis animis adversari, la-
ciendo prohibiu, inveniaturTQul olrique, lam q^
imperata non fadunf» quam qul probibita Cicere m»

Digitized by

Google

901 EPISTOIJE; QUINQUE. fM

metuuBt, siquaesuDl in iiobis visccra iniscricordise, A nis icmpore liabeaiit, 111'illis maxime mani^^slanir»

siquae pieialiSy assiduo tugendi fleiu , assiduo siinl
plaogendi dolore. Utiique enim, elsi non eamdem
forte poenam, eamdeni tameni nisi in pcei.i entia
perdurent , incurrent damnationem. Adeo qnippe
repleia est terra,iniqnilale, et quodin noTissimia
diebus Doininus futurum prxdixit (Matth, xxiv, ii),
abundaiite iniquilate , refrigcscere coepit cbaritas
niultorum; ul facilius invenias qui laudet peccatorein
in desideriis aniinae su;e, qiiain qui corrpinl eum ab
errore vi» sux. Quod si de otiosis sermonibtis red-
dilurisumus ralionem in diejudicti, qui vohiptatum
eiillicitorum htijusmundi dcsideriorum siint atna-
tores magis qtiam Dei , quo ibunt a spiritu illius, et
qiioafacie ejus fugienl;qi]i quidem in bumililale

qui pos qtinm de vita desperaTcrant, post inam qii»*
cmcunq ic coiifessionem, de a^gritudineconvatescmr*
les, ad consueia peccata redeiint, et detcriora quant
prius aliqaando coinmittunt. Sienim vere pocnituis*
scnt, dcflenda rursus atqtie dolenda coinmiltere ca«
vcrcnt. Qiti st IHius invalitudinis lempore roortem
sabirent, uinim ad rcgnum Gbristi pertentari esseril
Deu8 viderit. Qui igitur ab hac vita ita egrediiintur^
hujusmodi etiam confessione »on carentes; sicul
satus eorum dubia, ita et danmatia incerta : sicut
non est de eis desperandum, ita nec pracsameniium*
Qtiomodo eniin flnem invenienl suppiiciisi qtii fineiii
nunqtiam imposuere peccaiis? Si eiiim ampliu»vi-
vereiit, forte ampllus et peccareni. Qaare auiem

jiidicalus, venturus est cum poiestaie, et majestate ® *"^"* venerabilii latronis coufessio buic eorum con

judicare sseculum per ignem? Quomotle poternnt

babitare ciim igiie devorante, et ardoribns sempi-

ternis ? Si neque ab oricnte, neque ab occidente

paiet locus efftigiendi judicem Deuin, qiiando justus

vix salvahitur, iropii et peccatores ubi parcbunt?

Terribilis est ergo nimis, et sopra quam vel dici, vel

excogitari potcst formidabilis,eliamjuslis, exspecta-

tio illa judicii quo oportet omnes nos praesentarl

ante tribUnal Christi. Horrendum qnippe esl inci-

dere in manus Dei viventis. Sed iiou baec cogitare,

Don hxc volunt anlmadvertere, qui variis et illicitis

bujus vilae desiderlis deservientes, qus de illo

treniendo examine dicuntur , aut non crediint,

aut conl^roniint; vel eiiam si credunt, diabolica

lamen inspiraiione leviganle timorem» in contem*

pium, et oblivionein ducunt, qu.^e quantam fleri possett
etiam dormiendo, ante ocuios nientis habere debo-
rent. Qeod si ea cst causa levigandi timoris, qiiia
Bcllicet dies illa Judlcil longe esse videtur; vel illa
Dovissima decessus sui dies, qiige uniquique propin*
qua est, deberei unumquemque terrere, ei soilicl*
timi facere, et torporem ei teporem menlioro ad
vigilandnm excitare : in qiia singulos pro nieritis,
quie nec augeri amplius, nec minui poterunt, ne-
cesse esl invenire ea, quae vel bona in sempitemnm
nonpoterunt in deterius commulari, vel mala in
melius conTerii. Suiit autem roulti, iroo ioHnHa bo-
DiHiuin muliitado, qui cum assiduis suis peccatis,

fessioiii non sii eonferenda, alterius loci el lemporis
esl dlsserere. £t boc non nosira opioioiieft sed
sanclorum Palrum auctoriiaie praeierimttr. Terri-
bilem vero de talibus proTeri Aposlotue senieutiaro :
An iffttora$ , inqoll, 0 komo^ tfuoniam benignita* Dei
ad potmientiam U addveit t Tu verOf sefKHdvm dun^
tiam tuam et cor rmp»nltens , thesaurisas Ubi iram in
dieira^et revelationie jusii judicii D9i(Rom. 11, 4« 5)*
Sapieates igilur qui non aeceperunl in vaiio aninMun
suam , ei qu^ illHil operl suoposuete fumiamenluffl^
praeter quod nemo polesl aliud ponere, quod ea
Christus Jesus, nunquam sub bujiitiiKKH incenilo-
dine salutem suam posoerunt. Aacbor» eoim spci
suae flrmissiime immobiliter inliaereoies, iii boe vi«,
C tam duam insrnuonl, boc modo ad tteriiiam diTiiio*
rum mandaiorum, emnes iioii aoloin aciioiics, seil
ei cogitaiioiies, ei loeutiones soas dtngont, ot 4|o«ot«
certius» qiianlo secorios possoin, noviftsimatn de-
cessus sui boraro, novissimani quoquc magni jodi«
cil diem praestolenlor : ot secori el siiie confosiooo
loquantur in porta exilus soi, et dicanl: Yemt prin»
ce]:s mundi hujuSf et in me non kabel ^idfuam
{Joan. xtv, 30).* Hi cnpientes cum Apostolo dlssolvl^
et esse cum Cbrisio, non solom nen formidani, te*
rum etiam summo com desidcrio norissimam ire-
roendi examinis dicm exspeciant, scientes repiosilam
esse sibi coronam justiiiae, quam rc<ldeiillis Do»
inious in illa die, et jani cessante voce, cordis de>»

mala sua muliiplicent ; peccatores' quidem se esse n siderio frequenter ingeminare oon cessant dicente»;

recognoscuni , sed lamen converti disslmulanl;
exemplo scilicel illius Evangelici latronis nimls In^
hxrendo, quadam prsesamptione dlvime roisericor*
diae, una novissima tempore obitos sui coiifessione ,
deleri confidentes peccatorum saorummttltiiudinem,
quam nec aesiiinatione comprebendere possnni. Ho-
min muHi dum incaute de misericordta confidnnl,
▼erenda nimis etocculta, sed tamenjiisia divini ju-
dlcii severitale damnationem incurrunt. Quam rem
quidem ita se babere subiti casus immatune mor-
tis, ei corda multorum sub indultae confesstoiiis
tempore, iinpoeniientia lacrymabilibus, cl miserabi-
lihns modis niinis frequenter manifeslanl. Quain
iinpoeiiiiens autem cor» molli illius ultimaecoDfessio-

Qoaitdo reoiam, et apparebo aniefueiem Ihsif {Psai, xli,
5.) Qtiando adiinplebis me laslitia ctioi vultu liio?
qtiaiido apparebo conspeciui tiio et satiabor, cmn
appamerit gloria tua ? qnando inebriaber ab uber-
late domus luae, ei potabor lorrenle voloptatis luae?
Scio quidem te mirari, vel eliam forte conqueri (te
prolixilate verborum ? sed attende quia res, de qna
ago, grandis, et negotiosa esl. Negotiiim siquideHi
de qiio ago, salus Ina est. An libi tanium negotitun
potesl incumbere? Non le Igttur pigeat legere, quod
mlhl scribere non fuit pigrum : tibi eoim arbilrtlos
sum essc utile. Haec enim libi scribere, ea me caosa
compiilii, ea roihi ratio persoaslt, qoia scilicet om-
oium, si fleri possei, bominum, maxime vero lld^

Digitized by

Google

m

JOANNIS CAHTH. POmRUM MONACH!

Imm wJntem d^kteraa», non poasom de lua saluie A nec descendel eum eo gtoriaejit$[Pial. xlviii« 17,48).

I esse toHieiUs, eieam quo possuui affeclu. et de-
uderto sfNid Doroinum flagitare. Hauc in oraiionibus
Meis a Deo posiulare non cesso. Raro pro me» siue
iiii memoria, ad Deum deprecalionem facio. Inspi-
ninle graiia Dei, visom est inilii non salis esse ora-
lionihus insistere, nisi^et leniarem animum luuin,
etverbo exhortaiionls, proul Dominus dare digna-
rebir^exciurem

Pelita igUttr a domino priore licenlia et daia, quod
bonitnus inspirare dignabitur aggressus suin. Adsit
jgitorviviricansSpiriiussanciu8,etpect«stuum flam
Mncli desiderii» sua inspiralione potius quam mea
exliortatione afilare difnetiir, £cce igiuir Domino
kispiraiue, faveine Spirilu sanclo, in nomioe Do-
mini Jesu Cbristi exhoruna exliorior te, non tnea B
vooe.noii mea aucioritalie» sed Domtni. Vude* inquit,
fftnde omma fiuv habes^ eS da paHperibut^ e^ kabe^
Ms ihesaurum iit emlo (Mauh. xix^ 21)» etnuliiis
seqtiere ine. Nlsi enim quif abretmHiiaverii omnibus
qu» possideit non potesl meus esse discipulut^ Du^
rumne Ubi videuir, aut diflicile quod jussiu Aniin-
«iverte (mt delectissime) eirca lioo Dominicum
mandMmi quantiim ipse auctor mandati praeinoii*
sttare dignabititr, hspc qoinque» Primum, non
difilcile ( deinde, qtiis sit qui jubet; postea causam
mftndaiii quarlo leeo ralionem ipsius; quinto quid
ipw feeit pro te qui JubeL Qu^ eodem ordine ipap
scQuvaBte eonsideremus.

Primum « difficile videtur et laboriosum, cogiia
qood iabor brevi?, praunium grande, opus paueorum
dierum, merces semptterna et requies sine fine* Si
pensas bborem, pensas et mercedem* Non est U-
miBndos labor, quem tanta praemia commendant*
8ed dtflieiiluieni aut jiullam aut laodicam esso. Via
enim jam irita est a miiliis ; et quotidiai^a conver-r
sonim eiempla hoe dedarant. Quod si eiiam cxters
desint, ad osiendendum non esse difliciie, illius
suflicit lesiimoiiittm, eui non crcdere^ s salute resi-
liroest* Jiffttm, inqttil» mfitm suave esi^ et onusmeum
ieve (Maith. xi , 30). Cujos senleniias viriulem el vcr
ritsiem bsud lacile, nisi experti inieiligere possunt,
Anfortejubet le relinquere, quod non sis accepiu-
rus? HabebiSf iBquil»(A<«aiiri<m in emlo (Matth. xiX|

Qiio vero desceiidei? ubi in aelernum non videbii
iuiuen. Relinquei auiem aiienis divitias soas el ina-
nis quidem erit arca, sed inanior consdcntta. Seil
muUi, inquis, post riictum poeniient. Et qoiJam post
ractiim retro resplcientes, propositum dcrclinqouiii.
An ignoras quarumdam palennim tantam esse Icth
laiem, ut nec areae vcniilaiioneni exspeclenl, sal
fjciH impulsu venii levissimi recedanl? Noiine
abeuiilibiis paleis^ renianeni grana in liorrenm re«
condenda? Quare plus proflcit apostasia paoc(>ram
recedenlium ad desperalionein, quam exemplamul-
torum perseveranlium ad propositi conGrmaiionem?
Nunquid propter scelus unius Judx, Christi apo-
sioli sunl in crimine?

Sed quis sil, qui iilud mandalum abrenuniianin
propriis (acull^tibus Iradidit, aut ciijus Biictoriiaiis
sil qui hoc jubei, videamus. Oninipotens hoc jubet ;
Deus tuus, qui ossibus ci nervis compegil ie«ei ia
pulverem reducet le, et de roane usque ad vespe-
ram finiet le. llle cujus aucioritali esset pareiidun,
sinulla,eiiam parendo sequereiur uliiit.is. Yiiiefmii
omnia aniniaia, tain sensibilia, quam insensibilla,
vide ipsam molem elemeniorum, et quidquid in eis
factum est ; Omnia^ inquit Propheta , s^rvi^ ei
(Psal. cxvui, 91). T» miscris, vae peccaioribos
nobis ! universa irraiionalib creatura nec in modlco
volunlaii et imperio creatoris sui renllilur, nos vero
qiii ad imaginem ct simililudinein ejiis facii surau.s
quibus seierna ipsiiis beatiiudine perfrui eoucessnm
est, non solum non obcdimus, sed etiaoi (quod ne*
qtiissimum, ei supra quam dici posset, iinpiissimoa
esi) reluctari el advcr&ariei non cessamus : el jaxta
prophetam, eum labiishonoramus^ coraulem mounm
hnge esi ab eo [Jsa. xxix, i3). Et itcroin. Con^ie-
murnosnosse iJominum^ [actis autem ne^amne {JH.u
i6). Sed quid? juxta Aposioluni ille lidelisest, nc-
gai*e seipsum non poiest. Impios vero et peccalorcs
gebenna susciplel.

Diximus paulo ante, ut icrtio el quorto loco, can-
samet rationem manilati consideraremiis. Cansam
veroejus considerare facile esu Nam ipsius causa,
vita est xierua. Neque cnim quidquam praecipitiM^
bis Dojiiinus (qui bonorum nosiroruin aonegei)

21), Bbi fures «on timentur, et depositum fideliter d proptcr s^, sed propt^r nos ; non ut bene sit si!ii.

custotKlur, putasne accipies simplum ? Centuplum^
iuquil, ueeijdeSf et vUam mtemam pouidebis (Matth,
iix, 29). An vero jubet te dlmitiere quod semper
eras babitums? Non, nam niirfns egressus es de uiero
molria /«ff, et «udus Hluc reverteris (Job i, 2i)« £l
Aposlolus* Nihil ioquii, tfl/tt/tmuf tn huncmundum^
baud dHhium.quod nefi auferre quid pouumus. Quis
igiiur ii«c sciens et intelligens, dubitat reliuquere,
imo commutaro prcf geternis bonis, Iwna quse noo
oelnm ooii possunt esse aBterna, sed nec diuturiia. 0
spes, oaaior, ofructustemporalimn inanis, uimam
iuanis tantuin, noo eliam pernlciosus ! Cum cnlm
dices (aetus (ueri$ homo^ el cum multiplicata (uerU
g^oriu dwnus ejus cum interieritf non snmet omnia,

sed tti bene sit nobis. Raiionem igiturpauioaUeBiius
consiiIereinus« Omnibus mundanis juliefliur abrc-
nuntiare, quod quidem sola, sicut paulo ante dicum
cst, auctoritaie jubentis, si multa et:aines«eidifli'
cultas et labor, si iiulla esset spes et causa pra*Qiit,
si niilla raiio persuaderci, si eliam qiHHldam qnasi
irrationabile jubere videretur, omni studio lamrB ei
diiigenlia iropiere debcremus. Ratioi qiioqiie cur boc
jussit, roagua esi, et vehemens, el immens» Becessi-
taiis pondus tardiiati nostrx impingens. Ui enim ra*
liouein hujus mandaii osteiideret, clamat Aposiolos
Jacobus, dicens. Adulteri^ an ignoratis quad amciiim
hujus mttitdi, inimica est Dei ? Quisquis enim vo/te-
rit amicus esse hujus sacuiit inimicus constitsefmr

Digitized by

Google

m cpistoue; QuioiQUE. m

Dei {iae. !▼« i)> Primum quoqu^ numdatam legia, A posiios manebil iiHerius consolaliOy nuila omnino

spes remedii, niiila vel ad modicum iudulgebitur

eA masimam eal dibclio Dei« Quia igilur Juxu Jaoobi
jBententiam» hoa possuntua diUgere Oevm simul e(
HHiiidum; ad Denm auteair nisi juxla praec^lum
legis ipsum diUgeiidOf penreiiire ntn possumus; evi*
denilssiHMi et vebementissiimi ratio nos compellit,
relietisomiiibiis €bristiKB sequi; ut siceumdili-
gendo, ad ipsum perveniamiiSk AduiUrif inquit, in
Meronemqtte bapUsmate» josslesti et fero sponso
Cbristo animem tuam desponsasll : ibi diabolo» et
omnibus operibns» ei pompis cjus abrenuoiiasii. Sed
quid esl abrenuntiarediabelo» nisi abrenHniiare
mmida? Qttassuai woopera diabolit etpomp», nisi
opera et pompttbujus mondt^ Princeps quippe mundi
niijiiSt tesleDominOtdiabolus.estt Nwc^ inqiiil» prin"

resptraUo. Hoc igilur agc (mi diiectissiine) lia^c
«ogila; bsccantc oculoscordis tui incessanicr ha-
beto. Si iion invitant praemia, terrcant vel siipplicia;
si non trahit amor, iinpeUat te ille omniiim maxi-
miis tremcndi judicii» et «lernorum crucialuum
timor« Nam inUium taptenlm iimor Domini (Prov*
j, 7).De timore namque pervenies ad amorera. Quod
si quo forte modo, ut solet, ille xlerni juilicii in
animo tiio levigatur limor : in mente hnbe illum cx-
itos ttti diem, quem sicul inccrlum habes, ita pro-
pinquum esse certum habes ; iii quo pro meriiis vel
boiia vel mala, (sicut supradictum est) invenies; q\m
iii sempilernum non mutantur. Sicul enim lacta

fep$wmudihu}us $jiculwr [or($$ {Joan. iii» 51)« Qui- B ^gt gpes bonorum, ita terribilis est incertilodo ma-

dameiiamail:

. jMMXis mund^pan $$i4um principe mundi.
Si igitttr omnino aiiud qaamCbristnm diligis : si
imindnm, eoi in baptismo abrenuniiasli sequeris«
et amplecteris « animam tnam ream adulterii facis;
et noii hominis, sed Dei, (quod gravissimum esi)
nduStei^ esse conviueeris» Quid ergo aliud moneo»
vcl quid a te aliud, nisi quod in baptismate vovisti
exlgil CliritlusTlntmiVics» inquit, Dei consiiluitur.
«uergOTts esse amieus mundit ut inimicus Dei
constitoaris? Eamdem quoque, qu» circa dilectio-
nein Dei ostensa est, circa dilectionem proxiroi con-
eiderare raiionem, quam facile est. Quania enim
4»dia, ims rix«» contenttones* simultates inter pro- ^
ximos, propter temporalcs possessiones conlrahanlur
<adeo ui rara sit etijun concordia rratrnni) non ra*
lioiie monstrandum, sed quotldiano liominum usu
jnspidendum cst. Quantum auiein ad habendum
geminse cbaritatis effectum, temporalia bona impe-
dianl» abreuunliatio eoram proficiat; soli experti
sunl, qui, relictis omnibuSy ad diligendum Dominum
et proxiifium ae contulerunt. Si igitur, juxtaDomini*
cam sentenliam, m Uit duobus mandatis (id esl dile-
clionc Dei et proximi) pendet universa lex, el prophe^
tw (Maith, XXII» 40); et juxla Apostolum, pleniindo
Ugii CMt dilectio (Rom. xxxi, 10) : com divilise simul
et cbariias liaberi vix aul imllo inodo possint;
ainau autem diviiiae, el cbaritas luberi, nullateniis

iorum. Nisi bic cavcs lapsum, postquam illicdccidc*
ris, fruslra suffragia amicorum flagilabis, frnsfra
divluam misericordiam Implorabis. Non tlbi amict,
noii fratres iilic potcrunt openi ferre, non umnes
sancti , non angelorum chori (audacter dico), non
ipse Deus inde te poterit eripere. Jiistus est, iiijustos
et Impoenitentes salvare non potest. Non illic inve-
nies reinedia, qwe non quxsieris prius in vita. Sl
Igilur peccatorem te esse recognoscis, inm qiiia re«
Vcra peccalor es [nou ett emm sine pecento, nec m*
fan$ cuju$ e$t diei uniu$ vita $uper terram (Job xiv,
I, sec. L1X)« Qnia, inqnnm, peccator es, aut hie,
aut iltic, poemtebis, sed lllic infructuose; nam in rn-
femo nnlla est redempiio. Nunquid enim Christus
Iterum pro eis qul descendunt ad inferna paiieinrt
Resurgens a mortufs jam non moriiur. Tide igltur,
et omni studio, et vlgilanii<i animedverte, quanta
tibi necessius incumbit, ut stve pro levibus, sive
pro griivibus commissis, dignos poeniienthe frncttiS
facias. Sed quid drxi, levlbos? Utinam levexstrma*
rel Dominus aliquod peccatum ! Quomodo IcYe esl
putandom atiqnod peccatum, cuia Christns pro
peccatis nosirls inortuus sit? Tam gravis, Inm gran-'
dls, tam diffictlis res peccatum, xX non potuerinl
pccrata mundi deleri, nisi Dei Filius pro omnibus
gustarei mortcm. El leve audet homo aestimare ali-
quod peccalum? Levia quidem et venialia sunt om-
nia peccata in eis qui digiios pcenitentia! fructiis

possint; quis sapiens, qtiis haec intelligens, ciincta- D faciunt ; in impocnilentibus autem omnia, et qiias

lur vel modicum omnia relinquendo Dominum dili-
gere, diligendo quaerere, qnaerendo invenire» cum
iiivento sine fiiie regnare? Undique igitur circum-
specta, undiqtie circumventa est tergiversaiio
nostra* Auictoritas jubentis nos premit, diiiicultas
DuUa impedit, causa persuadei, ratio convincit,
postremo vero ineffabilis necessitas prxmiorum
atque pmnarum, ineffabiliier cogit| arctat et im-
poliiu Aut enim obeilienles praemia obtineblmus,
qtise nec ocuiu$ vidit^ mc auri$ auditit^ nec in cor
homini$ a$cenderunt^ ijucs prcpparavit Domiuu$ dili"
^entibuM $e (/ Cor. ii, 9) : aul inobedientes suppli*
cia sempiicrna luemus, ad quae quicunque lapsu
. irremeabiii cadent» iiulla eos in oiternis cruciatibus

PlTROI.. CLlil.

Icvia videntur, gravia et damnaliohe plena sunt.
(}uomodo autem digniores poeniteniiae rnictusfaceie
poies, quam ut yuxta Dominl praeceptum, et ipsius
volunia(em) omnia relinquendo, et nudus' nuduih
Chrisium scquendo, non solum voluntatem, sed et
locum, et opportiiniiatem peccaiidi fogias, et Deo
corde et corpore vaces? Dura, inquis, sors sl soli
satvantur, qui mundo abrenuntiani. Dissimulantis
est hxc vox, non Deuin timentis. Qni boc droit, non
cum eis qui in agone certant, coronari contendlf,
sed solo agonis nornine Victus fatiscit. Noli, mi cha-
rissime el desideratissime, noli animadvertere quld
aUi faciant, scd vide, et aliod attende, et atteiilins
considera, quid ipsne faccre debcas. Qu» sfaliltia,

Digitized by

^'^ooglc

907

JOANNIS CARTfl. PORTARDIi MONAGHl

m

imo qii» imania esl, si caeci in fov^m cailant, vi- A e$i l>omino sno, si non faciat |rtaft pro Donioo

denicm q«oque cadere velle? si qooe vesania agi
utf in ignem desilianl, prudentem qaoque et scien-
tem velle pariter desilire? et si cimcti damnentur,
damnationem hon cavere» neqoe formidare? Quare
uon audis : Angusta e$t tia qua dueit ad ntam, et
pauci $unt qui inHfuunt eam f {Matlh^ vji, H.) Quare
non audis : Pu$iUu$ e$t grex^ cui complacuit Domhio
date tuBreditatem f {Luc. xii, 52.) Quare non audis :
Muttivocdti^ pauci electi? {Matth. xxviu, 10.) Ego,
mi diiectissime» non possom aliud, nlsi monere te.
Si enim ad quod salubriter moueo, et utinam salu-
briier, te possem et salubrius cempellere (crede
luibi) vt\ btdui dilationem tibi concederemus ! Haec
quidein et mihi ad persuadendum, et tibi ad consen-
tiendum sufficere posse vlderentur.

Sed ^'estat adhuc quod quinto loco superius inspi-
ciendum dixi, scilicet quid Dei Fllius pro tefecerit,
quantum ipse ocuios cordis illuminare dignabitur,
considerare; ot videamus utrum forte aiiquid majus
jusserit to facere pro se, quam ipse fecerit prior
prote. Primum igitur attendo eum, bominem fa-
ctiim, adeo pauperem et egenum ut non babepet ubi
caput reclioaret. Post hoc animadverte^ et aUentius
quasi in qnodam thesauro mentis tu» considera ;
lame, siti, lassitudinelaborantem; opprobriis, con-
tiiroelits, blasphemiis, et conviciis aflfectum : ipsum
quoque prodiUMPem nsqiio ad menjam, in ipsa vero
proditione nsque ad osculum pertulisse : demum

qnam Domlnus pro servo? Si vero tale qoid ]n«e io
praeceptis «jos ioTenlre, nec apud te excogiun
poies, par saliem pro parl debes reddere €reattMi
tuo. Qood si nec toc lovenife potes, vel adiilad
exiguum faciendmn, qoodego moneo; et ipsejabei,
noli ulterios dlssimulare. Qood quidem ei debes, ex
eo quod Christiaoa, sicnt supva dictum est, profes-
slone censeris ; sl etiam in imiocentia« qiam in sacrs
baptlsmate acceperas, perseverasses. Qood sl pee-
cator es, imple mandatum, ciijus faciondi debilsr
es, et quxre quid facias pro satisfaeliOBe peeeato-
rum. Si^ vero pro atrisqoe nlhll majiSt nihil tilti
eflicacius suppeiit, fac volunutem Domlni, loipleBdo
maudatum, el repotabitur tibi pro satisfactione pec-
^ catorom. Si inexpertus te nonerem, rectius forte
calculationem difiicultatis opponere posses. Niwe
yero qai lioc moneo cum expertus, ei difficolutts
timorem removerim et (ut minos sapiens loqior)
exemplum monstraverim, at vel seqoaris, qoi pre-
cessise debueras, nnllos tibi apod me catcolatioois,
nullus apud Deum excusationis,iiallus omoino reliih
quiior dissimulatlonis locos. An Ignoras qnod ex
facio nieo pendet judiciom laum? Quod si adboc
dissitnutnre contendis, certus sam qnod propraesenli
exbortationeaecedet mihioliquid praemii aDomino:
tibi autem aogebiinr peccatum pro contempto. Et
quid dicam? lassesclt manus, et non faiisdt rel
alTectus ; ianguescit dextera, et non tepesclt, imo

nutem vinctam, sputis Jinitum, alapls excnssnm« p fervescit et ignescitoharitas. Adbuc ergo ad DTSte-

flagellis cassum : falsos testes nequissimos accusa
tores» et iolquiim Judicem sustinenlein, spinis
coronatum, crucem slbi portantem, eum ittronlbus
depuutum, nudum in croce pendeniem, Ibi ludi-
briuni populi habitum, aceto potatum, postreroo
mortuum. ttxc omnia, inquam, circa ipsum, quaiilo
dlligentias potes, quasi sub oculls posita considera.
Qu» quidem omnia perferendo, et mjsteriam re-
demptionis implebat, et viam tibi imiutionis nion-
sirabat.Sed quid est boctquid, inquam, esi Deum
iiaec pati? Attende^ animadverte attentius. Quid
igitur est Deum bominem fieri? Vide quid sit Deus.
Yide quid homo. Quld est Deum hominem fieri ?
Quid est illum omnia ilia pati , qui omnia visibllia

rhun redemptionls, unde superius agebator, reie^
Umur, et videamus quid tibi Hla qo» prapdicU tont
patiendo Dominus contirierit, st forte tua namqot
ignescat cbaritas, Tol moveatur affectos. Adsitergo
ilie qui linguas infantium facit disertas, et qo» silii
placita sunt dicere donet. Adsit, inqnam, Splritos,
et eo igiie inflammet viscera anim» toae parlter et
meae, quem Domi jus Jesus venit miitpre in temn,
et Toluit Tehemenler ardere.Primnmigitar(oliono)
siiie Deo eras in mundo , Dcum et Greatorem tuoM
ignorans : in pnesenti viu ad labores ei pericoia
nascebaris, de praesenti vero miseria ad croctaios
seinp.ternos irremediabiliur ruebas : ot (qood mise-
rabilius estl ) bnnc ipsum perditlonis ta» aMxlon

el invisibilia regit et condidit? (^utd est illum cru- ]) ignorabas, unde et teipsum nesciebas.Qul enluBeque

ciGgi, qni crucifixores suos non solum a scelcre
prohibere, verum etUm solo nutu poierai omnes
quasicaiicem unum conterere? Quaetanta humriiias,
qtt« UnU patientia vel excogiuri alias potest? Qux
Toro bonius? quae dementla, ut Deus haec pro
bomlne, Creator pro creatora patiatur? Ad hoc
mediundum, ad hoc mirandum, «ujusquam animus
tepet, cajusquom mens torpore languida marcei? Et
niihi quisqaam aliquod ipsius pneceptum durum,
vel difficile audet nominare? Quid enim retribuemus
Domino pro omnibns qu» retribuit nobis? Si invenis
aliquid quod facias pro tpso maius,quam ipsefecerit
pro te, consitium iaudo. Nam hoe utique del>es
Oeatori etBLedempiori too» Qqis^enim ftervus gratus

flnem, neque principium tuum noveras, qaouMMlo
Uipsnm sciebas ? \enlt iiaque miseratas ab alto,
veiiit ad le FiUus Dci, et iumen verum tibi in regiooe
nnthrae mortis habiunti iliacescens igiiorantix ux
tenebras repuiit; Deum et Creatorem tuum lib!
oslendendo, et sUtam tuum (scilicet umle ^^ses, ei
quomodo esses) tibi manifeslando. Qui ens filHis
perdilionis, qui eras vas irae et conittiiielix. miet
vasa honoris, misericordiae posuit; iion soluw ab
aiterna dnrtmatione eripiendo,sed ad vitam aeteiMi
niiserabiUter reparando. Paradisum perdideras,
cahiin reccpisii. Qui eras particeps datfflooionin,
factus es conscius et socius angdonim. Sed qnid
dicain ? plus adbiic dfcam, de servo odopUlas es ia

Digitized by V:iOOQIC

9e» * msTOUE: QuiKQue* m

fiHom.(liiRlAI»f iu* iiM|iiaiii.Qiii eiuin eraftsems, A oonieniplaiioae fepanijoB^ft im mscal ftdei um

Don 0ei, eai serfire feguare en, sed terviispeccaU,
serfus dtenoitiornnadoplatuses in filiinD. Sed cvfjiia
fifinfii? Aodacler dieOt eoiiSdenler <fico, lieianter
di€0, in fiiium Dei. Inqttil enmiQu^iffUotreceperunt
tum, dtiit ds pelcKatem /l/tos Dei fsm {Joan. i, 12).
\is rem aperlius designari? Ilerum fldoeialiier ei
envkanterdico; FiliuaMlaeiusesi Fiiius liOMUiis,
ui la filios Dei efllcereris. Narrako^ inqnii, nonie»
tnum fratHkue mM (Piai. xii, 23), et : iUy nuHiiaie
frairibu$ meii (Matik. xxfiii, 10). Si aulem filius,
ei )ijeres,liaires quidem Del, cotores auiem Christi.
£i quid adhttc dicam? naluram luam Filitts Del
eoxtermis, eoomnipoiens ei consubstantialjsPairl ,
sibi in unam personam unltam, snpra omnes coslos,

tetor invielus; ei ebiila Iranfieunliam bonorum, ad
ooeleslia se attoUal spei ime induhiiata exspeclatio?
assidiia laniorum benefieiorum roedilatlone, more
roiai» rbedas ^enrescat desiderium, igneaeal dia-
ritas» quae coalestia lantQm bona norii amare, el
adulterinos yisibllium appeiilus prudenier deelinare.
Mirare vero,pRedlca, el lauda incessanter bonilatem
divlnam. Quas enlm laudea, quas graiianim acliones
digne refores Greaiori tuo? Qiiid relFibuea Domino
pro emnibus qu« relribttil libi? Qiiid vero dignum
poleris h«ere, ul laniis benellciis dlgmis habearisT
^Oii siinl qvippe eondignm pautmee kujiu Umporh
ad fuiuram glorium^iiuee reoeiotiiur in nobi$ (Aom.
VIII, 18). Quid dicam, o mi cbaFiseime el desldera*

snpra oinncm principatum et poiestatcm, usque ad ^ Ussime, si ad unliam salutem« ad lanu gaodia.

cottsessttm Patrta, «sqttc ad dextoram majcstatis
esallavil.N:iltira cui didum fttcrat : Terrd es, et in
terram ikie [Gen. iii, 19), ad laniam glorlam, 'ad
uniam bonorein, noii dico ad imBqualiiatem aiigclb-
ram, ecd siipra omnem sublimaia esi celsltudinem
archangcloruiii, ita ui audierit : Sedo a dextrit wei$
(PsoL cix, I). Scd ad qnid? Ul ipse solus sil ibi?
Non. Inio ut tu sis ibl cum co* Ui ubi^ inquil, ego
sum^et iiU eiut mecum {Joau, xvii,S4). Et : Voio^
pater, ut uki ego cum, ibi sit et minieter meut (Joan.
XII, 30). Sed« quid esl hoc? Aperi oculos cordis,
eordis, inquani, oculos aperi, excita fidcm, acceii-
de cli;irilalom ; igiKsscal dcsidcrium,fltianl lacrynua

quaiilo certius, quanto secttrins poies, fesliiiare
tton contendis? Qoid dieam ai sociusangelorain noii
llmei, Imo coniottdil fleri sodtts damonforam? si
hsres ceeli, Imo hsres Dei, ei cohoeres Christi, vttlt
remanere in lerra? si fllius Dei vuli servire rouiido?
Qttid dicam, si naluram luimaniiaiis tiur, qnam
debueras in ganGiificailone ei honore custodisse*
propier honorem ei reverenliam illias bomlnis, qui
sedei ad dexteram Dei« vis adhttc mondo ei actibtts
eJHS, vcl iUicitisdesideriislmplicare?Qiiom!odovero
efliigien&, si lanum neglexeris salutem? Si qiii viaa
fitas ei veritatis noa aiidieroat, sine flne dainnan-
iur, quam damnailonlB senleniiam SHScipient, qni

pletatisel humititatis; lacr^-mse pit desidcrtt. Quid n audionlel intelUgunl, ei negligttnl?Age ergo (nii

igitur cst hoc? quid (inquam) csi homincm fieri
filittm Dci? Qi*id esi flUuin Imminis, i*iio fllium
pcrditioiiis, fieri frati^om ct coliaercdcm Filii Dei,
ad possidcndam haHrcdiUtem Patris? Qux csi ista
dignitas, quae nostnc nalune collala esi, ui sedcai
ad dextcrain Aliissiini?Qu.xesi isia cxccllciilia ui
bomo snpra oinncm naturam angolicaiii, usqie ad
dextcram niajestatis sit sublimitus, qui usque Sid
infima inrcrni sub' lyraiinide dxmoHioruin prenie*
bauir? Qu» vero taiita pletas, qox taaia demeniia
diriiue bonliatis, ui non soluui dignilas quam in
primo parei^te perdidcratnus, nobis resiiinauir, sed
iiisuper dona et bcneficia magnific^itis ct cumula-
titts crcaeaiii? Ubi pictas? ubt dc^Hilio? ubi lattdes?

dMectlssime), venl, el ad UnU et Um . inetbbllia
gaudia, omnl suidio omniqne devoiione pariter
iendan)Hs, pariter Deo pr»sunle perveniamns. Ego
le moneo. iu ChrisU>, qui de proveclu luo lo tempo»
ralibtts bonis, magls (nl fallor) telpso gaudere sfde*
iyam. Nunc vero arbitror omnla ul stercorat at
Christum lucrifaciam. Age» veiii, angell te Inviiani,
q*iibtts gaudium esi super uno peccaiore poenilen*
liam agente : qut sl eos de pceniientia laa gattdere
leceris, procul dttbio suonim gattdiorom le parilcl^
pem facienl. Tu non relioqttes vana gaodia mundl,
ttt angclorttm gaudlis inserarls? Age, vehi ; ChrlslttB
le Tocal. Quid? InM) el apparel vultttl Dei pro le, ei
Interpellat pro le; non enlm vttli pretiam sangainia

ubt gratianiiii actio? ubi cst teiit!» ct exsuliationls D fui irriUim esseln le. Ttt aatem faeies tlbl Irrliam

iubitaiio? O inystcrium ab ailcnio disposituni, a «e-
cults ei generaiioiiibus promisstim, ei signis ci
xniginatibtts inirabilitcr prKsignaluiu, in fincsa^cu-
lortim mlrabiUusadimpletum ICumcnimomnipotcns
P&ier per unigenitum Vcrbum, visibiiia ct invlsibiUa
cuncla creaYerit, roibl quidem prae untvcrsis, qudS
mirabirttcr condidit, in opere redcmptionls noslrae
inaxitiic •nirabtlls apparet. An aiil Hidem sentianl;
haud scto; mihi vero pium esl ei dulce iu sentire.
0 gaudiuin» qiio teUntur cceK, et exsulut Urra! 0
mysteriuni cojus vlriutem etiam sensenini infema I
Jubiiate CfaminOf omnit terra^ eantaie^ el exiultaie^ et
peedtita {Ptal^ xcvii, 4). Recognoscet o homo, ad
qvanlaia «figiiitatem, ad quanu gaudia vocaris I In

eflttsionem sangttinls Chrisll? Qbaecro le, imo et
obtestor, pro Ipsfi et per Ipsum, ai non aaferas el
qood emit in te. Animam sinm, sangalnem suum
dodit pro anima lua. Non vldes quanUi prello aesll-
matus es? Quld facies homini si Chrlato auferas
Jus suum? Ecee, inqult, fio ad otiiumt et puioo : ti
ifuit aperuerit mihi^ inirato ad Uium^ et eotnabo eum
iUo{Apoe. III, 90). Currcy charlssime, eurre, fesllna
apertre Cbrisio pulsanti. Gusubis, crede niihit ei
videbls quara Sttavis esi Domlnns. Quod sl me roo-
neniero, ei devotas preces, el pias laerymas pro
ealuU Uia ad Doroinum fundentem; si angekis invi-
tantes, et opem ferre tibl paraus; sl Chrisittni
vocaniefflt ei apud Pairem pro le iBlerpeUanldaii,

Digitized by V:iOOQIC

fli JOANNIS GABTH. PORTAHUM MQMACHI in

61 prelliim iangfriiiit tai tlbi (si oeglexeris) impiH A sl tirlliier, nen ftcle ▼!$ agere, msiliariiMiMMUi

Utttttn» eonl^mnit; apettolieo mor verbOi imiiNliuL Spiriuim sameunn. Sf^M§

tqotmnm wnguine luo {Aet. xx, 20). Sanguii Uhit

•nper capal iwim. Teslit enim mihi etl Deot, <|tto-

motlo cnpient te.in viteeribus Jeto Gbritli» et preci-

hus, et lacrymit boc a Deo posiulaverim» el pr»*

tenii exhorlatione non tine labore flagitaTorim. Sed

non dabita, imo et ceruit tnm te lactorom ^aod

borlor, imo ad quod lanta undiqoe necesaiUilom

niuUiludo U) impellit. Sptriiiu enim Domini, qui

otibi bsec scribeiiti adfult (noii entm sum niibi con*

sciotydecordemeobiBC protulitte^.sancuis» inquam»

Spiriuievel scribeodJ fidociam pnBStiiii; fiduciara

quoque pffa»Utit lacrymit et tcribendo, et orando

profMtit, te tibi pariur adfuturum. Quidqoid igilur

elfMffiet /ftfmn (&p. i» b). ibi qiudqvid J
et clementiatlmi* ftauis ^t avra tvaooflt, dhrlm
eontiito robotaUia, Inemetaoler, oc tiae ooHii dfta*
tUme aggrederet ettenim iMc^rUHi, quodneie
le.conmoneri, ul dHationet fagias« iiolii diMi dUt-
lionet.qamnint, ui laqnemn ineiJermiu SeaqKr
enim noeoil differre paraltt. ^indtie^ aii Maibias,
meriaef $effBlire nwttue» skoi (Ifalfft^Tin, ffti); i«
autemsequereine. Nam iUe» coi boe dixii, dilaikMes
quisrebau Gorvina vox ett« cras, erae» beniM Aa-
gutliautdiiit(samu 7i, ad ftuiHe ineveme}. Coras
emissua de arca, non esl feversus t eeiiiayM mo
reversa est» qoia non amu DomiMs

inspirante eodem Spiritu sancio facere disposueris, ^ vocecorvina» sed eenlesaionem tn

eisi plora mopeam, boc primum moneo» ut non
prsferas consilium bominom consilio divioo^ Gave,
iiiqitam.consilium bommum : labiaenlm iniquasnnt,
ct lingua dolosa. Quod si omnino forie cavere aon
poieris^*jaciiUre contra tagittam potentis etcarbonea
desobilprios. E>einde rooneOt ut non qom leviora
f»uni, et minus eUara ad salutem* lacere proponas.
Absit pusillanimitas a forU* Je^Uire^iiaiiimfMmiin
DiMino^ et ip$e le enulriei {P$al. uv» SS^» et salvum
Isieiet u pu$Ulemnutate$pirHu$ Uit(i6id.9)« Ne credas
pasillaDimilatem minimum nocere, a qua taauis
rropbeui se gloriabaiur salvuin a Domino facium.
Tempus breve est» salns sempiierna. Jugum Domini

Httc.igitMr age, b«c, o dileciistime, oomi
oircnmspice. Hsecenlm ineireamapecla, qMaloa jaa
initia bon» volaniatls bdtbenlet, vel nsanctopio^
tlto deftexerint» vol ad mimit idonea deeHnMofece-
riiU(netoloeUam an I» damnaiionem ImpnleriM)
reminiscimur^ audunot, videoMia et doiomaa> Ui
vero rem ad eSectum perdnxeris, vffdequosfiractns
beaim viue tuitim capere ioeipiet. i^inum, omis
pagina sacri eloquii, qoam modo propter inoniqi el
yilae dissimilitudinem, veiut quemdam inviM-ilKlffli
adversariam reniti tibi senlis. et reiuctari ita libi
eonveniet, ita viUetu»consonabii,utcaulamlopsal-
mos» non tibi propbeiiamy non verba ab alio diciau

euaveetl. Experto crede. in mente babe passiones ^ pangerevidearls, scd quasi propriadevoUasinmora«
Domini. Quid etiaui ipse feceris» et quid facero Uonisverba coramDeo fandere.Ut vero maraleeni

iiebaeris animadverte : quanUtaiem eaua mmidati
4}uidam advertentes, aeclerumque suorum ma(^iui*
^inis obUii, non quid fecerlnt, ted quid jobeantur
^itendunl. Dumque ad levem sarcuiam el iugoin
Doinini suave Irepidanu in «uis aardibotremanenies,
damnationls tibi cumulum augere non metuunt. iu
^piibut iUud verisimile impletur, quod perPropbetam
dictuni etl : Hlie trepidaeeruiU timore » uki non erat
Jtmor {P$at. xni» 5). Ei illud : (Jt qm ineordibue esl»
$ordealadhuc (Apoe. xxii« 11). Yiue eUam quanlara
.tranquilliiausm bonae contcieniis afferat» certiori et
viciuiori ad taluiem via incedere» et qnati quodam
portu salatis quiescenicm novisslmam boram ftdn^

quod dicetur, vebit quamdam vocis, el vli» I
niam» lihi dulcisaimam, Deoauiem graiiaslaMm re-
sonabis. Quibas epalit» qutbus muticofum assin-
menlis, quibus gaudiis, vel eoi viim iuNMiHe dde-
f^lationi est isia jacunditaa conferemial Advene d
aliud» non minori jucanditale, et deloclnilono ple-
pnm, imo omnibus dlvttlis» «mnibaa omniam qu»
juconda vel deleetabiJia in viui buniana dmuuar,
pnslerandum. fiealiasimi Patres Ambroaiot» Aogn*
atinos» llieronymns, Gregoriua, aiqne aiii, qoofnm
quisque in labemacuio Dei ollerl, quod poiesi, cer*
tatim libi legis a^nigmau resolvenl, prcyhotaram
oracula e-xponent, et quamdam ineflabili gaodio pl^

ciallier exspectare. Vide, Inquam, quantam fiduciam D uam Noi;i et Veieris Tesumenti conveateniiam Ubi

babcat apud Deum eouscieniia bona; sic scilieel

vivere, ut secundum apostolieam sententiam : in

ikis quss agimus, eor no$tfum non reprekendat no$

.(/ Joan^ 111, 21). TuUim igitur pete portunu MeriU)

imperitlaeargultur nauta, qui, eam possel lutioris

poruis sinns inirare, lempesuioso liiuuri se credefo

uon formidat. Quid prodesi enavigasae pelagua,

evasisse proceUas, sl ad liiuia meiaas idem naufra^

.^lum, et importpna erepido naufragi lim>ris poppim

iUidat? Hsee igluir circomspiee, et ut ftdelit anim»

.lux eoosiliariua diligenier adverie : el posillanunit

.ti forte illud es (sed absit boc a te I ) esse desisus.

.Teniiun quoque moaep, ut oraiiaoi creberrime ei

vcbemenier liisisiast ibi si fidaciditer, non Umi Jc ;

monsirare coniendent. lile tibi retributie
rum declarabil, iile gaudja «4ern« vilaeoaoaaUrabil;
jlle u io contemplationeoL rapiet» iUe tibi iacfjmat
piscompunctlonis excuUet« ille te ad buiniiiuteas,
iUe ad paUeotiam, ille ad castiuiem, bie ad i
atiam, ille ad benigniiatem^ liic 94 \
ille ad fidemt isU ad lipemt omnes vero leJnformabant
ad cbariutem : nec ante cessabunt, donec iu consam •
maius inveniaris, Spiritusanctoubiqueoperenle,ttbt-
^ie diapensante, ut occurras in virum |>ecfecMm, in
mensaram leuiis plenitadinis GbrisU. ikec gaodia et
biijasmodi dispensat Cbristus miliUbns suis, mierim
dnm difteriaeierna. llane mensam eis ioterim appo-
smtdooec epnlcnUir el exsuUeut io coospecu D^i

Digitized by

Google

M EPISTOUB QIXNQUB. »11

etcIelecteiitarfnlaeatia.IisfnleriiniKMidUseMfloliCnrv A lendis, modo proliiiuf» modo eompendlo^ittt euUu*

ifflo luec gaodia sopenbundanil fenore compensaia
moUipliaai; pro|;iiodils Tiiae pnttenUs, ^pms rellqne-
Tont; dot^ oentsplBm aodplaat el vllnn: inermim
posaideanu Panea qoidem SQni,'i|0« IiIh dleere
posiiuni vipoie milea adbocadnoTa Mla mdiB; sed
tn |)eflsa magna^de mlnfmis, plnrlma de panci». Ab
iis gaudili le laiidiu abftdsae gemeSi ei dices : BtB
mt/rt/ igmJn inc^aimi meu$ prof&ngahts $H {Puih
cxix, 5), eie. Ad libore» le voeari credebas, ad gau <•
dta te inviio; ?eni ei^, ne diflbras, et mecom bo*
riim gaudiorum fruclu«, et pariler spei tcteritorum
carpe libamioa. Hsec gaudia nec somniare possont
qoi saecutaribos causis et negetiis» et vaiiis vilse vo-
Inptatibus et curis Inservfont. Amhso enim settso,
siupfdl corde, et quasi febricitantes sont. Licet aua-
via, iicet dulda fercula, et pocula olferas Aibricf*
tantlv non sapiitnt et, qiiia sensum non faabet. Multl-
todinem quippe dofcedinis aum abscotidit Donilnas
limeiitibus se. Ififs scilicet abscondlt ab afiis; nt lUI
sentiaot, alll nen. Rogo autei^ ut non prolixltatem
verborom penses multitudiiiem charitatis. Nnnquam
euini mihi satis dixisse, nunquam satis fecisse vide-
lior, donec voluntalem Christi, et desiderium meum
iinpteveris. Vaie. Educat te Domlnus de lacu niise-
riae ei de Itilo fxcfs, et statuat suprn pelram pedes
laos, el dtrigere digneiur gressus tuos. Eripfat ani-
tnaiu luam <le morte, oculos tuos a facfymis, pedes
tttos a lapsu. Amen.

EPfSTOLA ff.

AD LATOLDUU.

Be modo orandU

Latoloo rratri charlssimo, frater JoANsms, salo-
lem.

Niiper cum dc modo orandf quderenli tfbi, quod
Domino Jante mihi visum est respondissem, snm»
wepere p^MtuIasti, ut scripto tibi dirigerem tres pe-
titiones, Im ouibns suminam orationum, quas pro
nobis sing-iill facimus, dixcram constare dcbere. £t
quia ad excitandom devotionis aiTectum, boc plnri-
nium vafere dixeram, si non semper eorumdein
usum verborum scquamur; sed prout affeclits dlcta-
verit, verba variantes, vel ex ipsis orationibtis, qui-
busuiimur in Rrclesia, vel ex verbis sacranim Scri«

B

morandum, prout se babet vel lemporis opportuni*
Uts» vel devotionis aflfectus. Pius vero quo affectu et
desiderio, quam quU»us verbis ista pete;ida sint cu-
rare debemus. Deus enira non necesso babei ut no^
ei neccssilatem, vel voluntatem nostram verbis quasi
manifestemus, qtii {sicut legitur) scii quibus opus
sit nobis, antequam petamus eum ; sed nos ineflabir
liler indigemus, ut ejus beneficia ardenii desid^rio
ilagilemus. lioc autem Uinio eflicacius possiimus;
quanto graiia Spiritus sancii adjuvare dignalur iio-
stram iolirmitaiem. Dicentenamque Aposlolo : Qtud
oremui sicul oporiet ^scimui^ $ed ipse Spiriiu$ $an*
ctu$ po$lulat pro nobi^ gemilibus inenarrabiUbu^
(Hom. vuu 26). Poiiulat, dixit, id esl poslulare facit,
vel posiuiandi praestai affeclum. Nunc ad tres supra
poiitas peiitioiies reverlaniur. Primum eiiq petenda
est iodulgentia peccatorum, noo eorum tantum,quor
ium nobis conscii sumus, id est, in.qulbus nos deii-
qoisie cognovimos, sed et eorum in quibus ignoran-
ter lapsi sumus. Si enlm culp» quas ignoranlcr
commlsimos noo essent timeodae, non dicereiur io
Psalmo 4/()rttoruii/i4is mea$ ne meminerie {Psai. xxiv,
7), Et Apostolui cum dixissei : Niiiil miTii eon$cu$
iam, couiinuo addidii : ud non in hoc ju$tificaiu$
$um (/ Cor. IV, 4): videiica seio mulUs per igno-
raniiam deiiquisse, vel delinquere poluisse signlf <
csns. Juxia quod et alius apostolus dixil : /n mu//i>
^nim o/fendimu$ omHe$ (Jac. iii, 3). In secunda ycro
Q pctitione duo praeterea dixi esse posiulanda, id est,
non soluin operaiionem,' sed et cognitionem divinae
voloniatis : quia facile errat quis in co quod noii
Inteliigit, et potest decipi specfe rectf, utvideetur
ei, quod bOnum est, maUim, et qood malum esi, btf-
num. I3nde propheta : Ves hi$ tfui dicunl nMlum bih
num, et bonum malum (Ita. t,- iO). Qood ne nos in*
curramui, jobenrar in Evangeflo cum cotumbe sin»*
pficitate, prudentiam serpeatiS habere (Ifai^A. s,
16); quam qni babent, iugeteos propbeta^dicens:
Epkraim facm e$t $itut columba setfocfa, non habem
eor (0$e, vii, II). Qiiia quidam volentes coiumba
simplicitatem sectari, eo qiiod cor, id est; inielli-
gentlam veritatis non habeiit, seducuntur et erranl.
'Quas tenebras erroris et ignoranliae ne nos incurra*-

pturarum, petitiones nostras informemus, hoc quo- !> mus, omni instantia et siudio orandum est, ui iiium

qiiedevotissime petiisti, ut alfqua tibi inhunc ino-
dum conscriberem; quibus commonitus hanc orandf
Ibrmam seqni valeres. Postposiia igitur excusatione,
nepotius cbaritaii defuisse, quam juste exeusasse
viderer, proviribiis quasDominusdare dignabilur,
<iesiderio tuo sadsfacere curabo. Malo euim ut me
iinperitfa mea accuset, quam qute de corde tuo hoc
iubet charitas, accuset.

Hii proponit tria e$$e pottutanda. '
fgitur qiiantum parvKati meae dedit Domfnus in-
Kclligere, fria debemus singofl pro nobis fn eratione
petere. Prinnum veniam defictorom. Deinde agnitid-
iiem et cper;ationem dlvinae voluntatls. Tertio salu-
tem aeiernani» quae est tn Cbrlsto. In iis autem pe-

sincerissiina ei perseverantissima imhatione sequi
niereamur, qul dicit : Qui eequitur HM, non ambutat
intenebrit, $ed habet lumenvitm (Joan. viiif 12).
Operaiio vero divinse voluntatis In iflis duobos eon-
sistit, quffi breviter expresss sunt, obi dictum est.:
I^rcniui a maioet facbonum (P$ai. xxxvi, S7). Qoae
duo quam generaliter eomprebendant quidqold ubi-
que iii Scripturis prscclpitur, facUequiilbet inlmad-
vertit. Tertio (sicut dixl) peienda estTlU »leraa,
uisimplicl oculo, id esl, smcera InientiOneDettm
qoseramus; et In omnibus quse agioius, neque ad
appetiiumiaudishumanae, qued est faypecryNs; ne-
que sd qufdlibcl alind, nisi taniiffii ad Deum babeo-
dumitostra flectalur fntfntio. /n $impiiciiatet Inquit,*

Digitized by

Google

gi5 JOAiNMS CARTIl. POATARUM MONACHI «0

cordii quwriie Urum {Sap. i, 1). £l : Ne accesserit ad A tur» oslendimus» poiest quilibet iim simttl ^nitJOM

Deum dupUci corde (EccL i, 36).

D$ illie qum ittweniuniur in peadm*

Hxc aorem tria, sive qnatuor, qnara mttfUpliciter
et Terie hi Scripiuris, el maxime in psalmls petan-
tur, facile potesi adreriere, qoi diligentem aoditnm
divinis eloqoiis norft adhil)ere. Exqnilms joxfa petl-
tionem tuaro aiiqna ponam, nl ex liis prout tibi Sp!»
rUos'saiictu8 inspirare dignabitur J ei verba in ora-
tione variare discas, qood ad excitandam devotio-
nem valere dixi, et petitiones loas queas mformare.
De illis quas vaient ad petendam veniam*

Ad petendam igitar veniam delictorum, ista va-
lent quae in psalmis posita sunt : Ab oecuUis mHs

petere, iu dicendo :

Oratio ad Patrem.
Domine sancte Pater, qui viviicas mortaos, et vo-
cas ea qnas non snnt tanqnam ea qu» sont, Ipeccaio-
rem me servom tuum, quem de morie peccatomm
meorum ad tuam mlsericordiam vocare dignaias es,
ab omoibus reatibns et peccatls roeis miaericorditer
absolve : et data inihl inteliigentia qoa videam, et
cbarilate qua serviam iibi et servis mis, Cae me iu
semper in tuo famuiattt ad meliora prpficere, oi ia
regno tuo coeptum opus misericordiae tus ia oie per*
ficias. Per Dominum, etc

Alia oratio ad Patrem.

. n M sn I jv\ ir. n f . • Domine sancte Pater, qui quod perierat reqnir.s,

mundamCf Domine (Peat. xvm, 45). Et: Delictaju- i» ... / j . "^ . .

^ . . ^ /n f ^* et quod abjectum erat redHCis, et quod pingoe et

ventttitsmea!tettgnoranitasmeasnememtneris{Psal» ^ r- * i r -«

ixiv, 7). Ei : Propter nomen tuum propitiaberiSf Do'
«ifite, peccato meo, multum estenim {ibid. 11). Et:
Yideitumllitatem meam et taborem meum, et dimitte
utnversa deiicta mea {ibid,, 18)< Et: Ne memineris
iniquitatum nostrarum antiquarHm^ sed prophitts esto
peceatis ttbstris propter nomen tuum {PsaU lxxviii,
8, 9). Ei : Non intres in judieium eum serve tno, Do-
mifie, quia non jtutificabitur in cotupeetu tuo omnis
tiveno{Psai. cxui, 2). Et: Averte faciem tuam a
peceatis meie^ et omnes iniquite^ee meas deie {PsaL
L, 11), et cxtera, quas in eodem, ei in aiiis psalmis
Bcripta sunt. Iiem alfbi : Ne reminisearis^ Domffite,
ditlicta mea^ tel parentum meorum^ neque vindietam
enmas de peceatis meis {Tob. ni, 3).

Qiii6iM utendum sit ad petendam intettigentiam.

Ad petendam vero inteliigentiam verilatis, bis utl
possu|Dus, qu^ de multis pauca commemoro : ///u-
ftilMi ocutos meos^ ne unquam obdormiam in morte
{Psal. XII, 4t). Et: Quoniam tu itluminas tucernam
meqm^ Domine; Deus meus^ iltumina tenebras meas^
{Psal, xvn, 29). Iiem : Vias tuas, Domine^ demon"
stramiki^ et umitas tuas edoce me(PsaL xxiv, l).
£t : Notam fae mihi viam in qua ambulem (Psal.
«XLii, 8). Ei: Docemefacere votuntatem tuam{ibid.^
■10). Et: Doce tnejustificationestuas(Psal. cxviii, 26).
ft: Da mihi intettectum^ ut discam tnandata tua
{ibid.^ 73), etc. Qui verO dicit : Utinam dirigatUur

fortecuslodts; cnsiodi circa meopera niisericordiae
iuae, quem errantem riequirere, et ad oves tnas redo-
cere dignalus es, et concessa mihi plena venia oni-
nium delictorum roeorum, da mibi ita inteiUgere,
et cuin debita perseverantia facere volaiilatem taaai,
ut misericordia sempiterna miserearis vova. Per Do-
minum, etc.

Item alia oratio.

Domino sancie Paier, qui uon vis mortem pecca-
lorum, nec delectaris iii perditionibus Doairis, deie
ut nubem iniquitates meas, et quasi nelMilam pee-
cata mea, et in agnitioiie et 0|>eratioiie volunutis
iuae, fac me ita cum sincera humiliute perseveran-
^ tem habere profectum, ut salvam me facias la regno
tuo coelesti. Per Doniinum.

Oratio ad Fitium.

Doinine Jesu Christe, qui venisti qnaerere et sai-
VMm facerc quod perierat,. vivifica me peccatorem
servum tuum , quem vocasti : ei dans roibi*intciii-
gentiam et observanliam mandatorum iuorum, nbi
abundavit peccatum,* ita fac gratiam superabundare,
ut redemptionis et resurreciionis lu» cum electis
iuis me facias veraciicr csse pariicipem. Qui vi-
vis,etc.

Atia oratio ad Fitium.

Domine Jesu Ghriste, qui es lux vera, qu2 iDii-
roinas omnem hominem venientem in bunc mao-
dum, aufer tenebraspeccatorum meorum, ei da nibi

was mew ad eustodiendas justificationes tuas (ibid.^ J) illuminalos oculos cordis, ad cognosceadom te, et

.5)* Et: Deduc tne in semitam tnandatorum (ibid»^ 55);
ei : Greseue meos dirige secundum etoquium tuum
iibid.i 13?) : et catera qwe in hoc praecipue
•psalmo^ qni pne oeteris moralis est, atque in alils
psalmis in. hunc modum posita, intelligi quidem
p<»sunt, sed numerari vix possunt. Qui ergo baec
et bujnsmodi dicii, quid nisi voluntatem Dei facere
quserit; qul autem piogemitu dicit : Heu mihHquia
ineolatus meus protongatus estl (PsaL cxix, 5.) £t:
Non confundas me ab exspectatione mea (PsaL cxviii,
.116). Et : Quando veniam et apparebo ante faciem
Dei (Psal. xLi, 5), ei caetera hujusmodi; uiique vi-
sionem Dei, et viiae «iemae promissa desidera. liaec
auicro quae quoroodo sigillatim in Scripiuris pctan-

ad intelligendam ei faciendam voluntatem toam,
nec me dimitias in perpetuum a te separarl.^Qai vi-
vis, elc.

Cum itaque in hunc modum plurt dici posdni,
nos haec posuisse sufliciat.

De oraiione morosa.

Quidam autem pro imploranda venia ddicionBi,
morosius et studiosius orant; et peccaionim soo-
rum magnitudinem vel multitadinem attentias coih
siderantes, non tam verbis, qiiam gemito, ei laciy-
mis, cordis contriti.ei humiliati sacrificium Deo
ofieruni, non tamen eodem fervore prae caDterts qvx
supra posiia sunt orare valentes, Uoc autem inci'-
pieniibus, id est» nupor conven>is» solet coatioscre.

Digitized by

Google

917 . EPISTOLiS QUINQUE» 9fS

i^ualibus dicit apostoluftJboobtts : Mkeri estote^ei lu- Alutis eiern». Aliler : Fac eos» Domioe, disnos promis-

gete, ei pioraie. RUu$ ve$ler in luctum conteriatur^
et gaudfum in meerorem {Jac. iv, 9).

De lacrymie perfeetorum»

Alii vero, eum jam In Tia Del, et inlelligentia, et
operatione proOcere coeperintt mirantar se nullas
aut raras pro peccalis babere lacrymas, sed lenta*
tionlbus, et infirmltate praepedientet ut mlnus pos«
(int rmplere quod intelligunt, eonlra easdem et ten-
taiiones et inflrmiiatem suam, atlentius atque fer-
rentiusorant, ut per auxilium grati» Dei et lenla-
tionuro conflictus superetur, et inlelligentia magis
ac magls illumineiur, et inlirmilas roboretur. De la-
libus scriptum est: Beaii qui eeuriuni et stijtinl
fu$titiam^ quoniam ipsi $aturabumur {Matth* y» 6).
De hi$ qui cupiunt e$$e eum Chri$io.

Aliqui aulem jam snperatis tentationlbus, ad im-
plenda quae intelligunt, efficaclus per Dei gratiam
convalcscentes, magno sestu ardenlis deslderii ad
aclerna suspirant , atqae incolatnm suum diotlus
prolongari ingemiscenies, dissoWI cuplunl» et esse
e<!m Ghrislo. Honim yox est : Quemadmodum deei-
derai cervue ad foniee aquarum, ita denderai anima
m(ra ad te Deu$ {P$aL xli, 2), et, Quam dilecta ia*
e^rnaeula tua^ Domine trirtutum {P$ai* lxxxiii, 2)»
eic. Hi sunt ei^o tres gradus, inctpientiumy prott-
cieniium» et perfectorum,

tem alin$ modu$ orandi.

Invenlmns autem in Scripluris et allos modos

sionibus viue qu» nuncesl, etaeternae. Vel sic : Fac
eos sic transire per bona lemporalia, ut non amit-
tant aeteriia; quod magi^ Yidelurpro hisesse oran-
duro, quHo saeciilari degttni conTersatlone. Alque
tUad : Fac eos, Domme, iia miserieordes, u: niiseri-
eordiam eonseqaantur* Pro iis vero qol perfec(i<Hra
aeetantar, ui lia fiant pauperes spiritu quaienus
regnom CQSlorom possideant ; sic miles, ut terram
Yif eotium possidere mereanior ; sic lugentes, ut
consolatiooem mereaniur aeiernam ; sic esurientes
ec sitientes Jastltlam, at satielatem repromissam
oblineaiu ; sic etiam mandicordeSt ot Deum videre,
sie pacificl, at filii Dei esse mereantur. Sic de vir-
tute in virtntem ambolando profictant, ut ad viden-
B dum Deum deorum in Sion pervenianL

Quad <i< orinufttigi pra prmlaii» eccletiarunu
Orandam est aatem pro anlversis Ecclesia recto-
riboft^ qaaienus sie agant euram snscepti re^iminis,
atsuam, et snbdltorum salutem- operari mereantor.
Pro qaibuslibet vel in nostro proposito ^ v<d in qoA-
libet sancia conversatione d^entibns, ut In voca-
tlone qua vocati sont, digne ambulare mereantur*
Pro aniversis Ecdesiae gradibus, ut In els Dominus
fomalos suos et numero et ifierito aogere dignetar ,
atque at secondam dlvitias gratiae suae, bene in eis
ambalantes ad meliora promoveat ; errantes vero,
ad viam veriiatis redacat. Pro his vero qoi in qira-
libet, vel spiritaK, vel corporali tribulaiione posiii

orandi, quibus etsi ea quae supra posita sunt nequa- p sont ; ut omnes sibl In necessitatibussuis misericor

qnam dislincte petantur, omnia tamen, quaead sa-
Intem expediunt, compendiosa oralione peti Intel-
ligunlur, ut est illud : Fiat mieericordia tua^ Do*
mhte^ $uper no$^ quemadmodum $peravimu$ in te
{Ptal, XXXII, 22); et : Mieerere mei eecundumeloquium
tuum {Psal. cxviii, 58) ; et : Fac cum $ervo luo s^cim-
dum mieericordiam tuam (t6td., 24) : et : Mi$erere mei
tectmdum judicium diiigentium nomen tuum {ibid.^
132). Juxta hunc ergo modum possumus pro aliis
quiboslibet orantes ita dlcere. Fac eos, Domiiie, ita
in )U8iiiia apparere couspectui tuo, ut saliari ine-
reanlur cam apparnerit gloria tua. Vel ila. Fac eos,
Domine, pariicipes omnium timenlium te, et cuslo-
dientium mandala ina. Yel ita. Fac cum eis, Doroine,

diam Domini adesse sentiant ; vel ita : Utsecundum
divitias gratiae suse Dominus universa eis adversaniia
propltiatus excludal, et omnia profuiura concedat.
Prohisqui in baereses vel schismata lapsi sunt,
ut ad viam veritalis redncantur. Pro infidelibus,
ut ad sortem et socieiatem eleclorum perducantiir.
Sicut aulem pro adipiscendis beneflciis divinis ora-
tio est fundenda, pro adeplis est graliarum aciio
facienda : de qua operosius scriberem, nisi quse
supra posiia sunt nimiam eiiam habereprolixiiatem
viderentur.

Haec auiem, quae libi quoquo modo manu accele-
ranie exaravi, quantum iibi profuiura sini nesclens,
hoc cerle scio, et te certissime scire volo, me quan-

secundum mlsericordlam tuam, sicut tu polens es D inm Dominus dedit, desiderio luosatisfacerecurasse.

superabundanier facere, quam nos pelere, aut iiiiel-
ligere. Vel ita : Da eis, Domine, regnum, et jusiliiam
tuam. Vel iia : Ea abuudanlla pieiatis tuae, qiia et
meriia supplicnm excedis et vota, fac eos ita in
beneplacito tuo ambulare, ut tibi placeant In regione
vivomm. Vel iia : Dirige eos in semlta recia, ita nt
mereantnr videre bona Domkri In terra viventium.
Vel sic : lnstitue«os,Domine, in ea solidiiaie dilectio-
nis tu(|p, nt neque mors, neque vlta, neque creaiura,
neque tentatio aliqua possit eos separare a te, et a
cbariute lua. Vel ita : Da eis, Domine, otet te toto
corde perquirant, et qitae tibi placita sunt, toia di-
leciione perficiant. Vel sic : Dirige eos, Domlne,
secundom bcDeplacitum volunlaiis iun. in viam sa-

Quae sl libi ulilia esse cognoscere poiero, laboris
mei compensationem apud Ghristum luis oralionibus
me recepturum sperabo ; qui per Aposioluin suui»
jubetul per charitatem $erviamu$ tnvicem {GaL v, 25).
Fralres omnes per le nomioe meo salulari desidero,
non orones simul, sed nominibus suis singulos ;
quorum oraiionibus et luis ndjuvari quanium indi-
geam, nec praesens saiis indicare potai, nec abseiis
Intiroare sufficio.

EPISTOLA m.

10 BUGOIIEM.

De modo orandi, ac prcvsertim de gttaiarum acnovK.
DitecUssimo suo frairi HuGoa^, frater iikXi/rt
salutem.

Digitized by

Google

919 JOANPIIS CARm PORTAROM ■ONACni •«

Scripsi aliqudiido cplslofci» de modo orandl, ad A 0««* ei«o iii itoc iUki» cpi«lQl«.4ui. boc 10 iiujui
fralrcm Latoldaniy cum hoc illo t

ine dovolissimo
lla(citassci : ul)i cum juxla formam orandi de qua
agebam, Ire» ad Patrcm, et doas ad rilium oralio*
nes exempli gralla posulssemr qtiaBdo venil epislota
Hla in manug luas, inslanlissiiiie postulastf, ut aH-
qaas eUam oraliones a^jicereroosad personam Spiri^
lus saDCti speciallter pcrlinenles. Quamvis ergo
Paier, et Filius el Spiriias sanctus, sicul sont insepa*
raliiles» ita eliam inscparabiliter operentur, et qnid^
quid dai Patcr vel Filius, det quoque Spiritus san-
ctits, acqoiescciis tamen* pelitionl tnae, praemissls
orationibtts subjeci duas ad Spiritutn saiictum, ei
lertiam ad sanctam Trinitatem. Poslea verocum
nnimadvertisses lii cake ejusdem epiatot» graiia

prindpiis repelo ; quia viileiici'1 sicut pro Unpeinm-
dis beneflciis divioi& preces JuHdiy^iia» iia pro ade-
plis graliarom' agendariim debiiorea aqmus. Si homo
qailtbel alteri liowmi aquo bcneficia bal^uit, inf n-
los eiistai, quia non .boc malum jadicetr cl iniquum?
Si ergo maluiR esl ingralum esse bomini^ quanio
magis Dtol, Quompdo auicm ■isi gratias agendo,
nos beneflciis ^ti^ iiigratos non esse osiendiious?
Ingralos fuisse illos arguii Scriptura, de quibus di*
eit ; El obliti $unl benefaciorum ejm. et mirabiiium
4ju$ qum o$tendU eii (PsaL j.ixtu, ii). DoniiDus
quoque in £vangelio, cuin decem l^rosos jDundas*
sel, ei anus tantum gratias ageret» reliqaos noveoi
ingratos exiUUsse coiiquesUis esl, dicons : ffonne

rum agendarom me ita menHonem feclsse. ul si lo. » decem muHdart, el novm m mm ? (i^ »tu.^7.)

cus vel tempus permitteret, plura inde dtcere pos-
sem ; rursus inslanter el omnino importune petisii,
ul de bac re, id esl, de graiiarum actioneaHqurd libl
operosins seriberem. Ad boc itaque quod petls, ego
quidem insulficientem me invenSo, sed luis orationi^
bus fulius, ab iilo a qiKresl omne datum oplimimi,
et omne donuin perfectum, sufficientiain spero.

(Hieiotam imorit ephtoiam 2, ad Latoldum datamt
D^modo orandi; cui Mequentettno preeatiuneulao
iUigat, medio loco inter teeundam oMionem ad
Filiumf et artieulum de oratione morosa.)

Gratlo ad Spiritum sanetum,
Spiritus sancie Deus, quimo mondo carnaliter
natum, io sacro fonte spiritali nativitate regene-

elc* Animadvenal Igitur discreloa sauclaram Scri-
piurarom lector» sive atrdrtQr, qtiod quandolandan
Deum, veibenedicere, yel roagnificare* exaliare. vei
glorificare» aui caolare ei« aul eisuliare, vel jul^i*
are, aut gratias agere juiiemur, sive monemur, res
pioe eailemidifcrsis verbls signiaeaiur. Yerbi graila ;
Benedieile^ genlest Deum nostrum (Psal. lxv^ g), et :
Magni/icaie Domimm meeum^ el exaUate nomen ejnt
in ipeum (P<a/.xxxiu, ijrCt : Cmntateel et^mUiud
{P»al. civ, 2), et : Venite exeultemue DominoJubilemH
Deo ialutarinostro (Psal. xciv, 1). Confeasio quoque
in Scripturis saepe laudem signiflcat^ ut ibi : Confi-
tebor tibi^DonUne Deus meiM, in loto eorde meo (Pm/.
LxxxVilS). Nam quasi exponendo qoid dixeril, sob-

rasil, da mihi pienam omnlum, quae quoquo modo G j^. ^, giorificabo nomin tuum in mternum, Et Donii'

postea contraii peccatorum indulgentiam, et fac me
injusirficatlonibus tjus Ita perseveranlissime et In-
telllgenthi ei actione proflcere^ ut ad soriem et so-
eietaiem electorum luoruni merear in «lernum vera-
citer pertinere. Qiii cum Patre et Filio babes unam
divinilatem, et ejusdem majestatis ac potestatls
indivisam unitatem per omnla saecula saeculorum.
Alra oralio ad Spirilum sanctum»

Spiriius sancie, qui es et donum Dei, el Deus ;
Deus apud Ce, donum apud nos, fac, quaeso, per inha*
bilalionis luae gratiam, mentem hi^us pauperculi
servi lui, et veritaih Inleliigeniia lucere, et chari-
tatis igne fervere ; ut ab omnibus pcccatorum meo-
rum niaculis, beneficio graiix tus clemenler emun-
datus, in corpore luerear, cqjus caput Cbrislusest,
et hic bene, el in aeternum beate vivere ; cum quo,
el com Patre est tibi glorta et honor individuus in
ixcula saeculoruffl. Amen.

Oratio ad sanciam Trinitatem.

Sancta Trinitas aiHis Deus, qoi omnes, qoos in pa-
iria beatificas, prius via adoptionis Spiritn signaios
vivificas et sanclifieas, da mihi servulo luo pignus
hxreditatls nostrse eumdem Spiritom sanctum : ul
ipso charitalem, quae operiat muliitudinem peccato*
rum meonim, in corde meo diffuhdente ; el in omai
inleliecia, sermone» ei opere bono me confirmante,
mecumqiie in aeternum manente, com eis qui habi-
lant in domo lua le merear laodare in saecula sseco*
Wrom. Amen.

nus in Evangelio : Confileor tibif Paur^ Domine cali
et terrce (Luc x, 21). Non enim pcccata confitebsiur,
qui peccaia non fecit, sed Patri gratias agebai. So-
lent homines amicorum, vel dominorum suorum
beaeficia ad memoriam reducere, ut ex quanUiaU
beneficiorum perpendant/ quaulum eis dcbean'
reipendere, vel amorem, vel obsequiom. Nos ergo
non solum ad mentem revocare, sed studiosissime
excogitare et exquirere debemus. qu^ el qoaata
nobis beneficiai el dona divinitus coilata suni, ei
devotissimeauctorieorom laudesdebilas» et gratia-
rum actiones referre. Nam dona ccelei^tia recoiendo,
amorem Dei in nostris cordibus exciumus. Graiias
H vero pro illis agendo, et ea qitae accq>imus, no-
bis cooservari» el quae nondum accepimos nobis
augeri promeremur. Unde Dominus ait in Evaoge-
lio : Uabenti dabitur^et abundabil ; ei autem qui non
kabetf et quod videtur habere, auferetur ab eo (Lvc.
XIX, 26). lile enim dona Dei vcraciter babere dicen«
dtts est, qoi pia gratiarum actione eis ad id ad quod
data sunt* id esi, ad quxrendum Deum uliiur, et
meretur gratiam pro gratia. Qui vero ad aliud quae-
rendum eis nbuiilur, ulpoie ingratus, iis etiam quc
aecepit privari mereiiir. Dona autem Dei qnxdam
communiter daotur bom's et malis, quxdam vcro
specialia sunl electorum. Nam exteriores divitue
auri et argenli, et caeierorum, saoiias etiam corpo-
ris, ei membrorum valitndo; ingenium qaoqueet
oicmoria^ et riiierarom scieniia« ec caeteiCA b^jus-

Digitized by

Google

»i EPISTOL^ QUtMQUfi m

modi, K^roWs^i^riier dooiur ei deciiff« FUtom A oiniii i^iopore beoedieit, non $o\m in presperis

86(1 ei. ie eUversi» gralias agii. JNam et muii int^r

tero qofle per diteclionem operaliir« pielalem^ cha*
ritaiem» timorem sanciom et cmiera verarum dona
virlntum, solis electit dafi maniTeslnm cst. Audia*
rous igitur quemdam in psaUno divinaeirca se bent-
ficia eum. exsiillatiooe recoleiKem. Exgptei^au^ in-
quii, extpeeimti Dominum^ et intendit mihi: ei exauH*
rit preees mea$^ eteduxit me de U^eu nueerfw^ ei4e
luio (mtie {Peek xxxix, % 3). Biic usqueosiendit de
qiio proftiado maloruro pergratiam Dei iibeFatui sit^
Duobus vero seqoentiiius versibus conflrmalionemt
et direciionem» et innovaltoiiem suam descrlbit,
«iieens : £f AfMMl siif»rn petram pedu meotiibid*)^
el reliqya, Ubi etsi nibil positom sil, qood beno*
diciionom, .vel graiiaron aeliooem signiflcel, pia

pnaspera laudant Deum, sicut scriptum esl : Con-
fiiekitur tibi^ eum benefeceri» ei (PmI. xlviii, )9J,
inadversis auiem murmurare solent, ct blasphe-.
mare^ *.

De eodem.
Qui autem in graiianmi actione studiosus est e| '
deyotus, anle omuia debet illud omnium Lenedcio-
rum divinorum maximum atque escellentissimuia
recolere, et quanta polest devoiioneelpieiaieproeo ;
gratias agere, quo per sacrosancium mysterium
incarnationis et passionis Cbristi, a morte xterna
redempti el ad vitam xternam surous reparati. In
Cbristo namque ipsa salus ad segroios, ipsa iniseri-

lamen divinorum beneflciorum reeordaiio» pro|;ra« • cordia ad miseros, ipsa sapientia ad f:ituos, ipsa

lianioi actione babelur. In alio qooqoe psaimo «lo*
rtficat Deoro» diceodo : Oiiit Deu$ prepter Dominumt
etut^uie Deuepreeter Deumnostrum f (Psal. xvii, i^
et qoasi qoereremos, qoid tibi fedt 7 quare eom
iu magoiflcas ei laudas ? enomerai muliaa gratije
diviwe clrca se npeffationes,el subdit : Deue^qui prar
eiuxit me viriute^ et posuit immueuUitam viam nteam
{P$aL xvii, ii)p el cttlera usque illuc,ef ooo sMm
infirmata veeiifia mea {ibid. xxuiu ^7), Apostolus
autem, Cratfas, inqoii, 'ago d, gui im eoHforiawt^
qui fidelem me exieiituami^ ponene me in ministeri^^,
Subdendo vero, qm priu» fui blaspkemus^ et perseeu*
tor^ et eoutumeliosus {I Tim^u^ i2, iZ) ; Uoio inajo-

viu ad mortuos» ipsa via ad erraiiies, ipsa veriias
ad mendaccjs, ipse Redempior ad captivos, ipse Deus
ad bomiues venii. Ula msuesus divinae sapieniiie,
qu» coa^erna, et consubstaniialis, et coomnipor
lens Patri, el Spiriiui sancto, portat omnia verbo
vlrtuiis suai, et atiingensa fine usque ad finem for*
liier,disponiiomniasuaviier, Unla miseratione Un-
Uque abundantia pietatis suae, nosine miserise voliiit
subvenire, ut non solum us^ue ad susceptionem
nostrae naiuras, sed etiam usqiie ad contumelias
etad mortem crucis, pro nostra redempiioneet salute
se inciinare dignarelur. Aitissinius Patrls aliissimi
unigeuitus, sicut non babuit <|uo iilira se bumiiiando

rem circa se graiiam Det osiendit, quanto indignior r descenderel, quam ut In bomine, quem sibi In unan)

eraty qul eam accipore mererotor. Gralias quoque
agil obi dicit : Benedieius Denj, et Pater Oomiat
nostri Jesu Christi^ PaUr miserieordiarum (U Cotw
1, 3), etc.

Diferaniia inter orantem et laudantem*
Hoe autem inier affectum orsntis disut, atqoe
laudantb, quod oralio eontritionem babet, etgemi-
linn, maxuoe qoaodo peccaia deflentur, aut quando
iiiter lenlaliones, ei iribulationes divinum aoxiiium
itiiploraiur. Qul vero budal, elgraiias agit, gau*
Ho et tetiiia spiritoaii perfunditor. Uode iliis, qoi
pro peccaijs vebemeotor CQnlerootor» expedire vide-
lur, ul post mcsrorem pru peccatis babiiom, se ad
groilarum adAOoem converUnt ; ut . animum pro

personam univit, qoasi reus, et daronatilius morie
turpissima morcretur; sic nostranatura non Iiabuit
quo ultra posset subliinari, quam ut in Chrislo se«
dens ad dcxicram Patris, babeai nomen quod est
super omne nomen, ei fleeuiur ei omne gefiu,- cos- .
lcsiium, lerrestriuiu el iiifernoruon. Spem auiem nor
bis firinis^imam dedii» nos, si ei fideliter adbaescrir '
nius,quoipsepf9ece8siicsse secuturos. Pairr, inquiti^
quos dedisti mt/)t, w^o ut ubi sgo smn^ et iUi sint
meeumf «< videafH clariiaiem quam dedisiimihi^ioan,
xvii, %i). Quis umam gratiam digno cogiure» quia ^
sufflciai digneprp ealaodeset gralias referre? $ed
etsi non valemus dlgnas laudes persolvere, non |:i-
men debemus a gratiarom actione cessare, douec^

INsccalis moerentem, gratiarum aetiocottsuletur : ne D ipso ducente, ilbjc perveniarous, uIn boc sine fino

forie alNiudantiori iristilia absorbeaiur qui ^usmodi
est ; slcque mens pro peccaiis afilicu, de perccpiis
beneflciis gratias referendo, ad spem veni» rer
creeiur. Aliis quoque a gratiarum actione inci-
pienda videlor oralio» ui mensoraoUsspiriiualijo*
cundiute perfuaa^ et flducia repleu» mi quadam
ommi pingoedbie toiam sequeoiem effundai4>ra-

Semt^r daUmus gratias agera.
NoD solum aoiem in prosperis» sed ei inler flagella
debemos gratias agere Patri, qui flagellal omneos
Atiom qoem reeipit, sicot in persona justi seriptumi
C8t : Bemadicam Daminum in omni tamport^ umpef
toM ejus in ore meo (Psai. xxxiii, 2). Qul enim in

raciamus, sicut scriptum est : JB^aii giii habiiani i»
domo tua^ Domine ; in se^cula saeulorum iaudabunt
te {Psat, Lxxxiii, 5). Nunc euim tempus est oraodi
pariter, et laudandi, tunc erii untommodo biudaudi.
Tunc quippe sicui miserias boatiiudo, iu orationi
succedet laudatio. Impieiis namque omnibus promis* '
sionibus Dei, nibil supererit petendum, sicui ipso
dlcii : In illo die me non rogabiiis qmdquam (loan»
XVI, 23). Qiiem quanio amplius diilgimus, tanto stu-
diosius canonicis, boc est, propbeticis, et apo8U>-
licis, nec non et aiiis Scripturis ihtendere debemus
el vigilaniissime auscoltare, quid de illo nobis iosi-
nuent, vel quid ipse nobis in eis loquaiur. Quis au-
dieos iUum dieentem per propbetam : De manu

Digitized by

Google

m JOANNIS GARTH. PORTARUM MONACHI

mortit ilberabo eot, de morte redimam eoi : erb mor« A nam hac videntia regnom aikmtm ^ifipeie

f»a, 0 mors, rkonustHm ere infeme {Osee. xtii, 14),

Qon eniinp t iti banc voeein jocunditatis et laodi»,

itt dicflt : €rutia$, Domine, tantac pietati, quam no-

strae redeniptioni imp ^ndere digiialus es : et preeor

iii ejus ein re.!emptionis, ei salutis aetemse qu«e esl

iu (e, nos facias in aeternnm veraciter esse participes?

Qu:s audiens Aposlolum dicentem : Fidelh $ermo^

quia ChrUtui Jeeui venit in hunc mundum peccatO'

ret tntvos fa€ere{l Tim i, 45); non effundat laudem

pariter et preccin, et dicat: Tibi, Domine, laus, tibl

graliaruin actio, qui tanta miseratione vitam pecca-

tcruin; non niortem inquiris. Piaceat tibi, Domine,ut

Jus iiicare iios a peccalis, ei salute «terna salvos

nos facere digneris. Audientes ergo eloquia, quibus

ris! Fruetom aulem laborisiiiei a
lionii>U8 exspectabo.

£PiSTOLA IV.

AD BBRAlDUIff.

De eunodia cardiim
Dikectissiino fratri Besardo, Ihiler Hk
tem.

Peiitioiiis iiia) votuin, et promissionis Uue i
praesenll scbedula persolvo. Nam com Ubieifratrifaot
qui tecum ad nos veoerani, de ciistodia confis ex-
boriaiionem fecissem ; el quomodo aniaio vei cavs
obtemperare debeat ralioni, oslendissem, obnlxe i^
gasli ut ea quae verbis expresseram, scripio libi dtri-
gercmus. Animadverle igitor doo esse, ex qaiboa ho-

beneficia ^us vel referontur, vel promitliintur, de- B mo coiistal, scilicet animam el eorpos. Sed

l)emus(sicul Apostolusdocel) abundarein iiloin gra^
tiarum actione {Colot. ii , 7). Sed animus ainantis el
desideranlis, prsemissa gratiarum actione, debet
e:iani prcces su1)dere, ut promissionibus ejiis dignus
efficiaiur. Qui enim audiendo eloquia divina, ad
onndum, vel laudandum, vcl amandum Deum in*
flammatur, veraciter polest dicere quod in Gantico
canlicorum scriptum esl : Anima mea tiquefacta eet
{Cant. V, 6), id esl, in lacryroas amoris resolula esl.
Scio ego prudentem qoemdam, et religiosum vinim
dixisse : Splritum Chrisli non babet, qui audiendo
verba Christi, non ardet. Sedqui boc dixit, videtur
inilii hoc quod in sesentiebal, a;stimassedecaeteris,
quod proprium esi hominum maiime plurimorom.
Ego vero sciens mullos etiam bonos ei jusios nul«
lam babere vel raram gratiam lacrymarum, ad la*
lium consolationem dico. Quidam enimdlltguntCbri-
stum ardenli charitalis affecto : quidam non sen»
llont qoidem magnum affectom dilectionis ejus, sed
oslendnnt eam in operis effectu. De lis ipse dicil :
Qxt habei mandaia mea, et tervai ea, hic ett qui di-
ligit me {Joan. xiv, 21). El iterom : Si quit diligii
me, iermonem meum tervabii (ibid.^ H5); onde Gre*
gorius: c Probalio dtlectionis, exbibitio est operis. i
In persona quoque illorom, qoi Cbrisloin ardenti
affecto diligonl, diclum est : Quemadmodum detide^
rai cervui ad fontee aquarum {Ptal. xu, 8), etc. De-
niqod dico, qoia tanlo qoisqoe melior est, ei san-

aiiiina, non quidem dividltur» sed in doo dblingoi-
tur, id esl in animam el spiritoro. Esl anieiu qos*
dain vis animae inferior, qo» vivifical ei vegetal cai^
pos, el camis sensibos favens per carnalea deiidas
immodcraie deOoere gestii : quae in Scrtpliir» :
roa nuncopaiur, eo qoodanimet, id est, vivilieel i
pus. Qiiibiisdam aulem placoil, ot eam, soMoaiita-
tem appellarent. £t secondom banc non dtsiamos a
pecoribus, qoia et pecora animam habeiit, qa« mo-
vet el vivificai corpos, et appelil condaciblila, el do-
xia fugit. Esl aulem quvdam vis ipsiua anim» i
rlor, qnse spiritos vel ralio dicitur, per qoasa i
mus a peeoribus : secondom qoaro sciliees ad is
, ginem Dei facll somus, quia per lianc Inier I
' et maiom, el inter Greatorem crealuramqoe daact>
nimos. liaec Iria, sdiicel spirilom qni inldii^
animam qo« vivificai, corpos qood viviicaior, lu
000 loco distinguit Apestolus, dicens:/iiie^r sfNniaj
vetier^ ei animaf ei corpui ttire quereia^ in mdveniu
Donuni notiri Jeiu Chriiti urvetur (/ Tkeu, t, S$).
Principale ilaque nostrom, spiritosest, qni el nwnSh
el ratio, et animos dicilor : nec esi aliquid ab ipsa
anlma diversom, sed qoiddam ipsios aninue qnad
debet praesidere. Inferios aolem noslrom esl, ipsa
vita corporis, id est anima, qo» etiam qnia cainalia
appetil, caro nominator. Unde Apoatolns : Menu
iervio iegi M, came autem, iegi peeeaii (ilbak vn,
25). El iterom : Caro coneuffiicii advenui ifnrifaB,

clior, qoanto ad amanduni, ei quserendum Deum de- ^ et tpiritui advenui carnem {Gai. v, f 7). Caro vera

volior est atqoe ferventior. Nam sicol oraiiones ali-
quando Patri, aliquando offerimos Spirilui sancto,
^ed frequenliori usu offenintur^Palri, per Filium, in
Splritn sancto, ilaetdegraiiarum actione faciendum
est, dicente Aposlolo : Gratiat agentet Deo Patri^
per ipsum {Coi. iir, 17), id esl, per Cbristum. Quan*
lum vero potul expeiiri olromque negoiiom, orandi
fcllicei ei gralias agendi, melios agit quisque sois,
id est, de intlmo ourde prolalis, quam aliorum ver-
bia. Nam neqoe In oralione» neqoe in graiiarom
actione qoaeritop verborom ornalos, sed mentis affe^
ctos. Coi adiem soa verba non snppetonl, psalmis,
et aliis qotfous polest modisoret, et gralias agat. Feci
siqoidem quod polvi, sicoi petisli. Violenluses. Uti-

nihilsine anima concupiscit. Uliimum vero noslmm
est corpus, quod esl etlam vislbile. Saepe vero iu
loquuntur Scriptur», ot bac distlnctioae nen abser>
vata, ei solo nomine anim», ei solo nomine spiriins,
olromqoe simul signilleelor. Dominos eiiim diccndo
in Evangelio : Animom meam pona pro evibm mTJt
{Joan. X, 45), ononomioe anim», ilhid loloBi qued cst
anima el spiritos designavil.Dieendo qooqoe: /aoM-
itNs tuoicommendoipiritum nieo«(£nc^xuii,46),ooa
spiritom ab animadistingoere volnit,aednneapiritoB
Aomine otromqoe expressil. Igllor qoande vivii bo-
mo seoondom corpus, eamalis vel animalia voeaior.
Carnalis, qota camalia sectator; animalis vere,
qula ferlor dlssohiu liceniia aniaus imt^ qoam non

Digitized by

Google

MS

l»STOLi£ aCliNQIJE.

m

refii «pliltvs, quia nee ip86 subdit se NgeiMlum Deo. A qua no9 Aposinlus inBtniil armaluma {Epkn. ti)

llsec est vita hominisinerdioiita, et perdliioni obno*
xia. Qni Dttiem spiriiu aniroam regit, et per animam
corptis qnoqne coercet inira melas naturalis ordinis
(qiiod non potest facere, nisi Deum liabeat et ipse
reclorein) rocatiir spirilaHs. Ilaec est itaqne Tiia
ordinala» nt spiritus liominis seipsum Deo su^iciai,
iil esi, paratnm se ad Dei Toliinialem faciendain ti*
liibeat, et tiinc muriere divino babebit et ipse ear-
nem, aftimamqiie sukjectam, id est» rationi obtem-
pcrantem. Primns slquidem homo quandiu prseee-
piitin obedientiae in paradiso senraf il, spiritalis fuiL
Poslquam vero peecavit, diinissns de paradiso» in eo
remonsit ut esset animaiis. Et ideo hominem anima-
hm prius agimus omnes, qui de i|lo per peccatum

Dicit enlni Scriptura : Omni cu$todia $ena coriuumt
guoniam ex tp$o tita procedit {Prov. iv, 23). Gor au-
tem nullp alio modo meliiis custoditur, quam iit
semper sanctis cogilationibus (quanluro per graiiam
Dei fieri poicst) occupatum leneatur, sicul legltur :
Cogilatio tancta servabil te {Prov. ii, 11). Quod sl
studiosisslme facimus, nunc per lectionem, nunc per
oralionem, aliquando per psalmodiam, qnandoqne
per sanetam mediiatlonem : Impossibile tamen cst
ut pravis omnino cogltaiionibus careamus. Sed nuU
lum est periculum, nullum est bmnino peccatum, si
eas improbe irruentes instanlissime abigat spiritus,
sive ratio vigilantissime semper eicubias agens, et
contra illecebrosos ac noxios cogitatus nostros, ora-

nascimnr, donecpergratiamDeispiritalesefficiamnr» ^ tionis clypeuin, et sanctarum cogitationum muni-

Unile Aposlolus : Non priut quod tpiriiaU ei<, ted
quod anhmate; detnie quod tpiritale (I Cor. xv, 46).
Etiam none \n unoqnoqne homine nihil aliiid agltur
cum ncl pecealum dilabitor, qiiam tunc aetum esl in
paradiao in illis tribos, scikicet, serpenle» muliere,
ei viro. Mam primo fit a serpente suggestio, sive
per cogiiat;onem, slve per sensns corporis, vel vl-
dentlo, vel tangendo, vel audiendo, vel giistando, vel
olfaciendo. Quae suggeslio cuoi JACta fuerit, si con-
cnpisceiuia non moveattir ad peccandum, exeludi-
lur Berpeniis astutia. Si auteni roota fuerit, quasi
jam niulieri persuasum erit. Sed aliquando ratio
eiiam commotam cupidiiatem viriliier refrenat at-

menla opponens. Si vero ratio dormiut, et passim
quaslibet immundas et noxias cogitaiiones, non so-
lum Ingredi, sed etiam moram in aniroo facere per-
miitit, increpat nos per prophetam sermo divinus,
dicens : Vtquequo morabuntur in te cogitalionet no-
mwf {Jerem. iv, U.) Siautem posl pravam sugge-
Slionem, per nimiam negligentiam, eti:im concupi-
sccntia nM>ta fuerit : lunc saltem debet animus evi-
gilare ; et exslioguens igncm excilatum, bosles jam
iiitra januam admissos, foriiter resistendo excludere,
neet ipse (quod absit) peccato consenticns periroaiur.
BxA iibi breviler scripsi, peiiiioni tu» (sicut poiui)
satisfacere curans : quas si iibi grata esse didicero»

que compescii. Quod cnm flt, non labitur homo in /ij morcedeni tuis orationibus compensabo

peccaium, sed com aliqua kiciaUone corenaiur. St
autein ralio eonseaiiai, el quod libido commoverit,
faciendum esse decemat; ab omni heala vita tan-
quam de paradiso expeUUur homo. Jaro enim pecca-
lum linputatur, ctiamsi non sobsequatur factum,
quoniam rea tenetur in sensu conscientia. Its ergo
tribus nsodis perpetralur peccatum : suggestione,
quae fit per diabohim; concnpiscentia sive deJecia-
lione, qusB fil |»er carnem, et animam, et consensu,
quifilper spiriium. Scithamque perversitatis lile
persuaaor» ralionem ad peccati consensum deduci
non posse, nisi prius delectatio, sive concupiscentia
raota fueril inea parle animse, qu» debei obiempe-
rare rationi, tanqnam viro regenii. Et ideo miris

EPISTOLA V.

▲D BERNARDUIi NErOTEM SDUIi, Q1II DE CARTHUSIBRSl AP
AUUIf ORDINEIi TRANSIRE COGITmT.

De conttantia in propotito.

Frater Joannes, domus Portarum qualiscunque
monachus, Bernardo dilectissimo secnnduin spiritum
filio, et secundum carnem nepoti, debitam in diyino
famulaiu perseverantiam et profectum.

Audiviqiiod a proposiio ad quod te, Chrisli gratia
vocaverat, vis recedere, ei ad aliuni ordinem mi-
grare. Haec persuasio non est ex eo qui le vocavit,
sed serpens, qui seduxit Evam astutia sna, le quo-
que vult seducere, et ab angusta via, qwe ducit ad
vitam, per quam coeperas ambutare, te ciipii ad la-

roodis non cessat siiggerere per cogitationem quid- D lam et spatiosam viain, qu» ducii ad perditionem.

qnid polesl, et (ntsi repulsus fuerit) post suggestio-
nem camis, concupiscenliam inflainraare,ut postino-
dum captivum animum ad peccati consensum per-
trahere valeal. No^ll auiem ille cui inspirel Uiino-
rem superbiae, cui suggerat appeiitoin inanis glori»,
cui virns propinel invidiae, quemadlibidinem inflam-
met, quem ad iracundiam nrritet, quem aliorum at-
que aliomm vitiomm peste coniaminei : proui de-
prelieud^re polest diversoram «flectiones« varioram
v|;iorum fomitem recipere. Ipse itaqne (sictil de eo
aeriptum est) caleaneo^ id esl, lapsui nostro iiisjiia-
|»r (Gen^ m, |5). Nos autem debemns cnput cjus,
id est, initlum pravaa suggestionis contcrerc^i^er-
ium «einper icnenles gladium spiritus, et aliam de

reducere. Audi ergo |>oiius Christuin diccntem :
Contendite intrare per anguttam portam^ quia muUi
{dico vobit) qua:reni intrare, el non poterunt (Luc.
XIII, S4). Nbn ait taniummodo, iniraie, sed conten'
dite infrare, quia profecto inagna coiilontione et
pugna, magno conamine et eonflicto opus est, con-
tra iufirmitaiem ei roentis el corporis, contra umtv

. merabiles qu» occurruul inftrmiiates, el difikulla-
les, et impedimenta, contra jacula linguaram eieon-
lomelias, el deiractiones obioqneniium; conira car-
nales el.ierrenas cupittitates, conlra innumeras
tenUiiones eldolos, atque Insidias invisibilis inimici.

.Sicut enim ait quidam. Movit exsul cceli, quidaga-
lur In cmlo; et invidens nobis bcaiiiudinem qnam

Digitized by

Google

w

lOANNIS CARTH. POaTARUM HONAail

,p>c pcrdldil, non ccssai (lenlamcnlorum innumcrls A Ulil dlilcc csfc dcbet, guia reclpil :«t

cnoilis) pcr se, ci per salelUies snos elaborarc, «l
ciciii parenies noslros de paradiso sedncendo ejecU,
\XA aliquos bene ?iveiilium illaqueando, de paradiso
r.lo exclodat : de quo dirit Clirislus in Ganticis :
Borlus conclusuSf sorormea iponsa, hortus conclusui,
.^aradlsus nainque Iiorlus inierpretaiur. ilortus ergo
uhrisli,esl saiicla cleclorura in praisenli Ecclesia
««nversalio. Conclusus, id esl, proiedione divina
nvmiius. In hoc horlo germiuant lilia caslitatis,
liyssopus hnmilKatis, rosae patienlise, abieies con<
leinplatioiiis : fragrat eiiam niyrrha abstineniise vet
sobrielntis, et thus orationis, caeieraqiie virtulum
ornamenia, quse diversis aroiuatum, vel aromatica-
nira arborum sive herbarum vocabulis in Scripturis

(lebes, 81 tanqoam G\m merem .AacaUaiL Si Inc
feccrls, hsec duo operatiHr tibt. ^gelliim Paiik;
qoia scilicet et praetcriu peccata pvi^santVy et
ruiura caventur. PneteriU piti^mtor, qm liMd
dubium quin Dea», ^icnt scrtptuiB C8t4 Bemisui im
umpare tribnialioms p^cata {RccL ii^ 13). Fttton
cavetilur, qiria ilem scriptiuD e«t : Priusqum^ facBH
liarer (id e»l priusquaiB per flageilum aiiUgtftf ).
e^ detiqui (PsaL Gxviii,^7). Nam et ia boc Iogo,
et ubi dicluni esi : Humilialus s^m usquepmoi
(ibid.iOl); hoc est valde, et: Yide kumiiitaum
meanu el eripe me {t6W., 153); et: Vide humiliialm
meam et labomv meum^ el dmiue uniwrsu d^cu
mea {PsaL txiv, 48)» et in plertsqiie ali» lods»

significanlur. In hoc horto servi Del, quanto magls ^ humililas non cst nomen vtrtuU», sed aiSletNMtts.

proficere merentur, tauto suavius et eflicacius car-
puiit iilos fructus Spiritus, quos enumerat Aposiolus,
<!icens : Fruclus aulem Spirilus est^ ckatitas^ gau»
r^tttrti, pax^patientia (Gal^ V, 22), etc. Horum fructuom
adeo aniant dulcedinein, ul eiiamsi nulta sequeretur
luturae vitsebeatitudo, magnam, imo multlplici fe-
nore abundantem, se jam accepisse a Deo recom-
peiisationcm faterentor, prodiviiiis, ct voluptatibus,
ct mundi gaudiis, quibus abrcnuntiaverunt. Nam
profecto magna portio, el quxdam iniitatie futurdfi
beatitudinis est, nuUa superbia inflari, nulla invidia
inorderi, liberumessea servituicpeccati; nulla am-
bilione, nulla avarilia, nullis aliis cupiditatibus ra-

Justtts ergo, in persona ciyus totus ille psalauis
scriptus eet, dlceiMlo : Priusquam humUiurfa-t cg^
deliqui ; signiacavit qaod propterea flaifelUu» ^
je peccaret. Flagellatus vcro destU peccare ; midt
t.a:idil ^ Pr^pima eUtqmum tuum cuskfdim. Aodt
ergo, non serpeniem» sed Apostoluin diccaiem:
/ft disdpUmt perseteme ; id est, in flagello persc<^
verantiam noHte perdere«£tadjecit : T^nqusmfdns
wbis effertse Deus (Ife^r.xii, 7). Si wtem, laqail
extra disciptinam eetie (id eat si fla^ellaii laaoi-
tis), ergo adulteri et non fUii eritie {ikidmf S)* Qiiad li
serpcnli, concervatione tcautiaiitfBi til>i 4espai»:
tionero facere conanti credere oialueria» ecia ctbos

plari; prosperisnonexloIli;nuUisadversltaiibusfran. q "Hus, alcut scripUini est : Serpenti puivU j^ehu

gl, nulli nocere, oinnibus vello prodcssc; laedentl vcl
quamlibel injiiriara infcrcnti, non solum Ixsioncin
vel iujuriam non referrc, scd insnpcr boaum pro
inalo reddere; omnibos afi^tctum ehari tatis impendere,
Ocriptnrarum sanctarumepulis pasci, Spiritussancii
consoLitlonihospcrfrui ; cxituni dchac vita non soliim
non timere, scd eiiamcxtcstimonioboncTConscientiae,
cum desidcrio exspectarc.IIxc ctalia hu|asmodi idbo
appellat Aposlolus fruclus Spirilus, quia nemo nisiper
gratiaraSpiritussanctiialiscssc potcst.Quem quanto
abundantius qursquc recipit, tanto facllius ei efiica-
cius hxc et alia qua^ Scriptunc sancta; docent, im-
plcre nierciur. Diabolus crgo duobug praecipue
lentaincntorum niodis insurgK adversus eos, quos

(Jsai. LXT, 25). Pulvis enim saiit, itl e»i,. ^veri
comparati illi» de quibus dictam est: Aaiiafci«pii
fi^a sie ; sed tanquam pulvis quem preji if fcaiiu «
faeie terras (Peal. i, 4). Yeiitus» idest«temaiio ; a facie
terrge, hoc eat, a stabilitaie £cdesi» ;|HiIvis, id
cst ittipii, qni tenfiaiionibtts noa re&t6taat»8ieiit pulvis
vento resistere non valet. SiserpentieredltfterlSjaaier
InimicosDei reputaberis^deguilNiadictonieet : lnim&
Demiid memiti $unt «t, e$ erii tmpus eentm iuefeeuta
(Pia/.Lxxx, f 6). Sieaimclliod In die professioiiis lae
spopondbti , irritumfeeeris, voti al<|ue meiul^aaraat
Deo ethominibus reiiseris. Mon solum aui6m tibliiaca-
bis, sed etlam multis efiieleriapcti8iaeaiida1i,aimaiia
pluribus nocebis scandalo, qnam potaiati piDdesse

de paradiso pracscntis Ecclesia) ejicere, boc est, de D exemplo. igitar non tantam de tua aposiaair, sed
sa:icia conversalione, ad vitam reprobam trahere
conaiur. Nam', slcut dicit beatus AogusUnus, aut
icrrct ut frangat, aut blanditur ut declpiat. Terret
scilicct pcr advcrsa, suadens intolerabHia, et iinpor-

tabilia esseea, qo» molesta;» dura et laboriosa
occu^rtint ; ut desperatione fracti et dissoloti, apro-
posiio sancto resiliant. Blandltur vero pcr prospera ;
ad camalesvoloptates, et ea qoae in mundo appe-
tlbilia videntur, Invitando. Tu ergo animadverte
qu2e circa te sunt, et cave ne a serpente sedocarii».
Paler namque qui quos dillgii; corripit, et flagellat
omnen fllium quem recipit, te per corporalem quam
snstines molcstiam, Coepitflagellare. Si ergo dnrom
libi vidctur, quodflagcllat ; incoropapabUiter amplius

de iUonim pernicie Jodicai>eris* Dicitentm J
Vas hemini per quem seundaium «enti (JfaMfc. jmii,
7). Job Bcatens vermibusetpercassm^lcera pcssimo
a planta pedia asqiie ad veriicem , tiicebat . JueA-
firaiionem meam qumm eatpi ieu4re ntm deeeeam ^o^
xvit,6). UxorequoqueilliosanggarenteblasiibeBnaai:
Si bona^ inquit^ euecepimue de manu Pommj» aMis
quare non euseipiamus? (ia^. n, iO.) Bidl aimB
Apostohis : In fame et irli, in jejuniie mukUt ia
frigore et nuditate^ in eareerihueet plofis^ af mwHhts
Irequenter (i Cor. %u S7). faipeisicalis, eitvibali*
tionibus, et persecutionlbos inmimeris Cbrisio aar-
viens non deftciebaff» sed dieebatr t^oriamar ta
tribuiatSmibuSf scientes qued trihuiatia patientiem

Digitized by

Google

92» EPiSTOLifi QUINQUE. 930

operaturt it patietUia probalionem^ probaiio vero A tariaenint.Haccergoei 8iniiliamedifaodo,confortare
$pem

(Rom^ y, 5, 4), eic. £t alibi : Placeo^
inquity mt/it in infirmilatibm ^ in contun^ih^ in
neces$ilatibu$ ^ in persecutionibus ^ in angtt$tn$ pra
Christo{lI Cor. iii, iO). El quafe in his omnibus
noo deflccret, reddit causam alibi, dicens: Om-
Nffl po$$um in eo qui me conforlat ( Phil, iv, 13). Nec
Mlom eum confortabat , sed et , consolatur nos ,
inqoit, fn nostra omnimoda tribulatione ( // Cor.
1, 4). Tu vero corporali » quamvis lolerabili fmolcsti
correptus, animo defecisii : quia spem et iiduciam
quam debes haberc in Deo de omnibus qux circa
te sont, vel futura sunt, perdidisti, dissolutus es ,
et cceplt minui corporis et animi tui fortitmk), sicut
dicil sacra Scriptiira : Si desperaverie ta$su$ in die
4imjttsti(Pt minuetur tua fortUudo (Prov. xxiv ,
iO). Nam si non desporasses» veractter diceres :
/ff Domino sperans non infirmabor (Psai, xxv, i).
r^iliir resipisce, et time quod scriptum est : Vor
ditidtutis corde^ qui non credunt Deo ; ideo non pro^
legeMur ab ipso (EccH. ii, 15) ; el illod : V(P hi$
(fui pndideruni eustlnentiam {ibid, 16). Resipiscc ,
inqnam, et siiper hoc, quia suggestionibus infmii^i
assensnmpnRbuisli, poenitentiani agere, et credeChr:-
stodieenti : Onsnta po$$ibilia $unt credenti {Marc, vit,
23), et qwUqnidorantee peiitie, credite quia accipietit,
et/itt T0bi$ (Mare. xi, 21). Peteigitur ab^eo mccuiu
iitsiahter et doTOte, ul del tibi in suo famulatu per-
BeTerantlam, et semper ad meTiora profecium : et
in corporali segrftudine ila faciat tecum (secandom

inDomino, et viriliier age. Si non potes jejunarc
quantnm alii, jejuaa quanlum potes, certissimc
seiensyquia non potesiHialiquftviriQte esse perfe-
ctus, cni gulx vilium doinlnatur. Nam ut consuela
jejunia omnino dimittas, crede mihi, non expedil
adolcscentiae luas. Noii ergo teinporalem ct monieu-
taneam corporis sanitaiem pra*ponere saluli aeteruas
aniniae. Nam Apostolus dicit : Qui Chri$ti $unt^
carnem suam crucifigunt cum vitio et concupisceniia
(Gai. V, 24). Et Doiiiinus : Qui non accepit crucem
$uam el eequitur me^ non e$t meu$ discipulu$ {Matih»
X, 58; Ltff. XIV, 27). De sananda ergo vel levi-
ganda corporis asgritudine, et de jejuniis, et de
omnibns oinniito quae ad justiflcationes Domini
B pertinent, $pera in eo et ip$e faciel {Psal. xxxvi, 5).
Ipse enlm, sicut legitur in Isaia, dat la$$o virtutem^
et hls qui non sunt^ fortitudinem et robur nmilipiicat
{ha. XL, 2^. Audi igltur qnid dleat Scriptora : 0iit
moUis e$t et di$$oiutu$ in opere s«o, frater e$t $ua
opera- diteipantts {Prov. xviii, 9). Noli esse inttlitis
et remissus in tuis opcHbiis, sed spiritnaliai qiianCo
stiidiosius ct devotius poteris, corporalia vero suo
tem]>ore impigrcet quanto otilius et melius vaiebts,
invocato seniper auxilto divino prosec|ucrc. ilacc
nieditare :in his esio, ne forte (qiiodabsit) st
immundusspiritiiSTacantem te iirvenerii« aftsompiii
aHisspiritltNis,nequior'rbosrevenatur in doniom onde
exierat, et flant novissinna tua deteriora prioribns.
hisUntlssime aotem et devotissiffie pete a Dciiftino»

sns gratla! clementissimam dispositionero) sicntC nt In charltate radicari et ftindari me#eafis. Quod

rpse novit tibi expedire, et sulutare esse. Et haec
oranJo, crede quia vel sanabit, tel sublevabft, vel
eiiaia morle ilniet eam. Nam fortasse hoc novit
Satanas, te 8CiIijet citius rooriturum : ideo ita im-
portunns est, Ulibi perseveranttse bononi tollat.
Novimos enim de doino in qoa es, et de Cartho-
6'iens}, et de nostra, et de alils hojos propositi
partlcolares exisse, qoonim nonniilli post paucos
dies, atiqui «*ero post paucos menses obieront.
Audi igitur Scriptorain dlcentem : Crede Deo ,
et recuperabit te { Eccti. ii , 6). Et iteroro : Bonus
Dominu$ , el confortan$ in die tribulalioni$ , et
idens speranlee in se {Sahum* t, 7). Et illud : Spera
in eo, et ip$e faeiet (Psat. xxxvi, 5). Non dixit qoid

com obtimieris, tonc (sicut scriptom esi) eurre$ H
nm laborabi$, ambulabi$ et non defieie${l9tt* xl, 51).
Si credis vldere bona Domlni in lerrn vi%entiom, fac
qnodsequilor : Ex$peeta DmHinum^wiiiier age {Peiti.
XXVI, 14), etc. Sl sic egeris, mox Sptritu prineipaii
conflrmatos, Deo gratlaa agendo eisiiltabis, et ini-
micis tuis insolubts, dicenf : Qui tribnlant me inir
miei mei, ipn infirmati $u»t et eeciderunt (ibjd, \)m
Et iteroni : Confuei $uiH, qttia eperavi (Job. vi, iO).
Deo aotem gratias agendo dices : Demdieite^ genUs^
Deum no$trum{P$al. Lxv,8),etc. l]si|iie et non dedii
w eommationem pedem menm (iM. 9). Addcs ei
reliqoa quae seqoniilur, nsqitc illuc : iieddam ift*i
vota mea quas distinxerunt tabta me*i {ibid^ 14).

faciet : sed hoc ideo, ot intelligeremus eom omnia D Vatc, ora pro roe. Salitia mint domBom priorom»
racturum, qutt sperantibiis in se necessaria et salo- et alios nominibiis sois.

Digitized by

Google

m

S. DE CHALMETO CARTI!. PP. MOS. EP.ST. DEPCRSEV. ORD.

iU

<o

^

STEPBANl^ DEjGBJJinEXil/^.

CARTIIUSIyE PORTARUM MONACHI /^V JcChM

EPISTOLA i£St],

DE PERSEVERANTIA ORDINIS

AD NOVITIOS S. SULPITII ORD. CISTCRC.
(Sx codice ms. S. Augendi iaremis aeu S. Qaudii.)

. Dileciissiniis Iii Cbrislo rralrihus, BoNO.mico, et
socils ejus a|>ud Satieluin Suipictuin in annua examl-
uatione posiiis, Stepbanus de Ciialiieto, Spiritu
principaH courirmarl.

Quldain auuci vcstri rogaverunt me(sttpra Id quod
snm fortasse me eiistimanles) ut ad oonfrrmaiidos,
sive confortandos vos, quam possem operaiu linpeii-
derem. Cnde ego volens non tain »ubveiiire necessi-
taii ve6lr»,quain nou deesse cliarttati,cuinDomiiinm
priorem consuluissem, visum est ei ut baN^ schedula
m«o nomiue ad vofi dirigeretur. Igltur oon ego
laiiquam emerits militittvelemnttSftyroiiesinstruo»
sed qtiasi miies adliiic ad nova bella rudis, quac
ad meani, slcntad veslram «qiie vei conflmiaUonem
vcl exbortatioBem valeant, profero. Debemua ergo,
lani ego quam vos, divinaa cirea nos misericorditt
operasolliciu pietate considerare. Prirottm quidem,
quod non concittsit nos in inauibus inimici, sicttl
inenieramus, ut (juxu quod scriptum esl \Xpw. xui,
il]) qui iu sordibus eramus, adliuc sordescerenius ;
sed contra nierila nostra, non soluin misericordiler,
Temm etiam potenier ediixit nos de lacu miseritB,
et de luio fsecls, ubi jacebamus. Deinde quod untam
nobts sobrie et joste, et ple vivendi opportuniuiem
ooii€essit;praeveiiienie nos gratia sua, ut non facl-
Ilora et leviora quseque pusillauimitatis spiritu elige-
ren)us,se<leam potisstnium serviendi Domiiio viam
eonstanler aggrcderemur, quse quanto arctior, unto
ad salutem certior, quanto magis ardua, lanlo
securior, el ad perveniendum compendlosior. Pro
quibiis omnibusdebiiam quotidie gratiarumactionem
ei, qui iios vocavit exbibcnies audiainus Apostohim
dicentem: Wortatmr «os %it \n vacuum graliam Dei
recipialit (1/ Cor. vi, 7). In vacutim gratiam Dei
recipil qaisquis prout ab eo pneparationero sive
opportuniuiem accepit gratix Dei, non operaiur.
In vacuuin etiam Dei graiiam recipit, qui missa
manu ad aratrura rctro respicit (Luc. ix,62),quales
(dicente Domiiio) non sunt digiii nec apii regno Dei :
habentes (juxta Apostoluin ) damnalionem , quoniam
primam fidem irriiam (ecerunt ( l Tfm. v, 12). Cum
luagno pondere el tremenda divinse vocis denuntia*
tione dlctum est: Memeniole vxorit Loih (Luc. xviii

A5I). Noiireiro retpicere^ ait angelos ad lot, hu
tteierit in omni loco circa regionem , ted tn mQuit
tahum te fac (Cen. xa, 17)« Qui vocante nos iliTiDa
gratia moniem conscendinius, id est, arduum aique
sitpremqm virlutls atque justiti» iter arripoiinus,
{Jutiitia^ ioquil, tua ticut monlet Dei {Ptat. xut,
7) non debemus ad campesiria reglonis desceudere,
id est, ad faciiiora quniibetet minus labariosa deiii-
nare, ueforte Involvanl nos incendia Sodomomui,
aul ne slcut Abel a Cain, ita nos a diabolo tmeide
mor. In campo quippe Abei occiMis esu Caoipiis
autem est iaU et spatiosa via, qiiae ducii ad mortem
el perditionem. Licel ergo mors Abel prciiosa foerit
in conspeclu Doroiiii, non iucongruc Umen eonua
exitiuin inieliigitur signiQeare, qui nihil anioooi

^ vei bboriosum aggredienles, in campo. id est, ia
lau mundi via a diabolo perimuntur. Ail efgo
Doininus ad Moysem : Non coqnet heedum in lacu
matrit tuie (O^jtl. xiv, 21). Noiniiie igitor bsiii,
iiitelliguutur peccatores. Il»di quippe ad sniistraia
in judicio slabuiit, et in lege bircus pro peccaio
jubciur oflerri ( Lev. xxiii, 19). Lac vero matris eil
faciJior Ecclesi» doctrifia, secundum quam meriio
permittunlur vivere, qui nuila gravia delicU com-
iniserunl. Nos ergo quanto minus abstinemos ab
illicitis, Uuto juslliis nobis ainpuiavimus Uciu, ad
lac inairis Ecclesim peninenlia : ui dignos pceni-
leiiti» fructus faciendo, veniam a Domino et mise-
rxordiain coiisequainur. Igitur juxta aposiolicsm

^ exbortatioiiem, videamus, ne forte tit in aliquo ao-
ttrum cormaiumincredutitatit^ ditcedendi a Dtomo
et vero{Hebr. iii, i2) : sed adhorlemttr nosnieiipsoft
per singulos dies, ut non obdureUir quis ex DObis
fallacla peccati. Si noii capiani nos hlaniliinents ,
quae siiggerit tentator, ut sedacat : si non u^rreant
nos ea qux difBcllia et intolerabilia esse propoiiit,
ut frangat; adjuvante Domino. qui refiigium factos
est nobis, facile omnes tenutionum laqueos supera*
bimus. In ipso cnim sperantes non infirmabitur, nec
delinqoent otnnes, qui sperant in eo. Fideiis nam-
qiie, qui non patietur nos lenurl supra id qiiod
possumus ; dicente Apostolo : Patientia vokii
uscettaria etif ut voluntatem Dei facienUi, reperietit

Digitized by

Google

933 APPBMS>;i PROBAmNUM. ^ D£

pMMiuiidiMt (Jie^r.y, 56). Per palirft/tam IgtlurA
curramuta^tfnopoiitum nobU cerlamen (Uebr, xu, 1) :
recogtlantes qnaiilatii pro iiobift , et patienttaiu, ei
obedienliani tiBqiie ad coiitumelias etmorieni cracia»
exhibuerit Christus; ut non fatlgemur antmis noatris
«teflcientes. Non enim dictum est, qui cceperil, sed»
gui persevmoertl ice^ in finem^ hic iahm erii
{Maiih. X, 22). Cum autem Ipsa iuAriniutis nostrs
eiperientia doceamur quam Tcra sit illa Domini
aententia, qua diolt: Sina me nihii potuiit facere
(Joan. X?, 5); cum misericordia ejiis prsTenerit
nos, cerium est quod ipse non siibtraliet nobls au-
xilium graii» suae, nisi ipsi priussubtraxerimus nos.
Vnde in persona ipsius liominl dicit Apostolus : Ju-
otu$ auiemmeui exfidevivii {Bebt,i^ZS).Quod$i$ub'
iraxeritee, non plaeebit animm mem, Mox vero ex sua et fi
electorum voce subjungens Aposlolus riVos, inquit, fra"
ire$^ non $umui iubiraciionii /i/ti, tii perdiiionemt ud
fidei^ in acquiiitionem animm (ibid.f 39). Quibus ver*
bjs sails lerribiliter iiisiiiuavil, qui sint filti subira-
€iioni8,eo6esseetiumiiliosperditionis. Nisi autemcum
debita perseveranlia digne ambiilaverimus vocalione
qna vocati sumus, dlcenie apostolo Petro: Meliui erai
nobiinoncognoicere viamiuilitiag^quam poHcognilio^
nem reironum comerii (11 Peir, ii , 21). Unde eliam
Saloiiion : Stetiteaitii qui reverlilurad vomitum^iic
imprudeni^ qui ilerai iiullitiam iuam (Proi^.xxvi,
H). Atque iierum : Yir qui erraverit a tla doclrinof,
in ciBiu gigantum commorabiiur (Prov, xxi, 1G).
Hic vero nomine gigantumt snperbi, atquo a Deo
alieni, vel damones, vel homines significantur. Quia C
vero quidain cum ad nostrum vel vestrum proposi-
tum^venerrnl» eoleni vel de noslro ad veslrom, vei
de vestro ad Qostrum suspirare ; ne vero et nobis
hujusmodi suggestionibus lentalor iiludat, audiamus
Apostolum dicenlem : UnuufUique in qua vocatione
voeaiui eii, tn ee permaiieai (1 Cor. vii, 20). Uiide
Salomon; Sicui wii trammigrani de nido luo, i/a
ei mr qui reiiuquU locum iuum (Prov. xxvii, 8).

TRIBUS BERNAftDIS OlftTUUS. 9U

El iteruiu : Si ipiritui ppienalem habeniii Uicenderit
iuper te, tocum luum ne d^.miserii (Eccti, x , 4).
Quontam aulem abundante iiiiqoiiase rt^rngescit
chariias muitoruni, et qiiidain a serpente sedti<:ti ,
et a veslro et a nosiro proposlto resiUenies, plus
nocent scamlalo quam prorueranl cxemplo (non
rormidanles illam dominicae denrntiationis ireinen-
dain, terribilemque sentenliain qtta dicilur: Vof
homini per quem icandalum venit (Malih. xviii, 7) ;
eavere valde debemus ne plus perturbel nos pauco-
ruin relro abeuniium leviias, et irconstaniia, quani
conflrmet mnltonim perseveraiiiiuin graviias cl
conslantia. Imo vero sicut dobel nos roborare
bonorom perseverautla, ui perseveranior atque
viriliierslemus; ila debel nos caulos et soUicitos
reddere perversomm aposlasia, ne cadamus. Ec
jnxta Domini vocem in Cvangeiio, fiant noviuima
noilra deleriora prioribui (Matth. xii, 45). De caetero
Scripiuris sanclis legendls, audieudis, mediiandis,
aure fidelisslma debeinus intendere, et qnidqiiid in
els Invenerimus, de destruenda per humilitatem
superbia,de8iiperanda per matisuetudiniset patienliai
lenllatem iracundia vel iinpatjeiitia, de rugunda per
rervorem spirilus torporis et teporis negiigentia, de
repeliendo per benigniialis gratiam livore iiiviJiac;
de caicando per lestimouium conse'enU« appetitu
Hiaiiis gloriae, de oraUonis iiisianUa, de jvgi coriiis
ei oris cnstodia de apprelietidendis quaiuor viriii*
UiMis, prudenUa, temperanUa, rorUtodiiie, et jnsli*
Ua; de observaniia In incessu, ia sileniio, in eoUo-
qoio, iu omni siatu et acto,.fravilaie et medesiia;
de viUndopersinceraeobedieniitt snbjcetionein, in
obedientiae inalo, de apprehend^Hiio debile cuiu pio
proreclu perseveranUae bono ; poslr enio de ea, qus esi
oninis consummaiionis finis et iegis pleiiltuJo, cha-
ritaie ; debet qiiotidianis coram Deo prorecUbiis ei
incrementls, in conversatione et nioribus uosiria
apparere. Valcle. Vestris et tot ios sancU convenlus ora«
UonilMis, per iniervenUoueni vestram mecommendo*

EPISTOLA. ALEXANDRI PAP^ III

4d Arthauduia priorem Aiveriffi» de schismate iilius temporis.
(Cx Archivo domus Aiveri^, ordinia Garihusiensis.)

Alsxandbb episoopos, servtis servorum Doi, dileclo filio A. prioris Alveriae saluietn et aposioUcam bene-
didienem. Dum piam slAipliciUtem, etc. (Bane epiil. vide imer opp. Alesandri PP ill.)

APPJ5NDIX.

Probalioaes eorum continens qum de tribus Bernardis Poriarum prioribus, el his illigato
Nanlelmo» iu prffifatione ad leclorem disputata sunt.

liquit : juravitque In manu Rainaldi reclnsl SancU
RagniberU , Adetem eis adjutorem et amicum lare.

I. — Rainaldtti rectmui Sancti Ragnibertit circa
annum Chriui 1134.

(Ex labulario CarUiosiae Majorevi.)

GuiM de Aranda omnem calumoiam quam rra-
trtbos Maiorevi raciebal super pascuis eomm dere»

Ei inde habuit tres solidos, doodecim nummos, et
septem denarios. Testes Bemardus IHirurom prior»
Hugo proettrator Majorevi, et Douatianos mouaclMis
SaneU Ragntbeni«

Digitized by V:iOOQIC

m Arri.Noi& paoBAmNUM. -• de

II.^Bernardtts de Porlii, prhr Portarum ex A
epitc0po BeUkemi, 0nuo CUriai 1147*

(Ex talMilari» Garihusiae Majoreyi.)
BBRiVARDcrd de Portis, Portarum prior dictns, tii
Chrisio dilectissimiB Hdmbcrto priori Majore? i , ei
fratribus ejus saliitem ct omiie bonum.

Notuni stt vobis quod G. de Benuuiia landaTit
^iiidqtiiti pater suus vobis perpesuo concesseral in
monte de Glievlllaco , ad meain reqvisttionem cum
adhifc Beliicensis episcopus Torem. Promisit pariter
IdemGiraldus Tobisomnem fideiitatem etmannten*
lionem cQnclis diebos, sicut pater suus promiserat.
lloc autem factum e^l in Ecctesia nosira , die saneti
Titomai aposioli , anno Gbrisii miiiesimo centesinio
qHttdragesltuo 8€|>tiino , corara loto conTenla noslro,
et Paiiio et Antouio los Forts domiceilis , et Petro B
Moschet de Latiniaco.

7//. — Nanthelmui eviscopus BeUicensis , qui vutgo
Anteiniusj aa annum Ckrisii 1 164.

(Ex tabulario Gariiiusiae Majorevi.)
Ad concordiam et pacetn fuiurorum , ut quietiaf
In tiienlio vivanl, placuit aniiquis res gestas iitteris
M^morisc commendare. Noverit igitur quicunque
hanc chartam legerit vel audierit, quod egoNaiHlieU
mas bumilis Dellioensis ecclesiae episcopus , ad do«
mam venerim Majorevi, ob quasdam caiumnias qu«
<»>KMriaB fuerant inicr domum iliam el milites de Rii-
beoiDonte; iiiier quos pa& iioc modo Deo largienie
rcformaia esi. Ucraeta siqnidcin otnni qnerela , ei
•edalo omni rancore ei discordia, cencesserunt et
iJbere dedemnt doroinos Wtlieliiins «i domnas Gar-
nerius cum liiiis sois , pro se suisque omnibiis vivis
«i defanciis, frairibus Majorevi omnia qa» ab ipsis
vei antecessoribua dono vei pretio acquisierant , el
^•Jlbus ipso die inveatiti erani. Terras scilicei el
tiemeni , pascuarum iisuro per ornnem terrain qoae
Infra eadem eontlnelar pascua : Ita ut niillam per-
ecnam cojtisqiie ordinis vel reiigionis, In ierra pnc-
«ilcia ad habilandum susciplani , imo suscipere vo-
kotiluis pro posse suo ouiuino resistant. Excepio
quod doninits Garnerius iii vtila de MionK, in eo
qiiod suum est , rcligiosos quos voluerit polest siisct-
pere ad habiiandum ; non ad pascaa eremitis data
devasianda, nisi quanltim ad ipsam viHam perliiiet :
ubi etiam pecoribus Alajorcvi iransilus non nega- d
tur. Praterea oinnia qux' fralruin Majorevi suiit, iu
manoienentia et custodia sua snsceperMnt; euniibos
6t redeuntibus ad domuiii supradictam , firmam de
ae sttisqne honiinibus securitatein dederuni : ei si
qnam aliqiiando iiijuriam saepedictis frairibus, vel
ad se venienti!)us, vel rcdeuntibus fecerant, veniam
Buppliciter postulavcruiii. llaec quae dicta sunt fide-
liter inteilexi, proiuiserunt el juraveruni In manu
noslra doimiHis ^'illebntis de Rubeomonie, el filil
'ipsins Willelmus et Aiino, domnus Garneriiis ; ' et
fiiii ^us Willettnus , Giuffrcdus, Garoeriag, Gauceo
raoiiu«.Laudamibuseitatn idipsum uxoribua eorum,
qii» ad ereroum veoire non poterant. Defiaiia vero
suniiiasc apud Majorevuin , in domo inferiori,.aiioo

TUIBUS BERNARUS GARTHUS. ^

ab Imiarnalione Domini millesimo ceniesimo sexa«
gesima quano. InterfuenHii autem lniiedeienMi-
iioni meeom hi« GttilleliBae eapeliaiUMiMKier, m^
nadHis Portarom. Magisier Anselnias caooBim
Bellicensis» AAdreaseiiam Saiicii SelpidlaiMtekii,
ei Wiileneas monedMis* De M,tjorevo Haatov
prtor, ei Ilugo pfocttrntor, convefst, BoouBfiliv,
Phillppus Girardus , Wiiletmus : smrdoitt imi-
lares, Vieardos de BalmetOt JoTdaaas ot WiileliiK
de Breuno » Uumberius d« BarcOt Oiia oi iobamci
de Isinana. Milites vero flugo eiVJcardosdoibl-
«B, Aalardtts de Blliniaco, Gtniiertas de lUflieto,
Jordannua de Gamberi&eay Erardus de MartiDiico,
Jordanas ei Aimo de finflafol» Foit etia« IbiGoido
praBposiliis Bellicensis, Lamberias €kfieoi,eiPoo*
cius fraier «Ju»de Baimelo, Witlelinas jietliceru»
de Nantuaco. 8ciendnm vero est qood pre prstlicti
eoncessione ei donatione, WiHelmode fiobeiiiHNrte
condonaiae sunt sex librae Gebennensium. Fiiii eiian
domni Garnerii supradlcti in convenla monidionni
laudavenini quae pnpdicta sont, d baboeroot tode
ferme quadraginta solidos Gebennensitiin.

IV, — Origo caslri Majorevi in vaUe de Mmfl, iW
minc Cartkusia ejusdem nomtids.

{ Ex tabulario Garibusiae Majofevf.)
Rainaldus Dei graiia prim» LugduneDiis Eccle-
si» niinisler buniitis.

Nouim facitnus untversls, qnoo nos>idinius, £»
de vcrlio ad verbutn legitiius ditrgenter qtilsdia iit-
leras, sanas, integras, non rasas, noa vioiilis mc
corniplas, sigillo aureo perantiqiio niBnilii, qu-
rum tenor talts est : Noverint omnes prieuMn u
futuri quod ValentiniamiB imperator woio dum»
regni ejus concessiiMajorevoeyu$cUhi€tdarht^»id^
ei antsa dederat in montibus et valH^ prvpe tdlm
Helnonis^ prope vaUem Mickalim et prope mnim 4i
Cambes^ cum omnimoda potetlate aiteeihasu; ^9-
mos , turres , castra et urbes construendi, teges ^
dendif propria numismata fabrkandif et ila efnsM tf
ft ewset imperator. Eo quod iUe mtduit otd^ ^
dextroy qnam etavim eubienU imperatoris tTsdere^f'
bogasti hosti, Apud Isemoros KalendisAprilihkitxtfi
aiitem bsec scripti eranu Majorevus tedificawt v^
del BalmetOfH qua nonien est sortitus^ et catinmfr^'
prio nomine ab ipso vocaium MajorevumintaUeit
Meria^ dicla a fustis arborum /vuisarumf nd c^-
cenda latrocinia Jovini Popae nefarii et ferocit leoF
Montis(egrorum, tienuit Majorevns Giwolivu w
Butmeto post triginta seplem nepotes ab ipt» dimu
descendenies, Ginioldus Pontium procreatit, Po^
vero Bitboldum, Bitbotdus Nortboldum. Nos t3W*J
preces Aiiuonis domicetli del Balmelo, pt**"*
Iransumptoin fecimtis sigillari sigillo Dosiro, li"'
quam oonveuiens cum originali. Tesies (9^
Willelmusde ColmYgia, Albo de Monleaoreo, &
poeuitentiarins , Le. senescalcus rcfeciorl». D**"f
anno ab incamalione Domini 1215, mcnse Apii"»
ciim sigiUo ejutdem pontificiM,

Digitized by

Google

ANTIO DOmiVI «CC

SANCTUS HUGO

EPISCOPUS LINCOLNIENSIS IN ANGLIA

ORDINIS ilARTHUSIENSIS

HIJGORriS VITA

AB ALEXANDRO

ITl videtur^ momiciK) ac postea al>bate iDonasterii S. Augustini GantuariensiSt libris

quinque conscripta.

(Edidii R. P. Beru. Peiiiis» Biblhtk^ca ascaka, X.)

MONITUM.

Kiipeiii piimum viilil reverendiftsiniiisel celsissimiis S. R. I. princeps et episcopus Patavieri&iK,iusfpiiiis
n comiiibos de Lanilierg, in biblioUieca iiiciytsB Cartbusias Gemiiiceiisis io Au&lria , illico «iigiiissimaiii
jensuit qiuB in lucem publicam eilerelur. Nec id adeo mirum. Nam sui iu ea aiiimi imaginem siaiim agno-
vii ainisies picntis&imus alierque Germaiii.T. nos&rn Allmaniius. Tanii pnrsuiis auiu aecensus vir venera*
dUis ac umleqnaqud dociissiraus, celeberrtnii loci vicarius, adiuodum reveren<lus ei cU P. Leopoldus Wide-
m9nnus,fion uiio nomine uniVersx EuropsB jam DOliis,ad bos e veieri bililioibecx su;u cdiiice libros
erucndos mox se acciiiiil, cosque eruditi&simis noiis et observationibus illusU^atos mibi iypis evulgandos
liberaliior amanter^ue commisit.

Viia hM prato cuidain aiuptisstmo anKBnissinioqiic consimilis est, unde omniffcnarum virlutum veluli
flosculos lcganl non solum privali ascct» ci GbrisiianiB pietatis studiusi, sed Ecciesiarum etiam pnesules,
.|oi innc faiiJe disccni quaiitiim rolHiris ac forliiudinis anrmo concilieni, etiani adversus potentissimos,
vau.irum mundi reruin desuicientia ci mens diviiiis rationibtts conforinata. Stngul.i bojus generis in maguo
llsigoiie exempiii caratios bic rccenscre nosiri asvi mores non simini. Qu» Franciiu ae Aiifiice bisiorix
cnpidl sunt, miiltc de rebus Henrici 11. Joannis, aliorumuue uiriusquc regni principum biiic cognosccnl»
qu;e alias nuspiam exstent. Sed ista pluribus monere rrx niijiis loci esi.

Aiicloriiatem operl non exigiiam aSert qiiod ejus aoclor pluribus iocis indicei se sancto HQgoni non
motto ^cqualein, sod ei familiarem fuisse (Vide libri i, cap.9, eilibri v^ cap. 2, 20, 25 et 24). Uiide prae-
lerca liquei cuindera sancti rpisci pi cnpellaiuim exstiiissc. Audiendus ipsc in prologo libri ii« col. 961 :
f Cum Lliicolniensis, inquit, Ecclcsi;e pra^siilatum annis jani Hugo bis senis, ei diebus quinqua^inta iribus
lerigiosLssime ailminislrassei, placuii saiiciilati suai parvitatem meam de vitae claustralis dutcediue in solli-
citudinum suaruin qualecunque solatium assumere, suoque inaeparabiliier laleri sociare. A quo tempore
aiinos ires et dies quiiique, quaudiu scincet in corpore postea vixii. ab cyus ounquam, nisi |^r uaam
solam nociem,abfui coinitatu, 6le semper ac nocle adba^rens el» el ministrans siUi ipsi. Uujua igiiur
spaiio temporis oimiia feie qwe de illo libcllus pnesens continebit, aut propriis vidi oculiSi aut a sanctis
ipsius labiis audivi.

Porro auclorem bujus S. Uugonis Vitse, quam ab allo quodam Cartbusiano in compendium, servala
Inmcii prtuiigcuia pbrasi, redactam bic dauius, fuisse monacbuin Benedictinum , et qnldem nionasteril
S. Auguslini Cauliiariensfs, anerlc coHigilor ex prologo libxl i et ii, ac iibri vcap.23, ubi videsis notam 543,
ei ejusdcm libri cap. 12 et 22. Ac liaec quidem exira controversiam sunt. De proprio ejus iiomine dun-
laxal diibitari potest propterea quod in origiuaria eaque prolixiori Vita , ifste Molano in Aduoluliouibus
ad Usuardi Martyrolo^iuin dic i7 Novembris, iioincn suuin non nisi boc modo expresserit : t Dominis ei
simicis in Chriblo charissimis Q. priori, etqui cum eo sunl Withamicnsibus monacbis, raiiiimus frulcr A. t
iiec in istbuc, quod eibibemus, breviario aliter ab abbreviatore exprimatur, ui ex ejosdem abbre-
viatoris prologo cooslai. Theodorus Pclreius in Btbliotheca Carihu$iana , dubiums laiiten , Vita'
S. Hugonis, Lincolniensis epivopi, scriplorem appellat Aitamum^ uti et abbas Morolius. Verum cum
bunc Adamum vclini floruisse circa (annum 1540, maniroslarium esl hunc esse noii posse fratrem A.
auctorem magnae acorlginaiTje Vitie, bic compcndio redditae, cum ille ea se tradere testeiur qu» suis Ipse
oculis viderit, aut ex labiis sancUssinii episcoBi hauseril, iino gui ultra trieimium adhaBserii* ul numero
praeceilente vidinms. Poiuil lamen bujus brevlarii aucior esse Adamus,ex dociore tbeologo Cartbusianus^

Sui circa annum 1340, qiiem et assigoai Morotius, florere debuit. Adest euim iu membraneo Carthushe
emnicensis codice alia magii» Vitae Uucouis aidireviatio hoc litulo : In^ipil $ecunda abbreviatio Yitw
S, ttugonis epiicoiii Lincolnieniia. Jgltur Hugo nobilibus religio^itfiue pareniibui^ elc. Cum iUque secuuila
abbrevittiio manu sxculi xiv exurata iii lauduto codice Gemnicensi cxsict, abbrcviaiio prima inferioris sai-
culi esse non polesi. Atque hxc dc aiiciorc abbrcvlationis ma^uu: Viix S. nugonis, qm qiianta fide ei cur?
iATaoi. CLIII. 3^

Digitized by

Google

m S. HUGONIS EPiSC. LINCOLIV. ORD. QkRTli. fl#

majuft tllud opus in compendium redegerii, ipse 8»t erplicat in praefatione libri i, et d. Pater LeopoidBS m
Adnotalis accurate observaTil : licet omnino fatendum sit abbreviaiorero bunc ampUttS de pooteris mttn-
torum fuisse , si resectis duniaxat moralibus digressionibus ac locis coromunibus, prtefatiimem ipatitt /ir«-
irit A. in Hbrum i reliquaque omnia, ut ut pauea, liistoriam tamen non nibil illustrantia, iiobia conservas^et.
Sed ad frairem A. primarium magnae Hugonian» Yilae auctorem redeuiidum, videndunique est quis sab
boc principe litterarum eleroento probabiliter delitescat.

Vero milii simHlimum semper vlsum fuii bunc fratreni A. aUum Ron esse qnm Alexandrom, € BalkHie
Anglum, professione monacbum, ordinls S. Benedicti apud Cantoariam , ei Undem ibidem in efleoobio
S. Augustiiii abbatem, i ut refert Joannes Pitseus Dc illuslribus Angliae scriptoribus ad an. 1^7, pag. ^7,
nbi et sequentia de Alezandro commemorat : t Hic cum csset ingenii feiicis, et fere a leneris, ui Munl, ub-
guiculis, sollicitara in bonis artibus babuisset educationem, in virum dociissimum evasit Cum aBteoi ad
eruditionem emineniem accessisset, solidum ]udicium,'maiura prudenlla, et mira in rcbus agendis dexietv
tas, multa etiam in Deum pietas , in proxiinnm cbaritas, dignus uiianimi suorum consensu nabiiue esl, qei
toti conventoi praeAceretur. » Has notas ingenii animiqoe cnaracleres a Pilaeo Alexandro tribuioe egregie
convenire fratri A. primariae Yitae S. Uugonis scripiori , mox reperiet, qui tcI unum ac ilem allemm €fm
librum apud nos evolverii, in quibus iusignis pro illo »vo eroditionis, prudenii», judicii ae probiuUs in-
dicia singulis prope paginis deprelienduntur. Ast pergit Pilseus de Alexandro : f In quo munere (abbatiali)
adtuiuisiraiido cum se ad aliquot annos strenue prudenterque gessissel,et fama Tirtotnm cjua asqiiead
ipstus regis Joannis anres pervenisset , rex eum consuluit super controversiis quas eo tempore gravissiaiaa
babuit cuni summo poniifice. Alexander regem in spem bonam induxit, rem omnem eomponi poesedkti-
tans. Cum ilaque rex bominem in suas parles nonnibil propendentem deprebendisset, aniio I>omini iiO€,
eiim legatum Komam super dtcto negolio misit. In qua legatione tam aperle se pro rege siare declaravii,
eique tam fideliler in omnibus adliaesil, ut magnam adversarom partium slbi couflaTcrit invidiaiu. Uade
faciuin est ui successu leinporis, rege mortuo, a Pandulplio summi pontiflcis in An^lia legalo, fuerit ex-
coiiimunicatus, omnique ecclesiasiico beneilcio , munere et functione privatus. Atque ita ferunl eum in paa-
pertaie ei miseria vitam fiiiivisse. > Hactenus Pitseus de Alexandro , cujus aliorum ingenii moDomenlonni
ca^alognm loco citato texit, addilque, < dici eoffi usque ad annum Cbristi lil7 pervenisse » quo leiiciier m
An^lia regiiuiii suum iiichoavit Henricus IIL i

Lx his porro novum robur conjeciurae nosira; de Alexandro, magnae Vitae Hugonianae auctore aecediu
Nam bunc non solum ad annum 1217, sed etiam ad 1220 pervenisse, paiet ex libri i, cap. 9, ubi refert Hu*
goiiein canonizatum a papa, id quod evenisse sub Honorio Ul dicto aiino ex UaynalJo ceriisslmura esi. ^od
si cui bic locus suspectus sil, et glossema abbreviatoris videatur, sailein ex prologo libri v palam est, eoni
adhuc vixisse et scripsisse anno 1212, qul Joannis Anffliai regis qnaFlus deciinus esi, ipsissimusque, qoo
se scribere ibidem testatur. Yide adnoiata doctisslmi \\7dema11ni ad hune lociim. Itaqiie curo el aetas, et
eraditio, el littera initialts in Alexandrum , Canluarienseiu S. Augustiui motiachum et «bbalem quadrepl,
noe de uUo alio ejusdem coenobii, tonc qnidem, claro scripiore, ciijus nomeu ab A. incoeperit, consiet, via
dubiiaiidum amplius Tidetur , fratrem A. magnoe Vitae Hngotiianae auctorem , eumdein esse Alexandnuu.
V«;runi de fralre A. cnjus opus integrum sme dubio vidit Laurenlius Surius, et iii aliud couipeadMPtui soe
stylo redegit, bacleous.

DISSERTATIO

De anno quo S. Hugo in episcopum Lincolniensem consecratus sit.

SanciumHugonerodieS.Maithseiaposlolielevan- A dum esse. Yeniro in Acia a Sorio edita nmUnm

f(elist» in episcopiim Liiicolnlensem consecralutn irrepsit mendum, nisi a primario auctore fonila»

iilsse, ac anno 1200, die 16 vel 17 mensis Nov. ob- anie Suriuui, errore vix credibili, admissum. Aoctori

iisse concors scriptorum senienila est* Verum de auleiii si non niajorem, saltem non minoraai iri-

aiino quo llla consccratlo eveneril, non idem omnes biiero fideni, quam quae Kogerio aot Parisio lrib«i-

slaluuut. Baronius, Kaynaldus et Anionius Pagius iii tiir. Hle eiiim ultra iriennium S. Hugoni familiaris

criiica Baronii, Kogerium el Maitbaeum Parisium se- fuii, el in hac vita, «cui ex nostris notis ei obeerra-

cmi, coniendunt Uugonem consecratum fuisse anno iionibus liquet, accurati scriptoris partes eisecDiiis

1186. Neqiie de hoc anno lis admoduin moyeri pos- est. Kogenus Tcro, lieet subaeqnaris fuerit, ulpole

fici, nisi auclor Vilae ouam hic dedinius,et cum eo lesle Oudino tom. Hl Hist. Scrtpl. ecd., ool. 96,

Lnureniius Surius , dubitandi occasionem praebe- an. 1257 mortuus, niec tamen sancto cooTixit, nec

><^ii^* . . ... ,. ejus viiam singulari studio digessit. Parisius aaleoi»

Ac auclor quidem Vitae, Ucei praedicium, nec Kogerio receniior, ex eodein plura in Uisioriaa

ullum defiiiile alium consccraifoiiis annum in sua sunin transtulit, ut idem refcrt Oudinus, dl. loc.

btsioria uspiani coiiiincmorcl, pro anno tamen 1085 col. 211. His praemissis afferenda jam sunl ioea ex

putius quam sequente sieiisse, ex diversis locis, mox hac ipsa Vila, quibus oslendaiur sanctum Hug

addiicendis, mauifesie colligiiur. Surius, qui nec praecise anno 1186 in episcopum consecralum ruisse.

ipse in coniextu annuin exprimii, dum annoset dies i. Prologo lib. 11 agnoscit aoclor Viiae S. Hogo-

ab auclore Viia» in prologo lib. 11 poslios colligii, nem i annisbis seois eldiebus quinquaginU irilm»

recle scrlbil ; i Uugo lenuli cathedram episcopalem d aiite suum ad eum accessum fiiissd episciHium ; el

annis quindecim et qulnquaginla ocio diebus. i Anni subdlt se ab eo tempore i annis tribus ei diebus

siouidem et dics in prologo ab auciore meinorati et quinque» nunquam, nisi una iinica nocie, ab ejus

a Surio putait, totidem Ipsos amios ei dics confi- comiialu abfuisse, dum Hugo postea vixii. Aniii hi,

cluiit : qui si atetrahaniuir a die 16 Novembris, qiia diebus adjunctl, dum efficlunl annos 15 et 58 dies,

S. Kugo anno 1200evivis excessil, necessum est deducunl nos ad annum 1185, el probantboc amio

euin coivsecraium fuisse anno 1185, non aniio se- Hugonem facium esse episcopuin, ut cuilibeC iniueuii

quenlc. Raynaldus lom, XIH AnnaL, pog. 48, arbi- paiel.

traiur Acta in iiumero annorum roendo laborare, et II. Libro v, c. 7, b»c legunlur : • Hactenos fere

loco aniiorum quindecim, pulai quaiuordecim legen- per iredecim aunos a rectis pra&decessonim meoruai

Digitized by

Google

u\

VITA. — MONITUIt.

m

vesiiglis non r^rcssi. » Ei : i Protnihituf inier lisee A viilelieeiet semi» post Iranclatlonem praraii epiicopi

lempVis a Testo S. Nicolai pene usqne ad Kalemlas
Sepiembris. » Et rursum : i In die doclorts eximii
S. Augustlni conlinud salutavit eum, > thigo nempe
rej^em, Qvibus omnibiis taodato caplie sequentia prae-
liniilontur : « Uno igilur anno el fere mensibus qua-
/tiior ante morlem suam rex Aiiglorum Richarcfcis in
gravem contra ipsiim (Hngonem) eiarsit iram tali
de caiisa. » Ex qiiilMis, qiioinodo eruendns sli annus
li85 jam nunc videbfmiis.

Obiit Uichardiis Angli» rex , ul apud omnes in
ronresso est, anno 4199, <He 6 Aprilis. A reslo aotem
S. Ntcotai sive 6 Deeembris annill97 usqiie ad diem
Aprilis aimi 1199, transiit cum mensibus qnatiior
anmts unus . a qno rex in gravem contra Hugonem
iram exarsisse narratiir. Proirahiinr interim a pr»-
(licio S. Nicolai resto anni 1197 tcmpus peiic usqiie
ad Kalend. Sept. anni 1198, videticet usque ad restuin
S. Aiigusiini, qiiod non tonge a Kalemfis Seplembris

(Walieri) quindeciro vero anle iiltus consecratio-
nem. » Ex quo loco, ut itemm eliciatur annus 1185^
praemittenda nonnulla snnt. Et quidem primo, vaca-
tionis dictse tempus ab anno, quo Roherius cpisco-
pus Lincoiniensis obiit^ numerandum esse usque ad
annum quo ei S. Hogo in fHo episcopatu successii.
Secundo, Robertum obiisse aut aimo 1166 post Na^^
tale Domini, aut sattem anie 25 mensis Mariii an. i 1 67^
ut hocmodo concitieulur Annales Wintonienses, qui
ejus nioriem ad annum if 6o rererunt, cum Trivelto>
juxta quem decessit an. 1567. Tertio, Gairrido, suto
nomine eptscopo Lincolniensi anno 1 181 , uii ad hunc
annum vult Baronius , a sede apostolica injuncium
fuisse, ut fltrt rounus lienedictionis obtinere studeret^
aut episoopatui renuntiaret. Quarto, Gairridnm reapse
renuniiasse, idqtte in manus Richardi Cantiiariensis
•rchiepiscopi i anno 1182 in Epiphania Doinini, >
«it Whartonus testatur part. i Aiigl. sacr»^ pag. 7Ss

distat;elTnhocre8tollugoregemaudientemmissarttm g innotis. Quinto, etsi iion certum, probabile taroen

«olemnia sahitaviii et ah eo oseulum petiitet accepit.

Si igitur S. Hugo, uti supra eitati viri doctissimi
voliini, in episcopum consecratus rnisset anno 1186«
<tic S. Hatthaei , prorecto nec anno 4197, die S. Ni-
cnlai, nec anno qniitem 1198, die S. Ao|(nstini coro-
ptcvisset anuum episcopatus sui duodecimum, mutto
iiiinus indioassei terliam decimum : quem tanien, si
nnno 1185 die praedicta raclus est episcopus, anno
1197, die S. Nicolai nnte duos menses et ulira in-
dioaverat, et anno 1198, die S. Aiigustini, rere com*
pleverat, deinplo unico, nec inlegro mense.

Hl. Libro v, cap. 12, narraiur historia de muliere
a dainone delusa , et precibus S. llugonis liberaia.
Liberatio tisec aut facta esl Uugone aubuc existente
priore in Witham,aut eo ia eplscopum recenler
consecrato* Prius adversaiur auctoris meuti tum
propter illa verba : t Digressis ab invicein episcopis, »
tuin ob ilta : c Et tiaec qmdem Oxoniensis cpiscopiis

reiutiiepiscoponosiro. » Alterum dependetexaniio, p ruisse, si non in fine anni U^f, certe ante dieni
quo Barthotomaius Oxoniensis prxsut obiit. Hiiuc anni 1182. Addamus quindecim his annis annuiu

esse, eo tempore quo de aMicalione Gairridi age^
batur^ etiam actum ruisse de promotione Walteri
in episcopum Lincolniensem , eo anno, forsiian ei
mense qiio GalTridus renuntiavit, consecratum, ne
sedes,qiKe tam diu vaeaverat, diutius vacaret. SexNs
Walterom vix uno anno integro episcopatui Lincot-
tiiensi praeruisse» eum a Giratdo Gamhrensi, coaevo>
omitti ibidem episcopus exstitisse dicatur. Sefilimo^

Iuxta GhroniconUothomagense, a Labbeo tom. i Nov.
Mbtiolhecae editum, Rotrodus afchicpiscopos an.
1185 obi1i,eique sisccessit Walterus, quo mense dicii
anni aut iileobieril,aut hic successerit, non additur.
His praestruclis, statuamus jam Roberiuin Liiicol-
nienscm, si non anno 1166» uti Wiiitonienses Annales
volunt, sattem ante diem 25 Mortii anni sequeotis
obiisse, adeoqtie quiiidecim illos annos^ quibus anle
consecrationem Walteri sedes itla Um egregia va-
cassc diciiur ab aulore Vitx S» Hugonis, praeterlaii

Hiiuc
uon supcrstitem ruisse anno 11S6 liuuet ex Clirntiico
Trivetti apud Achertum tom. 111 Spicilogii, p. 165
nov. edil., in quo ad hunc annum legitur : c Joanties
cantor Exoniensis, ractus ejusdem Ecclesiae episco-
pus. » Si Joannes hoc anno racios episcopus, igitur
Bartholomoeus aut jam obiit, aut a se episcopatum
abdicavit. Decessisseautemhoc anno Bartholonixuin
lestantur Annales Wintunienses part. i Andia sa-
cn£, pag- 502, his ipsis verbis : i Anno 1186 Bur-
Ibolomaeus Exoniensis episcopus obiit. » His majo-
rem tttiqaie fldero adhil)eiidam judicabunt viri dociii

3uam Oudino, qui illius otiitum, et de hoc ipso qui-
eni dubiians, anno 1185 consignat.
Sed rorte obiit Barilioloinaeus postremis anid 1 185,
diebus, aat ante.dicm 25 Martit anni 1186> Atque
hinc orta ruerit tevis de anno contentio, duin bi a
Naiali Doiiiini , alii a prinia Jaii. , alii a l^asctiate

oliin annuin inchoarcnl. Deiiius ergo Barthotoiiiaiuin longe rorliuspro an. Ilb5 quam pio anno sequenti,
niortuiim ruisse aul post Nat:)te Domiiii ultiiiiis anni ^ et stat pro annis qtios auctor Vil^ sive ante conse-

crationem Watteri, slve post ejus translationeiu eiiu^

1182.
unum, noii inter vacatibnis teihpus computandum,
quo Walterus, teste Gambrensi, sedem Lincolnien-
sem reiit, et bis sedecim annis addamus etiain aniios
duos et senii, quibus post iranstaiionem Waltert
iierum scdes illa vacavit. Hi anni siniui juncti eiB-
ciunt octodecim annos ac menses sex, et, si a 21
Martii anni 1167 iiumerentur, pnjecii^e2i Sept. anni
1185 complebuntur.

Quod si a dicta die et anno usqiie ad diem 21
Sepieinbris anni 1186 calculum inire velimus, repe-
riemus annos novemdeciin et menses sex : coffcmur-
que totum biennium Waliero in episcopaiu Liiicol-
niensi tribuere, quod erit Giraldo conlrarium, a
quo, ut supra observalum « iion nisl annuui ibidein
epiicoput dicitur. Inio et uttra biennium Waltero
Iribuendum roret , si Robertus aut anno 1166 aut in
Jamiario anni 1167 obiisset. Militat igitur haec ratio

1185 diebus,aut ante 25 Mariii aniii 1186, jiixla
bodieniuin leuiporis calculuni ; quo casu conclliari
quideui poicrit Oudinus cutu Annalibus ^Viiitoiiien-
sibus. Asl tios ex narnita Iiic bistoriu tinbenius cvi-
Utiiitem prdbaudi raliouein, Uugoncm nou aniio 1186»
sed lt8d iii cpiscopuni ruissc cunsecratum* Goiise-
craiioni Ciiiiu anno ll8o ractui poluil inlcresse Bar-
ttiolomaius, et lunc mulieris casuin Hugoni rctutisse,
ct aliquanlo Hmpore elapio ereplionem ejusdem in-
roriuiiaiae addldtsse. Miuime veroilti adosse, casumve
referre potuisset llugoni jain episcopo, si piimum
anno 1186 is consecratiis ruisset, propterea quod
Joannes anno eodein» uli ex Trivetto vidimus, jam
ex caniore exsiilit episcopus Oxoniensis, mortuo
uijquejam Barttiolomaio suo antecessore.

IV. Libro iii, cap. 1, de vacatione sedis Liiicot-
nWnaU kiaec tialies : % Vacaverat vero paulo aate se-
^es tam egrej^ia annis circiier decem et octo, duobus

meraviu

Dubium interea occurrit a qiio anno et mense sint
quo illi anni etsenii, quibus post Walteri translatio-
nem juxta aitctorein Vilae Lincolniunsis sedes vaca-
vit, iiichoandi. In Gbronico Rothoitiageusi » supra
citato^ additur ad aniiuni 1185: t Hoc aniio receptus
est Watitierus, etc, in resto.B. Mathiae in arcbiept-
scopum Roihoinagensem. » Si semitertius Ule vaca-
tioiiis anniia a dic S. Maihise anni 1185 esset inehoaii*
diis, cogeremur asserere Hngonem primum anno
1187 ractum opiscopiim, quod oumibus universiiu
rcpugnat. Non ergo a receptioiie Waiteri in resiu
S. Mathia!, sed a nomjnatione legis, qtw fteri potc-
rat statiin ab obitu Rotroili, qtii rorte obiit in priHii^
aniii 1183 mensibus, tlcet receptio successoris ol
alia obstacnta ruerii dilata , seiuiteitius ille aniiuf
eril uuiiKiandus : ct ita rccie dedi:ccmur ad aiuiuui

Digitized by

Gooqie

t43

S. HUGONiS EnSG. LINGOLM. OKD. CAftTH.

f i85. Nomiiiari autero potiiisse a rege Wallenim A regem Anglonim inOroutale tadom TtsiUTit ii Id.

«*^^v

nnno il85, circa mensero Mariiiiro, poaset ex eo
colligi qiiod Gallertis amio ii82, in die Epipbaiitie,
resignaverit » Walierus ei quidetn auccesaeril» sed
non nisi unius anni episcopus Lincolnias foerit, et
Roirodus anno ii83 mense tamen incerto, obierit :
et quod Walierus iileo, tesie Giraldo, Lincolnia Ro-
tbomagurii translaius sil , ut regi in consiliis et ar-
duis^iegotiis propius adesset : quae forte cauaa, quod
a rege non longc ab obitu Rotrodi Walterus in ar-
cbiepiscopuro nominareiur.

Hia quaiuor ratlonibiis indiicor, ut credam, secun*
4dui nientem anciorisViue S. Ilugonem anno i185»
die S. Malthsi, in episcopum Lincolniensem coiise*
cratuin fuisse. Ratio |>riina et secuuda pro hoc annO
aatis perspicu» et CTidentes sunt, iiec minoris pon-
deris ratio lertia, ciiro Rortboloroseus Oxonieosis
^uxta ^nales Wintooienses amio ii86 obierit, el
eodera aniio secunduin TriTettum Joannes eidera
auccesserit. Quarta Tero ratio ciim ex muliis cir- g tbaei» in quo secundom omnes S. Hugo consecraiui

NoT. I Et demum ad annum ii86 : c Rex Anglomiii
nna cum regina in Angliam transiens in poriD
Hamtone appiicuit t Kal. Maii* » Si igitor rex aniio
integro baesit in Nortbmanuia, non Tidentor polaisse
fleri anno ii85 in Anglia» quae ibidem facla fuisse
lib. III • cap. i hiitus Tit» narrantur. ¥eruin toto
anno regemeitra Angiiam bae&isso Tia credibile eit,
Potoit enim rex Pasclia celebraaae Rothoniagi anoo
i 185 ; eo celebraio in Aogiiam mense Maio redire,
Hiigonis eleedoni f^Tere , ipsoqoe consecraio in
Nortbinanniaro reTcrti, ibidem in adTersaro vaieio.
dinero incidere, a rege Francorum inTisi, acdenuiD
Angliam sequenli anno repetere. Quo dato, disps-
reiit nubes quae ex TriTetto eontra nostraro senien-
tiam et ipsum praesentis y\i» aoclorem adduei poue
Tidebantur.

Multo adhuc lcTius est, quod conlra annum \\%$
forsitan objici posset, eo sciliGet anno fesiim S.(llat<

cumsiantiis dependeat , qnsd tcI Terae tcI fals» esse
possunt, eruditi lectoris judicio et exainini suhjecta
esto.

Porro auid huic pro anno ii85 senteiiti;o nostrae
ex bac Vita opponi possil, non video. Dubiom uni-
cum movet TriTeitus, ad hunc annum iia scribens :
• Rex Anglorum mare transiens diem Paschae Ro-
thomagi celebraTit. > Et iterum : c Rex Franconim

fuit, in Sabbatum incidi^se, et annodemum seqoeDti
In diem Dominicam « quae consecrationibus.episco*
porum destinata est. Nam praeterqBaro qiiod nee
auctor Viue, iiec Rogerius nec Parisius^ necquis-
quam aliua asserat S. Hugonem die Domiiiica sacra
episcopaUa soscepisse , consecrationes episcopocttm
etiam in festis apostolonim fieri potuisse, exira
controTersiam Tideiur. Sed de bis satis.

f>

8ANGTI BUGONIS

EnSCOPI LINGOLNIENSIS IN ANGLIA ORDiNIS CARTHUSIENSiS

VITA

LIBRIS OUINQUE CONSCRIPTA,

PROLOGUS ABBR£VIATIONIS VITiB HUGONIS EPISCOPI UNGOLNIKNSIS.

Inspccta serie descriptionis Vitse beati Hugonis, G DiTiditur aotem Tolumen istud abbrcTiationis per

quam composuit fraler A., de qiio in solutatione
:inie proluguin mentio fit expressa, inTcntum est
rfoi contincri Terborum dilataliones, qoas pro ornatu
et aedificatione apposuil frater pra*dictus, ncc lamen
aunt de substantia rei gest;e. loseruntur etiani di-
greasiones Tariae, quibus , non iioslri Hugonis , sed
aliarum Tita desrribitur persuiiarum. Adbuc autem
ad bunc nostrum Hugonem contingeiitibus interpo-
Runtur attqua minos iiotabilla, quj» pro vitanda
prolixitate nimia videntur potius omittenda. Sane
prolixitas jum praeiacla in causa luisse creditur^
quare miiius libenter bactemis leotus est, et auditus
liber contiiiens seriem antedictam. Ideo pro lionore
aancti, et taiii lecioris qu&m auditoris fastidio re-

liiiellos quinque, si^ut liber continens majorem ie>
riem memoratam. In quoruin primo agiior de Tiia
ct cenversatione gloriosissimi noslri Hugoals a pce'
ritia sua usque ad suam in Angliam transroigratio-
ncro. In secundo de transmigratione et gestis suis
in regimine domus Withamiae ante episcopationenu
In teriio, qualiier in episcopum est ereatus, et qoam
strcnue coepit episcopale oflieiuro exercere. lo qaarlo
autcin et quinto adjicitur de pluribiis ejus faciis
kudalHKbus, tam miracuiosis, quam aiiis. Nec vir
deiur boraro Hbellorum inter so et a lertio raiio
alia distinctionis, nisi ut per distinctiooem ipsam
minuatur legendi et audiendi fastidium ^quod majM
foret» si coprebenderentur tres in uoo. ProU^i vem

moTendo, Tisum est milij plurimum expedire» sub D de Terbo ad Terbum bic, sicut in inajon Tolumine

brerknre compilatione praesenii Tokimini inserere
nia quae de Vrta et conversatione sancli de quo
rgitur, magis iiotabilia sunt invcuta. Neo aliqua
invemes in hoe voluinine, nisi sumpta de serie su-
liradieta

suprataet», libeltis singuUs proponuntor. Capitulo*
rum vero aliquorum non servatur ordo. Sed nce
omnia capitula inserunlur, quia attqua sunt sublau,
et oontenta qusedam ibi sob quibasdam capitaliSy
liaec ad capitula alia iransferuntui

EapticU prolo^u$ abbninafom.

Digitized by

Google

MS

▼ITA. —UB. f.

9M

LIBER PRIMUS.

CAPITULUM PRIMUM.
QualUer Huao genUricit iolatio deitiiuluit et regulari
eaUegio elerieorum una cum genilore eodaiue,' jur
gum Domini ah infantia portaverii^ et imerunlur
de iua imtilutione puerili verba ejuidem.
Hiigod) g6nUricifi solalio» cum nccdum setatis
tuelas excessisset, orbatus est, collegioque regula-
rium clericorum uua cum genitore brevi postmodum
M>ciatU8. Erat ferme ociennis^ cnm militiae spirilualis
fiubiit tirocinia. Boni quippe parentis, salubriter
pro eo invigilantis , solertia prius docetur mililare
Deo, quam addisceret vivero mundo. Sic demum
iofantile corpusculum flagella paedagogi attrecunt,
sic discipiinad compedes motus in eo pueriles coer-
cent, ot et virtutilHU vitia praeteriret, et tola vtta
cjos praesens a sui ortu usque ad. bccasum unum
esset atque juge marty rium. Ipse quidem de seipso,
familiariter saepius cum suis agens, talia referebat :
< Revera, alebat, ego mundi bojus gaudia nufiqoam
attigi, Jocos ounquam didici, ludere nunquam scivi.
Pater, Inquil, meus, cum pueriles ingressus annos
elementa jam prima litteramm percepissem, patri-
moniom liberis suis (2) in funiculo distribulioais
parlitus est; portionem vero, qo» inter fralres me
cuntingebat minimom, regularium (3) clericorum
collegio contulit. > Ncc diu moratus, omnia quae
mundi sunt fundilus abjiciens, Cbrisii militiam snl>*
iturus, tiro in castris cmlestibus, in mundanis Jam
emeritus, repenle efficitur, vit« regularis cujus jam
olim gesserat mentem suscipieos vestem, et» quod
sibi concessum non fuisse medullitus geroebal, in
ipso uiundi ingressu de mundo egredl, quae mundi
sunc. nescientem faciie persuadens, me (4) pariter
secum apiritualis viue oonsortem a«civii.

Cst eccfesia (5) in territorio Gralianopolitano,
canontea) professlonis clericos fovcns, nnmero-
qoe (6) ad minus septem. Spectai quoque cum auis
incolis loeos ipse ad matricem et catliedralcm ee«
clesiam Gratianopolitanam. Hanc semper aiTectu
eolait speciaii genilor meus, quae et suis castel-
lis (7) ac terris situ erat confinls; et ipse» ot lilios
devotos, majoris ecclesise gratiam in flliae ipsius
reverentia se complecti gaodebat. Inter canouicos
illius locl senior quidnm, religione celeberrimos,
scieniia quoque speciabilior caeteris babelalur.

(1) Ex steminate de Avalim. (Jnde lib. it, cap. 1:
Naianbu& quidem clarus dicitur, sed morum stre-
iiiiitate longe praeclarior, nomine Hugo de Avalim.
Ct abbas Morotius in Theatro Carlhos. : c Hugo uo-
bilis Delpliinas , ciijus genitor oppidi vulgo AvaloUy
tcrtio lapide a Gratianopotilana urbe discreti, do«
minus erat. i

(i) Wilbetmo saltem et Pctro, qui laudanlur
lib. in, cap. 43, ei lib. iv, cap. 4.

(3) Canonica» proressjonis clericis. Unde liqiiet
Hugonem fuisse primtim canonicuin regiilarcm. dub-
diiur ejiiio mox : t Intcr cuiionicos illitis loci se-

A Huic Dobiliom ilberi cerutim a parentibos trade-
oantor, saecolanbos slmol et ecclesiastlcis litterls
imboendi, nec non et ethicis Informandi disciplinis.
Hic mibi sacras litieras inler ipsa rodimenta sum-
mopere ingerens. blandimentis quibus posset et
monitis teneros animos meos ad solidioris spiritua-
iisqiie amorem doctrinae accendere nitebatur; a lu-
dendi vero jocandique vanitate mentis meae inten*
tionem Taria arte suspendens, honestis implicabat
cujuscGoqoe rei exercitiis. Coaevis autem ei sodali-
l>os poeris freqoenter ex more lodentibos, mihi talia
leniter instillabat paiemae dilectionis horUmenU:
c Non te, inquit, dileclissime fili, stolida illiciat
vagaque levius sociorum ; sine iilos. Sorti tuae isto-
rom stodia minos conveniunt. > Addebatqoe : < Hu-

B gonete, Hugonete, ego te Christo nutrlo, Jocari non
est tuom. I

CAPUT II.
De ejuidem profeetu in ieienlia et vinute^ et quam
devotui ae eedului in divinii o^nii ac "^ratrum o6-
iequiii exiitebat, N

Jam vero pobertatis tempore, adolescentiam me-
diis in eo annis dirimenle» qoantom discretioois et
sdentiae, qoantom virtutis et gratiae fons ei infode-
rit» qnem sitiebat, vitae, nollus de (acHi posset sty*
lo8 evolvere. Yigebat pre tunc ingenii acumine ma-
gno, velocius, quaeque vetlet, addisceret. MemoriaB
vaslissiiiils gaodebat apothecis» obi , quae niilla obli-
viooe ilidicisset perdenda, reconderet. Haec lamen
oaturalia nollius foissenl momentit nlsi gratiae ap-
positio et prfidara, qoae discerentor, aoggereret, el
eomolatios qoae soggessiaset propagando augeret.
Fervebant in pectore nieditationom examina beaia-
nim, flagrabant coelestiom odoramenU gaodlorom.

Ceepit interea divlnls adeo sedolos adesse oflfeiis,
iu quoqoe sollicitos fratrom inservire obseqolis, ut
otrobiqoe niliH minus qoam se totom impeiiderei.
Nihtl onquam oblivlo, nihil qoaevis poterat occopartio
seduliuti ipsius furari, qoin Deo qus Dei erant, ety
qiiae^roxiniorum proxiinis inpnetermisse el inoffenae,
prout sibi eompeiebat, pro lempore et loco reddere
meminisset. Nec Untum deputala sibi explere sata-
gebat ofiicia, sed omnia Unquaio specialiter, a so
credebai exigi, qoae, teste conscieiitia, pro cujusii-
bet utilitaie aut refrigerio a se posscnt exhiberi.

D nior. >

(4) Pater igitur ona com fllio w tradidit memorato
collcgio; non post illum, uts quidani a^seininl.

(5) Yilta Bencdicta nomine, vulgo VUarBeneith,
in qna Hugo, utl lib. v, c. ii, referlHr, sacrae reli-
gionis ilbavtt primordia, cui et bibliothetnm donavit,
sicnt Ibidern memoratur.

(6) Yidetur erratum in numero» et Ipgenduni,
f decem ac scptem. >

(7) Inter baec caslrum de Avalim, c cujns, inquil
Hngo lih. III. c. 13, frater noster WiMielnins aroem ;
noscilur olJiRcrc. >

Digitized by

Google

fl7 S. flUGONIS EPISC. LINCOLM. ORD. CARTH.

; Denlque, cuni talia de eo, coram co j.iin episcopo, A mandato iiijangilur speciali, quatenus i

ttt

qui eum iunc lemporis noverant, fralres aliquoiies,
me quoque proesente, referrent, ipse alebat : < Uii
que posteaquam Cartbusiam adii, nescio sl tcI seinel
«thi subrepsit moraniia in officio allquo quod implere
deberem, i Diciiur auiem vulgo morantia inter mo-
jiacbos, cum legendi , canlandi vel serviendi munus
«ibi assignatum ohmitlit quis, iinde moram patitur
jTunclio regutaris. Dicehat vcroi, non quidem pctan*
ler, sed Gonslanler ista (!e se : « Cinn enlm in dedi-
cationtbus ecclesiarum, in celebrationibus ordinum,
vel quantumcunque in diumis nocturnisve ofllciis
per incuriam ministrorum, canlorum seu leciorum
aliqna lardaiio einergeb.il, talem suorum casiigare
cupiens negligentiam, h/^BC els de se ipso habendae in

et peculiarius, In quibus opus haberet, ser^irel gen*
tori. < Nibil enimt ait, mibi aut caeteris frairibiift pr»>
stabis gratius, quam si viro adeo speclabill nibil vo-
Vivi denegaveria obse^uii. Te vero iiiter fraipes nallos
devotior, sed nec buipilitate pronior, aut officiofiiiale
nenio te promptior inveniiur, cui a nobis adeo gnti
viri cura demandetur. > Excipii libens, libeniia^que
exscfquitur adole&cens piu3 palris jussa spiriioali»
erga necessitates carnatis imo et spiriiualis qiioqoe
parentis, per quem se potius gandebat , vion solttm
fuisse Deo genitom et oblatum, quam mundo aniea
procreatum.

Videres jam eum, qui in sirigutonim obsequiis
fratrum, gratiam sibi uberiorem conciliaveral uui*

divinis officjis exeniplum diligenii;» iniimabat. > In B versorum, in eo quam maxime universis placere.

eo autem bsec perseveravit in (inem diligenlia cun-
ctis cognoscenlibus , miranda faciiius quam imi-
itnda. Nunquam prspsens tumultuantis frequentise
imporluniias, nunquam iransactae vcl praesentis cii-
juscunque disceptationis implicitas, aut alius talis-
cunque casus, undecunque emergens, ei potiiil
«iibrepere, quin corde semper vel labiis paratum et
pH)niptum baberei, quidquid lempore et bora, tam in
altaris quam in alterius ofHcio ministerii, esset pro-
sequendum^

CAPUT IIl.

Be palrh gui eommendatione , el (fuam humHUer ae
4ewie miniitraveril ei Hugo nosterf eiusdem obse*
quiit spedaliter depulatus.

Ul autem capt« narrationis ordinem seriatlm pro-
•equamur, Hogone (8) jnm adulto, pater ejus senecio-
ii& extremse crebris coepit urgeri incommodis. Tan-
tam vero idem in utraqiie, priiis sciliceiin mundana,
acdeinceps in spirituali ODlinoeral nilitia virtuiis
palinam, ul nibil suis gratius habereiur commilitoni-
biis, quam ei in omnibus gralum deferre contuber-
nium. Fuerai enim modesliae singularie, moribus sua-
^ia et bonestus, comilate strenuus, benigniute acco-
ptissimus, Igitur Hugoni, qui fratribus universis de-
tolione viribus lotis deserviebal filiali, prioria sui

(8) Octennis ferme Hugo mllitiae spiriialts subiil
liroeinia, et tunc paier ejus, uii cap. I relatum est,
reguluris vitae vestem suscepil. Cui dum Hugo, jani

quod in palernis necessiiatibus sludia vinceret sio-

gulorum. Quod namtiue viro strenulssimo exhtbeK

universi et singuli praeoptarenl, soliis ille pro cnn^

clis implebat. Hunc igilur, ul ipse sacptus (raia-

lando referebat, de C£lero (9) quandia siipenrTxiu

ducebat, portabat, vestibus et calceanieniis i^gebai,

nudabat, lavabai, extergebat» lectum er siernebal»

cibos languenli parab^i, paralis debilem ipse ciba-

bat. Haec et his simitia dnlcius ei sapiebant, cum

ea faciebal, qiiam saperent mella compdenti, ari

quselibel pigmenta vehementer sllienti. Accipieltai

miilies ad singula haec benedictiooes ab ore patris,

et has corde avido siiienler hauriebat. Sciobat nam-

, que, <^uod benedictiones patrum conflrmant domoj

' filiorum. Nlminim bcnedictiones omnium geniium

daturus illi Domtnos, prseveniebat eum in benetli-

ciionibus dulcedinis, dulcem, amabilem et lienedici-

bilem illum exhibendo universis.

CAPUT ly.

Quatiier ordinatus levUa, mox prcrdicationis xtudto

plebem informans, cellulam S. Maximi regendam

accepitf et ita iaudabilUer rexit. Et sub kpc cmm-

prelienditur quintum capilulum magna Vi/<ir(10j.

Annum vero aetatis jain ingressus (i 1) nonuiu <k>
cimum, pelenie omni cieiu fratruin, per venerabilcui
Gratianopoiitanum (13) antistlteoiy gradiua ooacui»

in hujus institiitionis (Carlhusiensis) pan^.nte domo
olim collega eamdem latis conoedentem pasiorali i»
sollicitudine excepii. Exstat in labuiario Graliouo^

aduitus, in infirmitatibus inservivit, oportet et pa- [) politano diploma Friderici imperaioris sub daln

ircm *Hius aliquot annis in sacra religione vixisse. ""^ *"^* ' —i-^t-s- .:...i~ r— t— ?. — #*.-i;-.

(^) Mortuus igitur fuit palcr Hugonis anle iliitis
In Garthusiam secessum, non post iliuniy uti quidem
insinuant.

(10) Ex titnlo hiijns et quorumdam aliorum capi-
tiim liqucl abbreyiaioreui nuaedain conlraxisse,
aucloris verba qtiidem reiinendo, sed resecando, quae
pui»bal superOua.

(11) Si anno i^OO Hugo obiit, leste Surio, jam
sex:)genarius. videlur iiatiis fuissi; circa aonumiUO
ei in levitam ordinalus anno 1158 aut sequenti.

(12) Is erat Gnufridusex Cartiiusiano pec idteiu-
poris ibidem episcopus. Et hic est ille . de quo in
actis S» Anlhelmi apud Bollandianos iila legiiur :
< Antbeimus cum egregiae Tacundiie viro , alque in
Scripturis valde eriidilo Gaufredo consocio siio, i etc.
Eumdem his celebral abbas Morolius : f Godefridus
cpiscopiis Grationopoliianus, Olhmari supra l^uflali

an» ii6i , ih quo principis iilulo insignilur. Qnaiis

quantusque vir Godefridus fueriu dignoscere licei

ab auclore anonymo Vitae S. Anihelini BeUicen&u»

antistitis, apud qiiem hoc elogio ailollitur : « OrJo

f Carihusiensis, primus ante omnes, in Ccclesia

occidenlali, quemadmoduin saiis constal, Alexan-

drum pro caiholico et vero pouiifiee habendum,

eique praeslandam obedienli^in, confirinavii. &•

qiiis autein ejus rei aiictor fuil? nimirutn Anibel-

iiius, et cum eo Gaufredust sapiens et egretia fa-

cundia vir, aique in divinis Scripturis e.rudiiis:»!-

simiis. I Ejus quoque mentio in Indice fuslo-

rum liujus gr^is evuigaio a Joaniie Cbeiau, Qa<Mlio

Rol)erto,ei Scxvota ac LudovicoSaniuurtaiiis. > Hjgc

Moroiius in Tbeatro ord. Cart., partc leriia, aoito

il>8l, ediio Tauriui. In adtioiaiis ad Vitaui S. An-

Ih^Itni, pag. 254, scribil Henschcnius : < GaufreJi

hwjus alibi mirainur iiullam reperiri inentiouetti. •

Digitized by

Google

Mt VITA.

ei iiiviuis ttCMUtl levliienm. Ccepjl eliftm mx saiH
eiae pnidicailioiiis siudio plebem informare» el ad
aroorem coelesiis palri» lorpenlium eorda iosian*
lius excliare. Peccanies poblice eoram omnibua
arguehai. GauJebaat si quidem uniTersi In verbis
graiiae, qu» proeedebani de ore ejus; sed pne eaete-
ris pnor suus, vir reiigiosus et pius, qui eum edu-
caveral ei qui ul auimam suam eum diiigebat.
Hic corde laeiissimo suum alumnum cum sublimitate
viue subiimari cernens verbo glorlae, contendit eliam
jpse eum ad aiiiora auollere*

Vicinam igilur cellulam, quam vocanl Sanctum
Maximum, eo quod loci €jus liasiiica sanclo est Ma-
ximo, regentium nobili palrono, consecrata, ei com-
mitlil regendam* Quam ille rebos quidem uecessa*
Rks pene vacuam (quia recusare obedientiam obe-
d*ciili;e addictum legibus fas iion erat) snscepit,
booisque in brevi uberlim implevit» Loci sane tpsius
posaessiuncuke vix unico ad honedtam videbantur
babitalori suslenialionem cum familia parva suOI-
cere. Verum Hugo, sclens melius duoa simol esse
quam unum, noluil esse solus, ne sibi quMdoque
dici poluisset: i Vae soli, quiasi ceciderit non tabel
ftubievaniem so(^tfc/e« iv, 6).» Sciens quoqne juxU
viri doctissimi sententiani : i Sicui junioris jueuii-
diorem, ita cohabitaiionem senioris esse tutiorem. »
presbyterum coneanonicum annis el moribus gr«v
vem accepit in spcium. Ageli curam et vinearuin
riisticis timoratis commendans, ipse et lectioiii et
oraiioni vacabal. Factumque est ut in brevi, locus
rerum ei incolx morum siipendiis ditatiy celebrem
opinionis bon» circumquaque famam obtinerent.
Ipse quippe et sui, qui cum ipso erant, in sua abiin*
dantia sobrie, ct pie, et juste viventes, egenis sub-
ininisiraLant aiirooniam , divilibus bonorificenliaro
exbibenles. Saerae vero exhoruiionis studio, non
solum ecciesiol«ie suae parocbianos, verum eiiam
ronfluentes undique turbas ad audiendum verbom
Dei , ins lantius edocebat , monens unumquemque
pro 8tatu8 soi conditione irreprehensibilem se ca-
iholicae iTaditionis et piae per omnia conversaiionis
sectaiorem exhibere.

CAPUT V,

QnalUer iUud evangelkum: < Sipeccatnerk inte fraier
tuu$ » circa auemdam dictat ceUulof varoehianum

Occasione hnjns praeter elogium abbatis Moroiii ,
addo tesiimoninm ex mss. ssec. xiii, statutis eru-
tum, sic habens : « Ob tenorem et coiiiirmationem
toiitis propositi nostri, cgo Basilius Garlhusiae prior
diclus, et caeien '^ratres nostri , uno animo et una
voce domam noatram commvni eapitulo eorrigen-
dam tradimns, servatis iiistilutis (}uae in pnesen-
tiarum scripto vel consuetudine religiose servamus.
Ob eomdem qiioque proposili lenorem B. Porlaniin
prior communi capilulo pro se et pro doino sua obe-
dientlain promisiu (jood ei caeleri priores singnli
ordine siio subseiiiienter fecerunt. Item ad confir-
inationem praetlicti capitHli domiis Gartbuslae a do-
mino Gotfredo Graiimiopolilano episcopo litteras ac-
€4'pii huiic tnoduin continenles : < Ego G. Dei graiia
< Giatianopolilanns episcopus roffato B. Gaiihosiae
« prioris et c.Ticroriim Iratruin ibid<.Mn Dco famu-

-- UB. 1 m

A exiccutut eu de peecalo aduiierii difamuium (i3).
Eral autem inter credltas curae so» oviculas 6vis
quaidam morbida, erratica, lapinis oltro se morsH
bus ingerens. Crimine si quidem adultenl quidam ex
parochialibus suis pertinacius laborabat. Verum
quid curae, quid sollicltudinis, quid instauUae huie
impenderil pastoris boni sequipeda bonus., ejusdera
potius verbis absolvere dlgnum duximus. Nam vice
quadam plurimis eonsedentibtts viris litteratis, oon*
ligit ipso praesente, ei eum eisdem familiariter plu*
ra conDerentey a qulbusdam canonici nec non et ci-
vilis jurls peritls quaestionem illam de Evangelio
proponi» qua Dorainus Pelro dicil : c Si peceaverk
in te fraler luus, corripe illum inler le et ipsum so^
ium {UaUk. xviji» 45).» De fais vero quae seqaunmr«

B scilicei de adbibendis secum duobos vei iribus lcstH
bus, seu de forma dicendi Eccleslae peecatum fra-
tris, aliis sic, aliis vero sic diffinienlibus, sed in
eamdem assertionem minime accedentibus episco-
pus deinde quid sibi videbatur protulit, suamque
sentenliam eiempli hujus prosceottone astraxit;

c Dum, Inquil, adolesoentulus quondam mlhi tra-
^itae parochlae regimen ipse quidem diaconus admi«
nistrarem, slinpUci quodam sacerdote, quod sui erat
officii, in sacramentorom sive officiorum ecclesia-
slicorum celebrationibos vel collationibus exsc-
quente, notam, imo, quod deterius est, noxrtm
adullerii quemdam ex parochianis mels oontigit iii-
currisse. Compertam ego mali famam aegre safis

p tnii, rem diligeniissime inqaisivt, inventam el agnc-
tam» cooperante Domini nostri gratia, boc pror-
gressu emendavi. Conveni vtrum inier me el ipsum
soiara, dixiqae pro negotio et loco, qoae dicenda pu-
lavi. liie econtra reatumsuum periinaciter infieiair,
trasci el, quatenus aasom meniis suggerebat ccecA
obduratio» oomminari ciiam ntihi eospil et convi- '
tiari. Abseedens domam, um Iristem rae reUquit,
quam se incorrigibilem ad tempas ostendil. Prai-
cepil verohojua evangelici memor, doobas primuni;
ac posiea Iribns teslibus, qui rem aeque noveran^
mecom adhibilis, hominem corripui» correcUoiieni
ei suasi, ei venlam correcio mediante satisfaclioof
repromisi. Distulil ille correclionem poUicerl, cri«
minis vero nec suspicionis materiam sustinuil abo

Q leru Tandeme*us reaium jam omnibus manifesiuir

c lanlium praefataro domum communi capilu^o, si
c cut generali consilio iotius ordinis decreturo esi
c episcopali auctoritatecorrigendaro, et in propositr
c Caribusiensi in perpetuuin conservandaiu coii-
c cedo. Decernirous eiiaiii, quod si praedicia domiiF
c a suo proposilo ad aliud propositiiin , quod Dcu^
c averlat, aliquando se transferre tcntaverif, ve^
c prior, vel persona qiiaeiibet ifisius doinus, vef
c eliam lota domus obedire prsedicto capiiulo no .
c luerit, senlcnlise eicommiinicaiionis tam nostiae
c qmm toiins capituli sobjaceat. »

(13) De narralis in hoc capite nihil reperliuf '
apud Surium, praeter faaee pauca : c liijungitur et cn i
jiisdain parociiiae adminislratio , qua adeo porfecU ,
futtciusest, ut siroulomnes dicereut magnae euMp -
pnidentiae et sanctiiatis virum fore. »

Digitized by

Google

S. HUG0»1S EPISC. UNOQLSf. ORD. CARTH.

(media In ecdesia qttadam die solemni palem coar- A ittin ab eHo; commimiler degelnt, iie ftiieiM pn.

.fol, Inumnitalem ) fiagitii ciractts eudientibuft deiio-
tavi, el tfadendam euiu Saianffi inleriunn carnis»
ai Don ciliiis resipiscal^ lerribiUier denontiavi. His
ilie et tenriius veliemenler, ei confusus in medium
prosHivit, H peccaio suo non sine geniilo et imbre
lacrymarum reniinlians poenitenliam egil» alque
corredus ei recenciliatns vcntam accepit.»

Haec vir sancius de bis. Qux prahienti ystorias
idcirco inserenda polaYifnos, qiiatenns ex his mani^*
fesiius pateai leciori, quid solticitudinis M aell,
quid discretionis et studii circa saiutem onimarum
vir Deo plcDOs ab ineunte astate baboerit, ut non
-knroerito snper mntia sui Domlni bona in modico
lepertuB fideliBSimos, lempore deBHmi opportune
'videattir coastitatoft.

CAPUT YI.

QunHter eum friore em Carikusiam intnnt^ el vham

dUexk.

¥erum, vX dicil Scriptura sancta : < Gum consomr
waYerii hoino» tooc incipiel (£cc/i. wiii, 6). i Jam
ilogonemproinodosttiBprofeesioniMc sopramodum
auae «euiie» perreeieconsummfttum in Tirtoinmapice
omntbuscoBclamaniibiis^ipse nec iniiium quidem per-
fecilonjs vel digiisB oonversaiionis se atiigisse piila*
hai* Gomperia vero sancta et aublimi opinione Gar-
tliosiensium monaoborum» inesplebili eoniis deside-
v\o eorum anhelabat infonnari ejceoiplo^ Ac primo
quidem diasimolaia hDUos^siderH veheineniia obli«-

varetur solatio. Hsec ei bis similia notati ihidaB,ie
eiiam obedieiitiae secora monttio (qa« ouitltsayi
solitarios desiituit ac «xtremae pemiciei espoAii)
Ilugoni placebani, Hiigoncm raplebant, ipsmi^
tanquam extra se effecium aibi fuadlUis vcadiQ-
i)ant.

£rai in lllo cmto sanctomm senior (io) qnidin,
roagni quondain io sascolo oominis, tonc qaoqw ia
«aoctopropositQ celdienrim» opinionis. Hoie Hiso
seeretius peetoris sui sestus aperiens, oec tMu coh
•si&om, an flBieorei quantnm qnonan paclo qnao d-
-tioa, qa9d opiafoat, periceret, com gemiia et ieo
tib ipso inqulrens, longt aBnd quam spantbat n-
sponsttro aecepii. Intnens namque vir pradeos nSe-
^ 4eseenlem» ut aspectos renon«fahat« qosBtaie de&o-
4um el aetate (16) tenellum ; seiens etiamipam
naialibos clarom« nee mori^s e}ns eredebaii po»
rigorem illius ordinis congruere. nec viribasosBn»
nire. Honc engo sie «erriOco responsione, qoasi a
iali praesompiione eompescens, aoi potios consun-
tiain animi ejna explorare nitens, inqnit : i lstud,o
fllioie, qoomodo vel cogitaro | rxsumis f ffoin/iiest
quoa rupes inoolere praesenies oemis, saxismilws
duriorea sont, nee soi sciiini » nec alfoniBi secna
babitantioro misereri. Locos Iste horridiis Ipse m
esl» ^ordo ustt gfavissimus; ipeios ciliCN asperior
amielus euiem et carnea desuper ossibos viw lils
abraderet ; disciplinae rigor tenerrtudioeio isun,

nere studultt lUsiqMiIcom prinre auo (t4)Jam so* ^ quam m le mioeor, peoiios eiossareu >

perios memofato , Ulorum merereior aepecta ei
affectn potiri. Quo facin, lanios mox in ejos peciore
spirilaiie ilUus converaalionis aroor succensus esl,
ut nollalenos ineendii ejos tkonmam inlra ae pos*
aei cohihere. Experiebator entm )am fellciter ardens
«nfeUciler nrdeotia verum eloc^ium dicenijs :
iJhi mape U§itur^ UiUu moffie esetnai ignU,
Iniuebaior vero, et intuendo mirabatur locom, ip-
ao qooqoe aiui nobea pene sopergressnm» cmllsqoe
eoniignum» ac ab omni peniuia ierfenoiaim ioquie-
tudtne seiaotum. Goneiderabat ianiam ibi opfwnu*
uiiatem vacamii soli Deo : coi negotio hoc praBcipiie
videbator adminieoiari, pra*drves scilicrl ifbrorom
ahondaniia, legondi facultas copioaa, oraiidi qiiies
inconcoasa.Eiqoidemquoadloci dispositlonem baec d
iia se Iiabere dignoscuntur. At in loci babltatori-
bns aitendebat carnis mortiJlcationem« menlissere-
nitalem». spiriius liberiaiem, hilariiatem froniis ei
purilatem sermonis. Insiituia eorum solitudinem,
iion singularilatem coiuinendabant ; segregabatii
mansiones, sed mentcs sociabani Unusqiiisque ba-
hitabatsecum,nec agebai,aui bafoefoat aliqnid suum.
0:nnes8eor$umyClcoiiimu]iitcrqiiisquedegebai.Seor-
suin manebat unusquisqueync experirel ur impedimeno

(14) Id esi, superiore villaB Benedtclae, qoi liudo
pr-ioris Bupra, caf>. 5 et 4 , honoratur.

(15) Veroeimiliter ip«e ikisiUus tiinc prior Gar-
thiisix, cui pne caeteris incombebai noviiios pro*'
bare, et recipere.

Hlc vero Clirisii lira, el Martini beatissini fuBi-
liarla cultor et devotua Imiutor, illato lerrorecoe-
suntior, Laureniii socum Inviclisslmi eloqiiiimlt-
cito versabal hi peclore» qol probto sntc sc oow
lormentorum genere terrere com copienilbus «t:
t Has ego epulas semper'optavl. » Oi eaiin camia»
iiijectis exsiKt oquis, ei flammarum in soWiniC »•
masexioHii sic sanciorum iguescens desideriinB,
cum obviaDl adversa, foriios convalescit.

CAPUT vn.

Qualiter ad prioris $ui iMtanlium fide ^^^?^^!^
ravitf quod ip$o superslHe ad ordinem ^^"^^^
$ium nuUatenu$ tran*votaret; et fidem «J* t^p^
nee lamen de fidei tran$gre$»iome «tfwpsw**^
unde profeetum tantum eepit.

Senem iiaque memoraiom , ianqoam TOtia $»
crudeiius adversanlem, dedioans, aliis qnilH^'
e fratriiios hos cordis sui aesios eoofestim p»**;
Nec moranlur iOi cum ingenli favore el '^
exboriaiione persisteodi in salubri P'^P*****'?^
et aesensum ^mpertiri ei, ct auxiiloni poHicen.
Hiigo, gaudio gestiens inflniio, hscc priori soo ( '/
celaiida sunun<^re dep^recauu*. Erangdic* « ^
ruro insliiulionis sedulus aemoiaior inventom 0

(16) AnnoromvitWteeiclrcitcrviginrtW"*^J3JI
nondom oti infhi ex cap. 9, ^nsuit» cssci sat
tio iniiiatos.

(17) Frsesidenii in vilki Benedlctii.

Digitized by

Google

tn VITA. -

nii Hiettiinim ttlweondi o|»ortere, donee lam oaiiMis A
omnibus qu» habnissel, potius quam Tendilis,
cmere illttm mererelur et securius possidere.

Venimlamem , Ueet dissimulatione multa, quo<*
inoliebatur, legere niterelur, effugere Umen suspi
cionem eolertis nequivit pastoris, nimio eum amore
celantis. Unde ad propria eis sub fesiinatione re-
gressis, sic laerymis ora suffusus senlor illum affa-
tiir : f 0, inquil, flli charissime, scio, uUque scio,
qnia In gramle malum meum, ei in irreparabile
Ecclesise meae damnum, le ad Carihusiam duxi. Te
sibi Garibusia lolum rapult» lotam le posaldel. Nos
inierlm le corpore lenos vix tenemos, sed anima
lua nobiscom non esU Sed nec istud, vereor » diu
erit : nam spiritum ab ineonte seculus sBiate, car-
nom vilkis ducens, illios procul dublo Impetti, non
istius doetus» nobis in brevi es abducendus. Proh
dolorl lumen ocoloram meoram sic snbilo exstio-
guitur, el baculos mea^ seneelutis, cum eo jam soliio
plus Indigeam, nutabundo praeripitur. Sed nunquid
diilcedo mellis mei sic derepentc vertetur jn absin-
iiruim, ei gloria mea, qua de fllio sapiente lantum
Kloriabatur pater, ita redigetur in niliilum? Miserere,
tili, miserere poiius patris tui, nec tanlx sirenttila-
lis tua solaiiis canos roeos, jam buslo proximos»
«!esLiiuendo, innalae tibi pietaiis et compassionis
A-ancellos transcendas. Quod si materna viscera £c*
clesix, qnae te Deo genuit, si palerna piorum doU
ledo, qux te soaviter fovit, non funditus rcTocavit
sinimum ad perfectiora «stuantis. saltem in faoc pa- q
icrns condescendas senectuil, ne adbnc spiranlem
deseras, quia modo lii le solo debuit respirare. i

Inter h«c et hujusmodi , jam utriusque spiritum
lactus absorbuit, cum resumpto vix flatu senex
eliam hxc e&t loculus : i Spero, inquit, spero de
ingenila I bi lonitate confisus, dileciissime Gii, quia
exaudisii me. Juretergo mihi in uomine Domini
Dci sui filius meus, quod patre dereliclo (18) Garihu*-
si» usibus» dum advivam, minime sociabitur. Alio-
<]iiin suspicioiiis leium , quo viscera spiritus niel
airociter transfixlt timor, nullaienus avelletur. > Deus
bone! Quid Inter baec mentis, qnid animi servo tuo
fuit ( qiianlus in corde cjus geminae dilectionis con-
fliclus ssviebat?) 0 niira res ! o et perplexitas mira I
Utrobiqueiempestas,etutrinquesereiutas,hiuc iode D
el ad naufragium et ad portum impelluntfluctuan*
lem. Si vocanli ad perfeciiora non obediat Deo, de-
seritur una charitas ; si potestati conlradicat ordi-
nala: a Deo, gemma laedilur charitas. Una deseritur,
c|ase Dei est ; gemina iion impletur , qme Dei ei
proxlmi esl. 0 angnsiiae nndiqne, sed prae nimla,
quod dictu miruin est, latiiudiiie? Quid tamen facie(»
ik dilauius ei sic angoslaius 7 Dieere inier haec po*

i18) Spiritnali, non carnali.

Amio, uti colligi datnr ex ;cap. 42. ii63,
facius post hina circiter lustra ab ingressu in ordi«
Bemannoii73 procorator.

(SO) M e<st, ab audore Vltx. Hinc ei seqoitur :
4 Blihi scn^i^. >

teral : 0 anima dihilau, o el anima anguslau, quid
eligam, ignoro. Veramtamen dico ego quod horuin
elegeris, sive pncstiteris, sive renueris praestaru,
quod posceris, vita, non mors, tibi esl. Veruni qiiid
egeris, quem exiium inveneris, et qualiier efi^ngeris
manus imporlnnas jam videanuis.

c Solltus utique et assueius obedire praepositis et
sulyacere eis, nescius coiitradicere, ignorans nolle
acquiescere» das manum exigenti, el praecipienti fide
corporaliter praestita satisfacis, atque cxilum de c;i>
lero tui negotii divino prorsus arbilrio comniitlis.
Sed paulo post, cum haesitares aliquandiu, et qtiid
ageres ignorares, etcum dispendia vitae spirituaiis
quotidie suslineres, et contra fidein datam venire
potlus abhorrcres, iofudit subilo cordi tuo .siiperna
clementia verissimae et lucitiissiin.^e radium discre-
lionis, inspirans tibi et cerlificaiis le plcnissiuie sa-
cramenlum non esse observandum, inconsideralius
extortum contra utilitalem aniiiue aut in dctrimeii-
luin verae salulis. Sciens igiiur et exsultans, quia
revera ista in te loquereiur Dtuniiius Deus tuus, au-
diens eum et exaudiens, deposiia doiuo tibi credita,
nullo sciente, quia nullo insidiante, uec tale aliquid
suspicanle, chim discessisti , el Cartbusiam (i9)
adiisii, el cum gaudio excepius in mulu ibidem
gralia perstilisli. Inquisilus sane inuitolies a puero
tiio (20) utrum nulhtm uiiqiiando, ot assolel, scru-
pulum haec ildei Iransgressio iibi peperissel, iiiihi
semper istod iudeTespoiidebas : c Nunquam cerle in-
de scrupuluin, sed poiiuB meiitis jubihim sensl» oum
faclum memiuii unde profecluiu laiiiura oepi. »

CAPUT ViN.
De teMntione ^mAenma^ quos jhM ordlnit CMrtkH'^

9ien$i$ tn^refsaim ipenm arr^fmi , nec iamen dsfnH,

ei luitio $alutari$»

Ipso vero ad ordinem Carthusiensem ijratisdaio,
arripuit eum gravissima tenlatio» de qua ipsemet iia
referre fiolebat : c Moi, iftqnit, ut infra celfoe (ii>
limen pedem inisi, exsurgentem lenlatioiiis iiov»
molum iii oordo meo sensi Nee uniforiiiis lonuiito
illa hib , imo IngreBSO novain inililiam omnia tenU-
4or tiMiovavit aniiqua so^e malilim inslnunenu .
pnncifNie, quasl balistam rebuslissimam, el eo, ul
sperabai, mihi insnperabilem lelendil, imo acoendti^
coiiira me stiinulum «arnis ineae. Die ac nocie non,
discedebat a me (imminens mihi, et perargens mo.
angehis Satana^, et cobpbizaos me). Quid ad Iiaeo
ego, Jesu bone, imo quid bonitas tua ad haec» /aciena
Jtonkaiem cum servo too? Ego quidem genlbus ler-i
ram, gemitibos ceelum, pectos pugnis, genas lacry-
mis rigavi, tutudi, pulsavi, cecidi. Scd bacc oroni^
et alia innumera quasi aerem verberans feci, quo-i
ooque el tn, qui non dormis, nec dormitas, et qui

(2i) Tentatio hic relata, alia est ab illa, quae tiifra
cap. i5, refertur. Hxc eniin mox ab ingressu in
ordinem, vivente adhuc fiasilio , altera posl ohitnm
Basllii, et circa initium snscepti prloralos lingoncia
nustram afflixil.

Digitized by

Google

^55 S. HUGONIS EPISC. LINCOLS. ORD. CARTH.

cusloOls fsrael, o Samaritanc bcncdlcte, manum A

apposuisiU Tu custos le nocle, ul manum ap-

poncbas semivlvo , vix , ut pulabam, rcHn-

quentlo a lalronlbus, hinc inde repenle irrepcnti-

biis et dure irrumpcntibus, omne malum subilo

dissipabas. Tunc videns coKlis aream arefactam car-

nisquc fornacem faliscenlem, cedentibus inde fluxis

cogilaiionibus, binc igniiis molibus, mirabar quis

riierim, cl quis subiio effeclus essem. Talibus crga

me, imo hiira me, allernantjbus vices, obliviscebar

persaepe raci, memor lui de lerra Jordanis. Indc

quasi de duobus, undc nonien et originem is fluvius

ducil, diiplicabam confessionem humiliationis mcae

et glorificaiionis tuse, misericordias tuas tibi can-

tans, etmjuslitias meas adversum me pronunlians, cerevellci, sincrelur.

«emiebam, quia lu remiltebas impieUiem peccaii -*-:-* -^ /«^wa.^« mii

mei. Nanente cnim in Hermon et monte modlco,

dom detestarer et analbematlzarem omne lubricum

lorpiliklinis obscenac, humilians me, post ferale in-

ceiidiom puiverem mc et cinerem sentiens esse, mox

benefacieb^s cum scrvo luo, revelans oculos meos,

ttt considerarem mirabilia de lege lua. Dabas quo-

quo faligato et defecto vel modiee interdum prseli-

bare manna illud absconditum. Isiud vero tantilium,

qiiod hlnc merui praegustare, tale erat et tam ini-

inensum, ut facHe contemnerem propier ipsum obti«

nendum plenius et diutius, quidquid mundus novit

dulce vel amanim, lene vel asperum. Yerum iii hls

rara mihi hora,elparva mora* Rtirsum adcertamina,

mrsiis ad bella rapiebar. Nusquam vero, sed nec

unqiiam defoit, licet indigno nrihi, piissimi Redem- C

pioris miseratio : semper tn aure cordis mei emt

vox ejosenidiens et consolana me; semper uiauus

ejus inecum erlpiens et corroborans me.

Elhaec qoidem ac plurima in hunc modum menic
contriia, non modo pro consolatione nostra, sed et
pro devotione et hamiliatlone sua secretius agens de
uiM 8110 (quem in episcopatu deflebat immula-
tym) de bls, qiiae in vita priore bumanitus vel pcr-
iulerat aut diviiiltus perceperat, memorare solebat.
laferebat autem haec in sui ipsiua vehemeutem su-
HillationeiD, quasi Deo pro benefielis suis congrue
«on responderet, aut se post largiora Domini sui
dona, jani in state robusCa inflrmioribus anuis vi-
ribi)S aniroi Imparem exbiberet.
CAPUT IX.
jDe cotnmendaiione ordinn Carthu$\enm^ ei profeelu

(^t) Vcra haec esse probant archiepiscopatus et
episcopatus eo saeculo coMnti Carthusiants. Quales
aunt , Arelalensis, Lugduncnsis, Vieiinensis, Taren-
tasiensis , Gralianopolifaiuis, Bellicensis, Diensis,
Maurianensis , Sisiaricensis, et plures alii.

(25) Honorius papa IIL auno 1219. Stephuno
Cantnariensi examen de Vita S. Ilugonis coinuiisit :
et eunidcin anno scqiienti juxtii Raynaldum ad dlclos
annos, in sanclonini ntnneruin, retulit* Vivebat
igiuir his anuis adbuc auclor Vilai, dum ista scri-
psit, aut anlca scriplis inseruit.

(24) Nomoii biijos viri Dei nec expriinit Suriu':,
nec Dorlandiis. At Bzoviusad annum 1200. Ex Dor-
lando iu scribit : c Hxc duin agcrcl tcinpore illo

in eodem no$iri nugems^ et ^Olflr leiiior «d «-
jui otsequium [uerai deputatus, ipium it md-
piendo ordine $aeerdola(i tentavit, H ipium ftfn-
rtim episcopum profnuntiavit, Et Mub koc r«piisi«
comprehenduntur iO cl 11 capUula magna Yug,

Erant (22)quidem, ut seinper, in doino CanlHi-
stae tunc temporis quam niaxime viri, lam clcrici
quam laici, mirx sanctitatis et gravitatts, ipsisqoe
summis principibus el Ecclesiarum prxlatis admo-
dum reverendi. Necerat facile quis ferventiorciquis
pcrfeclior inter illos ccnseri poiuissel dlgDOsccfC.
Taiitus ibi in domandis corporibus rigor, tanu ii
rigore scrvabatur discretio, ul niediuro cum innis
tenendo nihil infra vires quis aggredi contemuscs.
set, nihilque, quod virium meus exccderet, cicp-
De ordine si quidem isto io
regislro (23) pap®, ciijus tempore ncller llogo ca-
nonizatns esl, ita legitur : c Ordo Carlhiisiensis in
eo allos ordines aniccedit, quod cupidiuti modiui
posuit. I

Quid vero bic egisse, quantumqwe profccisse Hn-
gonem pulamus, ubi inolilus ei a primaeTis, nl iu
dicatur, mensibns, discendi amor cum libris, cuhi
magislris, cum ingenio praiclarissinio, awn olid
quam opportuno, tam fralerne et ferme contiMio ju-
vari et pronioveri poluit? in his dies, in his slndiis
continuabai et nocles ; nec aliud causabaiur fr>
Tectibus suis novercari ei gaudils, nisi lemporisbre-
viiaiem, cui mirum in modum legenti scmpcr tfl
medilanli vel oranti omnis dierum nocliumque pro-
lixilas minori, qiiam oplasset, spalio tcndcbaiur.

Injungitur auiem sibi aliquando cura el obseqada
ciijusdam monachi senis, magnarum virlotwn Tiri.
Hunc lam valetudinarium, et pr» alalfi acdebiliwe
siiprema cellulx suse parietes nusqnam exccdeaic»,
Iliigo in horis regularibus decantandis, vel qoilws-
cunque uecessariis suppeditandis, servilor dcToWs
et indefessus, tanquam nutrix aluronum aift maier
nrtuffl juvabat et mulcebat, nec aKter quam ipsi Do*
mino Jesu Christo In omnibus el ministrabaU Cob-
tigit aliquando teropus sacrorum ordinum ab ep
scopo loci istius celebrandorum instare annis ali-
qiianiis jam in conversatione tali qos iransactis.
Hocscicns (24) vir Dei, Hugonis paritcr ei insn-
lutor (25) ei alumnus, coepit dicere ilB, q'"«
j tentans illum : c Ecce, ait, fili, ja» '" ^*^'
an velis sacerdos ficri : si acquieveris, ad 1«"^
gradum modo promoveberis. • Ad baec i ^

conligil, quo sacri ordines conferri so^eni; "* ^,5^
ctHs Pater Basilius prior, quasi HugoDcm »"
ilti diceret: Ecce, fili, jam inlert»t,an vdiss«^.jj.^
lieri. 1 Verba quidem svat Doriandi, <^**^?^ uw
< sanclus Pater Basilius prior, » q«o"|? Xc u»
Doriandiis, i sanctus ille senior, • »tt»>»»!f"'*id esi
Doriandus praemisit, ciijus volente V^Jl^^i
Basilio, curam susceperat Hugo. ^^^^{^^
igitur senior iUe a Basiiio priore, Mcet q
ignorettir. . ...^ijhns al"'

(25) Instilutor, uti arbilror , in spi"J«J""' 'gjioi
muus, dum lliigo illum, ut P^^^^r^^^^^
iiutrix aluiniium, aut mater fiii»»oi m «
jii\il cifovit.

Digitized by

Google

^-^

W VITA. -. I.». I.

jam «Ihi M Mdm^ fui «pK ilukft tnu ^wi)
sacris desenrire mtnisteriis» quam dlTinis sacra-
mentls saglnari, Jesumque soum, quia sibi dulcissi-
mum, ut inferius plenius docebiiur, cordis faucibus
et corporis in hostia liberius contingere salutari,
ssiuaiiti ad audita desiderio , mox suppliciter et
pure, quod opta?it, aperuii. Ait ergo : c Quaii*
tum in me est, Pater, nihil sane magis appeto in
viia ista. » Tunc vero seiicx ad eum : c 0 quid
cJixis^i? 0« inquam • quid dixisii ? o roiracvlum I o
totie$ legtsti, ad sacerdotium qui non accedit invi-
lus, aceedit indignus» et tu modo non invitos, imo
el aTidnStUtipse fateris, accedere non metuis? »
Ad banc vocem territus et quasi fulinine lactus toia
«sorporis strage ad pedes objurgantis prostemitur,
fleiis uberttin, et veniam pracsuroptionis lantae ge-
iiiebundis .vocibus petens* Qui ad modicum veiut
dissimulans aniianiem , cum ad tantam illius de-
voiionem et humiiitatem lotis et ipse visceribus con-
cuteretur, tandem ita leniler et flebiliter alloquitur :
€ Surge« inquit, surge. » Quo etiam ad jussum
ejtts sedenle , haec spirilu prophetiro vir Dci lo-
cuiua est : c Ne turberis, inqiiit, uon jam hli, sed
domiiiemi, ne, inquam, tiirberis. Scio, ei vere scio
qiio spiritu et quo affectii locutus sis verba hisc.
Tibi igilur dico , mox quidem sacerdos , ac post,
curo tempus a Deo prxscitum advenerit etiam

episcopus cris (26). >

CAPUT X.

J)€ ip$iu$ in devotione profectu , poxtquam e$t <a-
cerdo$ effectne , et corporalie atperitati$ ae ab-
ttifietttia rigore.

Promotus itaque juxta verbom virl Dei ad gra-
diiin sacerdotii, quantum crevii ordine, tantum
profecit in sacra devotione. In altaris ofllcio ita
quidem versabatur, ac si vlsibilem manibus con-
trectaret Dominum Salvatorem. Videbaiur astanti-
bns, divina cclebrans, opere et veritate ipsum cum
sponsa iliud cpithalamicum decantare : c Dilectus
mens mihi , et ego illi {Cant, n , 16). » Domabal
corporis meinbra vigiliis, jejnnits, Oagellis, et jiixla
morem ordinis usu cilicil et potu aquse cum arido
pane ; nihil omittebat de austeritate ulla , quam
commuiiis regiila vcl majoruin admittebant exeinpla.

Peculiaria etiam quam plura supererogare noii
clesisteus, genua fiectefoat crebrius, corpus totuin
steniebdt in terratn, jacensque pronus cutn lloyse
€t Aaron, cum losue et Daniele, divinam exorabat

(26) Lincolniensis viilelicet factus an. il8S aut
sequenti.

<27) Igitur jam Hiigonis fttate moderains erat
rigor pnmorum Pairum, qiii singulis iotins anni
hebdomadis ita jejnnare consoeverant, non ex pne-
cepto, sed pro arbitrio. Vnde Goigo quiiilns Car-
thiisiae prior in consuetudinibus a se editis hxc
babet : c Secunda, quarta, sexlaque ieria, paiie et
aqua et sale, si coi placet, conieutt siimus. >

(iS) De iiiserlis huic capiti nulla fit mentio apud
Sariom in Viu S. Hugonis , sed iieque iu Vita S.
Petri apnd Bollaodi soeios.

(tt) Archiepiscopatoi pratfnit Petriis anuis tri-
giiltatribus, antto 1141 (acttis arcbiepiscopus , et

«S

A cieiiieiHtain'q«»t«ms a pefmle soo furorem sunm
averlerei, et propiliaiionero acceleraret. In omni
Qiiadragesim» (27) scpiiinana tres ferias in aqiia et
solias panis cdulio , nullo peniuis condimento
adhibito» n»si forle salis adhlberetnr prxlibatio ,
transigere consuevii ; in uUima vero hebdomada
Sabbati adjiciebalur observantia in simili diaela.
Nunquam infirmitas, aut debililas seu casus alius,
ante snmptum episcopattim, alio cibo vel potu i.stiid
qiiatriduum conipnlit eum aiiquatenns rclevare.

AbstineiUi» vero huic ascribebant medici iii
aetate progesstbili stomachi illius nlmiain ii<fngida-
tionem ; unde plures intcrdum perferebat dolorcs ct
juges pene molestias. Haiic qiioque designaLaiit
caiisam, qua vlrtus in eo appetitiva, virtute di»

B gestiva potent-tor, corpuleniiorcm eum jam quin-

quagenarium faciebat, quam fuerat prideni ado«

lescens.

CAPUl 31!.

Qualiter Petriarclaepi$eopi Tarentasien$i$ ob$eqaio de--
futatu$t tam in Scripiurarttm per$crutatione^ quam
in ommbu$t quce poterant reverentia' eongrua^ant
animo grata e$$e, devoti$$ime mtni$trnbat^ ab ip$o
^uotidie recipient benedictionem^ abeolutionem et
tn$tructionem $alubrem»

Per (^) idem tempus vir sanctissirous , Tarenu-
siensis (29) archipra^sul Petrus, Cisterciensis mona-
chus, Carthusiam saepius adire (50) solebat, ibiqne;
in eella solilaria iiifra sanctorum illorum babiiacula
comroanebat. Hujus Hidem Hugo roancipatur obse-

^ quio, servitio delegatur. Si lectio recitarl, si qusplibet
senlentiu in tanto libroruro pelago inquiri petebatur
ct inveniri^ ad haec Hugo promptus erat : ad manum
ei omnis quse posceretor scripiura fuit. Si de Ve«
teris, et si de Novi Instrumenti paginls, sermo crai,
si gestasanctorom, si tractatus doctorum inquisiiio-
nein movebant, Hugonis solertiam nihil latebat. Cum
sanctus ille loqneretur, liic auditor erat mausuetos
etdocilis; cum loqui juberetur, prouuntiator acu-
lus, et minim in modum eloquio elficax erat et sua-
vis. Obsequebatur quidein In cunctis gratiose, quae
sancti poterant aut reverentiae congrua, aut animo
grata esse, AHnebal freqoenter pedes ejus, et oscu-
labntur osciilo cordls sui eos, qui osculo oris sui iion
sinebantur.

D Haec autem et alia Hugo jam episcopus refcrie
auditus est de suo quondam arcbicpiscopo, jain re-
gnante (31) in coelo. De qoo etiam \\xc inemorabat,

anno il74, die14 Septenibris, mortuiis, uti rcfert
Pagius lomo IV in crit. ad Baroniuin, p. 644 contra
Heiischenium , qui contendit illuin obiisse anuo
1175, die 8 Maii, in e|us Vita.

(50) Non diibiuin, quin hausto erga Cartbiisianos
a suis parentilMis singulari affectu. I)e his eieiiim In
Viia illius baec habentur : c Religiosos nou moUo

■ suscipere, sed expetere satagebaui, maxiuie vero
Carlhusicusibus et BoiiacvalTensibiis, iii quibus

• maxime complacebantt cougrua ferre cibaria et sa-
liiiis consilia ab eisdem, non modo sibi sectauda,
sed pluribiis commonicanda referre, > eio.

(51) lllo videUcet lempore, quo auetor ist^ scri«
bebat.

Digitized by

Google

959 S. HUGONIS EPfSC. LliNGOLN. ORD. CAATH

quod po&t sirtti «tti ingressnin, ul fatigata diuriio A
labore qiiiete noclurna membra relcvarcl, Hnm liuiie
Uugo in lecto coinponerel el vesiilms opcriret, quo-
lidie hancorationem euin proferre audiebat : c Pra>
stii, quxsumus, Domine. ut de pcrcepiis muneribiis
grutias eyliibenics , beneficia poliora suraamus. »
Qiiotidie Tero et benedictione poicnti minisinim
suuin Hugonem muiiiebat, et auctoritate pontificali
a peccatis oninibus absolvebat, ac monilis spiritua-
libus instruebat. Mhii denique utilium snbtraliebaif
sed omne consilium Dei, quod sciret ei profuturum,
et pluribus per eum, illi sollicito manifestabat.

CAPUT xn.

QualUer domus Carthusice procurator effectu$, ipiam

tam spirituaUler quam temporaliler itrenue guber^

nabatf omnibui u reddem merito commendalum, ^

Post bxc, cum jam lliigo in qiiictis su» nidiilo

pcr bina (32) circiter lustra inoraius, et mundo plene

inorluus, plumis undique et pennis fultus solidissi-

inis, ad volaturo esset aptissimus, procurationem to*

lius domus ei, quantum licuit, renitenti, prior saus

delegavit. Regebat <33) ergo industrie commissam

Bibi famiKam,' fratres sollicite instruebat, et juxta

illud de sancto Honorato Arelatense dictum, quod

f^equeDter in ore habelrat , muliumque laodabat :

i Torpentes scmper excutiens a desidia, feryentes

spirita cogebat ad requiem. >

Dominns autem benedixit domni, Talde exuberare
eam facieiis in omnibus bonis. Qais ab Hugone con-

octavo , et qmliier ab ipta per Ulum umctum qm-
dam priorem Carthuiice Basilium , quem $uum nu-
tritorem vocavit^ exttitit liberatus, Et interitnr ktre
tenlaiio in magna Vita libro tecundo,

Tan:a vero ei carnis tentatio subito exorta est,
tainque conliniie, tamque importnne In eum debac-
cbata est, ut mallet gehennalibus interim tradi poenis,
quam tantis urgeri flaminis. Tam ingens pngna, lain
forte certamen fuit, ut sortus divinx non dubiletur
virtntis fHissc, quod humanilus non cessisset; sed
viriliier rcsistcndo triurophum reportavit. Ad plenom
autem hujiis luodum congressus nemo referrepossei,
quibus lacrymis, quantis gcmitibus, quam crebra
coiifessione, quani aspera flagellatione, vel divioum
expetieritadjutorium, vel cor contriverit, vel corpirs
proprium cruciaverit. Diel vero cuji\^dam diluculo
visiuvit eum hoc ordine oriens cx alto Sol justtiix,
mittens angelum suum, et eripiens eum de potestaie
tenebrarum barum.

Egerat noctem illam in tenebris, slc ipse insomnis
pcne totam. Demum quidem athletae fonissimo, pro*
slrato nec superato, non victo scd fatigato, tenuii
obrepsit sopor. Coiillnuo vdut in excesso positus
vidit viruin (34) Dr*i, qui eom susceperat ad orJinem,
illuin sanctum quondam priorcro Carthosiae BasiliDm,
viilto et aiuictu ungolico radiantem astitisse Bibi,se-
que slc voce blanda coinpellantero : i Qutd, ioqiiit,
tibi est, fili charissime? Surge, et vellc tuom iitluci-
liater enarra. > iUe vero ad eum ait : c 0 pater bone,
et Dutritor meas piissime, affligit me usque id

silio ettam in temporalibtts desiitutas, nonconsilium ^ inortem lex peccali et mortis, qnx est in membris

«•^■••ISf nAAAAAif «k*«knA Aitta nvAfnlnviini ««kniAnliKne ^i^. ^t _.:_: .^.^_>^ >^i:t^ ^....21:^.:^ m».!.: ^m m^mIm^

retulit necessitatibns suis profatnrum , sapientibos
qaoqae hujos saeculi admirandom? Qoem vero in
teniporalibus eradivit, quem mox ad perpetna non
incendit? In capitolo tnonachis inaudtta, frairibus
(Ct sxcularibiis , qui forte advenissent , loquebauir
verbum Dei; paoperes recreabat, ot licebat prseri-
gore ordinis, diarnls etiam subsidlis. Istos vero, cnm
rebus nequivit, consolabatar sermonibus, adimplens
Ittud viri saprentis : < Ecce, inqnit, verbum bonum
supcr datum optimum (Eccti. vriii,i7).i Omnes i:i-
lerca Hugonem loquebantur, sive prior, sive roona-
£hus, sive conversus, gratiam attoliebant collatam
Ifugoni. Dives ifogonem laudibus eflerebat; ege-
iius Domiuo precibus Hugonem commendabat, et

meis; et nisi more soiito auxilierjs mibi> en morie-
tmr puer toos. » Vix diclum ooinpleTerai, elsaDctas
sic paacis : «Dene, inquit, aiixiliabor tibi.» Moxque
patefactis novacuki, qaaro »aou videbatur lenere,
visccribus ^us qaasi strumam ignean iode visusest
evsecuisse, et ioikgius extni eoliani pmjecisse, dau-
qoe lienedictione medicus recessit. i£ger sanaius et
sibi redditus somno fugiente resedit; tetusquesupra
moduffi de ostensa sibi clarltate notritii sui, qoi auie
ahquot (35) annos roigraveral ad Dominum, ouitti*
mode in corde et in came se reperii immuutum.

Horam suniroaro cum ab ipsius ore Hogonis, se-
oretius mecum ioquentis, pluries acceperim, ia ex-
irema deinoro SBgritudine planius et diligeotlus totios

froegenis cc»mroendandnm snppltcabai. Isiad vero iile 1) eventiis ordinero, sicot euro modo digessi , laibi

votivom dicebat, tanquam et frivolnm conlemnebal.

€APUT XiU.
Pe tentatione iUiut aUa ab iUa de qua niprtf, capitulo

(52) Ex hoc loco patet, Huffoneman.4163auicif-
'eller ad Garihusiam venisse. Bina etenim lastra cir*
citer in cella implevit,«u 1173 quo Basilius <rijiit
Carthusiae prior, el Hogo a €iiig#ne nove priore in
procuratorem assuinitur. Viile lumen, qoae de lustris
infra ad lib. v, e. M,not. 306, observavi.

(33) Antiis saltem qoatuor, aniequam mittcretur
in Angiiam.

(34) Insigne de B. Basiiio ex relatione S. Hugo-
9iis ab auctore nosiro deproinptum lestimomum , ciii
consonat qiioii ab auctore VitfleS. Antbeimi Basilins
diealttr c mkae sanctilatis el devoiione vir. > De 4|iio
proittdc Sausseius iii Martyrolugii Gaiiicaiii supide*

enarravlt. Quasrenti vero otrum aliquem poalea hnjas
aenserii in carne aoa moium : c Revera, inqoil, quod
aliquem senserim, iion nego, sed simplicissimQin,

mento, p. 1125 ita scribit : c Pridie Nonas ioaiiiA
Catthosia majori depoaitio saaeti fiasltii eonf.
ejiisdem ordinis generalis: c^iussacrts inalitoUoni-
bus ct «xeinnlis tdem ordo iiiirifice Aoruil. » Ei
idem iieruro ibidem, foU 1134. c Afmd Gratianepo-
lim meaftoria beali fiasilii, octavt generaiis Car-
iliiiai», ibidem defunoti pridie Nenaaionii. » lleoit-
nerunt ejiisdem inter praetermiasos ad diem 4 et 14
mensis iunii clar* Bollandiafli,

(35) Non anie pancos dies, uti Suriaa ha^ A
roorte enim Basilii ad hanc «sqoe teolalieiieai, ^'
aiincUffi ab illa, cojos fii eap. 8, tMBlio, qoaiuor
saliem ef&os^erani^ aiioi.

Digitized by

Google

m VITA. — LIB. IL 931

et quem non minus contemnerft quam comprimere A quse ab ore illius de euratione ejus audivi, TeriMime
essei facillimum* itec idcirco dixerim, quia aliter de expressi. >

bis alium quemdam (36) scripsisse accepi» asseren-
tein Tidelicett qtiod per l)eatam virginem, Dominain
nostram, Dei Geniiricem sibi apparentem visilatus,
eiinuchizatus et ira curatiisfueritf quod nullam dein-
ceps camis tltillationem sit omninoexpertus. Verum»

Jam vero de Hugonis nostri de Burgundia (57) in
Angliam translatione el gestis ejusdem sequentibus
tractaturi, finem imponentes prsecedenti Ilbello,
alium advertamus.

ExplicU liber pnmtfi.

PROLOGUS UBRI SECDNDI

Cum Lmcolnlensis Ecclestae pRssulatum annis
jam Hiigo (58) bis senis , et diebus qulnqua-
ginla tribus religiosisslme admlnistrasset, placuit
«anctitati suae parvitatem meam de vitae (59) clau-
sualis dulcedine fn soUicitudlnem suarum quale-
cunque aolatlum assumere » suoque inseparabiliter
lateri aociare. A quo tempore annos tres et dies
quinque» quam diu sctlicet in corpore postea vixit,
ab ejas nunquam, nisi per unam aolam uoctem,
abfui comitattt, die semper ac nocte adbaerens ei et
niinistrans sibl ipsi. Hujus igltur spatio temporis
omnia fere, qu» de eo libellus prseseiis contineblt,
aut propriis vidi oculis, a sanctis ipsius labiis au-
divi.

-Cauaam, qua in nostnim (40) venit orbem, tum
ab eo» tum el ab aliiSy qnl biiyus adventus sui pro

B curatores exstilerunt, acccpi : simiKter et modum
quo dilecla sua Carthusia discessii, quo domum
Withamiensem a fundamentis construendam dispo-
suit, Instituit, et viris optirois adiinpievit , ac po^
baec ad episcopatum accessit. De his. qu» in epi-
scopalii gessit, antequam ci adhxrere conpissem',
de industria prxiereo innumera , certissime com-*
perta, notilia cunctorum dignissiina. Quia enini
plurima ex bis quosdam nie longe (4t) doctiu*
res litteris mandasse accepi, superfluutn imo. et
praesumpluosum essejudicavi, ab aliis congruen •
tius exposita , insipidiori eloquio rcplicare. Ad ca
vero seriatim referenda, quoruin istos nolitlam mi-
nus ad iiquidum credimus asseculos, calamnm pa-
riter intendentes et animum, tale invocaio Spirilu»
sancti ad||tttorio sumamas exordium.

E^pUeii Prologu»,

LIBER SECUNDCJS.

CAPITULUH PRIMUM. C secundi notitiam virtiUum nostri Hugonis famanfi

QuaUter pro domo Carthuiien$i$ orrffnw, t« AMglia ^"^ occasione p^rvenlsae. Quadam de rege (4i) ii»

apud Witkamiam conslruendaf ^ittHur ad qwB- iransnjarinlsagente, venitadeumvir qitidftmnobil»

rendum Hugonem. je parlibus (45) Northmanniai. Rex vcro de ordine

Coniigit eo tempore ad reges Anglorum Henrici Carlhusiensium inter alia mntuae sermocinationi»

(56) Quis iia scripscrit, adbuc latet. Giraldus
Cambrensis aptid Warthonum part. ii, pag. 452 :
• Viri quidem Angelici, > ai slne nomine, mcminit,
sed nihil de Dei Genitrice habet. Qui si aliqualiter
cum hic dictis discordat, inajor adbibeuda ftdes
est auctori, qui rdata a S. Hugone in extremis
kausit.

(57) Snbaudl : de Borgiindia late sumpta, elprout
I>eiphinatus sub ea comprehenditur.

(58) Inlto eaiculo^nnorum et dierum, qui in pro-
logo indicaiitor, recte Surius in Vita scribit : c Te-
nuit cathedram episcopalem annis quindecim et
qninquaginla octo diebns. > Qnod ai tta Hugo eon* U
secrari ddbuit in epiacopum in fesfto S. Mattbst apo-
stoii anno 1185 mm sequeMl, ta qiiem passim om*
nes, Rogerium seeul, eonsecBalionem rejictunt.
Sed de hoc in disserlaliotte eioeri huic praMnissa plf&-
nius agitor*

(59) Satis innujt his verbis auelor se raonacoum
foisse, et idem eonirmat aliig in kicis, pr^eaertim
Itb. V, c. 85, ubi post illa : • H»c ipsi, qui scripsii
iaia, lectttuB esi^ » addit poai pauca : < Sub tesii*
monio nrius ejusdem, cum qoo KMittebatMr monachi
et presbyteri sui.

(4&) Ei Carlhuaia maj<N*i iii Angliam, qmm dvm
nosinim vocat orbem, indicat se Anglum fuisse na-
tloiie. Monachum vero fuisse Cantuariensem colligi
videtur ex lih. v, c. 22.

(4i) Scrtpsisse de S. Hugoiie fiiraMum Cambven-
sem, Rogerium et Parisium lego. Horum primus
evulgatus est a Warlliono in Anglia sacra, sed nou
adeo muka refert de sanciow Alter ailegatur a 'varliSir
el de san^to videlur scripsisse incidenter. Tertius
plura muiuavit ex Ro^eno, et nostro auctore esl
junior. An alii ee aevo de Hiiffone seripserint, ignoro*
Vide, quas observata sunt ab alio ad lib. iii» cap. 6v
notaM.

Sl) t Mense Augosto (inquitTrivettu» ad annum
in Cbrooico a Luca Acberio tom. 111 SpfcIU '
edito) Henricus Anglorum rex senior cum Gaurida
flho- doce Britannorum in ^iorthmanniam transfre*
tavil. * Baronius ad hunc amuim addit adhue fuisse
ibideniregeffl xi Kai. Octobr.

(45) Auno iffitur 1177 creditur vir ille nobili»
coram rej{e in laudem Hugonis cxcurris^e» et eirc»
llnem hujus aut iuitium sequentis Hiigo per legato»
petttus in prioroiiu

Digitized by

Google

9G5 S. HUGONIS EPISC. LLNCOLN. ORD. CARTU. su

Aerbapleraque ab eodein iiiquirere ccepii.Nam(44) A gatident oraculntn perccpisse. Hmic &i noTella n

dudum sanclae ilUus conversaiioiiis fama prxven-
tus. asciverai de donio praefaia quosdam fl-alres,
quibus et ex locis , quam ipsi eiegerant, in AngHa
contulerat villam , sciiicet Wiibamiam (45) appel-
latam, in Baihoniensi terrilorio sium, cum ter-
ris silvis, cum pascuis et vinariis, nec uon et
aliis fundandai ilHus ordiiiis domui necessariis. Qui
vero praidiclis fratribus prior fuerat designalus (46),
ad breve vix lenipus in Anglia degere acquievit.
Vacaiioui nainque et quieti soliludiuis assuefactus,
negotium sollicitudiiiis tautae construclioni debilum
meute dclicala non ferebat. Taedebat eum, imo et
socios ^us peoe cunctos , rilus genlis alienigena; ,
dia^ia! insoliise, et cxierorum qii» morlbus advena-

panibus adbuc aostris sanetissiuii Ofdinigbqjiisphi^
lailo cultorem babere nieruerit alque reciorein, tI-
d('biiis eam laetissime ad omnero soliiio graiian fn.
dificando proficere. Tota insitperEccl8sia,Qtcerim
siim, Anglicaua iflius purissiin» rdigionis el religio»
slssimx puritatls niiorc venustiusdeconibiinr.Cxie>
riiin bunc sui de facili non eniittent de doino sn.
Ipse quoque n^iinisi coactus et invitos, aherius lubi-
tationis adibit sedein. Favorabili proinde ac straiita
opus est legatione : operosa etiaiii precum ambiiioQe
uitendum, quatenus, hoe solo quautociiis inpeinui,
et vester de cxtero animus a soUidtadiois bBju
molestlis relevetur, et lispc sublimis religio ad fjo-
riam excellentiae vestrse iusigiiius propagelur. biv^

riim ct votis in solo peregrino de facili parluriunt B nietis eniin in uno isio homine

olTensiooeiiu Nain et provincialium nonnullis formi-
dolosus eorum videbatur esse in suos fiues accessus,
frustra scilicet iliis metuentibus sibi, ne illi propriis
minus conleuti limilibus, eorum occupandis jugeri-
bus inbiarenU Quem indigeiiaruin adversum se viri
iniiocenles motum pullulaieseuiicnles, priorem suum
ad domum redire perroiscruut, quaienus commuui-
cato cum viris sanctis consilio, vei animsequior ipse
redirel, velalium locosuo ad boc magis sufficientcm
desliaari nbtinerct. Rediit ergo , et loco cjus aliiis
miltitur, qui txdio simili affectus, moric beata finem
laboium et viue iuiliuui cilius acccpit. Reliqui inter
ista fratres variis perlurbaiionum procellis uuaninu*
ter fluctuabant. Rcx ipse angebatur medtiliilus ad
lixc. Coepit namque imagiuari jam et periimere fu-
turi notam ruboris, qua inureudum se iioverat apud
niagnales multarum in circuitu nationum , si coepta
adco saiubria, adeo cunctis exieris geniibus favora-
bilia , nequivisset consummare.

A viro igitur meroorato super his tale recepit con*
silium : ab his, loquit , domine ml rex , fiuciibus
iMueo vos ei eflicacissimo iiberure potesiis consilio.
Eai in domo Garthusi» quidam monacbus, natalibus
quidem clarus, sed morum slrenuilaie longe praecla-
rior, nomine Hugo de Avalim. Bic omni virtutum
gratia decoratus, ita est omnibus qui eum noverunt
accepius et gratiosus, ut aspectu soio omnium ih se
r<ipiat afliictus. Qui vero etiam ab ore cjus verbum

virtulum cumulo, quidquid loiiganioiitalis et dalcc»
diiiis, quidquid magnanimitatis et mansoetiidiDis ia
aiiquo mortalium poterit reperiri. NvUi bnjas etsi
ingrata vicinitas aut cobabitatio valei; nallnsboac
viiabit, ut alienigcnam; nullus noo ut civen,B«ilif
iiou utdomesticum,ut fralrem, utamicomiolim,
illum respiciet. Nani et ipse omnc liumanin geniit
uon aliier quam propria atlendii viscera, «mvenoi
bomines ampleciiiur et fovet ulnis et grenioQniu
cbariialis.

Ihec et in hunc modum pluriina ipse ditcnii
Dicenti quoque rex mullum applaudens et grains
agmis, dirigtt quam celerrime cum litteris regiisai
domum sanclam Carlbusias venerabiles legalos, do-
^ minum videlicet Reginaldum (47) Batlionieosemcpi-
scopuin, cognouiiiiatum Lumbracb , et cuin eo rim
quosdam sirenuos et industrios.
CAPUT 11.
QuaUternuntil ad Carihusiam venientes npir^^

tione Mua invenerunt fralrei di$$eHtieHies, H fiw'>>

erat senientia ipsius de ipsa exaudiendaf tt kec at

Cap. 5, in serie magnct \it€e.

Yenientes autent regis legatl ad Csribflsian, vr
suiiipto seciim venerab.li (48) Gratianofiolitano fp^
scopo, ipsiusloci dioecesano, lilleras Domini *i
priori et frairibus pnrsenlatas persuisoriis Tcrbis
soppliciter et strenue prosequuniur. Oiunibus Teni
adpriinum contristatlsauditum, priorqiiamroaiijw
conturbatur, procrastiiiatur eorum rcsponsio, coo-

audire mcreniur, tanqtiam divioum se vel angelicum q scienliae et vota super r:^otio lali discutiuulvr inie-

(44) Anno, ot videtur, 1175 rex enim Henricus
juxta Pagiuin iu criticis ad iiiiiium mensis Julii annv
1174 visitavit tumbaui divi ThomsB : et illa visitata,
juxta Trivellum in Chrontco, rediit in Nortbman-
niam. Post Pascba vero anni 1175 : f Rex senior
(verba sunt Trivctli) el filius ejus rez junior, in An-
gUam transfretavit. >

(45) \el, ut in llonasiico Anglicano legitur, In
agfo domersetensi.

(46) Dum prior primis in Witham ex Anglia re^
diit in Carlbusiam, et aiter Inde illiic mtssus citius
obiit, facile iriennium abiit, antequam Hogo Witba*
loiam mitteretur prior tcriius.

(47) Baronio tesle, Rcginaldus anno 1173 desl*

fnatus episcopus, coiisccratur anno Hequenti a S.
etro Tareutasiensi, ut refert Henscbenius in prae<
lim. ad ejus Vitam. Qui cum anuo 1178 inissus

fueril legatus adversus haereticos Tolo«aKOS,ciaBiio
sequenti interfuerit concilio Lateraueiitfi, iionob*
score colllgiUir, illum circa flnem an. 1177 mi««""
fiiisse ad Carthusiam pro postolando in Fiorew
Hogotie.

(48) Prdeerat co tempore episcopatui Jw"»» •*
dominorum de Sassenage propgine orlus, tk tar-
thusiano episoopos. Dequo in aerie episcepomtn c|
ordine assomptorum Ita scribitor : i D. ii^»<^'*
Ctftrthusiano episcopus Cratianopolitanus , opi>n>^
moribus domi forisqne spectatus, ab *»'^ | 4?
usqiie ad Kalend. Junii, qua diefcelos aono nv*
adnt. » Abbas Morotius do illios obitn , quem »>
annos plures diflerl, hapc: scribil : t Stibiiide a;«;
tibiis siiis expleiis, placidissima vite
ad »tcrnitatem composuiL a

Digitized by

Google

M»

VITA. — LIB. U.

960

rim singulorum. Prior primus petiiioiu peniius oon- A dentque in siia peiiiione exaudiantur, ut gandeant sa
tradicit, et fralrum in diversa variatur sententia. Hi uiilius, quain pelierant, exuuditos. >

talem virum, et universitati ordinis (40) adeo pro*
futurum, In tam remota loca dirigf nullaienus opor-
tere dicebant. Alii, quorum unus doniinus (50) Bovo
fuit (quem postea priorem Witliamix b.£c Kiepius
rcferentem audivimus) a Deo exiisse verbum rcgis
usserebant, nec lutuni contradicere esse plnriniis
raiiottibus edocebant. c Yos, inquitBovo» nescitis
qiiidquam, nec cogitatis, quia superna disposilio
facitbxconmia ut ordinis bujus sanctitas per viruni
sanctum iisque in supremos mundi limites splendi-
dius eiucescat. Sed ncque puteiis ilium diu sub mo-
ditt latebrarum nostrarum posse cobiberi. Crediie
meae parvitati, inter praecipua Ecclesiae sanctae lu

CAPUT IH.

Quatiter demum obtenlum est, til adiret Angtinm Hh"
go ad regem veniens , ei qualiier Withandam cum
konore deductue til. '

Licei autem hsec quae prxmissa srunf, seu et alia
pro sui eicusatione instantius Hugo proscqucretur^
interna tamen dispositlone cuncta si:aviccr moderan-
tis snpientiae Da', nultatenus poiuit nuttis sui eflbctu
privari. Scd nec priorls quldem p:.tr6cinium, Hiigo-
neiii retine^e cupientis, ei conira dispositarum a Deo
rerum ordinem poterat suffra^ari. Utrinsque vero
conttadlcilo,et prioris Tldellcet ei Hugons, dtim

iiiinaria ipsum in brevi audietis supcr candelabrum B nescienter nititor refragari, compeliitur necessarlo

ccclesiaslicl regiminis subilmari. Dudum enim mihi
virtotibus Hugo episcopus (51) potius visus est, quam
nionacbns exstitisse. >

Puslulatus demum Hugo super bxc suam pro-
ferrc senteniiam, ei suam aperire voluntatem, ita
citiusait: c Volunlati luea: super statu meo nibii
peuitus reservare jsim pridem edoctus fui. Quidau-
lem de bis vere sentiam, libcre exponam. In medio
vestrae sanctilatis tandiu conversatus, monitis et
exemplis vesiris in tanlum adjolus, nunquam vel per
unum diem animani meam custodire scivi. Unde
niiror, quomodo in sapienlis alicujus animum ascen-
deret, qood ad aliorum regendas animas per me
ipsum mitti longios deboissem. Qualiter vero novam

famularl operanti invisibililer majestati. Nain, quo
pertinacius prior resistebal, ci qno instantias Hugo
se ad hoc insufliclentfm asserclat, co veheme:.liiis
episcopi prsesentes cum su*s consiliatoribu5,'jnnc:is
landem sibi quibusdam fiarum de conventu nalu
majoribus, ut fierei, quod rex tanius pi>tierat, per-
urgebant. Quid piura? Fratrum tandem univeraitas
cum precibus, tuin et rationibus eorum qui advene^
rant victa petentibus cedit.

Hugo vero assentire flagl aius a cunclis, inpriorcin
cuin aliiid non posset, traiisfundii sententiam. Scie-
hui eniin id sibi ab illo qui eutn ut animam suani
diligeret,et a se nullatenus elon^ari optnret, vix aoS
nunquam injungi posse. Qi.ein monitis ep^scopi sul^

(lomum instiluere sufllcerem, qui antiquorum insti- c»nctorum etiam getnebimdis preclliiis, qui aderant.

tuu servare nequivi ? Pueriiia sunt isu qu» audlo,
nec deliberatioiiis tantae spatio, salvo reverentiae
▼enraebencplaeito, aliquatetius digna. Omissis igibur
«le caetero talibus cura et negotium arduum slt, nec
patlcns dilaiionis, vcslraque inlersit solerter provi-
4]ere,neregisiIliusco5pta ad periculum animaruni
acordinissancli dedecus proielentur diutliis imper-
fecta. E vobis» aut ex csteris domibus vestris, >i-
rumquempiam ad boc opus idoiieum eiigite, et cuni
isiis mittite. Viris autem islis, tanquam sapientibus,
ct vos sapienter respohdcie» velle vos eorum votum
meiias, quam ipsi postulanl, adimplere, assignantcs
eis, nott qucm, utpote decepti, sed qualcm, ut re-

Inlerpellatum sic dieiint eis qui iiitcrcrant respon-
disse : f Vivit Dominus ! nunquam iste scrmo egre-
dietnr ex ure meo , quo jnbeam llugonem meam se*
nectutem (52) desercre snaque dolcissima et per-
necessaria prsesentia Carihusiam viduare. • Qui nl-
mia Importunitate universontm tandem obrutus, ei
quid faceret prorsus non Inveniens, conversog acl
Dominiim Graliaiiopolitanum ait : c Jam quideni
ratuin est qiiod dc ir.e dixl : nugoiiem a ine vox mca
avtmens mea nunquam removebit. Tu jam videri.c,
luepiscopus noster es, fu pater (53) et frater noster :
si ei lioc injungas, si prxeipias, ego non coniradico,
non resisto. $ Nec phira locutus, jam vocem fletu In-

ligiosi el discretl. quaerunl. Non expedit enim de- j) terrunipente, lacryinis indulgebat, qiiibus mentis an-

ceptos in persona postulall inconsultius cxaudiri, xlai lenircl dolorem.

qiiia decipi in qoalitate personse iiec ipsi volunt. Sic Yidcres jam per ora cuiiciorum rivos fluere lacry-

(49) Ex bis collii^itur, qnod Guigo, lunc prior
Cartbusiae, qui medilabatur, uti el paulo posl fecit,.
resignare prioratui, voluerit illum una cum gencra-
lalu in noslfum llugonem transferre. Unde nec mi-
niin, si legatoriim petiLioni» qiiantum potuil, resti-
tcrii, nec, nisi coactus, eum a se dimiserii.

(50) Hic est ille Bovo, qui llngoni in prioralu
Withamonsis Cartiiusine successit: et cui Guigo
exprior Carlbusiae c Traciatum de quadripariiio
celias exerciiio, i a ChiOletio S. i. editmii, iiiscri-
psisse credtlur.

(51) Esse iierata de futuVo llugonis cplscopaiu
pr»dictio« Prima lib. i,c. 9, facta a sene^prj! a:tale
jiariotes celix su» nusquam deserente; altera a
bovoiie, qui ailquol posl anuos c cella in Angliaiu

transiit, ibidcmque lio((oni in prioratu successit, e:
ad aiinuin usque 1200 eidein prsefuit.

(5i) Senio igitur gravabatur, qtii tunc prior erat
Carlhnsi.c, non fiasiiius, ut referi Dorlandus, utpme
qiialuor aut qninqiie ab binc annis mortuus, nec
Jancelinus, lioc lcmuore adhuc vegelus, qiii irigiiri.i
Iribiis aniiis post HuKonem obiit. Scd Guigo prior
medius inier isium el bunc, liomo oinnino si^ncx , ei
bis, iit videliir, priorCartliusi;c, iiec distiiigiiciidus
ab liiigone, qiii reginiine S. Antlielniuin proiccssit.

(55) Palcr, qua episconus dicrccsaiius, fr.iler.
quu compioressns, lunc racliis (iiu|uli Morolius;
I quando pra*f« clnra nionasierii S. liuberli abiens,
srotcl^orci lalebras inicr Caribusicnses couqta^
&ivi.. •

Digitized by

Google

0G7 S. HUGONIS EMSC. LINCOLN. ORD. CARTH. 99

iiiarum. Episcopns cl ipsc, ut crat piissimus, inuiia- A omnium prxseiilium commen«lans»fralrilMiiiaoici.

chns vuliie lionestus et mansuetus» compelientibus

oinnibus, ut promissa sibi a priore in Hugonem ute-

rclur potestate, ita prituuro universos aUoquitur :

< Quia vobiSy fratres cliarissimi, quo» non minua

conversalione quani professione Christiaiiae perfe-

ctionis apicem coiiscendisse manifestum est» nos

(tesides et a culmine vestrx sanctitatis longe infe-

riores, non uecesse est osiendere quid in his, quas

Dei sunt». agere debeatis,^ ant eiiam mooere quate-

n;is vobis nieiius cognila , strenue couipleatis, qtii in

omiii vita vestra non qux vestra sunt, sed quse Jcsu

Ciirisii, vos quacrere comprobaiis, Uoc unum ad

incmoriam vobis, Domine priar, ^d ei vestne, fra-

tres, universitati revocaudum pulavi, quod vobis

aiae oculos ponaiur, qualiter in easu simiilijmo se

liabueruni prxdccessores vestri. 1 Cum enim &d in-

slantiain sancU Cenomanensis tunoepiscopi Bertir*

ramiiii (5i) iu occiduas Galliarum parles sanciissi-

iniis Benedictus dilccluin et sanctum discipulum

SHUin Mauruin fundandai graiia religionis monasticoB

destinaret, simileiu ibi bicium et lucius causam nou

dissiinilem, legitis exoriuin. Quem suum pariter et

fratrum dolorem ea sanctus Dei ratione compescuit,

iit oslrnderet servos Dei nullatenus coutristari supcr

his, qua: vellc noverinl Domiiium suiim. Ubi et ver-

bum iniulit meinoria dignissimum : c Ne forte, ait,

hac ij^sa nostra tristitia Dco , quod absit 1 invenia-

imir coiitrairc. Sed te, et Uugo,- fraier cliarissime,

in

scmper dulce habuisri, unigeniluin Fiiium summi
Pairis, qui de altissiu)o suse diviiiitatis pro muitorum
aalute ad publicum digiiatus est exirc huinanae con-
ycrsatiouis. Ettuigiiur peregrinari ad modicum a
tuis cliarissimiSf postposito interim quielis adeo di-
lectae silcniio,'pro co ne cuncleris, in praeseuiis viix
exsiliOi ut ei perenniier postmodum socieris inbcati-
tudiiiis suae regno. IIoc cgo» Hcet indignns, vicc
ipsius in remissionein peccatoruiu luorum, ob coiii-
pensationcm etiam xternorum praemiorum, tibi iii-
juugo, et in vi ol)cdicnliae firmiter prxcipio. Pcrge
itaque sospcs et fclix cum veiierabilibus viris istis,
qtii tevocare veneruut, curamque suscipe donius
Wilhaniix in Angiia,favente Domino, coiisiruendai

lo pacis valefaciens, cum illis legatis (55) |
est, ad regem venit, tandemque caro favore maiiM
ab ipso dimissus, et Witliamlam cum honwe de-
ductus, tanqiiam angelus Domlni a pancis fratribis,
qui tunc ibi erant, in prlorem sascipitur euiB gaMio
ineffabili.

CAPllT IV.

Qualiler slatu, quem invenit apud WUhmiam.mi'
tato , ad regem revenus, fecerit tiUtt de Y^iikm
habiiatoribuSf inde diseessuris, targis^me frenim,

liivenit autem fratres, velut alier Josepli in Do*
thaim , qood interpretatur defectus. ConsisldnBt
eqoidem In silva haud procul a regia tnac Tilla to»-
bulo Wilham, quse futiirorum quodam pnrsagioble
uomen creditur sortila. Dicitur namqiie LatihCHifii-
sio^ sive habitatio (56) sensns, quod excellen(cr(rr
adventnm viri bujus, Christiani philosophi Jocos
istelefrioi meruit in re , attractis undique ad oJorai
notitix suae virls sensitis , in omni verbo el in ooai
sensa praestantissimis. Qui manentes ibidem ei ^
bitanies corpore, ad IHam aeternam ^\nxa,ajvs
perfectis Jam sensibus gaudta pra}gosUBi,€oi;iU'
tione et avidilate inhiare non cessaiit

Quos autem invenit fralres » habebaiit hi(Si7)d-
lulas ex asseribus contextas, vallo perexigiioeipalii
circumseptas. In his utcunque usque ad temposcor-
rectionis se recipieutes, omnibns , ut breviier diea-
tur, aut pcne omnibus necessariis ac debitis ordiii

Iiocquoque imitari eum convenit, quein suqui ^ s„o adminiculis erant carentes. Ncqae eliam diiBi-
nnn.. j..i«^ i.aKM;.i; ..«;„.„:....« i?:i:...« o ; „„„ erat osqne adhuc, ubi major, ubi minor ccdcsia.

nionachorum cellae, et daustrum cnm frttruffld*-
munculis et hospitum diversoriis apiios conslrfl
debuissent. Villam supradictam, eonim jamdiiioni
ccssurani, habiutores pristini adhiic incolebani, ei
necdum provisum eis fuerat, ut sedes suas sincni«r-
mure, sine sui Ixsione, novis velient auipossw*
successoribus cedere.

Uis et aliis de situ , de qnalitate loci, neciionet
de caeieris , qua; nccessilas ordinis flrtgilabai ^
convenire , vel ulilitatl ibldem conTersanilnin io«^
vire, diligenli solertia perspectis ac slgiHaii» prt-
notaiis, Hugo nostcr (inter eos ita condichira f««il
ad regem cilius repedavit. Cumque dc singulisqw
prxsis quoque conslanter, et prosis instanter loco j^ sibi videbatur exposuisset, rex in omnibos prnii»-

ct fratribus ibi coogrcgatis, in noniinc Domini, et
congregandis. >

tlanc Uugo diffiuifionem aliqnsndiu pedibus se
ponlificis advoivendo irritare niteiis, nccquidquam
proficiens, cnsait poslremo ; seseque orationibus

(54) Allas BerUchramniim, Bertramnum, etc, de
quo, et facio hic narrato vide Mabillonium totno i.
Anualium Beiied., p. 107, et Bollandum in Viia S.
Il:«uri abbaiis.

(55) Quorum unus ei praecipuns Reginahhis Ba-
tboniensis, qui cum aniioll78 conlra Tolosanos
egeril, et anno seqiienli concilio Lateranenst inter«
fueril, uti jam anlo moiiui, vix duhiuin , quin cirra
lliiem an. 1177 una cum lliigone ad regem veneril.

(56) Ham scilicet Anglosaxouibiis idem csl, quod

tiam illius et modestiam admii-atus, qiiscnDqoe \^
disposuit, ei ille approbavit , et quae posiubvii Iil^
ter ifldulsit. Ac primo quidem universos cointKS"
fecit praediornm vel rerum quarumlibel possessow^
quos loco cedere oportebat, ne qnoHbct strepii»»"

Germanis Haim, Haimai, hl est, mantio, pa^^
yVii, idem quod Wiu, seiisus. j.

(57) Celhilae ex asseribus, eeclesia w»^M«»j
gnala , claustrum nec inehoaUim, pl«f« *i^
accessus, el alia, qu.'B hoc et sequ«ui op***.!^
niniur, et landein rompleu sub Hiigonc »i»"^;
septem aut octo facile ainios requirebani «JJ^I^jJ.
cercntur, Qno I ideo dictuni volo, ne »«*l?*[!2i
riiis aniio 1 17» in Angliam venissc q«is cxisiu»*'

Digitized by

Google

frtiqHeati»o<J««eiiQ«ueaeoea«i» fioliUidmUsiuealu \ cxlgiu » Tudc ille coi)ce«sas slbi anles omnium dedU

possessoribus piisiiais, quarum illi jam prclium pos-

sileiftfa fntemim^^ aui silien imerpellari » vel io-
torpolarl ^el niodlfce poiulssetiu Qiiibus ev |>ar(a
regis optio d|ita esi ia eomanim , ui e duobus qiiod
N{<ii$<)tiisqpe flMlttiMei eKgefet. Agros.SGilicei et ba-
biiaiidi loea ooafKiioiie pari , nc i^d Witbamlam
tin^»»i eoriiil, a«i ln tefijs, obi ele^sseui, maneriis
riH^ipereftl ; «tii priBiin» seryituiis. jugo absoluli,
quns veUriit« r^gioiies libere ad iucolcadas adireiii.
. TiiHC aliia terrasv aliia peieBiibus Uberuiem, flugo
j«ri8 benigniftiiHilalor teiiaeissiiiras re^l aii : c iam,
doiiiiiie , boc etiaffi provideri neeesfie e^l » nt .pco
domibus vel quilHisciiDqve in culiuras ei variaa siru*
ciiKas sflinptibMS aui sudoribiis isiorum eeinponsaijo
peeuHiafttni IriliNaMi^ qnatenns in Dulb deirioien-

siJeiites» iteralo ipsas aut pretio distrahiint, aiii
ad alias transferuiit iieruni inhabitand^ts. Ipse vero
Uugo locum, ut motlo crmitnr, exstruere fesLjnal^ai.

CAPUT V,
Qualiler ioci con iruciione pro iumptunm defectu
nnUatems procedente , fratre Girardo reqem ad-
euftte etim tfoflro fing^ne^ H fegi wnbm atperrima
pwofmrenlef Hu§<hu» exxtitU pmtiemia approbaia^
cuius ex iunc ad regem famitiaritoi etl veliemcn-
tiu$ confiimata.

Accidit inieiea» inajons consfruciionls jam parto
convcnicnler etcplicira, regem varTis regni cnrisde-
tcntum minus inlendere quibusdam fabricis per6-
ciendis, qnarum usus viderelur pcrnecessarlos. Inde

tuin per dos sttniiiieHtilHis» laetia Ijj^i^ ei bepiei^Iis ? sumpUbus in stipendia deficientibus arilllces qucnih

aiiccedawtts graiL » Ad -)»oe in priiHis» cum veloi
ftiOicilem si exhil)erei nsx, i|le in booiUieptraacipttua
•I in ini^rventu BlrenttHe adjecii, dicens y c aev^ra,
inqiiii, domine lui» Afsi nsqtte ad obolnin novissl*
mttin siiper oninibtts saiislaelum fuerit pritts honmH.^
t>iis isiia» Jocue idem non poierit conferrt nobis. i
Ila ,vero DMrcein sibi, ttt pntabai* iti nullo profntu-^
rHm emero rex eompttliiua, in tiigHria vldelieel
YetuSLiasiiiia « ilgna earioaa , «c pariciina aemiriii^
Ittulittm effttdlt m pro brevi coromodfa.

Veram negoiiaior isle bootts, iaotiUo ooo eontea-
tm hiero, nlsi jvsiiiiam servasse potitts, qttom feeisae
niiserieorJiam sibi TidorelHr, Ua regl ere faceio
rursiis iiifit : c Eia, domlue mi rex, ecoe fai lerra uw
liropria dif item le domibud oumerosia «dvena ipae '
ei egenus ied. • Ad h»c snlirideos rex ? c Stc, in-
qiiii» diiescere, ego noii cnpiebam : diviiiae istie jam
IHsiie egeottm nus feeerttnl. Sed nec sclo cui sint
oshI opes islae ? » Tnnc Hugo hee roedo elfciu per
cjua reapoosttm oecasione profeiendi qooj loiende*.
iMt : f En bcne, inquii, ot video, parvipendltis com*
vnercium istud. Fial iginir quod vestrain deceat
magniiudinem, et mlhi non ha1)cntf nbl capui recli-
nem deniur istae xdes. > Stupens ad haocposiulalio-
Mm rer , et poaiulaniem oom admiratiofle iouiittts :
*< 0 te , inqnh , dominnm mirabifem ? Wttm pnUs ,
qnod novas domus vobis iicqueamiis conslruere?
Dicih^ uinen quid tu Inde faceres ? » £t ille : < Non

priorem et fratres imporlunis crebro ver1)is taces-
scbaiit. Hinc quosdam e fratrlbtfs ad curiam prior
desiinavil, qui regl super hn}ttsmodi defecln oppor-
luiie siiggererent, huncque supplerf obtinerent. Ifte
provisunim negoliose, et necessaria cflios pollic-'
iur missiirum. Redeuot, qui missl fueront, nihlt pra«
ler verba rcportanies. * '

Dissiinulanie iuiciim principe quod proniiserat
a<limplere, cessatum est fundittis ab opere. Prio^
suh silenlio susiinendum credidit, ut rcl r\mii\
proprio qiiod eipedire noverat| exseqitt studuisset.
Verum, ipso diuiius negligenlc, iierata inteipi-
jalur legatione, iterumquc, sicut prins, verbniH,'
, noodalum, reporlatur. Inter h:t^c muha dilalic^ne
' protracta isedium siibrepsit fratrilui:s. Qiiidam ex
bia, eiiain bile commoii, verbis in priorem aspcna-
rlbus invehuntur. DesiiUie enim siiniil et negligcn-
IMB incusani, qood per seipsum regcm , licet in r/*-
moiis ageniem» pro tanio negoiio jnm olim no.i
adiisset. Fratcr auiem quidam, Girardus (58) no-
miney vir austeri quidem ingenii, scd bene religio-
5us,eisermone inter mngnales et principcs effica-
cissimus, Ulibus priorera aflatur verbis : c Qiious-
que, iiiquit, domine prior, palpandum judicU^s
boimiicm durissimum , nec potiiis palam ei denun-
iialis ut consummel ciLius sedificia, quibus cnrcre
.iM>n.debei forma ordinis nostri? aut, si ulleriiis dif-
ferre maluerit, valefacienles ei ad pafriam et nd

4lecci, iHqttlt* regalem amplitttdinem de quibusqne d <iemum propriam redire una ctim nobis oinnlbu'^

jMatoriiis fcslinetis. Am minus nnimadveriiiis , quia in
^onUnis noKtri redundat injuriam lanlacirca nosiUins
.mctn-ia, ei 1109 ^si palcamus cnnciorum in circiii-
tu derisioni, qui tot jam temporihus hic commanen-
ioB, esiguis nequivimus mansiunculis istis culmen
impooereT Quod si vereamdia innaia vos cohibet*
ne homini huic^ quse dccet, proferatis, ipsum adea-
paritcr, et, qnx ci dicturus sum ego, audietis.»

•minimis iiilerrogore. Hce prima esi petitio mea ad
le« ei, eom sil inodica, cur moram palier in exau-
diendo? » Tttnerex aUMdens<Ubenlereoim iogenhim
Tiri , 01 crM prttdenliasimus » longa eonceruiiooe
terbomm eiploralidi) : c O^ inqoU^ bomiiiem in solo
•peregrino pooe Jam violentiim I iaie, ai vitJmu nile-
retnr, quid ageret, qni verbis ita exlorquet? ne
vero tiobis doriora ioferanmr ob eo » AtJL qood

(^S) Idcm cum illo, de quo in Y&d S. AiMhelmi
iia scnbitur: c Aderanl aulein ex Cnrthusine fralri-
Ixis duo getiere noliiles, sed hiimiliiaic ac Hdci tir'
iftuiaie nobiliores, Ayino viJcIicet, vlr quondam in
hii-ciilo magniflcus ac poiens., el Gimrdirs ei viriute
iiun impHr, t etc. Ilic igitur, sicul S. Anlhelirioad

PAfROL. euii.

mortem usqne, ita post iUius ohifom Ilngoni asiiiH
in AngHa : in qtin notiis Peiro Cellensl ab eo in eom-
mcnl. in Ub. Job, c. ii, iu laudalnr : t Nodhis ler-
tins Tidl qMemdam^erardoHi nomine, QartlrasieRaie
ordinis fratrem. Qut stipf*r omtiia^ »? ck*.

* 9i

Digitized by

Google

!^( B. UUGOKIS iLnSG. U:<COLSf. ORD. CARm

ConfoeatU aufefli ciiiicCi» frBlribiis » ei negotio in A eiim^ tauica proieculam ,

n

tti boirttm pivsl bntuft

eDinmttne prohlo, plAcoil oninibu» Girardnm cum
priore proffcitei ad regem» El prlor : « Gonailium, in-
quit, vestrum etego gralanter accepto. VerumUinen
Tobis, fraler Girarde , providendnm erll ut, quem-
admodum liberei ila el modesle tos babealia in
aermone vetlro. Cura euim ail, tft terB coinperi i
princepa iale aag acis admodum bif eiili el inscrula-
bilia fere aninfi loraani ut tentei nos disaimulal
exaudin nos* Scil procul dubio pcrfeetionis , quain
profess! sorausi qnam roaxiine interesse , iliud diyi-
iium implere documentnm , quo dicitur nobis : c In
c patienlia ^estra possidebitis animas vestras (Luc.
c XXI 1 19) ; > nec non el iilud beatissimi Pauli : c In
c omnibns exhibeamiis nos^ sicul Def niiiiislroSi in

lemporis Ipse reminiscens loins inhorresceret Tane
TcrOi com ista proferebat beros illei cui ei Spiriia
Dei libertas tanta fuiti Uugo Unto vice rcgis suffun-
debalor rubore» ni vix confusionem cordis boi i^
tolerarel. Blonebatflratrem lalibuseffalis paicere, aui
penltus sifere. Yemm is, ut eral conscientiae pufio-
ris ei reveiend» canitieii sanguinis eliam ($0) gene-
rosl, nibil docebatf quxcunque dii^asel, qalB dce-
rel alia aiqoe aflai quibus prineipem eorrigenit ihi
erudireti et alia adhuc dlcendo suboecferet. iDierea
vero rex, nec vuUus immulaTili iiec verlmo edidjt,
Imo tacitus et iraiiqoilhis dicentem susiinuit, qnoas-
que unlversai quae mente concepissei frater, m
parturirei. Tandem illesatialus prxoordialiqiie pir-

• muka pationtb (i/Cor.vfil).» Ilulia vero palientia B Uiritione exonenMos linem fecil ol^rgatioDibK, el

in eo eomprobatur, si mulu conlraria sive adversa
In multa lenitate supporiet longanimiias multa :
palienlia enim •ine longaBimitate iion multa i sed
curta erili absque lenitale vero prorsas iiulla ertt. >
Assumptis igilur prior secumi pradicto Girardo
elariofratrei noiiiine Cynardo (59) » frand;evo et
probatissimae in sancta religione virlotlai ad re*
gom profectus est. Quos ille omnes * ac sl ccetestes
ingclosi venerabiliter exeipiens, ad insinuaiionem
insfanlis negotii blanda loculus, bona poliicitus, di-
laiionls excusans causami celerius omnia perficien-
4a pronitlens, sninptus umen inpnesenthinim non
coiituliii nec quaiido esaet collaturas certius in-
timavil. Tum vero iufrenirens frater Girardosi soa^-

silentio hbia flageUaniia eoncedensi spiritom costi-
nuit, et vocem repressil.

Eibito posl baec ab universls aliqiiandiu alto li-
lentio» priore' vuitum pr» confusione deprimeiite, re-
gem autem aspicieoie, aestusque metttis illttts ex ge-
stibtts ipsius perpendente, sic undem ipse rex orso»
esl loqni : t Quidnam tU| inquit ad Httgonem, mediu-
Imndua lecum deHberas, vir bone? Kttineliainifl
abire disponls, et eedere nobio regmim Dootrufl»?! ki
qnem ille submisse el leniter : c Non ndeode vobis,
iiiqiiili Domine despero; potius compmior impedi-
mentis veslris eloccupationibns, quibus prarpedlttB-
lur saluiaria animfi veslrae studla. Occupati esiiii
estls, el| cum Dominus adjuveriti bene proseqne-

que potius deliberationis prislinei quam admoni- C mini ccepla salubria. i Tunc rex complexus eam,

lionis sibi factsBi memor regem aggredilur du-

rius arguere. Demuni : c Quidquid i ail| de csetero

vlsum vobis fuerit i domiiie rex i aul faciendo vel

omittendoopereincboatOi mea ulteriusnon inter*

eriu Totum vobis regmim vestrum quietum cedo, et

ad uostram Garthusiensem erepium vobis valefa-

cieos mox redibo. Puutisne vos nobis graliam ex-

biberei. si vestronosvel pane substentetis , cum

eo penitus nou egemus? ycrum satios esl nobis

ad saxa nostrarum coufugere Alpiumi quam ad

lalem bominem habere conflictumi qui lotumi

quod «pro sua satute gerituri Uuquam perdi-

lum arbitralur. flabeai sibi citios amissurus» ei|

cui nesciti relicturus opesi quas lantura amal; ..

nec Ghrislus his dignaturi nec quisquam Ghri-

alianuSi participarL i HaM: 113, imo el his similia

satis duriorai Girardi blandimenu ad lantum domi-

natorem referuntur fuisse.

Quid vero plo inter ista et jnodesto priorl suo animi
fueriti referebat ipse saepius jam episoopus lalia

(59) De otto vide plnra infra lib. iv, c. 12.

(eO) Ex isnilKa , m videiur, comilnni Nifernen-
sium. Goines namque Niveriiensis dicitur a Dorlain-
do, et a Morotio : qui umen eum eonfunduni cuin
GuiilelmOi etiam ex comiu Mvemeusi,. Caribttsiaiio,
AcU utrittsque commisoendo. Quos dislinffueiidos
consUI, tumex Vita S. Ambelmi, in quaurrinsque
ttt mentio. ium quia ex episi. £4igenii papee III el ex
atiera S. Bernardi ad idam comitisaam apud Ache-
rittffl lom. U Spicil., p. 515, iiov. edit.| consui

iU cnm juramenlo ait : i Fer sahiiem aninue mec,
dum vitales spirabo aursBi tu a meo r^no non dis-
cedes; tecum paniar enim consih» salutaria, lecn»
ei studia animae meae necessaria. i Misil extempisei
sumpluSi oposque summa cum insUiitia jyssit eoui-
pleri.

GAPOT VI.
Quod rexHugoni credidit pras cteterh omnibu» m ki$
quof iuof saiulem amma comwge^ul^ et quod a
ifitf//is regh fUiu$ puiabalur ; el qnod ipsum super
variit exceuibu$ argnendo^ non ceuabal sacris iw-
formare exkortationibus^ quia ejus varia (roiue/o-
lione teifius (erebai adversa^ el fnnus eju» oraiioui'
bui superabal facHims^ et contilii» inUruaus ^r-
cumspeclius declinabai,

Post haec princeps ille magmis viri Dei crebria»
fruebntnr colk>quiO| et consiiio ampHns delecuba-
lur. Nec erant mulii ; sed el| ut a muiiis cfedebstor,
vel unos sub omni lyus potesUUi in quo magis le-
quiesceret q[iiritus ejus, quam in priore Wttbamiai.
£rat autem poiestas ejus mulu , cui tou eum parie
(61) maxima Hiberni» serviebnt Anglia,cttl NeBsiria

Guillehnum ante annom II5S monuom ; €erardnm
^ero adbuc vixissesab Hiigone eerlttm est. DeCuii-
lermo ad an. 1158 iu scribit GuiHebnus de Nangis
a|Hid Acherium Splcil. leui. III , pag. 5. t Ftorebai
eilam GuiMerdlus Mivernensis coinrs fnsignts; cujus
devolio uiira euituit,dum de patetiti prindpe sxcvl
faclus esl in Garthusia humlhs pauper GhrisU. »

(61) A patre Henricus Aiidegavensem dttcatttm,
Aiigliam cum Neustria jure materno (dilbniil, tti-
beriiiam autcm sibi annis sobi«ci^.

Digitized by

Google

WS VlTA

«uiD AndegaTia^ AquiUDia qfio(|u6 cuin Gasconia,
necnonei flniiimaruin regionuui iracius multi et
tnagni subjacebant. In oronibus vero lerris bis nulia
inveuiebatur persona cujuseuiiqiie gradiis iriii ordi-
nis, cui fibentlas ausculiaret,«t cul<|iroiD|ftiiis •btem-
peraret, quani bomisi hulc, in omnfbns, qute ratio
fialutis aftlmae sme ab eo inquhi seu exaotHri exiKe-
1)at. TanU deniqne famiHarttate IHf seipsimi eoiii*>
roittebat, tam singulari amofis privifegl^ eunctis
Tere omnibus praeferebat IHunK ut crederent et assei-
Terent pertinaciter nonniilli^ tnine iHius iHiiim esse
Yiatjralem, «l liu(JDs Klum geiritoiiem fuisse cai^
nalem.

Vidimus post mortem regis Ridiairdl (92), higtis^
de qiio loquimiir, filti regis et sOccessoris, cum e»>
^lHugoin finibus Aquitanise, Innumeras «ndiqim
^ivers» condilionrs et df|iiiiatis tmrmas srd ipsum
■coiicurrere, nec aliter qnam a regis deAmeti ger*
inano, super statu suo ipsum coiisulere. GoDtende-
bani ^obiscum plures, iliuni fratrem regis nuneii-
pantes; nec credebant nobis de lllius eognalione
aut progenie, quod verum nov^ramus, asserentllHis.
V Nos, inquiuiit, quid vemm liabefttnr^ de hit noe-
fius &cimus,et agnovimus e^^identiue. Domiims qiiOH-
ihm rex noster Henricns minquam exterouiii fabmi-
nem, ui istum amabat, ot Islura honorabat, de
ntillo, m deisto, confidebat nemini, nt isti, seipsum
credebat. Nisi Isteesset iHios^Jus (quod etlara cor-
poris forma consiinifis fateri probatur) nnnqnam se
«t sua tam specialiler illi exponeret, nec la tafitttm
hoiioris cuUiim bominein alienigenam tanta enm in*
ataiitia promoverei. > Et haec quidera IHI :

f Veruin nos quod verissime scimus flrmlssime
nsserimns, quia non istain ^ penes regem gratiam
Gonciliaverai caro et sangiiis, sed revelatio Patris,
qul est in c«li8. Nam conscius ipsius qui in excel-
ais crat) roanileste noverat quam sincero» quam
perfecto affeclu eordis, ipsum rdietis omnibus ille
«equeretur, qui, nisi prop^er ipsum, nihti amare
sctebat. i Rok quoqiie aeute id ipsura pervidens et
perpendensy slcut hanc a Deo gratiam noseitur per-
cepisse, ut viros bon® conversalionis lestimonio
probatos arctlvs diligerei, lanio eumpr» cseteris eo-
loit eminentius, quanlo senserat iltum dlvint amoris
facibus flagrare excellentius. Nec enim in sermone
assentalionis, neduro adnlationis, fuit aliquando
apud eum. Enimvero» qualeni noverut expedire,
sibi primo, deinde suis, posuremo uiiiversis, illura
<^pieus exhiberi, instabai opportuiie importuoe pro
causa et negoiio, pro tempore ^ loco, arguens, ohse-
craiis et Increpans eiim in omni patientia et suavi
doctrina mi$cent, Juxta S. Oenedicti egregiam seo-
tenijam, Umporibui lempora^ terwikm blandi-
menia.

' De illtositaqae rebos dunlaxatsi» negniiis con-
siHabatur isle cum iilo, qine Gbrtstmn, qu« Eeelo-
siam, quae regni traiiquilliiatem, qua: populi pacem,

(62) Obiit anno 1199, die t> Apriiist nidiardus-
c. 15, interfuit.

- LIB. H. 974

A quae denique suam ipsius contlngebant salatera. Gu-
ras tamen terrenorum in nullo cum lllo traetabatt
quia sola ipse cdelestia curabat, sob, quibuscunque
posset modis, amanda, qcuerenda et obtinenda i;i-
cuicabaL -Quam muUis laiiren bona quoque ter-
rena Hugonis borutu ille conttilerit, quoties iras in
clemenliam per Hugooem mntaverit ; et his a quibus
offensos esset, veniamconcesserit; quot eccleslaset
loeaToIigiosaBugonisobtentu prolexerit, rebusque
neeessariis ampliaverlt» periongum esset sigillaUm
recensere. Monebat hmic Hngo assidue, non in vana
miioque fogaciori mundi prosperitate atqoe poten-
tia coofldere, non in incerto'divltiarum sperare, sed
i» Deo vivo» qui vera est fortitudOt et .qui certa ec
«terna est beaiitudo sperantihus et coofiieDtibus in

B se. Soadehat ei faeile tr ibuere, pertturis permaiisura
coinpaiiare, indigeotihus cemmunicare hona moinen-
lanea^ ciim quibus sortlreiur astema.

Super variis excessibus s«epius arguehat eara» et
ad eorreetionem seduio inviubat. Corripiebai eun
vehementisfiime pro ecclesiis cathedralibus et coeiio-
hiisvacantihos, qutt in mana aoa iUicite soipius ac
diu dethiebat, «t per manus saomm pessime tracu-
hat; 10 prseftciCBdis taodem epiacopis et abhatibos
eom abuti usurpata a prasdecesaoribus suis pote-
stala eonvineehat. Insuiuahat omniura pene malo-
rum causam ot maleriam in populo Dei per indigao*
puUttlare prBlalos, per ees foveri, per ipsoa auiEeri,
per eos ot vigere. Pro his omoihus. vero In iiloa prae-
cipuepcsoas divino asserebai judicio retorqoendas,

^ qui taiibos in eorom prorootione auctores ae aul
fautores noo timuissent exhihere : c et quifi necesso
estj aiebat, o princeps sapientlssime, utpro vaoo
cujuscunque favore personae tot animabus morten
ifireraspemiciosam? tot de perilitione muUcHrura,
CliTisti morte redemptorum, dispeodia Deo irroges,
tibique proinde toi soppiiciorom cuinulos in futu-
miu reponas? qoanto satius liberaa qoibusque
electiones juxta caoooom scita reUoqueosY teipsura
lot malorum labyrintiio expUcares, et tiias ad lioc
tantum partes iiiterponeres ut, qui Deo acceptum,
et in his quae Dei sont, populo tibi.credito et subdito
prohitumm eligerent, praevalerent, et in coutrarjura
nitentes in suls moiitionibus eiisi deficerent? » Hac

^ «nim ratlone, provida sanctorum Patrum diapensaiio
in prttficlendis ecciesiamra rectoribus, Cbrisiianis-
simis oltmprincipibus loeom noscitur accommodasse
non extremum, quo por eorom sincerissimam dil:-
gentiam ambiliosoranK si quas emersisaet, temeriias
faciUus premeretur, religlosorum vero unanirailas ia
studiis suis robur, et in votia effectum ekpediUus
coosequereiur.

TaUbos Hugo iosisiehat eloquiis, et hujuscemodi
erga principem vacahat mooitis, quoties occasiono
quaUcunque ejus utebatur famiUari accessn. aul
qooties secretiori iUius poiiebatur affatu. Et quidera
ratione multiplici ipsuro adibat frequentius, nunc

rex, co|tts exsequii^ S» Hugo, uti reterluri Ub. v»

Digitized by

Google

sr.

975 S. mjGONiS EPISC. LLNCOLN. ORD. CARm

acccr&iius ab ipso»ntine pro variis domus, quam A CAPUT Vlil

^mdabat ei regebat, neeessiiaiibus uHro ad eum Qualiier demwni totalUer Huaointen(lehut,na(iMi
pergens. Emergebanl vero creberriine luiic tempo- ^" *omnli hanc dicthnem^ Amen^ de comMv
ris regl hinc inde adversa plurima, qua^ jugiier virl PT^f^^^^^^ r ^J^^^^^ f^?^ ^eftrebai in mtmi
spiritualis consoiatione varialferebal levius, nonnun-
qnam vero supcrabat, freius ejus orationihus, faci-
lius, plerumque autem ejus instruclus consiliis cir-
cumspcclius aut prudeniius declinabat.
CAPUT Vil.

sQttaliter rex in pericHlo marie Britanmei constitttf

fu$y liberationem suam Hugoui atcripsii : ei vocere

dicebatur qnod ad pontificalem gradum niterelur

eum (fuanlociui vromovere^ si ad portam incolumh

erveniret.

'• Contigit antero vice quadam regem ciim rtnsse

et quod^ quamcnnfie hnMat in mambm mu^-
tionem, se totum ei dabau

Ipse jam eompleta (63) ledificatione atrinsqve
ittaosioiiia^ ffatnim «eilicet et monacboroia, soHtii
aaiwtit eoiiversaiionis egEercilHs» quoliberiu9,eoet
if»pensiQ»vacabat. TenipuB oinne quad soruusqIi

neoessiiaa sibi wiiiiine vkuUcasset^ orMkii, m
^eelioiiit autiiieditaiiooi, vel spiriiuali iadiilKebii
collationi sive exbortationi. Quanquam dorainii
eorpOri, lAenftts minquani dormituritioRem sobripere
•eredtiiisses » si ei fomHiariiJS adhKreres» si doniueRr

'non roodfca mediom pelagus, inter Neustriam Brl-^ tem sollicitivs obsc^vares, si referentem» qiKBcoftie

lanniamque Hmitatum > sulcantem ntnihi repeiitc
suboria tempestate peiie haufragart. A prima deniiitre
VtgUia noctis mare inttimescens fiirentibns veniis ,
mmiismotlbas ant obsisiere, aut ailtdere visuin,
haves medias nune astris iiiserere, itunc mergcre
abysso laborabat. Iloc elementorQm ludo, nescio,
an aliqnid in boc hnmana perlutit conditio Uictuo-
siiis. Siib hae roorte ipsa amariore mortis iniai;lne,
i.oii modicnm temporis cxpensum docebat singuto.s
iHivigantioin, omne vil« mortalis spatium vix ex.i-
guum repnlari momentiim si sagax inspector remm
illins coiiteinpletur oecasmn. Nil rex, nil consnl» iiil
poteiis, uil fortis aut dives , nil qnilibet senior aut
j^iivenis, totuni iilud cau^batxir, qno J catenus vixis*

/vigiH iiHer soporis «exus sptritu libcr peroepibset,
•smdiosim attendisses : auiiires buoc eeBiie.>au9
vehememi SDiHtiia impttlsionei cuoi /orti labiorwB
impressione , sive in die slve iii flocte qaieiceoten,
mysticuro iUud ore toties Dominico itentiiiD^
« Amen, » qnasi conclusionem praHnissae oniiooii
p^oferret nibii vero aliiid ab ore dormieniis, sicat
plerlsque moris est, aut voees aut verba wuM
emittere» ali^ando proeedelMiC, sed lemtereiqQie-
lissime paosando, nunc per intervalla raritis, vm,
ver<> l^equentius^ pretravla aliquantulam piiina ^-
hiba, et uitima in acuium veiut jaeHlandoendssa»
innumeris vtcibus repetebat. Nec vero nHiMm, si
dormienti non deerant iiHerna serenila&, intiM

sct, ei quod screiuitn aliquando vidisset et tran- c claritas et mera soavius , quein vigilanlero eiicri»

quillunu Jaui sub oculis prassens inorlis imago co*
ycliai nonnullos babere in votia ipsiiis pridein
aculenm pertuiisse. Qu Jws lucns sanior erat, eon-
Ccssioni pcccatorum insistebant» ex desperailone
vitae praesentis soUicitudinem futura capieutes. Pre-
cibus pleriquegemebniidis, votisque ad Doininum,
ad sanctos et ad sauctas succlamjtabani» llex lan-
dcm et ipse tn haec vcrba prortipit : < 0 » inquit , si
vtgilaret nunc Carthusiensis Hugo meui»! st seci-ctis
iiiteiidcret modo precibus ! si vel solemnibus cum
suis frairibus interesset modo divinorum ofTicioruin
cxcubits, noA ita in longum mei oblivisceretur
Deus ! I Tunc oraiis ct allius ingeiniscens : i Deus,
luqutt, cui servit prior Withamiae in veritate, iilius

vanitas, cseca curiositas, et impiira voliipui «us
irretire iilecebris nnUatenus praevalebant.

Cum vero corporea sumebai aliroenta, cunilaii-
cibus tererct cibum nutrimenti terreni , Uiac poiis-
siroum aures ejos esoriebani» ci liauriebani w-
bum Del. Si cum fratribus pro roore juitfl con-
sneludinero die: fcsti refectoriuro ingressns una
cuiH illis pranderei , proiit c«e(eros ipse wonelMt
et doceljat, oeulos in mensa, mamis in scmella, et
aiires ad librum , cor autein ad Dcuin bj^bebat. Si
Bolus edebat incetiubi (64), parilebantur sibi liiieret
mensula oculorura ofiicia. Tunc emm himina ejns
se distrahebant vicissim, hiac liber apertiis^ biiic
panis erat appositiis. Nam pulincnia rarius aiyici^

iutervenlu ei merilis, iiobisin tanta pro peccatis ^l>autnr, aqua sola ssepins pocultim simul et jwscd-

' iiostris angusiia juste deprehensis ciemeuter mise-
rere. > Fcrunt quidam etiain vovisse euin quod ad
pontiQcntcm niteretur gradum quantocius iiiuiu pro-
roovere, si meruisset incolumisad porturo pervenire.
Nec iiiora., pelagi fragor, veiitonim turbo subsedit
et evanuit; cadunt fluctus, redlt aura lenior, et
fretiiin funditus coinplanaiur, naves universae opta-
10 poiiuniur littore, referuntur graiiarom actiones
ab uiiiversis divin» clemeiuiae, €t rex de csetero
venorationi virlDei se totum devotii.

(65) Qusc, ut alibi prxmisi, septem aut oeto annos,
ut compleretiir, requirebat.
(jii) Diebus rcmpo feria|ibus intca hebdotnadam^

lum fuit. Coiidinieiilum his epuiis pretiosissiwMH
nttuquam defuit sermo Dei.

Ih omni namqiie tempore et in omni loeo,q«0(llof^
qtiod lemporis flagiiaretralio»ho€etipsefaciebal,b<H;
et aliis agenduni inonebat. Adco velut inhabilum sibi
lorterat ordinatissimam et saiuberriinam iiistiiuiiv-
neni, iit seniper totns et inieger viderrHir in eo,)>i
qiiod euni intendcre pra^scribebat loci pr:cseiiiis au';
horaedispositio^etut hoe ipsuro etiam temporeq^i'^
seendi observaret in lcetulo. Nunquani ciim tcctni '^

juxta Carthusicnsium consueUidiiiem, diibiis isni" ^'
Doininicis et rcstivts sinuil in refcclofio cottiCilC''-
tiuin.

Digitized by

Google

W7 vm

dmnmodo e$$el iucpluini^, vel ail mojDeniani ienuii
vlgiUikteai* Mox, . iit ejus membra siraium exceplsr
neU etiam ipsasoporeui pariter excipiebant.Siquan-
do ipiempestive in quolibet casu excitaretur a som*
Qo» confestim vel atl orationeni surgebat« tcI sub
inomenlo solvebatur nirsus in soporem.

CAPUT IX.
QuaHter ad ipsum apud Williamhm confluebatur pro

solalio capiendo ; et quod muUi cum eo retigionii

ina: vitam ducere cuifielMnt, ip$e tamen nec cko»

nec facile pulwnt^ recipieba^

Uifrelbujusmodi spiritualis discipliiUB studiis flo^
rente apud Withamiam Uttgone,. et eum suis eoa<T
discipulis salubriter pbiiosopbante, conQuebanl ad
euiu plurimi diversae condilionis seu professiouis
viri religiosi (69), aspectu illius el affalu aedificari
instrui ei munere optaUe consoialionis refoveri cer-
iiiis pr^sunientes. Nec vero sua qiicmpiaro spes fal-
leb.it. nulUis iii pnne pio fraudabatur cordis deside-
rio. Cunciis apud Wiihanaain exempla dabautur per-
fecue religioiiis, omiies iinle reporiabaut documenia
•anx instruciiouis» et quisque affeciu replebaUir pi»
dcvotionis. lliJic subiio per omnes Briianniae fine^»
sanciae biiijus opiniouis fragrantia suaviter diffusa»
inukoium prxcordia tantae dulcedinis afliciebat gra-
4ia» ui viri iitteratissiini, variisque ditaii redditibuSs
reliciis hiyna mundi pompis, sanctae et sincerae illius
conversaiionis huiuilitaiem iota devotione expete-
rent, totaque alacriuite subireni.

Gaudebant illusirissimi disciplinarum scliolariuii^
iuagUtri sub lauti magisterio docioris illud implere
apostolieum : « Si quis videiur inier vos sapiensesse,
&tulius efficialur, ul sit sapiens (/ Cor, iii, 10). > Ab-
dicata Itaque vana mundi sapieniia sub discipiina
praeceptoris adeo docii efficiunlur ei ipsi docibilea
Det, trnmitem Chrisiianae philosopbiae indeclinabili
vilae carpenles reciitudine. NonnuUi quoque ei mo-
nacborum, nec nou et ex clericorum ordinibus regu-
larium sub virgam se solerils (ransferre cupiebant
pasioris, sagaci nimiruin animo perpendenles, cor-
poreae c|iiidein pascuae aridiiatem , quse penes eum
reperlebalur, pinguedine spiritualis alinioniae ube-
riiis compeiisnri. Ipse vero praeposiius, ut erat priK
dens per oiiHiia et circumspectus, neccitc nec facile.
apcriebai puIsMulibus. Probabat nainque spirilus, ut
nioncl Aposlolus, si ex t>eo essent» et quideni non
siiic dulccdine et leni quadam asperiiate. Aperuii
autein quibusdam post iargiora probamenta perse-
Tcraniibus in pulsaiido.

CAPCT X.

De nposlataiione frairum Andrem el Alexandri^ et de
conviciis ac blasphemiis eorumdem in Hugonem et
ordintm Carthusiemem Ulatii.

Ul tetem ex ftie paioll, non In omnllMis» auibos

(6^) luter hos Andreas et Alexander, de quibus
cap. sequenti Roberlus prior, etRaduIphiissacrista,
cap. ii, et Waltenis (aptid Whartonum in Anglia
sacra, parl. t, p. 58(>) cx prioie Barthoiiiensi €ar-
ilinst:mus factiis, qui uiineii ad prioratuin rediil.

(6G) In Moiiasiico Aiiglicami l. i, p. 494 et 197,
appcltutur Michelnictise et Miccliicitsc in agni Oor-

- LIB H. ^73

A aperuerat llugo uoster pcrseveraniilias In puIsatidOi
iieueplaciluni fiiit Domino. Abierasit euim quidaia
reUrorsuin,quorum duo erant Andreas ei Alexander.
Andreas monachus habebatur et saciisla monasterii,
quod Mulchelneiae (66) nuncnpatur ; Alexander (67)
saecularis, ut vulgus loquitur, exsliteral canonicus,
Versi namqQeiuseditionem, llugonein duriusexa-*
cerbabani. Andreas «Mcimque furcbat modesiius,
Alexander vero sine moderamiiiis aspectu mulia sue
Paulo (^) mala oslendebau c Seduxisti nos, inquit,
pesslme, et induiistl in locum horroris ei vasue soli-
iudinis , privatos et exutos habitationibus amcenis^
rebusque opimis : et quasi non essent rellgiosae quic-
tis habitacula in sseculo, ita inler froirces nobis fe*
rlno modo et n.ore delilescendum praescribls. Abun-

B dai omnis terra religlosorum vivorum cceilbus, ubi
ei cohabltantium mnltitudo ad solailiim , el
perfcctio sniis nobis sufllcerei ad cxemplumt:
ei ecce soK. sine sotatio, pne accidia languidi
el iorpeuies, neminem tolis diebus videmus , quem
imliemur, sed parictes solos, quibus Incliidimur, in-
(uemur. Sed nec cedeni nobls nimium Kcei atgutift
raiiones iuae. Manifestis enim ei reciissimis sentCBiiis
nostris semper adversaUir serino tuus. Ita vero ra-
risstmae adhuc in terris el novellae hujus legis jngum-
Bobis portandum ingerilor , ac si perierii ubiqiie ,
praeterqaam apnd Carthusienses, Chrislianitas loia /
ei vix paiicissimis bomuncoKs via sii eomperta sa-'
lutis. Yernm , quos potiora uon latent, hac inuiilia'
et vana diiiiius tenere necdebentf-necvatent. t Hls'

^ ergo et ulibus saerum ilkim ordiaem arguebat bla-:
spbemils , et UiKbiis vlnsm Dei afficl^ai convicils*
hoinluis pervicacia vesaiii«

Dolebal interea Hugo pericuHs eorum , qui jain
Itrmaveranlsibi sennommi neqoam aposta8lse.Tlme-
bai quoque scandalum infirmorum ac receiiier con«
versorum, quos pneter ineviiabiles ondecunqiie:
prodeunfeslenlaiioniim aRsttis vehementinshn]u8iuo-
di exagiiabani (empesiuosaB proeeUas. Erat ennn:
8pirltuseonim,malescillcetrobu6lorum9 velui ttfrbo>
Impellens parietem sanciae iUius ^ieiatis, et discin-
dens pro vtribus compagem. Quantum denique moe<,
siliudiuis, quaniumque taedii sacrum ilhid pccius ,'
In fratema compassione et vera pteiate tenerrimum,

|v occupaverit pro aniara illorutn obstinationo, nec ipsc,
qui hoc peitulit ullis potuii , ui sxplus ruielialur ,
verbis declarare.

Vidimus autcm postca hunc ipsum Alcxandrmn
(09), Cluuiaceusem monachuro , rebus sibi aliquaii-
luluin cedenlibus coiitra votum, permuiatioiiis suae
pceniUidine ductum, Hugonis lunc eplscopi ambltlo-
siasgratiamimplorare, nobiseiiam muliaplices in**
geminare preces, qoo, Interveniu noslro , rediluaa

setcnsi.

(67) Ad qiiem exstat eptstola Petrl Blesensls , >
"uh iiumer. 86, qua eum ad constantiam anltnat.

(68) AHusload ilhid Timoih. cap. vu t Alexander
senirius inuUa niibi iuala osiendii. i

(69) Siib liibus iillimis vitae S« llugottia auniSt
qtiibus aucior Yilx ilitgoui adluesit,

Digitized by V:iOOQIC

»79 S. mJGONIS RPISC. Lr^COL?^. ORD. CAItm m

mererehir ad.terr , iit asserebaa* paradisl incaute A rratrain numero » xdificiis qnoqiie regahTilNis d^

perditam. inaDsione.ni. Vennn , sieut per AposloIum

dletmn estde Esan : cNon invenit poemiteiiti» iDcuin»

quarquam eom laeiymif inqnisierit cam (Hebr. iii,

17). I iledut avlem et roemoratus Andreas, nominis

sui bonore mutilatus » ad nota (70) infanti» suae

cunabula.

CAPUT XI.

QualHer difidlem $e habuerit nosler Hngo ad ecrum
receptionem, qut $emel apo$tata$$eni ; et qKam
tenere per$i$letttium in $ua religiom quietem di*
lexerU,

Semper Hugo diOicillimus inveniebauir ad reci-
picndos semel.egressos ab ordine^sea roenachos, seu
conversoSy asserens quam maxime huic religioni ca*

cemer consummatia , xdlfieandls fndieslDemer tn
sanct»proposilo sibi commissamm ovniin ftnimaks
bont hujos pastoris tnvigilabat so!erl!a. In cdJik ne>
gotii non mediocrc adjutorium » sacris codiciha
Gonficiendts , comparandis et, quibus posset nuMtfs»
acqnirendis haud segnem operam impendebat. Ilis
enim etpro deliciis et prodivitiis tcmpore iranqiiillo^
bis bcllico sub procinctu pro lelis vel aiiuts, bis io
fame pro alimonia, et in languore pro medela, reli-
giosis gaii>uscunque , maxime vitain gerenlibus so>
Htariami utendum esse memor;ibat.

Hfnc coiitigil itl eiiin rcge familiarius <|iiO(fam
teniporo agens de^ penuri» libroniin iniersererci

vendam sedulo- instabilium levitatem paleartim. Hoe ^ meniioiiem ;: a qno admoiilUis ^ ut conscribemiii

8iqoidem.nomine ilios eiprimebat » qui ad facilcm
leniationis motum separantur a collegio bonorum ,.
excussi abiareainitse professionis. Hujusroodi h(H
Mines in aiiis commodius babitare posse ioeis reli-
giosis dicebaty in qnibiis vitae activje diseiplina ettam
Istos qnandoque promovel ad salulem. Eo autem
Ipso, qiiod talium experta et probata societas repii-
dielur ab ordine Cartbusiensi ^ tam illis consuli
aiebat» qui , ne ingredianiiir, repelluniur, quam et
llliSt qm' intus admissi» quieti interius moranttir ; et,
cum istis id ad quod minus idonei suiit non confer-
tor» aliis eorum accesso impedimentum non irroga-^
tnr. Nnllius vero, qnamlibet dHecti» quamlibet pras-v
eminentis Tim ^ niilLitenus admittebat in hoc caso

per CMidiictilios scriplores Kbris insisteret , inein-
braiias sibldecsse respondit. Tnm ille : c Et quaii-
tnni , ait , peconi» tibi vis conferri ad supplendum
hunc defectum?— Una, inquil, marca argenlt (fni
sufliciet. > Rexad bflec siibridens : c 6, ait, quam
iinmoderaie gravas hos? > lussilque in coniiiicnii
decem roarcas fratri , qni curo eo erat , nnmerari.
Promtsit ciiaro unam bil)liothecnm, ntrinsque Tcsta-
nienli corpiis integre continenteni, se transmissnrttni
ei. Rediit prior domum. Et rex promishi sul non
iniineinor, inquirit sollicite biblioihecam opiime
eonfectatn, quam ei confer/e potnisset. Suggcriior
deinum. curiosius^ qiBflerenti. ,. iiionachos Sancii
Witlionii (72) egrcgiam recenti et decenti operc con-

preces, omnibus ii^ commiim aoilitum claudens rod- G ^^^ biblioibecam , in qua ad mensam edentium
eondi, qui sponte deseniissenl, in quibua se prioa
intr.iclabiles exbibnissent^ sepia ovills^ soi*

Zelabat per omnia suorum quictem , tanquam sul
ipsius salutero. Yidebatur aulem el, non solum ipsos
i}(fietero banc perturbare » qoi aliqua iroprobitate
Sabbntom illorum sanetum eVdelicatum prsesume^
Fcnt infestare ; iroo et illos qiii infestos dissimula-
rent vel inclusos reprimeiie , vel iorestaturos el ex-^
du^o*,. ne ingrederentnr , iiegligenter arcere»

CAP13T xn.

QmiUiert Itcet e$$et de libri$ eongregationu $um fi«-
re$$ar%i$ perqmirendie $olticitu$ , bibtiothecam {li)
tamen p$r regem $ihi a monachi$ Withomen$ihu$,

«€qui$iimn ex inaudilo charita(i$ affectuultro reddi «.,«„,„.„^ „ ^»„ .^»^^„5, Ba»vMii uiovi«^ivu» »«-.
fecit. Unde convatuit ex illo prttgertim rempor^ ii""',",'""'.*"*')!*!^!" '^"*''^'"' *""*'**" "««»»•" ''♦■v"" »--•
inier monache$WmtonieMe$ et Withamen$e$ tre^^ ^^^^^^^^^ didicit repente ab eo, curo qoanU supphr

fratruro legi debuisset. Quo ille coroperto ,
gavlsus esly accessitque quanlocius ad priorem inins
Ecclesiae , ei sub miiHae recompeitsaiionis polllciu-
lione ikmari slM muniis optatum petiir, atque ciiii»
Iropetravit. Itsqfie prior Wiihamlae cum frairibos
suis, blbliollieca regio munere suscepta et inspectat
non mediocriier et ipsi laetali sunt, el in eo podssi-
muro gavisi quod styli elegantiani lotiusque operis
venustatem operosior eniendaiio sublimius comr>
mendaretib

Conligit post hoe qnenfdam cx monachis Ecclesi^
Withoniensis (75) , xdificaiionis gratia » venisse
Wiihamiam : Qoem prior more sua somma cum
aflabtliiaie optato reflclens sancta discreiioois so«

mita$ ditectio $peciali$ , per quam Robertu$ prior
cathedrati$ ecdesias^ el Radutfu$ $acri$ta , IFt//iA-
^mienseseffecli $o'itarii $unt ; adqnorum inslantiam
in$erip$i$se $e a$$erii yitamno$trrHugom$eju$dm
dictator.

Libet succlncte qnasdam ex, gestis^viri, pleni gemi-
nse dilectionis , Dei videlicet et proximi » referre ,
qiiod ejusdem, qiiae in illo vehefflenter emicuit , sIih
cerissimae charitatis insigne documentum fuit. Igitur
peoe pm pro eoiisuetodine iilius. ordinis integro

(70) Id esl, Mnlchelneiam, uii interpretor .

(71) Id est, sacra Biblia, qnae velercs passiro bi-
bliotbecam vocabant

(72) Alias in Mart]^rologio Romano ad diero 2

callone Doroinns rex bibliothecaro ipsam dignatos
fuerit a priore soo postulare. f Et nos quidem in eo^
ait, etiam graluiammt impensins, qnod vestrasiliam
conlulerii sanctitaii. Qux si vobis per omnia placei,
bene tes processit. Sfn alias, etsiaii^eslFa consueis*
dine dissidet aliqua sni partc, nos isla pro libitii re-
stro longe meliorem eitius conficiemus pro vesira.iD
omnibusdispositione ordinandam. HaDC enim nostro
usui nostraeque consuelitdini , nec sine magni sudof

roensis Jnlii sancti Swilhunl;. De qno Bollandiani ad
diclam diem, et Mabilionius tora. \U Annnl., p- 9H-
(75) Sive Wintoiiicnsis, de qua vide Monasl. An-
glicanum 1. 1, p. 51 ei io addemlis foL 979.

Digitized by

Google

Ml VITA. - UB,

rls inipensa feclmiis consonare. » Ad h»e Drior
adminiiB (neeciebet enim prius qnonem ordine rex
obtinttlsset illam) fratrem continoo ita affatos est :
f lune domiDusm eodesiam nostiam fiuidavit adeo
iMtteBsario ial)ore vestro ! Gredi mihi» amanti8sime«
resiiJnetur vohis incontineoti bihliolheca veslra.
Sed et fralniin ¥estronim per fos derote suppKca-
mus uniTcrsitati , qnatenos nostrae dignentor humi*
Jilaii indulgere, quod occasione nostri » nobis tamen
Id ignorantibus, defeetumsustfooeronlaoi codicis.»
Ais monachos aoditis vehementer expavll, gemebon-
dis orans Tocibus, ne Ulia cogiuret vel loqueretor,
nuUatenos expedire affirmans ecclesiae soae , ut sibi
iiiUiter cODCiliata Uli ex xenio regis gratla quaTis
occasione descirisset. < Estne, inquit^ hoc Yerom»
quod de qos favore plus soliio prttsumitis, nec Tobls
trisie est uli honc rounere negotfts ViMlris propi-
lium esse eftctum ? » Gum lllefrairibus sois omni-
l>us ex hoc gavdium provenisse assereret , Hiigo
sulijonxit : i Vt hoc, inquit» gaudium perpetu^ur
iii iongumj ciuicios neeease esl m lateat facu vobis

Hl. -. raoLOG.

^s

AreslbotiopretlosireTcra iaboris f esiri. Si vero bi-
bllothecam hanc recipere danculo minime acqoie*
scltis, ego niam ei restitQO« qui hoc ipsom desltna-
vll. Si vero eam reporuveriiis, Ime ilii per nos ani*
latenos innoiescet > Qoid molu T Itecipiiuil noiin*
chi oodieem soom , quasi receml dooo aoqoisitum »
BMilloin de eodiee» sed mollo plos de transmiitentis
ac restituentis dolcedioe , et de charitatis Ipsios
plenllodine exhiiarati.

Gonvaluii siqoidem ex lllo prsserlim tempore
inier otriusqoe ioci acrolas» Withonlenses videlicet
cosnobius et Witbamienses eremius, eximi» di-
lectionis pr»rQgali«a,prassUttieM|nratia9 hi »vom
doratura. Yisl soot autem postea viri omni kude
aitoHendi Boberlus (74) jnrior calhedraiis eeclesi-e

B Wiikoniensis » el Raduiphus (75) saerisia ejusdem
ecclesias» Withamienses effecti soliurii» in sua soli-
lodine oplime profecisse. c Ad qoorom insuntiam
dicil se eomposilor magnm Vit» nostri Hogonis
illa, qorn de eo seripsil» scribendo posieronim noti-
ii9 commeiMlasae. i

J^p/tVi< Hier^aundmt

PR0L0G1JS UBRI TERTII.

Ouia, praestanle Domino, heati viri resu, ^iuibus
sb ipso puenliaB soae tempore omnipoienli Deo me-
nill placere, osque ad episcopationem soi qoaiicon-
qiie stylo SQiiimatim exaravimos : nonc, qualiter ad
epiieopatom, CQtflesti proseqoente gratia consoende-
rii« el qualiler in eo vixeril et docoeril, soccinclos
scriiio percorrat. Nec entm singola sed iieqoe pns*
cipoa gestomm ejus atqoe verborom a nobis modo
reecnsenda promitiiroos; sed ea soia, nec tamen ea
oinnia« qo« nobis sont ex ^osdem actibus jCI me*
moralibos dictis «ertias4)omperU el memoriter re-
lenta. In qoibos iion admirationem soperffoam ie-
gentiom sive aodienliom caplamos» sed poUos ^,
qnm sanda ^el salobria oaiil« nosse ei imiiari oh
pientium aedificationem. Mam el in hoc eliam tndi^
lam a sanctis .(76) ordinisCarthusiensis aocloribus
gravitaiem psriterothomiHiatem allios eCperiectios
ImlNberaiy ut ulbU minus qoam miraculorum prodi-
gia mirari aut aemolari videreinr, cum haec tameo
de viris sanctis lecta aul cogniu soaviler referrei,

(74) Winteniensis, ei postea prior Wilhamiensis »
nisi sii alius ab eo coius fit mentio lib. v, c. 24.

(75) Ad hnjus el dicli Roberti preces scripUm
essc vium S. Hogonis asserii abbreviator, qui id
acoepisse videlor ex primo aoctoris proiogo i qoi

ei soUimiostVenerarelor. Roferd>at, mqoam , haw
ad oommendationem exhibentiom ol ad exciutlonem
taiia admiranUomi com ipsi sola essel sanctortim
sandilas pro miracndOt el sda soi&cerelel pro exeini-

^ Unieo aolem ei onivorsali erai ei miracoio Goiidi-
toris soi» qoB nonqoam ei deeral, praecordisilis re-
cordatio» ei magnalium qooqoe iiiios stopenda ei
ioexplicabHis moltitodo. Plorima vero ad soam ip-
sios qoandoqoe reievationem, nec non el aliorum
sspios j^oialiooem per eom, dom advivereii seo
seienum seo nescienlemi Dominom exhiboisse mi*
racob, nemini, qoi llimiiiarios illi adbaisiti incertom
folL Sed nec isU| qoae utconqoe fideiibus commu-
nicando scribemos, rei ^iujos certitodo, sopema
<^itoIanU gratia, denegafoiuir. Saec vero de proie-
mio hojus libeliilenii io ViUm lieali viri prieiibasse
sofficiat; et Jam Mslorias seriemi Incojius iicel slar-
los, evolval.

m

(76) Mon Um miraoola in ocolis liorolmim, jiuam
vlumsancum in4)onspectu Dei, semper expetivisse
Carlbusianos ex boc loco patet.

ExpUcil pffohgui.

Digitized by

Google

ais*

S. UUGONIS ePljM:..LiNCOL?t OKU. GAlUll.

m

LIBER. TEIiTlUS.

CAPUT PniMOW. A

Quttliter UuQO in epifcopum e$t eleciut. , .

Prdnioto (77) iii arcliiepiscopaiein RoiliQU);)geD$ia'
Ecdeskc sedeiu TJro veaerabili Walibecp, Lino)!-
lijensi episcopo» rex AAgloruro Ueuricus secmulus
apud Eyuesbaim oclo fenne coniiDuaiis diebus (78)^
iracUluiu babuit super variis regni negoiils cum
episcopis el magiiatibus terrx. lu eodem siquidem
luonaslerio, tempore ilio^ piae memoriac Waldevinus
{1% Caniuariensis afebiepiscopus» et suffragiibcii-
rum ejus quidani hospiti gratia sese coutulernnt*
Aex eliam singulis diebus illuc mane advenlabat.
iiideque ad palaiium suum. quod apud Woldeslocb
(80) habetur, post aclilalum cnm prxdlctis collo-
quium denuo redibat. Ci lebraia^ aunl ibidem (81)
tunc temporis episcoporum et abbatum quorumdam B
electioiies. Uuc et Lincolnienses canonici adveue-^
ratit eleciiiri, seu potius suscepluri episcopum cud-
liiiis electum.

Fiicrunt eo teiiipore praeeminentiore^ ipstits Ec-
clcoix person» non paucae» consiliis aut obsequiis»
etiaui palaiinis» astrict« yeladtiict:^ Eraot in sa&^
cularibus fomosi» liiterarum sciiicet et divitiarum.
niuiidanarum copia praepoUentes. Plerique ex his
nulUim, quomlibet ainpJuiu, cpiscopatum magnilu-.
dine sua repulabant inajorem : niinirum cum i|^.
:iinplioribus cafflulareatur redditibus, quam ingeiis •
quilibet episcopalus. Eoruiu tamen aliqui, slve ad.
lM)niim jnxta Apostoium opus, sive juxta saecularein,
ambiium ob houoris et potestails deeus^ minimeC

(77) Anno 1183, obiit Rotroilns arcliiepiscopus
(Rottiomngensis) cni MtGeessit.WalierHsile Coimiw*
liis^ LiBroinieiisift episoopiij». Ita Chronicoii itcthO'
magensea Labben loni. 1 Bibi. novx% p. 3G9 editum..
Ideni conflrinat Cbronicon coeiiobii Morlui niaris^
p. U40, apud Marlene t. Ilt Anecdot. AdiKlur lii
Cbroiiico Rothomageiisi : i Uocaan^ 1185 receiplua
Waltcrus de Coiisiantils in archiepisc. Roilioma-
gcnseni in festo B. Mattbiae. i Et hiiic consenlit Tri*
Tcttus in Cbronico quoad annum, omissa die.

(78) Duo ejusdem fere noiBiiiis. aionasteria refe-^
:;uniur in Moiiastico Anglicanot. I; Eveshamensc
ia agro Wigoniieiisi pag. 144: Eynesbainense in
sigro Oxoniensi pag. 258. In horum ultimo videtur
coacius fiiisse isie dHiventus.

(79) Balduinus «ircbiepiscopns fuit ab annofl84
usqiic ad annuin 1191 <fuo obiit in Paluistiiia, lesle,
Pagio in cril. ad Buroiiniin , p. 701. Obiissc taiuen D
:>iuio 1190 vult Wbartonus in Anglia sacra, part. i,
pug. 1 15.

(80) Forte idem cum Wodeslkam, de qiio infra
c. 8 : iino et cuin Wdestoc» ubi tesfe Henrico Hiin-
tindonensi apad Acberium tom. 111 Spicil., p. 503,
Robertus ep. Liocoin. cum rege ioquens apoplexia
lacius legitur.

(81) Anno 1183 convocatos fuisse per regem prae-
btos ct proceres refert Trivettus in Chronico, sed
loijim. ad qiiem vocati, non nolat. Loiidiuuni voca-
tos cx Uogcrio, ail Baronius, cl causani , proplor

reiiuissent cpiscopari, si adriilsset qu! eos coegls-
set. Voriim Doiuino cor regis iu manu habente, ei
qiio veiiet illud inclinanle, annucntibus sibi meUt)-
pnliiano aliisque Qonnullis [lersonls religiosis, nu-
xline vero, de quo superius meulio tiabila est, Ba-
tboiiiensi episcopo Reginaldo iiistantc, ad tot Doir.i-
liicarum oviuni ciistodiam rex ipse utiliorem provi-
deri satagebat paslorein. Illa nanique diceccsis, lus
(82) quaternos conlinens archidiaconalus, per no-
vem eteo aiuplius distendllur coinitalus. Urbes pr%-
graiides, plcbes vero innumeras complectitur; uec
facile iiiveniiur aller ab co vasiior au( populosior
episcopaius. Vacaverat vero paulo ante sedes lam
egrcgia annis circiler decem (83) et ocio, duobos
(81) vldelicet eC scmi post translatloueih prsr^fali
episcopi, quindeciiti (85) vero ante iltliis consecra-
tioneui. Tot annorum curriculis ager ille doniiuicus
indiistria destitutus, haud inirtmi si vitionmi setiti-
bus iiiiiltisqiie abuslonum genninibas sqiiafehat opef-
tiis. Discrimen.ianii mall sihi rex sentiens iaiputari
(qfieiii Tideliret vocaiionis tam inconsuli« aaciorem
exstitisse palebal) omnimodis nililur per c«ilu>ris
elcctissimi strenultatem omissae dititias euliar» dfs-
pciidia compensare.

Clericis ilaque illis in disparia vola rrustra stu-
dentefjus, nulUus vero, nisi propriain quisque suam
ipsius promotionem ex animo, ut dicebatur, eipe>
tenlibus, insisiunt plurlhii( consulenles eis obnixiiis,
ql virum incomparandx bonitatis, vTdencct prioreiu
Withami;e, studeant in pastorem oblinere. (^m-

qunm vocati, una com "Frlvetlo attTgnaiMbsidiam
terr» sancta». UtriBii hf» aiit se^Beaii-Juiao. eiiaHL
G«*ngregati (uerint in Eyneshaim uenio asserit, uec
negat.

' (8*2) llos ennmerat c«m archidiaconis apud kche-
rtnni dtclo tomop. S«4Henr. UttntbMhMioMis, ums
ax ipsis.

(83) Computandls ab anno 1167 quo, lesleTri-
veito, Buberliis Liiicoln. episcopiis obiil, inc^iise et
die non additis, nec LfNtisque tnvenlis* Si ila, iion
oirciter d«c«ni ei oclo Miiii» aeil deGew et nftfeiB el^
fluxissent^ si Hiigo anno 1188» die S. Matth^iuepi-
scopiim consecralus fuisseU

(81) Unde bic seinilerirus annn^ post tr«Ds1aiio-
neiu incboandus sil, indi^etexainine, maxtiiie, dum
non diu Walterus Limolniensi Eeclcsia* pra^ruif, an-
nuus lantum (uil ait Cambreiisis npud Warthonnin
p, II Anglix sacrac, pag. 418) exisiens.

(85) Ab obitu Roberti, qiii , nt praemisi, obiH
anno 11G7 aut 1166 mense Incerio, ablerimt «nm
quiudecim anno 1182. Verum an hoe aniio sit in
L.iiicolniensem cousecratas Waltenis» nullihi reperi.
Probubile id tamen vldetur ex eo, auod apud Baro-
nium ex Rogerio Galf^idus anno 1181 mandatnma
papa acceperil, aut sacros ordiiies suscipieiidi, ant-
resignandi episcopatuui : ex quibiis ulliniam feti'
auiio 118i in Cpipliania Doinini : cui successil Wul-
ILTUS, uniii unius cpiscopus in hac EccJesia.

Digitized by

Google

m.

m\. - tiB. «I.

mcn(U«l«r.« muW« ^ saoeUMr m^ diaereikH A.^iiesoiAl em voll«u«ft« ui Miacepl» mmpSmvkVm

al&bi]l]L9$ eji|6, ejittfi ti r^Ugio iii iinuieiisuia aUoliU
lur. OmjM deoique wArum el«g»oil8^ onniiB virtu*
lum quadraiiira io aolo boinuie i^to oooveoiftie
prajillcaiur. NuUufi eo. «uuao digniiHr eaeerdoUOi
cousona mulioraot voeo acelamaiur. Adha^pxio^.
vekti liorrore quodam perluodi cenieFeft homiiiee.
pnLTaios, l^omioes ovmiriHOt quiecarois suoi* 900-
ilooies, lioiuioea» i^quaoi» eijam io eausa Dei» quaa
liominum polius qoaio qM« Dei suol quimiHes»
neiiique eitUum regioals lilius» riuis. ei loquelam
ipsius, sibi prorsus aut cootraria am Iguoia praeAHrr^
iioii sioe deristoois eacblooo proferebaoi. Vei'uw
b»c llloraiB derisioa sooun sapieoiibttSi nafj^
corHw eommodo* saiubritar derlsa est. Ipsi quttquo

o0icio coodjulores aceipiatt otcontwiiMslios regitbi-
ri« disuplioai o^perieaiia iMUrtioios ? Veram i\m .
I$40ium ?ota vol sMdia iMiitis piUiHidieanoiragi va« :
iQttU Vestrum.osii, rociorom Hlioffo elig^, cultts de
caetero moderamina oporloat oeiMBaria moresqtte .
mioiiaro» 0iuiiqi|o aod io regali pal^tio»sed iiequLe
10 pooUQeali cousilio, dumnioddi sctomalis vel »1- :
leritts niMi ioterveiuai noxa ,crimiois, quio potius
Iq suo ci|}ttOOttnqtte ecclesias eapiculjo roelorts ecde-
siaaiiei est eelebraDdft electio. Itaque, m mm vobts .
parvitaiis senteotia inliBiet«r, noverlUs ne qttiJ-
qttldlilee.leciiooe actum eu^ irriuim babere et pror- *
sii» iMie. Vos quoque pre lofeclo h^ientes qiiod*> ;
cuoque imper Iwe pars qutedam emtos vestri noscittir >

ad immensom» noo modo auieyioioei totitts.Eecle*' ' aHeniasse, ad propriam cum Dei bonodiciiotte ec

st» seodm deeus» qiiem puerililer despexerant,
iiuitaio repeme consUio, unaolmiler demttm^ege*.
ruut. Iia, qnem ab aeierno hi boc ipottm elegrRil
Dominos* leoipofo divinllas prminilo eligilur ab
homittibttS.GraittiaoUir qai imveraotettm, eiqaiooli*
li» ejus expertes eiaol» mirtnlttr ; lo commnne vere
ab omnibus 0ominus Deus voee aitissime eolbio-
daiur.

CAPUTW.

QHaHter Bugo eieetwn$m prima de u factam rppu-
mng irriiam ei inanemy nd te veuwaibut periuatU
al, ad cathedralem ecclesiam renieanteSj efeclionem
ibidem eanonicam celebrareni,

Clero igitiir pelente, rege approbaiite , proceribus

ciesiam remeate. Ihi Spiritn saucii eoosilio parlter -
el adjuiorio freti» eanonicam paaloris vestri eliSclaA- .
nem soiemniter celebraleft QiMkl ul digne effiolatis,
nen regb» iion praesttlis, uoo dooiqoe cijttseunqtte -
bominis, sed soHtta Dei ooiuipoleiilis veluniaiem', -
graiiam ei favmem pm ee«Ita habeaiis. Ailud e
men parvilaie mbiime reprobabtlis. AUie igiuif » el
aogehis Domtoi bonos cemHeftur voblseuoi. 1

JSo iiaque io senlenlta persisiofiie> cum nulk poo*^ ;
sel ralione induci ul regi seu archipraMuii suam pM ^
tdi negotio pneseotkm exhibeiei, iili ad ees, qui so »
raiserani, qttaotocitts redierttut, miio niodo io oeifiiTv
btts, qttss ah eo attdierant, el qem chiea euia vide-

inox eleciio confirmatur, ipso interim in suo ereiiio
Intenie, ei quid de se ab iilis (86) longe a se po&iiis
ag^retur prorsus nesciente. A loco aulem ipso» uhi
celebraia est electio ipsa, direcli sunt ad eiim qui-
dam ex primis elecloribus, illis jam in spe clericis.
et filiis suis. Qui domini arcliiepiscopi mandatuni,^
ciiui litteris regiis quoque deferentes, ut ad euur
perveniunt, ei vocationis sux ordinem ad gradiim |
siiperlorem exponunl. Quo illc aiidito, litleris eliaiu
quas aiiulerant fnspectis (quibus post alia denun-
tiabatur ei, quateuus sub cereritate regi et arclii-
episcopo sese prseseniaret, de consecralionis su;e
iiegoiio tractniurus) tale in coiitinenli ad audila et
inspecta dedlt responsum,

f Non , inquit, videtur mirandum, si dominus ar-
chiepiscopus , aut eiiam dominus rex, personara
nieani, quamvts tali bonore indignam, licet tanto
oneri longe imparem , ad gradum iibenter videant
provelii aliiorcm. I^am et domiiio regi quis ambigat
placiturum, si viros a se religionis obtentu de par-
libus ascilos remotis, prosperis in regno suo videat
florere saccessiba» ? nlbilomiottS et domine Gantoii*
riensi, qu! reltgionis babitom jam pene sulus (87)
iiiicr episcopos ^rne hujus praiferre vidctur, quis

(8B) Rrant illi in ccenobio Ejnesbalm sub Liqoot-
iiionsi dioecesi, Hiign auieni in Carlbusia Witha-
miensi d ceresis Batlioniensis.

(87j Balduiuus cral ex ordineCistercionsi.elprac-

lattdaDUbusm eoeuoetisac mageitc^unibtte «hwe"
riuilem animi, virtutem exinil» drscreliooie» viia^i*.
tatem consilii et zclum cdcle&aalicaB libcriatls.

CAPUT lli.

QualiterprQ electione $eeun4a apud tincplmam cele-
brata, ad $e mis$ii responderil, se sme prioris Car^
' tfmke oMlMffo ejfiseeftth emmn»n eMintmnL

Talibus igitur ad notftlam Llncolniensls clapitoll-
perlatis, universltas Itlias cbHegfijam qoastarrfoam
fiiturae strenuitatis et quasdam virtutum pnmitfak de-
suo electose percepisse impensius gratutatur. Quique
prius se male inductos ac circumvcntos querebantur,*
,ut hominem nalura barbarum, moribus, utfonnl-^
dabant, agrestem et asperum, sfbi in rectorem ei
dominum elegissent, nunc vice vei^sa bonitalis ei
sapientlae illius virtute comperia, acceterant denuo
de oovo eligere illum,et, utsuper se pasloralis curae.
ininisterium dignetur soscipere, devotissinie sup-
plicant.

' ttittuntur tterum cum titteris capitutl, regis quoque
et arciiieplseopi ouniii pittres priorihtte. Oiumhus
ItiHfue exislimanllbQS consumniatom jam esse nego-;
tAuiu iiec ullum ei de csetero superesse procrasti-'

ter iiimc adbiic vivebant Gttbertus ex abbate GIoik
ccslrio* eplscopus priiuum Herefordeusrs, et uitiitiO'
Londiiiensis, ct Jcaniies ex Cislerciensi episcopus
Norvriconsis, forte ct quidain alil.

Digitized by

Google

On S. nVGOMS.EPlSC. UNC0I.N. ORD. CARTO. 98S

DiDill tuffmgiiim, legati jam plene inslructi, liilares A iiam, in eo ad presens sinipUciler el obediat, el

eiiaeii sufierveniont ad eum. Prsfsciveral quldain ab
ollm tir benius ad pontificaius officium ae (88) quan-
doqtie divinitiM (Ki^cendum ; unde quod vitarl non
potse dotebat, ne demum fleretf quanNim in ae fuily
neeitinsflereiy differri cupiebat.

Andltis ergo posl inspecias iitteras pr«falas nun-
tiorum verbis» sic eos alioquilur : < Mirum est, in-
quit, quod viri sapienies adeoque civiles roe iiomi-
nem incultum et idiotam taniopere solllcitatis ut
familiarem et mibi ab adolescentia roea amicam
quietem solitodipis auferre cureiis, publicisque con-
ventibus et cegotiorum Implicamentis, mihi prorsus
Insuetis et inexperlis» iogerere laboi^lis. Verum
quiay Qt video, id vobis dissuaderi prolatis a me ra-
tionibDS non potest, hoc sciatis indubitanier , qnia
vesiri laboris roeta in moo arbitrio non est consti-
tuu. Latere enim vos non potesi quia homo sum
sub aliena poteslate consiitutus. Monacbum me no«
vtaiis prioris (89) mei nutibus subjectum, servandas
usqoe ad monem obedientiae additum,et praecepto
illius, qui in bas lerrae roisit me, usquequaque sub-
straium. A meo mihi praeposito domns hujus custo-
dia credita est, nec admiltit ratio ut, ea neglecta»
alterius ci juscunque domos vel ecclesiae suscipiam
gttbemacula. Dominus quidero Canluariensis, primas
ei princeps Ecclesiae Anglicanae, sub pontifice summo
est ; attamen in bujusmodi est alius inter nos me-
dlus. .Aot Igitur petitionis hujuscemodi Intentione

B

ha»itattone otniil postposiu suscipiat faumilller id
quod et divinilus constabat Impoiii jugum Domini.

Dum vero h.«c agerentur ab illis. Uugo mioiine
indulgebfll oiiis. Omni naroque Instantia, die noclu-
que compunctioni cordis ac puriutis incumbensi as-
Sidiiaeque orationi pr^parabat» non cnltum preiio*
sanim veslium, seu vasorum splendorem ad iiianem
gloriam, sed animain soam ad tenutionem. Immi-
neniein enim non allter eKspectabat siatus sni rou-
Utionem,qttamnubib«s eongbbatis suspectain tianu
teropestatem ; aut in longum servatus miies oiira
formidaUm agmitium hostium congressionem. Cuiii
familiari vero provisore et nutritore suo Deo de sum-
ptibo8,sollicite tracubat oecessariis addlem fesuim,
qoo erat ongendus oleo laetitiae. De sumpiibos, in-
quam « non quibus ventres reficeret desimeodos,
escis aeque destroendis, sed quibus ingentem seo- ■
suum inlemorum et affectionum multttodiiiem vtr-
tutibns roboraret non defectiiris, Nihll sanedocebat
mlserabilius, quam In die Untae solemniutis eiterins
qoidem madescere sacramenulis olet pinguedine,
interius vero Ubescere squalore ardentis cottMlea-
tias. Quam ilie miseriae iinmaniutem praecavere sat-
agens, iu se agebat in comparandis praeparandisqae
copiis in hoe ipsuin necessariis» ac si nibil essei,
quidquid ab ineunte aeUte studii et laboris circa id
negotii expedisset.

VersabaBtur praeterea Indesinenter el anie

dlscedendum esl, aut Irineris onerosl usqoe ad Gar* £ tis oeuloSy non imminentiadelielarunt aot divitiamm
thnsiam fatigatio subeiinda. Nam citra priorls nostri plerisqne opUU leiiocinla, non dignhns aot poie-

jnssionem, oneris vestri sarclnam humeris meis nul-
Itts ioiponet. #

CAMJTIV.

QMadler mitn priorm Canhwim requirebani; ef
Uuffo ij*u devotioni fer(iu$ itisi$t0n$ $e eontra jw^
gum epi$copale $ibi imminen$ praparabat,

lioc UliQs aceepto responso, eom v«rlHim ejusttr-
•erent penitus non posse muUri, redeunt lUi um
de infceio, pro qno veneranl, negotio nuiesti» quam
de futuri pasioris sui virtutibus inslgniqoe ceoatan-
lia «nde non esigoa eeperant documenu. hilares
efreeti., Yerum.ne muliis immoremur, honorabiles
fiiib festinattone diriguntur ad Canhusiam legaii.
Quo pervenientes potitionero Lincolniensis Ecdesiaey B
regias quoque preccs ct mauitionem arcbipraesulis
ficripiis verbisque allegant. Qui etiain, ut digiium
fiiiU lionorilLce suscepU, gratifice exauditi, reditum
accelerant, mandaium (90) prioiris etfratrum ad
Uugonem reportanies, qnatenus canonicaro de cae-
icro domino Cantuariensi exbibilurus (91) obedien-

vW) E« praedJctione illlus senls, cnius fit mentio
flb. I, c 9 et alterius Bovonis lib. u, c. % et forsi*
San ex alia revelatione sibi noU, nobis incogniu.

(89) Prioris scflicet majoris Cartbusiae, utpote
generalis totius ordiuis.

M\) Carthusiae videlicet inajoris. eui tune.aba*
11/8 pr«i!terat Janceliniis. De quo apud Saussalum
iu M.uiyr. Callic. supplem. p. 1093 : c In majori
C;«rtljusia GratianofNHitunae dicecesis pium cfilayit

sutisexcellentla, non demum obsequiomm scdulitas
ofllciosa» sed amara vit» contem|Uativae dispeudia,
quiet» et serenae mediutionis orationisqne deiri-
menU» Nemo, ut plerumque Ipse ndlMssecretios noa
slnefemitu fatebatur, quotidianam eordiscjusex-
ponere sufliceret agoniam qua medullitus angebatur,
eum perdenda mox imaginabatur fructuosa ceilQln
suse otla, pro quibus sncoederent dispendiosa pala-
tiorttffl negotia. Melaebat qnoqne, ne wter bec es-
dente psalmodla Ktibusy eessanU lectione saera sa-
perflnis rumorlbus» cederet pariur vel intimaooor
lemplatio caeteris.plianUsmaiibQS, vel intema puritas
esterois vaniuiibus.

Denique, cum rediisae nuntios accepisset, qQOfi
certe maluissei, tunc prjmum iier illud arripere,
non cessahat fratres In sacre proposllo paternis ex-
horuUonlbus corroborare, suumque timorem eorani
suffragiis attentius commendare. Viderlntjani,<|il
episcopatum tantopere desiderant» et qui ad ^
laiionum culmina tot deviis calliuro anfractibos

splritum beatae memoriae Jancelinus pHor geaeraiis
decimus ordinls Carthusiani : eni annts fere seia*
ginia , non sine insigni laude ac vitas aanctimonia,
ttt habei ^us Mnemosynon in nomendaiura Patnm
ipslus ordinis praiiuit. » lU ibi. Obiit auuin dida
dieanno 1234,

(91) Qualein M^i episcopus arehieplsoopo, iin-
cobiiensis CantuariensL

■ Digitized by

Google

uptrani, qtionaiB virlulttin genere, qnibus monim
dWiliis, el quihns nieriloniin stipendils virum ishim
anlecedant. Isie el seipsuin a vulueribus indemnem
aervare^ et aliena vulnera curare» tam perfecte
edociuSy pabulo quoque doctriuo: falularis adeo
, copiosus, intimo cordis affectu evidentissimo etiam
I operis effectu loquebatur ; « Non sum medicus, et
. in domo mea non est panis, nolite me constitucre
principem popiili {Ita. iii, 7).>Verum, qiio allius
prbpriiim in omnibus altendebat vir bealus dcfeclum,
eo cumuiatius diviiiae plenitudinis percipere ineruit
»uppleiii3ntiiin, ilJiid Docioris geiitiuin decant^ns :
• Nun, quod suflicienles siinus cogitare aliqiiid a
iiobis, qiiasi ex nobis ; sed sufTicienlia noslra cx
Deo est (// Cor, iii, 5). » Quia vero non a se, sed a
Deo sibi hanc sufficieniiam esse sciebat» noluit de
aliciio coinmodato aut etiam dato insolescere, ne-
que in magnis ambulare, sed sese nticndens in se,
dona vero Dei, qii» percipiebat, siiprn se, ulli-
Bium toia mentis affectione in ecclesiaslicis nuptiis
tenere siudebat locuin. Is auteni, qui eum segre-
favit ex uiero matris su£, el vocavit per gfatiam
6uam, ut per eum glorificarei nomen suum in
multis gentibus, invitatione amicabili eum cogebai
•uperiua ascendere, qiio de sulBcteniia coeliius slbi
eoUata conservts siiis, daret cibum in tempore.

CAPUT V.
ffuainer nunlHs a Carihutia regrenm^ vocaihne jam
iertia de domo $ua exire comfmUuOf vernu LonH"
uum fto een$eeraUotte reeipiemhL te traniferene^
iilam nondum »ui ordinis humitilatem deuruil :
ftfin potiui poit ieltam equitando iardnulam de-
ierrei^ in iua couieeratione a rmfia lemnificeniim
larffiuime konoraiue,

Trsum iuque moiisiiin (92) elapao iempiire a die
clectionis siiaa prinitt* leg»iii»«epediciia regresiia a
GanhfMia. voeatione jam leriia oempeUliur exire4e
^emo s«a» qui dudom egressua fuerai de terra ei de
cognaftiooe sua. Egrediuir ergo ad pontifleialia perci-
piendam consecrailoiiift beoediciioneQi. Pergens vero
ad suscipieBdimi laatevuni soeeeasiuim calniioa,
Innnllitatls iraa miBime dOBerebai. Gempieiit eoim
epere qoed temper velveiiai Ib corde» viri stpieaiig

m) Facta prima in Eyneshaim electioBe itur in
Wiiliampro consensu, es Wiiliam pro alieraele-
Ctione Lincolniam, inde rursus in Witham, ex Wi-
iliain ad Carthusiam maforem, ei inde reditiirpro
Tocalione jam teriia in Wttham, ei ex Wilbam Lkni-
tKiiuin pro coBaecratioiie. An lisec intra trium men-
siiim aiiffustias potuerini perfici, aiiceps liaereo.

(93) 6bi eathedralis ecclesia. De qna plura in
Moiiastico' AngKcano, t. 1, p. 51 , et Mabtlleniea
tom. Nl Annfi., p. 567.

(94) De die conveniunt omnes, non item de anne.

(95) Am igitur rex adfuit consecrationl, aut non
preeul ab iiia abfuit.

(96) Arehidiaconiis llenevefitit , Giraldm Cam-
krenalft S. HogentcoQetanens, qiiem Nearlcns Wliar-
tenos in pncraiione ad pari. ii Angiiafe aaef»« p. 20^
Boa iHuiiiiier monei fiiisae arcbidiacomim Breciil-
niensem in Eceieaia lienevensi « non Breoliini» ac
Hcneviae, qood Baleus habet, nec ,prinio fe<ecnee«
cenaero, pealea Menevensem, qnod viili Pitseiis.
Uuicim enim Brechinite arebidiaconatuin Giialdum

TITA. — LIB. m. 990

A consilium, quanto mnjbr erat, et qiianto ad inajora
conscendebat, tanto se in omnlbus hiimiliabaL So-
litam anhnl gravitatem Cum ettcriorls cnltos ab}e*
ctione retcntans, sedebat eqimm non phaleris ador-
natum, sed post sellam oneratnm, qiiibns dlumo
Qteretur lempore et nocturno, peltium et sagomm
InTolucro [Cod,^ sagomm invohiius]. Ita cnm suis
clericis eqnossedentibns, anreis dccoratos sagma*
iibus, elcctus Dominus equitabat ; illis varia scm-
tantibus arte, suam ei sarcinulam auferre. et Teren*
dain suis sagmariis Imponere. Yenim, cum ab eo
neqne seriis, ut boc permitterel, neqiie joco citor-
queri potnissct (cavebat namqne aiiie gradns subll-*
mioris conscensum, observationis prisiinse nsnm
obmlttere vcl motare qunntnlumcunqne), illi aninio
B saecnlari confondebantur rubore vehementl in homl-
litntc spiritualis viri.

Cum vero Wlniboniensium (93) appropinqnarei
civitati, ubi ei regia illi familia et clvium occiirsura
erat frequentia, quidam ex ipsis clcricis verecun-
dbm non ferens cordis sui vanl, amputatis clam
loris quibus pelle astringebatnr sarclnula memorau,
praedo efficitur improvisus, spoliatis nescientem
onere, quod ferebat. Pcrveniens tandeni Londoniis,
in die festo (94) beati Matth.xi evangelist», bene-
dictione consccratus pontificali, ordinl apostoKco
ad evangelizandum pauperibus dignissime sociatur.
Rex (95) aulem congratulans voii sui circa illiua
promotionem se compotem effectum gaudio gesiie-
Q bai inflnito. Contulit quoque ei liberalitate munifi-
centissima vasa quaedam aurea, multa quoqne ar-
geniea, et varia etiam In usus quosque necessarioa
utcnsilia, adjiciens in snmpius celebrand» solenv
nitatis universa coplose impenirta.

CAPUT YI.
QuatUer incathedratui apud Lincolniam archidiacono
Cantuariemi reiponderit, quantum pro mitra dede-
rai^ ianiiun ei fff^ ca$hedra se daimrum. Quatiier
etiam reeponderil procuratori domui iuw de capien-
darum numero damarum : et de avii apud Stowam
miraHtilate ^ quam fetulii archidiaconui Mene-
mndt (96)*
IneathedraioB aoiea In eeeiesia soa, GaninarienBt

ebiinoiaBet qHamvis ab ecclesia caibedrali Mene-
vcnsis archidiaconua in pontificiim , r^gum ac su»
D ipsiiis litieris saepius appellatiis sit. Porro in cilnia
Anglise sacrse parte a pag. 410 exstat Giraldi ttber
De titii epiicoporum Lfnco/nwBMHm, et a png. 4x8»
^usdem copula ter gemina, sen liber De Vitii iea
epiicoporum cowtaneorum. Utrobiqiie magnis laiidK
bnt Ifugonem nostrum Giraldus celebrat, sed hisio*
rlam Olorit tantBin in potteriori opere p. 431 ei
seq. ioiidem fere verbis quoi auetor Viiae describit*.
Idero Girahiut in caulogo lam fustori , quam bre^
viori iibromm suomm, p. 442 ei 445 teaiainr se
eiiam scripsisse i Vilam S. Hugonis, quinti posl
Beniigiom, loei ejosdem, » sciiicei Linoolnieusia
« aiiiislltis.» SedhscinAngliasacranusquamcQnip»-
ret, iiec nbl liodieque exstet, in praefaiione geticrait
ebservat Whartonos. Forie haee Hugonia Viia ab
elogits, eidem a Giraldo in praefaiis doobiis epoBcnr
Ks sat large trilmtis, diversa nen esi, qaidfaid aiiod
inmiere vcrba Giraliii viileantut.

--Digitized by

Google

m S. 1I€G0N1S EPISC. LINCOLN. OHD. CAIlTfL m

aTcbi^Ia<u>no liolenine e^ in!(>r^ (ioiiariuin posliilaiili ^ pascebatur« capul cuiu coin longiludkie loU io

iia responiiLsse ferlur el digiioscitur : f Quauiunit
inqult, pro niitra deJi| iauluin nep amplius pro
caihedra dabo, » Suggerente vero procuratoredomu^
ftox t quem slbi providerat rex ,. opor(ere eum
ex damulis suis, in saltu suo iu<;ilusis, aliquan-
tas capi adsolemne couvivium instaurandujn ; aec
fas esse plures quam ju^sisset ipse compre-
bendi : < Treceniae, iuquit, capiantur , nec , si vi-
debitis expedire, numero huic adjicere dubileiis. i
Quod ab eo juxla cordis siii magnificentiam siiupli-
citer proklum , regi el curiaiibus, quibiis seimo
innotuit, in jucundura versum est proverbium.

Celebranlibus igitur cunclis apud Lincoluiam io
£umma cordis l^iitia diem festum pro advenlu

manicam ipsius lar^ain et peraroplam, ihqite siDuia
iiileriorem avis exteridere, ibique aliqaahdiu cum
soHiciludine quodaiiiinodo domino suo congratiilans
atque pncludens , aliquid quxritando mossilare.
{tein, siciil assercbant ministri et custodes manerii,
(Contra prxsulis adventura ad locura yiiim^ cum de
roore aiiquandiu aLfuissel, tribus diebiis vei qua-
tuor solebat se solito alacriuj& avis agitare, voC-
tando Tidelicet in amnis superficie, el aquas alis
verberando, alta(|iie voce clamando. Interdum etiam
a Btagno exeundo, niinc ad aiilani , niinc ad porlam
ulteriorem, laiiqiiam venienii domiiio obviam pe^
gens, magnis passibus ambulabat. Blirum hoc eliam,
quod nemiiii prxterquam soli episcopo, se famitia-

ccelitus sibi destinati recioris, Christi benignitas ^ ^^^ ^^^ ^x toto tracubile exhibebal, quui poiius

iion loiige a civitate ipsa signo evidenti valdeque
memorabili visa est primilus allusisse. Eo naiiique
die, vel clrciter ipsum proximo, qiio apml Liu-
•^biiam primo susceptus fuit llugo cpiscopiis et
iiicatliedraius,. apud Maiierium (07) ipsius quasi
per octo milliaria ab urbe Liiicolniensi distansjuxta
Stowam (98), silvis et slagnts deleciabiliter obsi-
tum, olor npvus ct nunquam ibi ante visus advo-
lavit» qiii iufra paucosdies, cycnos, quos ibidem
rcperil plures, mole sux magnitudinis oiitncs op-
pressit, uno taulum feminei sexus ad socielaiis
solaiium, non ad fecunditatis augmentum reservato.
Erai enim tanto fere cycno robusiior, quanto cyciius

astans domiiio , ab aliorum accessii eutndem, sicul
aliqooties ciim adiniralione conspexi, clamando, alis
et rostro minando , voceque aliisoha joxia iiauine
suae modulos crociiaodo, defendere solcbat, lan-
quam se propriam ejus esse demonstrans, eique sofi
in signam fuisse transmissam, manireste decla-
rans (99).

Cum vero ad locum ipsum circa Pascha proxl-
sium (100) ante suum ex hac luce trajDaitum,
adventtt scilicet poslremo, episcopus acccssissel,
non solum ei solitiim bod e^^ibuit occursum, sed
neque ad illum miiiari uit e vivariOi cni iiinalabat,
«duciacqiilevit.lnipsitauiem aqnisTuitiin mMiiio

«sl ansere major; cycno lamen in.omnibus et prae. ^ gcrens aut morbidum aspectum, nihil qu^nbelgestH

<;ipue in colore et candore subiiiuior ; prjeler quan-
tilaLem eliam in hoc dislabat , quod tuiiiorem in
roslro alque iiigrediiiem more cyciiorum iion pne-
ferebal;quiu irao locuin eumdem roslri plajuiu/,
croceoqiie decenter colore una cum capiie et colii
parie superiore disiiuctum halebat. Avis aulein
hm refLi, et lam qualltate quam quantitaie per-
fipicua, in pnmo ad iOGOin iiltim praRsaKk advtatu,
quasl sponie et absque difflcultale, doiDesifca facta,
iMi ipsum in camera suaproi^ter admlrattonemest
addii€ia. Quae statlm a manu ejus panem amnens
•t ecNnedeaa, «Iqiie fonfliariter adhaereaa omnem,
ut videbalur, silvestrem interim exuta naiuram ,
nec ejus altaclos, iiec astaniium otidlqiie inrbartim

alacriiatis prxferebat* Mirantibiis ad hoc omoiLas
^ aderaRt, Undem praedpieDte epiacopo, vt io-
troduceretnr vel invita, tridno a pHirimi» fmstra
insiidatur. Capittir vero ad poMrenraffl in carecio
reinotiorl, ubi fHgiens filtequemes lalilalKit. Pr«-
ductaTeroad eplneoi^em, eaplle pendol» aevului
^gro« 9egrisque per rnnHfa gestlbiis, MUfam praB-
tetufebai iinaginem. Gufns rei novhaa lone qaideM
"stitporr foit intuentifraa* Teraih a loeo ipsa teleiiiis
abscecfente epfseopo, et post sexti menals (l#t)
a tempore ftYo exeursom viam ofilversse learnis io-
gresso, nec v^ amica sibl Yolncre «iteiios viao,
aatis rel eventum considerantibus patuit quid ge-
stus hic logubrls protenderit , qtto adeo moesta

el intuendum accessus sive tumultus abhorrebal. D illud vale ultimum domiiio suo fecit. Peruiansii
Cotisoeverat etlam intorduw, cum ah episcopo aiitem Ibidem postea multia temporibtta.

(97) Apud Maneriom soum , id est villam suam.
Onlericus ViUlis lib. iv apud Ganglum tn Glossar.
jiied. et Infimae LaliHitat. : « Duceiitaa et ociogima
vMlas (quas a manendo manerios vulgo vocamua)
obtimiii. »

(98) Jiixta Stewaro, olim coenobiom, a Remigio
4nstaaratum, et a Roberto ejus siiccessore in feiy-
nesbaim iranslatnm. Umle legttur in monaatico Aih
glie. , 1. 1 , pag. S6i : t Stovir in agro Unco^ienai
cella <le fiyueahaim. > £t iteruu : • Gceaobittni nio*
naehurum apud S» Mariftm de Stow« Bemigiiis Lio-
colnieiisn episcopus de novo fecit. > £i apiid GiraU
dum Canibrensem Aiigrie S. part. ii, p. 417. c Mi>*
uachos quoque de Stowa usqiic ad Eyiiesbaim hiu •

dsibili commntatione , et EoclesiarLiacolnietisi tam
pro|Uer manorii propin^uitatem et atiioeoitaicm ,
ttiiam et pnebendaruni vicinltatea vakie acooiumi^
da, provide traiisposult. >

(99) Quas luicHsqiie de Olore dicia sont, etiam
legiiiiiur apud Giraldum Cambreosem loco citatOb
Incerliim, quis ab altero aeoeperit, dum uterqiiesub
Hugone Liiicoliiim vix«rit, et nari^ta coospicere
potiierit. SequeNtia addit auclor Viue.

(100) Anni iSOO quo Pascba incidit in Nonau
ApHlis , ei Hugo ohiii in Novembri*

• ilOI) SubiiMejligendi liic veuiuot nensea tmegri,
iuteruiedii tiucrApiilbm et Moveiiibrefli«

Digitized by

Google

m

YiTA. -^ Lm. in. m

CAPOT.VU. A longo lempore prailaii, eos, nt vulgo iflciinr, intas

et m cule novistis. Non igitur ihpo tnnium, quin
Testro potlus discrinnni, prospicien(es, qui tam
iiiscium proniovere non timuislis ad opus hoc ar-
duum, tnles mihi ex his, qut vestro diulius laleri
adhaerciido probabiles se in omnibus, vestro apprlme
iurorniati exeitiplo, demonslrarunt, commiitite adju-
lore$, quos in parlem sonicitudinis injunct» mihi
securus valeam admittere, qui mecuin obus pasto*
ralis curse laudahililer valeant siipportare. >
. His archiepiscopus audiiis non modicO gratula-
lur, Ex una quippe sancli viri pelitione, niuUa in
eo bona animi evideniius prospiciebat. Videbat
priiiio quantas islud humiliiatis esset, ut vlr tantg»
tam de se iiifima sentiret, ui solus ipse eo honore ^e
B censeret indignum, quo divino simiil el huinano pro-
barelur indicio esse dignissimus. Mirabriiur confra
usuni humanae felicitatis hominem ex liumiTi ail
siimma provectum plus humililaie qunm digniiale,
plus luansueiudine quam dominatione crcfvisse. Vf-
debat qnantum zelnl-etsubditorumsaluieiii, ad cujtis
procnrationem tanlopere expelebat bonornm opili:-
lationem. Intiiebaturquanta, sibi puritaiis consciiis,
benevolenlia in suumprimatem plenn$,qiianiaeiinin
pnidenlia per cuncta esset pr.iDditus, qiii eos sibi do*
mesiicos collatcrales, primosque fieri optasset con-
siliarioSy quos Idcm locis suis habuissei metropoli-
tnnus. Diios igitur ex his, qui sibi adliseserant, ei
dclegavil m:igistros, Roberluin (102) Bedefordensein
et Rogerum (105) Royylonenseni ; qiiorum uterquc
in (o(o totius Angliaeclero di&iinclis grutiarum prsc«
rogativis visus csi cnit<'is' o.

CAPUT VUl.

, Qualiter Ihigo nosler iummum regi§ foreslarium ex^
conmnnicandOf et se a conferenda prabenda /i>
ejusdem imiantia exeusando, iptius regtM incurrii
cffensoiu,

His aliisqiie viris eximiis, lateri stio soUieke
adluBrenlibus, S|)irlutm Defliabens((le4pio scripiuii»
cst : c Ubi Spirilus Dei, ibi libertas(7i Cor. iii,19)>>'
peccanlcs libcre i.ncrcpabat, el nulKs contrajosti-
(iampelentaiibiisderercbat. Unde contigit ulin ip.sins
promotionis (104) «uoc anspiciis, dui» in sublimcs
qnasdam regni potestates ecclesiasticam di^trictiu»
exseqititiir coercitionem, ipsiivn quoque non medio*-
n criter visus sit offendisse regem. Est eiiim rnter atla»
abusionum pesies prima in rcgno Anglorum ijranr
nidis roreslariorum pestis provenciales depopnlansv
Hnic violentia pro lcgc est, rapina in Inudc, aiqultasF
exsecrabilis, innocentia cst rcatus. Hfijn& fmmatiiint-
^ (em mali nuIlacondilio,gradusnuIlus,necqnisqnamv
ut brcviier totum exprimamns, regc inferior,. mai>-
sitcievasit indemnis, qnemillins injuriosn jArisdictio
non sa&pe tentnssel elidere» llac cum pernicie pri-

decssio LineolfMeiiftis fiecle^ise (Hugo) apparoii Ui'
cens : Comessit mihi Dominns, > clc.

(104) HocetficqtieiAieapiie rebita snocineiius e\
Siirio rcfer^i Baroiiius, et ex Petro Biuseusi expUcf t,
qHiiKUii sini et dtcamur foi*eslarii«

Qiiffm solUeitus erat Bttgo nosier de p^rwnnidon^k

* tn UmttAmtnsi EMesia coiUKaMis. ei pro vicnm'

bemis sibi oneris supportaiione suo laleri adjungen»

4i$. Ei e$t hoc capitulum in serie magno! vHm

ociavum,

His In hunc modnm pndilMitls, de signo, qiiod

oniversl mlrantnr, viro Domini exhtlriio per aveia

'famosissimam, ad aHa qaoqne meriiortim insigtiia

'fidelibus vel ex parte, prout possiimus, intimaiidft,

'opitulantegratia Domini nostri Jesti Gbristl aeeeds-

mus. Ac in prhnis, qnaitttiinr studil, qoantnmqao

'Impenderit sollicitudinis, nt Ecelesiain tilH eon»ml^

sAiu viris adornaret lllustribns, videtnr cofnmetiM]^

'ralitinc dignissimum: Perpendens qnippe aftinsqiie

' considerans, qiria absqoe virorum proborum aiQn-

Uorio, nec populo, nec clerb, quem regebat, posset

prodesse, nec quibusqne jnstitiam ecclesinsticffi

'jurisd^ctionis expeteiitibus sufliceret competcnter

^adesse. Viros sapienlia praeditos et scientia, mwd^

que pluris est, in tiinore Domini proimtissiMOS,

suo instantius satagebat laleri sociare. Horttra si-

quidem et cousitlis frcius, et auxlliis comiiatus,

inuniis suscepti regiminis strenuissime adimpletat.

His denique Lincolniensem Ecclesiam cunclis per

orbem universum Ecclesiis gloriosius copiosiusqiie

iitnstrabat. His etiam, cura vacare coepissent, pro!-

bcndas seu alia benellcia conferebai. Hos variis

dignitalibus, singulis quoque ecclesiasticis funciio-

nibus pnericiebat. Hijyusmodi homines, non solom

in toto orbe Anglicano, imo et in nationibus exteris

, ftchoUsque iransmarinis, omni studio investigatos

. 8110% Ecclesiae gremio inserebal.

Ad veuerabilem quoque melropolitanum suiira
[Balduinum], frairem snperius nominatum, accedens
bis eum alloquitur : c Novit, inquicns, Pater reve-
reiide, discretio veslra quantum expedial, rion so«>
luin aikiin» mear, non solum commissx inihi indigno
Ecclesix, qoin potius praecipue nobis, dcinde uni-
versoipariter rcligioui sanctae,qiiateuu$ iii olficio mihi
crciiito noH prorsus me inutilcm studeam exhiberc.
Gratias ago bonoriim omnium auctori Deo, qnia hoc
ipsuiii ex imineresuo vellequidem adjacet mihi,cai-
teriiin implere, quod velle merui, cum nou scinm, et
qiiud aon sulliciam per we ipsuin, ipsi prius et me-.
lius iiostifi* Nec solum quidcm ad boc milii ol scire
ei pofise luinus stippetit, verum eiiam a quibus
supploii coiigmeiitius possil meiis in, hac par(e de*'
fectiis^noosatisagnovi.Advena quippe honiosum, et
iiidigenas terne quo minus novi, eo imperfectius,
quibus meriiorum suffragiis et quibus studiornm
pnepolleant experiineniis, compcrtum habeo. Vobis
ultcrioreni isiius rei notitiam mulliplex coniparavit
cxpcrtcniia. Vos enim iiiter eos nulrid , vos eis

(lOi) A. pago, ot vldetur, licdeforieiiM, »nt a ctt-
uobio S. Aibani , qnod in .^gru Bei^rieosi situm
esU itn (■ogiiominaliu' Robcrtus.

(103) lilcm cvm e»> de qtio apnd Bxovium in an«
nal. ad aiiiium t2(M), p. 86 legtiur : « liifrn quinde-
ciiu dies post obituiu ma^istro Rogero de lioleston,.

Digitized by

Google

^Hv^

S. BUGONIS EriSC. LINCOLN. ORD. GARTlt

m

miM llagoiu coiigresMit fuit, lucc illi prima et pnelil A Jam cemimus post tot, adhaeqoe reeenlia beneflda,
causa, ei Qiaieria iriumphi. liec eum aitcipitein gla- ' -
diuin spiritus exerere primiius coei^it.

Cum enim more soliio, ut iu caeteros, ita et in
i^BOs bomines contra Ecclesi» suae libertatem fo-
restarii debaccliari ccepisseut, eo usque res tandera
processity ut sommum regis foresiariuin, noiniiie
Gairridum (105) excommunicationis viiiculo inodaret.
Quo rex comperio veheineniem exarsit in Iram.
Gontigii interea unam ex prxbendis Ecdesiai Lin-
colniensis discessu canonicl, qui eam possederat,
Yacantem, novuin exspeciare dispensaiorem. Roc
lulicr tiidilo regem conciio esorant, quateotis mii
eorum ipsam conferrl ab eo liiteratorie depreeetttr.
Arbltrabantor se obsequium etiam In boc praestare

iu tantilla re vestram exeeO^tiam adeoirreverenier
^Dtempsissel qnem et prooes iotimosqne belliTw
(109) vestros um preterva dolmnos aenleDtia coaii-
disse? I

A(l birc princeps ille, qiiarovift plNrimnm nul»-
retur, modestis ismeo caueeUoa non exeedens, midt
proUiius,et episcop«madsecaccenHvii.Qaemroribii
jam Inimiaere poMiosee&a, com oniversa nobilimi»
qai timeaderaiit» frequentia, in saltum coniigttgB
aaooMis eqois secediL Ubi in loco residens amcene,
eoasttlibus caeterisque magnatibus in modum co«
ronas consedentibtts prscepit nt nollus aci^deati
episcopo assurgeret, nullus advenieuteiA sahitaret.
Mec uiora» adest ille, assistit, saluiat regem e( coq»

viro, cul dedissent occasionem , moiam adversus se B sedeotes, sed eum nullus resaluiat. Quos, ut vidii,

indignatioiiem regiam utcunqiie mitigandi. Ncc
cunctatur rex petitioni eorem fovere; quippe et in
bac parte pontillcis animum libenier cupiebat pro-
positumque explorare. Gonsistebat eo tempore rex
fiiidem apud ^odeslkam, episcopus vero apud
Dorkecestram (106) qu» ab invicem mansiones tre-
decim (107) credunlur niillibus disiare. Leclis vero
episcopns pelitoriis sibi destinaiis : i Non, iiiquit,
aulicis, sed poiius ecclesiasticia ecclesiastica oportet
bcneficia conferri personis, quoruin possessores,
non palalio, aut flsco, sive slaceario (108), sed, ut
docet Scriplura, altari debent deservire. ilabet do-
ininus rex unde exhilaret obsequenies negotiis
suis, habet unde compenset in temporalibus mili-

incurios sui tacitosque sedere, accedit propios;
manuque leniter imposita scapulis magnl ejasdan
consulis, qui proximus assederat laieri regio, locon
sibi juxla regem ipse fecit. Obstinato quoqoe silea-
tlo, ciiiictis diutius insisieniibus, rex tandem viilhin
erigens deinissum, a qnodaro assisteDlium dari sibi
acum prxcepit cum filo. Quo facto, aoere cffpil
nianu propria bcsum panniciiloque Involuiara \am
auae digitom. Agebat Imc, ne nlt agerelur aliqaaa*
diu , nihil interim loquens. Ita vero ae gerebat, st
solenl nimlum iratl, cum In eis aulmi rancor vocis
absorbet officiom , ineato spirituin iiiierctuso.

Iloc episcopus intuens, ac sni cansa omnem bih
jus simulatis potnpain exbiberi cognoscens, apud se,

tanlium sibi pro temporalibus laborem. nonuni est ^^'"^ ^ siiblimiori quadani inliniae rationis spccula.

d, utsommo regl militaturos, deputatis eonim ne*
eessitatibos, permittat gaudere proventibus» nee
debitis eos privare stipendiis acquiescat. i Haec di-
eensregiosa se nuniios, iiianes et vacuos, redire
non expavit.

CAPUT IX.
QuatUtf pr(rdieth ofenm a regt wcalns Ua ie kabuU

reepoHdendo, qaod cum ejui benevoleniia tiber

ubiceisiL

Talibus vero n curia declaratis de Llncolniensi
adhoc novo ac quasi recenti episcopo, non defue-
runt qui regem, ut videbatur, Jam satis coinmotum
adversus euin, in vehementiorem niterenlur furorem

cogitationum carnalium moliinirta longe despexit; ae
demuui coiiversus ad Regem his verbls paucissinii
toum cordis ejus ereetlonem tumidam etisit, ipsoah
que . viin verborum non ferentem corpore etian
resupino solotenus rejecit. Verba ipsa exprimeniis,
nil eis deniendo vel adjiciendo. Ait ergo : c Qvaiu
similis es inodo cognatis tois de Falesia ! Hoc qoasi
telo, blando quidem et levi, sed mirum In modum
penetrabili et praeacnto rex prsecordialiter trajectus
eonserit digitos, sotvitur in cachinnum,ore sopino ia
terrani depoiiens cervicem, et sub Uli diNttus scbe-
mate risibus frena laxahat. i Ex consedenllbtts ,
qui verbuin intellexerani, niiro tenebantur stopore.

aermonibus incitare venenatis. t Jam, ioquiuni, Mlrabaniur enim supra modom sub lati anieulo ule

domioet in manifesto est, quain ingratus sit taniis
homo iate beiieflciis vestris : jain patet quo loci
pperam locaveritis et Impensam, dum ^'us tantopere
promotioDi iovigilasas. £t utbftam Untummodo gra-
. tiam noD referre contenitts sit homo auimi inhu-
mani, non actem et ii^uriam rependere insisUt pro
lanto honorel caterum quid pro vobis eum apere«
mua subsequenti tempore esse facturum, aut vestri»
(jussts) iuqiianlum delaturum confidimus, quem

(185) Qiii, ut ean. prozimo dicitttr, se virgls sob-
Jecit , et Hiigont in exoediendis uecotits -deiAceps
faviu

(106) Ubi olim aedes episeopalis, trandau aub
Remigio episeopo Lincolniam.

(t07) Ex dlsuiHia uiHusque loci ab InvionD col-

linproperlum principl Unlo ab homine tali fuisse
iniortom. Subridere tamen et ipsl se cohibere non
valentes , coeperunt anrmls exspectantea J/. , ex-
Spectare] attouitis, quidiiam ad aodlu rex Umlem
esset responsurus. Plures sensum nescientes prolati
aermoiiis amplios stupelianl ob repentinam gestm
regii percuuctationem. (}nomro demum Ignorantiam
rex ipse intelligens, propria»., nt ects Insiroat, effici-
tur interpres injuriae. Prxventus enlm Um orbaiis

ligi possei, W<tdestkam an idem sit cnm Wolde-
stok aut Wdesioch, de qno lib. in, c. 1.

(408) F. Scocario, de qua toce vide noi. ead. lib. v
c. 15.

(H)9) Allas dlctl Baliivi» Germanis Lant^ogt Umt-
mana.

Digitized by

Google

^7 VITA. - UB. lU. INf

infeetkNiis noviUM sMdttllilu» ocmiinoYebatar, ho- A ^h bac ima iDienn repite ciirialeB ¥eli«mei|ler

lepressit, et eoram a se impertiuutatem |HPeeiil
avertit.

Ejus lamen Teaeratloni et ipsl eertatim leier»
iriebanty adeo ut devotionis eorum et liiduiln»
experientiam plurimum ipse sa^pius commepdaret«
fainiilaribus ^sserens suis; quibusdam eorum so
Ulientiusbeoeficialargiturum ampUora,si OOA euiw
teiierentur nexibus irretiti. .

CAPUT X.

Qued in eecUsik prwbendiif^ unm ad fnM$iiihm
refmtabtti ; «l $ecun4unn h^ maffi$lro Pari§Un$i
rtspondil^ ^ui prmbendari in Eccle$ia UhuuMcnti
ifeciwni; el ^iied tJiltfr (raire9 uu kaminu fuoe-
jue dHexU prfecipue unkaiem»

tfic tamen coriales, imo quaromltbet eee eiiarom

nsiiiisque conridentiam et ipse admirans, sic orsus
est loqui. c Num , inquit, inletligilis cujusmodi
Dobls contumeliam barbarus iste iutulil.? Ego vobis
dicuim ipsius explaoabo. €k>nstat genitricem (iiO)
proavi nostri Wilhelmi, trinmphatorls hujus terr»,
de btirpe mediocri trasisse* originent, ac de nppido
fam 60 Norllimanuorum, quod Falesia (lil) iiuncu-
paiur, fuisse oriundam. Muiiicipium lioc arte pei-
liparia celebrius extollitur. Quia vero me suere
digitum meum derisor iste conspexit, idcirco simi-
lem Falisiensibus el eonim cognatum me esse dixit
et iuiproperavii. $

c Atumen age» Inquit ad episeopum, vir bone,
qnidnam tibi visum fuit, ut nobis inconsuliis prin-
dpalem foresurium (Ii2) nostrum anathemati sub- B eaUiedralium dericos, sux ecdesi» eanonices rarius

jlceres? nostram insuper petitiuncolam (ii3)ita
lloccipenderes» ut ueqoe per lelpsum ad nos veui-
res hiyus repuls» exposilurus rationem, nequq
verbum per nostros nuniios n.obis placabile re«
uiandarea? « Taiia expostulaiiti mox iu respondet
episcopus : « Novi, iiiquit, vos» ul episcopus eflice*
rer» studiosius desudasse. Ut igitiir vesiram a
discrimiue anlmam expedirem« quo illam peridiuri
contiageret, si, quod meinoseitur esseofficii» cirea
Ecelesi» mihi commiaa» utiliutem exsequi non
ciir.ireni9 necesse fuit ut oppressorem ipsius £cch»ias
per ceiisuram ecdesiastieam eoercerem, et.lndebite
. prvbendam sibi iii eadem Ecdesla cupieiilem ex-

eflkiebat : residentiam prsecipue ib Ecdesla Llncol-
Bieosi ab illis expeteus, quibus illius Eodesbi eaiio-
nica slipeBdia ;couferebat. Niniirnm, slcul qul alla-
rio deaerviunl, alurio jare pariieipant» iu mininie
deservieiitibos aluria eommoda dtcebtt ineongrua
ratione provenire : et cum ecdeeias debitls [ead.f el
ecdesias eum debitis] aervieiilium excubiis ei eo
fraudari GOBtmgeret,.spedem [cod., contlnferet ei
speclemj videretur kabere rapinas» eum mllitaturis
clepuuu militlm spiritualis stipeudia nou mililaturi
praesumerent occupare. .Nam et illam ApotloH quo-
que sententiam in hac potlssimum causa inielUgi £•»
teneri debere sanciebat, ut, qui in sanctuarlo na-

. lorquere nullatenua exaudirem. Exiellenti» autem quaquam laborant, in eo etiam Bon raaiHJueenti (|um
««estrsB praeseatiam pro utrolibet adire negotio, non — ' — o-. ^-^ 1»-:^.... n..^.-.-

modo superiuom esse, Ubo ei iBeptam soBiiebam,

cum veslra disereiioBi proBmm sit id» qood rite

gerimr, pradenter adverlere, et voiuBtaii nibilomi-
. mts vestrae sedeat, quod rectum esae oognosdtis,

iavorabiliier approbare. >
Hujusmodi rationlbua rex, qood eonU^adid posset,

Bou iuveoiens, postposito temere concepio slmulutis

nubilo, amplectitur jam ore sereno pontilicem,

cjusque orationibus se commendans obnixius» iUuis

per omoia reUqoit dispensalioni, qualiier hominem

sententi» iunodatum, absoluiionis beneOcio redo-

iiaret. Quem etiam valde coniritum animo et humi-

liaium, pramtito juxu formam Ecdesiaa sacramento

sanciuario eonsecrantur. 8t eoim gloriatur Dueior
geniiom quod sine sumpto posuii Evangelium» quam
ignominiosi, alebat, repuUndi sunt, qui sine evan-
gdiiandi stodio, sine mlnistrandi obsequiOi aumplua
evangdixantibQS aut ministraBlibus asslgnaloi uaur-
pare pnBaumoBi t Memiulmus (ii4) auieni quemdam
00 lempore sunimi Cere inter tbeologoo canonieoaque
Partsieosea aomiHis dixisae quadam viee Hogonl :
< Gloriosam, domlne episeope, prm cBnciis loilua
orbU Ecdesiis veaMm exhiboisiU Ecdesiam, in*
sigiiem muHlittdtjBO deiicoroffl : easeique mibl (oec
enim id ceUndBm vobia di»i> aaiia optabile oonim
nooaero quolliiei vd perexiU tlmh> aoelari. i Cui
sutim episcopua : c Ei nba, ail, eorutt vos nUiuero

publico, eum suis compiicibus virgia cmAum absol- d llbonii nnimo iongeremua, d etiain inter eoa rmi-

vii, dataqoe benedictione, per omne reUquom vilae
suae iempoa specuiii quadam lienevoleotia- famiiia-
rius eom aibi devoium aenaii et aoia negotiia pro-
visorem.

A praabendanim qooqoe vloleoiis postololiaBibos,
quiboa vekit imporittnis mHvoram UBguibas oni-
versM possim InfesUbani ecdesias» ei diripiebant

(iiO) Brat illa Hervda aot Harloiu, Pelliparii
filia, ex oua Robertub dux Nortbmanulx genuit Wil-
helHiuin Conquestorem, Henrid II regis proavum. .

(i ii) Opplouoi famosnm Norihmannorum ana cum
arce alias ralaise dicium ; De quo quidam : t Falaiae
cuiB arce, patria Guilldmi Conqueaioris» ambitur
Jbfcsis profuiidissimis, duobusque dngitur stagnis* »

^iiSi Galfridum videlicet de quo actum onece-

dere vdiila, et si quoque ad aeienilam mores vobls
possibbs aBquis reapooderenu i Prxerat enim aebo^
lis Parialensibas regenii el ipae sdiolaa(ii5), edo-
brior iomeB oo lempore scieBlia qoam discipiioa.
Qoi reapooao tali accepio eruboit, se Bimis libero
protttlisse, quod mioos sincere involvebat in pectore,
ex|enus in ao veiiaaimum eaae, quiod de ainoeris-

deoti capite.

(ii5) De praebeoda aiieoi in LiBeoioiend Ecdeaio
coucedenda, et 'ob Bugooe eidem cop* proioedeiite
ilenegata.

(ii4) Anno i290 quo ifttgo ona com aueioffe Viias
^arisiis fuit, uti consui ex lib. v, c. id.
. (ii5) Quis eo auno pr«fuerii schotii PariaieBai-
bus iioveriut Parisienses.

Digitized by

Google

.^9 S. IIUCONIS EPISa LINiOLN. OUD. CARTn.

siiM tfbertaie tmjns fu) oon MMel m |Hitrli sii* ise^
memiDil attdi^HBse. Receden» Mrtem ab<e»» can^

gattonbas de caelero moribus insUtisse fertiir*
HAmlnes Tero 4|uieli fpiritQS et pudt^i arclius

diligelNit Hugo : nec alios siio de eerta conscientfa

gregi aliquatenus sociabat, qnantartbei indnstria aut

ciijuscunque litteratsrae pnerogatlra eminerent. Ni-

hil aulem pacls bono In bac vita dicebat pneferen-

dum, et nibil seditionis et turbatkmis peste ampilos

fogiendum ; ideoqne vitandam oronimodis societatem

alio spirilu ad achismala aBhelaniittmtel discordiar

tnier fraires semlnaMium, admonehat. Monebai qui-

dein indifferenicr quoslibel, ei iiideslnenler pralaios

unilaiis el concordiae vinculum cum suis ftubjeclis
;inviolabiiiier reiiaere, suimet illis •zemplum propo-

m}

qyam ejn» si»r«ssori« tapelimnm &mmmiiam

inii$t0re diuwuerU^ ex qua inur ipeoe ei moi

mofiiicAosCaiUiiarMiises ^raMSslmai/iscori/ta exona

fuit^ interqHOi pacem reformnvit.

Piae vero recordationis Baldewfno, Cantuarionrm

arcbiepiscopo, qiionimdam instinctn ecclesiam (116)

seu capellam in lionorem pretiosi protomartyris

Siepliani, et inclyti neomartjris Anglonim Tbomx,

In terriiorio civitatlB suae oonsimere festinanri, eaa

monachi cathedralis ecclestae veheinentios obsiste-

rent, opus illod fn sunm assereotes prapjtidiciinn

atteittari, Lincolniensls Rugo, qnod rel probavii

eventust super eodem ab illo consaltiis negotio

certissimo pnedixit oraculo : c Si Inler rus, inqoTt,

domiiie archiepiscope, et capitulom vestmm, bujns

operis causa schlsma, quod non expedit, coutingat

BeDS. Aiebat oamque: 4 Quia novl, ine cum Wiis^ B 5,,^^^^^, et dlsciplina vfgor In coiirentu vest»

. nostrts bonuin pacis et unitaiis ienaciuft (dmrvare ;

^non icgem, non quenilibet limendum mihl aBsUnio
inortalera. Sed neque internam perdo securilatem

. Quae ^empiiernae imiiairix et prioparalrix exislit trap-
quillitatis. Mec vero» ioquil, idcirco mihi a dominis
noslris (sic enim suos canonicos naneupabai) quies

. b:ec deferlur toiius igii^ra dissidiit quia lenem me
•aeniiual ei maasttetum. 8uin enim reveni pipere
asperior atqtte mordaeior ; q«i 01 eorum praeaidoos
capitolo ex re frequenier ievissima fiimls inOaiiuDor
ttd irain. ilii vero scieiiies quia oporieai eos, qualem
sHscepernnl laiem el me siisiiiiere, faciuiil de ne-
xessitale viriuiem, defereiiies mlhi. Gralias iUisha-

emarcesset, et ordinis censnra fimmtniieinr. Hiac
qnanta snccessnra sint pertcuta antmanini, miirras
9sttmatlo sofllciet pnemeiirl. \os praeierca regis
vestram oportebil aoctortlatem stibsteniere serti*
tutl.Guriae Insuper Romanae, nec non et pTnfimonm
el sublimHate consistentram varlsmtiue hal)enti«n
potestaiem snbjacebitls fascoi ac timort, ipstns qim-
que summl pontlicis, liora omnl et teinpore onni,
inottts neeesae erlt anittosqtte vererf • ipse lam cod~
aamniatoquam opere Isio fneboato demolM prvd-
ptet, qsldqaid demom eognoverft praejndlchliter
actiiatum. »
Gumqoe dfceret archieptseopna sanctom Tliomam

beo copiosas. Nunquid enim vel sermoiio iu uno^ iHijtts fabrioe in honore saneti tevfux; Stephairi insti-

^„..j .1.^- -..:u! ^ «-; « :...^- ^- ioemUe gesslsse propositum, satis ad hoc cteganter

raepottdii episeoptts : < auffietat, InqiiioAs, vos sfmiii
Jam praposlio martyri adaeqttalmn. Si meam vttltis
andire Imperltiam, uUerHis eo miniiiie procedetis. 1
Veram tllo aliorttm potioa conOffHla Innflente nen-
tisque proposilum in opetSs effeetmn percrgenie,
tandem expertns didicit, qnam veram sil, quod
Scrlptura dieit : c Anhna vtrl sanoti magis enmitiat
atiqriando vera , quam septem drcnmspectores seden-
tes in excelso ad specutandum (Eecii. xxxvn, 18). 1
Nam malorum* qute Justus praedixerat, tte itnam
qiiidem pneterltt Inexpleiain. Stractnra vero Hla
jussii Dominl papsefunditusetiniinaiaest ei dcmoiiia,
aitctore com ratN>ris et pectoris maltlpKcl qncsui

em resliierHoi niibi» ex quo primum inier oos
residere ccepi? Egredieiilibus aulem uiiiversis fiai^o
capitttlo nuUus» ul arbiiror« de nostra sibi «alimal
dileciione diffideiidum, nec ipse me euatimoa qtto-
vis eorum noii aiuari. 1

Taiis vero ac ianlua ei dileclionis affseltts ad ain*
guios iiimirum suae ficciesise fitios ab exordio pn>-
moiionis suae usque a^ exiremum vii» ipaioa perae-
veravil diem, iil illius evidenler se probarel iosilaio-
rem esse, de quo evangeiiaia ioannes vei«arahili
profilelur asseriioHe : « Cum dilexissel suos qoi cranl
in iiHiodo* in Aoem dileiii eos (^o«ii« xiii, !)• » Qoo-
rum eiiamin Uiilioiiem ae ob^icieus, si quandoex
eis quempiam gravandum qooeunque mcttrstt agno-

vianel, non modo laclo, imo ei sennone. dicera oon« D operam pcrdcnte operisqoc hnpensam.

aueverat : « Qui langil voa, langil pupillam oculi
mei {Zaeh. 11, %). »

GARUT XI.
Qutiliier tam Buldemno Canf9Utnemi -orekiepieewOf

(IIG) Deliac Raroniusad annura 1186: < Prxsen-
tttim tibi anctoritaie > (verbti snnt Urbani papa} III)
^ mandamtts «l liceai- lihi eeelesiam iif itonorein
bealonim martyrum Siephani et Tbonue construere,
«tc. » Veruin, iii liabet Triveilus ad annum 1487,
% Baldewimia Gantuariensts per litieras apostoUcas
IMrohibiitts-esl ah exsecttlioue ecdesiae novje, quam
iiicolioaverat, » ftlc,

(it7) Huberto. Raynal los ad annnm tt98« ex Pa«

risio hicc refert : c tnnocentias papa III monachos

• CaiiioarteoseaeoAtraHoberli arcbieplscopi Caiuiiar.

ei Angloruin rog s gratiam prolexit, atquo ecdeslam

idcm qnoqne ejursdem successori (117) in opns

simite g«>stientl et vir fldelis prsedixit, et ventmCnis

* fndinit. Nam et tpse haitd procul a Londoiills capel-

lam contentiosam, insiar prioris (118), q:£ seciis

Laroelicli , clissensionis fontem everii imperaviu •
De qiia eliain Trivetlus ad anniinl 1199 : « nuinber-
tus archiepiscopns ecclesiam « in l>eati Thom.T ht»-
nore fuiuiaiaiu apud Lamlietet quam praulccessor
ejtis Raldcwinus inchoayerat, de iiiaiicbiio doiiiiiu
papae Innocentii tertii demolitus est.' 1

|lt8) Aliam, nt videlur, noii eaindem» BalJuimis
rtenim i^ccus Cantuariaiii, sive, ui praemiititiir, in
icrriiorio civiiatis suap, Uuberius aulem non piocul
Loiidoniis capellam sivc ecclesiam voluissi) coa-
struere Idc mcmorantur.

Digitized by

Google

1001 VITA. -

Caniuariani rittt, dirula^ freUis regia poiesute
erexil : clericos iii ea piQel^endarios» «eculiiriiim
uiere canonicorkini, aot per ae ipisos aut per inter>»
|N>siias personas mlnistratnros instltuit, a quibus
j:ini cii%a locum pluribtts controctts aedlficiis, per-
iracta in longum inier Patrem et filfos, arcblpfassu-
letn et monacbos, iite amara,moltis quoque personis
elcciissbiMs,tam e moBacltis quam e clericis, Roma-
iits febribos in urbe sub tunc intestino beUo, exsila-
etis, Yiri tandem magnaninii incoiisulia neliiiOt
eodero ipso demoliente, in pulverem redacta est.
Fecit hoc, qnam inritus tam et conrusus, apestoUca
nimirum severitaie eompulsns*

Ad postremum vero, Jaro viro Dei Hugone per
iritimam vilae mortalis a^itudinem ad «ternam
properaote felicloris vits incoinmltatem, ipso simol
artMtro et conjiidicibus suis a summo delegalis pen-
tifice, pax inter praediclos refomiata est (1 19), minim
in modnm «xsnHanie et in hoc dlvlBse eiementim
gratias refefeDie eodem ▼eracissimo ftlio pacis.Gra-
tulabainr namqne impensius, quia insiar beaiissimi
Martini (eujuseemper ei amaior devotus et strenuns
ttuiiator esse aiemerat) bane virluuim suarum
iM>naro feeiaselconsammaiioneut^qoa pacemficciesi»
M redJltaM rdiqnissei.

CAPUT m

Q»0modo itt mema^l in tfieinatiHt u Hwgo kabe^at;
€i ^am poienteriuexueulione eorum^tfuofeui erani
ofliclifie gerebat; el quam humiliter ac tievote circa
pueroi confirmandoi et atioi infirmitale detentoi
aitabttt^

£rat qtioquein mensa bHaris el ivcunduSySed^non
siiie gravilate et medestla, ilbid semper atieDdens,
ci quandoque horlaniibas se ad betaiidam ore eiiam
prolereRS qued in libro £siher [Juditli] legiiur :
La*ti iimui iecvndum faciem ianetotum{Judith*ni),
Si qnando hisiriones aut musici snis interesseiii
occasione qoadani aolemnibus convlviis, ubi fpse»
sivead propriam«sivead alieoam mensam resideret,
tuiic quam maxlme graviuii stiidebat, vix uoquam
ocuioo a mensa erigeAs» et ita se in omni gestu ei
«enaone «xliibeus, ui manlliestttm essei iutnenllbus
quia tauc se ad Inieriora arciiiiscoiMiringeret> eam
sensus exieriores hujusmodi ienocinia Uaadius
«nulceroBt.

Sacras inter veseendam lectiones tanta audlebat
diiigentia, ui prseler nonnultorum passiones marty-
rain, praeier gesu quorumdam sandoram, ei cele-
briores 'de praecipais solemniuiibus declorttm B&t^
mones, totum fere vel ex integro Vetos Novamque
Tesumenlura (l^), excepUs quaiuor evangelisuniia
libris (121) (quos aliiSySicui iufra dicetur,temporibus
legi insliiuii), cum ad nocturnum officium coram se,
tum ad praudium facerei recitari. Ut autem supra

- LIB. Ifl. gfjff^

A memoravimus, Itoc uni/brmi jagiter iiisiittttione ei
ipse servabat, el quibusque rationabik Deo ciipien-
tibus obsequium prxsUre, observandam inculcabatt
ut omni sciiicei tempore el loco, qaod rerum cxi-
gerei pr^seniium uisUntia , convenienter adimple-
rent. Ad qiiod eiiaro dignius exsequendum, se«
ipsum habiiem» et, quantum potaii,idoBeum «tuduic
exhibere.

Sentiens «uiem magni esse laboris opus episeo-
palis oflicil, nec sine vlribusetiamcorporisidposse
decenier implerl, iu jumeato corporis alimenU
praebebai «i necessariis usibus coagrue sabservirei*
Quod eo securitts eoque sufficieatius faciebai, qao
mintts, ne contra suum recalcitrareieessorem, casti-
gatione diutissima jam satis edoraitam^ metuendum

B erat. Nam et per contiuuuni frigidioris iimiso usum
eo nsque intemas jam corporis vires atiriverat, lic
fatiscenie naturaU calore,crebras Infrigidafi sioma-
chi perferret moiestias, iliacis insuper passionibiis
sa^pius amarissime torqiiereiar. Nlbilominus Umen
inier h»c adfuit ei,ei aflluxit sioguiaris gratia, robiir
llli accumulans, foriissimis qtiibasqae admiraadum.
Videre qftasi miracuium erat qaemadmodum ia
ecdesiarum dedicatlonibus, iu celebnationihos ordi-
ttum> caeterorumque ecclesiasticonim oikloram»
seu qttibusiibet poniiflcaiis minhterii ex«rcitiis (in
qttibus plurimam vtdetar esse laboris) omnium slbl
adhaerentium vires solos ipseexeederel, qaemadmo-
dom nonsoluro fessls, sed peaedefidenUbQS cunctis,
aiiis ad resuinendas vires pauiuluro secedentlbus»

^ aliis ad obsequendum ei saocedeniibas, ipse inde-
fessus et alacer de opere ad opas, de labdre per-
curreret ad laborem.

Ad ista^ nonaunqoam suigebai aate lucem, ec
usque ad profoadas seqtteatis nociis ieaebras jeja*
nans, uec a labore cessans, diem mediom transigebai.
Pienimqae, duro immodicus xsutis fervor lmmiiie«
ret, quosdam aiUris ministrorum cogebat panis ec
vini modicom pnelibare (122), ne praegravati aesiu,
jc^unio et iabore.ciira pericalumposi tolies repeiiioi
circuiips, in ecclesiarum dedicaiionibus astare,
demam ei ministrare missaram s<4emnia celebranii
nequivisaent. Cum praegttsutls Jusbu stio panibus*
borrori quibusdam et formidini esse st:h5issei»

]) sacram inter agenda vel calicem vel Dominicam
eooiingere sindonem, arguebat eosqaasi pusillae fidoi
ei discretionis infirmte, qui nec obedire velieaC
jubenii sine haesiutione circumspectae Jussioois.

QttOiieseaDqae iter agenii occurrissent, ut assolei»
qui per manus suae impositionem confirmari expe-
terent, aui qai parvuios ei.ad illud percipiendom
sacramentum offerreot,mox opportuno loco in pedes
ab equo descendens, quod illius erat ofliciii soUiciu

(119) De hac pace, j^enius altero ab Hupmis
ol»itu anno conflrmau, vide Annales £ccl. Wmto«
]]iens« apud VVartlioiiuro, pag. 305.

(120) Ex consuetudine ordinis Oarihusiensis, in
quo eailcm annts singulis, aut iti ecciesia, aut in re-
iectorio, leguniur liodieduro, ct lcgi statuta voiuul«

Patrol. CLUL

(121) H«c annue in capituioposi ilonam canoni«
cam a Pascliau usque ad festum Onuiium Suncto-
rum apad Carthusianos l^untur.

(122) Conlrarium innuit Surius his verhis : c Ne-
minem siuebat ad sacra officia miuistrarey qtii jejui^
nium quacunqae occasione fregtsset. i

Digitized by

jytoOglc

im s. iiuGONis crisc.

devotione adimplekat, iii qtiacuiique dteecesi hoc
aeckitsdeL NuUa unquain ratigatioiie aul inflrmitate,
nulia vi» agperilate aut aeris inteinperie, nt equum
setlens taniam exbiberet sacrameutam, potuit iit*
duci. Data quidem benedictione optata circomBtan-
fibttSi iufirniSs quoquv^ qui adfuissenl, oratione a^l
Itoom pro ets fusa, ia spem adipiscendao M»piiatis
£um exsuitatione respirantibus, repletus et tpse
iienedietionlbus eunctoniroycceptam repetebaiviain.
QuamplurimoB autem per bujnsmodi ipsius oraiio-
nem seu benedictionem speraiam consecatos fuisse
incolumiiatem indttbitanier sappe agnovimns.

CAPUT Xlll.
Qmaiiier ex dnkedine affeeitonk tnfamutie adjoeabaiur^
qui viee vena eidem mirabiUter oiffUaudebaHl.
£x roulta quldem parvitaiis ei innocen.li« abun-
dantia, ut erat simplicitatis et ronndlti» pnecipuus
amator e( custos, infaniulos vir sanctus miro exco-
kbat affectu, non modo sinceritatem, sed etiaQi aeta*
tem respiciena. ParvuUs enim« ubi eos reperisset»
spirituali quadam suavitate duleius a4jocabatnr, el
a lalilms. vix adliuc balbutientibus roiri ciyusdam
leporis semiverbia eliciebaL In^rtmebat SQbinde
fi!ontibu8 vel quibusque sensibus eorum vivificum
lanctas crucis signum, fausta ets imprecans, eosque
iteraui saepius benedictione communiens. Illi quoque
mira ei vicissim celeritate femiliariter alludere gau-
debant» quique omnium pene virorum aspeetus ve-
reri 8olebQnt,ei potius quam suo parenti desiderantef
adbsrebant.

. Vidimus parvulam quemdam (li5) menses sex ab
ortQ lkal)entem;, cum ei frontem chrismate sacro
consignaret episeopus, tantis Uli onrnium artoum
moiibus applaiislase, ot singulare itlnd Prsecursoris
Domini, in utero exsultantis» gaudinm aemulari cre^
lieretur. Laxabat vero ita risibus inexplelMlibus oris

LINCOLN. ORD. CARTll.

m\

\ exigui labella, ut pntaretur iitcredibilc sic lossc in
uli astatub soUs adhnc vagittbus assueium ridere.
Delode bracbiolis quasi ad subvobndum, nmic di»-
torlis, nunc diaiiectis» cervicem huc iUucqne j».
aando» quasl importabilem sibt esse mooslralttt
laHitiae, qua aflficlebatur, magnitttdinem.Tancfiiaiiiun
eftts utrisque attractans palmulis» et distriogens pro
modttio soo ori applicat, appKeitam vero allafflliere
potlns quam osciilari festinabal.Faciente haecpontirice
dffinissime infanii, et infante poniifici, inauditom
invlcero de se speetacuhim deleetabiliter eihibelMNL
01)laia tunt quidem poero ab ipso episeopo poma,
vel qu» lalibus solent esse graU pueris, plenqtie,
altaque singula, ac si tsodio sibi forent, repeUelni.
Quae repelleiido tune, qaasi vicisaet, totus tn epitoe-

B pam inhiabat. Ipains qiioqtte witrieis, qB» csm
geslabat, cum qiiodam ftislidio manos sibi ^dmobs
fcspiciens» ocnlis in episcofmm ltiieudebat,€t msni-
bus illi applaudebaty ac ore iudesitionler anidel»!.
Asportato demum eo, eum ntirarentur pr.eseHics
siiper tali pro^io, asaerentee nHDqiiam viMnB fui>se
tripudinm tam immensom In tam anguslo coipo-
senlo, eplseopiis semei alias tale qnid se vtdi«enar*
ravit. « Nam dudum« inqnii, cnm pnomtam gerereiii
Witbamiae (lii), eonilgit me tempore generalis ca-
pilttli adire Gartbttslam. Occasione autein iiincri»
prxteriens eastram de Avalim, eitjus fi^ier iieeut
Willelmus arcem noscltur obtinere, dedinavi indo-
mum ejus. Ibi nobis praesentabatur puerulas, neciiom
fandi periius, fitias videlicel ejusdein fratris iio-

C stri (125). Hic simllibiis per omnia nobis appbndc-
l»t motibus, ita nt dtmissos a nutrice, et snpcr
lectum nostrum expositos, tnter gaitdia, qus duce-
bat, ettam cacbianari qoodammodo supra vires la-
turae cemeretttr.

ExpUcu libet lertius.
PROLOGUS LIBRI QUARTI.

|}t .iiitem temporls serie panlulum intermlssa pro
tttatiini ordine adhnc siCttt eoepimos, pauca refera*
mus» post exactam InfantiUs, nec non aevi puerilis
liistoriam, aduleseontiuro est intentio breviter sub^
nectenda, sicqoe per SBCcedentlom grados tetatum
usque ad mortiionun exsequias narratio extendeiida^
in quArum*diligentlssima exsecutione, post Tobiam
iieino reperitur adcequasse llugoncm , qul, ut su-
periuv innotuit, singula vitae suae momenta divinis
maiicipandopraeceptis id jure proofterutt, ut pluribiis

in quolibet «talis gradn existentibas etiatn i|«e
prodesse valuisset. Facius vero iatn xlatis iniegiv
et pontificali officio insignitns, sepeUendis mor-
tois tantam visus est soUiciiudincm impeodiiise»
iM misericordiae hcuus praemio in faturujii repo-
sito, sub pnesenti quoque tempore singubri dc^
iiaretur honore sepuitorae (126). Quod tuuc pieiiius
Domioo favente exponetur, cum quarto bnic aU|ue
penuitimo gestorum illius libro iinponetur nieia»
eiilius exordio ista duximus praulibauda.

Explicit prologui.

(123) Circa parvuluiti bic narrata evenisse po-
stremis viiac S. Hugonls atinis insinuat aucier, dum
se ea vidisse astmit.

^124) Verosimilitcr nno ex annis bissextilibus
ilSO, aut 1184, quo priores Angli ad gcnerale capi-
tnluni venire obrtgabantiir.

(ii5) Distlngueiidus ab altero ejnsdcm fratris sni
iiUo, qiirm (uli lib* v, c. SO^ legitur),S. lliigo aiiiio

1^0 bapti^avU puernm septennom, duin iHe, (fe
quo modo agitur, ad miiius sexdecim annorum fueril
antio fSOO.

(I^) D«? scptiluira sanclo exbibiia prolixe agiior
Inlra lib. v, c. 27 el 28, per toliim. De eadem lU-
dulplius Goggeshale in clironico nnglicano a Marlerte
ct Duraitdo cviilgaio l. V, iiovx c/llect, column.8W>

Digitized by

Google

iAOS

VITA. — LIB. IV.

\m

LIBER QUABTUS.

CAPVT ni1M€M.

De Marthii noslri Hugomi tcrimarii i^nsioM^ ai iv*
ligionm ecnvenionef et prcfeetione tft eaidm*
DepiitaTerat cusiodiae pontiflcalittiB scriniorHia
rcverendiis antisies Hugo juvenefD quenulain, mo-
desuim quidem moribns ei fNidicum» scd ▼anilatls
niondanas non plene Taconmi Marllnam nomioe. Iq
ncrlnijs autem tasa el Teslrmenta» aliaque hqjQs-
fHodi sa<!ra, quofum in altarls minlsierio osus erat»
contliiebaaiur. tforis aotem erat horam caslodem ei
ba}uium, quamrts taieum, tamen quia inier eccte-
siaRtlca versabaior enm cfterlcia inlnlsleTia* imidert'
ui clericum, et lunicam propriis Testlbos snpertndn-
Ciim liaeam CTedlHs stbi deservire obseqoifs» Marti-
niis buicde recenii sobrogatits officio tonslonem sus-

A jam cofflesturos ad tridiniwn. At caslcris vescoiiii-
bns edax desiderii Aanima depascebai Mariinl pra;-
cordia, adeo ut vix contingere sinereiur corporea
aiimenta, prae iniernl ardoris quo me<hjllilus xsiiia-
batvekemeniM. Finito igltur convivio accedii seor«
sum ad cunclos slngillatim, quos in iali cem«l)ain')-
gotio magis exandibiies foro ephMsopo. Quorum p6-
dibus advolutus» anres, aniroos afifectu^que eoruiii:
skigultibnspnlsat, movet precibus» et fleiibos pleiato
plenis inciinat, nissiuantl penes eplsoopumsuifragia
eonferant, qno per enm aaiutaris desideNl consequa*
tnr effeciom.

itt tallbfis vero dfeboo persisliens indrfessus«t noo-
libuB, landem pdst tridiraro obilnnit qopd perseve*
ranier postulavit. Explata siquidem triduana cjus

4^lpere jobetitr ab episeopo. Qnam ilie Iridno jussio- B inobediettlia ex dilalae, non minori leotpore, exao-

nem» pudore obeisieDte non bono, distnlit adfmplere»
^ariis per dies singidos excusatiOBibiiB velare nlMs,
cuni argiicretar, omissi praecepti voluBlariam "f^ lO'^
obedentiam. Hoc episcopus advertens reportaniem
ab ecclesra quadam die posi inissas scriiila observai,
«umque in ulteriorem secutus exedram, clnclnnlo
lal. cicinno] capills IHiQS digilos innedens : i Ecee,
nit, quia lonsorem non reperlsti, qol ordmatam libi
faciai lonsuram, ego ipse londebo te. > H«c dicens,
siimptis rorclpibus caesariem illias in rotundum cir*
«ttmcidli. Quo facto, roox tjnvcncalus in lacrymas
resolaius genibus sancii provolviiur, constringensque
manibus fbrtlter pedes ejus. < Domine, iiiqoit, per
flii8erkM)rdiam Dei adjuro vos, ut audiatis parumper
me. Quia enim de\lera vestne ^anctilatis capitl meo G
sigiium abstuIU mundanae vanitaVis, oro, quaienus a
Duindi hujos laqneis iicnlius me absolvere velitis*
Kain revera amputata per manus vestras coma sx-
«iilaris meas niterius cervices mininie praegravabit.
fJt quoque proposiioin mentis per manus vestrae ob-
scquium coelilus mihi inspiratum manifeslius pan-
dam, viluit milii prorsus hoc nequam saeculum, el
appeto monachaluro : Deo in posleram me totum de^
vovco, ei sseculi ex loto pompis rcnunlio. Prosequa-
Uii, >i5secro,graiia vestra, qua per vos merui pneve-
niri gratia Dei, ul et ipsa prosequatur ine quae jani
praevenil omnibus diebus vitas mcac Per vos religio-
uis raerear suscipere vestem, per quem roodo snscepi
diaracterem. > Quid multa? Gi!m episcopus h»c

ditloiiis nora, sciens vir ciementissimiis teinpera-
HieDtmm ntsemordiae siiae, feeit ad se accersiri ve*
nerabliom yira», priorem Sattdi Neoihi <I97) ; ui-
qne alisolvamtts compeodio qaod gestum est, sanctil
coettti eJQsdem cellai soaai Mttriittom favorabiii^
ter sociari peliit d impelraEvik Goaiiienam nam-
q«e a praecedenlibus annls BeeeeHsittm liabiierM
idem juvenis laudabiiem prrirsus insiiittlioiiem ,
ttcc tton el ordinalam famiiiae sancti Neolhi conver^
satiottem. Unde pi^essione illius asiringi, Isii vero
habilatloni praeelegerat oon|nttgi. Cm previsor pius
et vcsiitam coRtttlil regaiarem, ei diem sascepitODis
iUios ad habitnm sacrum soiemiii refectiotte nniver-
ftis frairibos exMiltabilem lecll.

lianintts vero, qiMe Dei sottl non iiiiMiS facere
qoam scire Ittfaiigabililer sladenS) proseqacnte pia
ejus voia graiia Ghristi, in boniute et disCtplina, in
scientia adeo In brevi proflBclt ai omnibus ^as pro*
fecltts etiam imiundasesse censeretnr. Quem postea
ad Sttbdlaconattts gradom nuiriilus saus cum gaudio
mgentl pfomovlt. Eratqaidemin eo ^onciis mira^
bite, quod in semetipso unlcttiqae vldebaiur impos*
sibiie, ttt inaetate scilicetjamprovectioretantociio
litteras scivit quas in lenerioribus annls minime di*
dicisset. At Mariinus admirantium laudibus, noi»
dico, noB extollebatur, imo nec quldem leviter mo*-
vebatur, quin potius coaevos et consodales qiiOHdani
soos iirmissimis ralionibus arguebat vanitatis, ad
slndiumeosinvitansvitse correciioris. Rogaviletiam

jqoasidtcU pueriiiadttcereiacnegligenieracciperety «^ pontificero , quatenus a Doroino abfoate BeccePil;1
dissimulabat quidpiam refertne auditis, processitque suis dignareiur precibus obtiuere, ul ad domun^ ma

<ti7) S. NeoiipTioratus(Bcribitur in Monast. An-
gVicano i. I, p. 3o8} iu comitatuHuntingdoiiiae.primo
cella abbatiaedc Ijecco in Morthmaiinia, deinde vero
faclus indigena. Acturi suut de S. Mcoiho Bollan-'

diani, aui |am egerant, ad diem 51 Julii. Tidonihi»
quoque Mabillonius Aunal. loin. III, p, gi*} et t. T«
p. 327ei520.

Digitizedby

Google

m7 S. UUGOMS EPISC. UNCOLN. ORD. CARTII. \m

Iricem (128) de Bocco veniendi et in ea diutins pcr- A eorum» conflguratum corpori clSfinU siue {Pkii,

sistendi copta daretur sibi, quo sacrl ordinis perfe*
ciius informarelur caeremoniis, et probatissimorum»
quos ibi esse noYcrat» plenius instrueretur mona-
cliorum exemplis. Consecutus est autem post modl-
cum tempos Interventu praesulis piae bujus pelitionis
elTectum. De cujus (129) nuper conversatione et in-
dustria, tam ab ipslus abbate quam ab alils, pleraqne
didicimos satls commendabiKa.

CAPUT II.

De o$culo leproiorum (iSO) et muUipliei eomolalione^
verb\$ notiri Hufontt^ de dulcedine Sahaioris^ el
eieemoiffwiB larffts$ima diUri^utione» — El hoe e$t
capitulum in urie magnai Vitcs libro <fuario.

Inter alia vero pietatis Insignla quaniam «groian-

iii» 21)« tum ex adverso formidolosi exqMeteiii
sublimein adfulurum Judicemy qai modo de corporis
specle gloriantes, lllltis per mentis elaiioBem rdu-
giunt bumilitatls et munditiae conrormltaiem.

Agens vero seorsum cum famillaribos suis deiania
Salvatoris nostri clementia, qoi miserrimos quosque
lu viu praesenti loties ore divioo beatificat in Evan-
gelio soo» nunc Laiarttin induccndo uloeroattm in
sinum Al>rab« ab angelis perductum, nuac seipsoio
ininfirmlsasserendo esse inArmom» mira coia dsl-
cediaeomnlum Auctoremdulcedinum aitoUebai. 1 0»
Inquil, quam lelices eraiit, qui Medico adeo dilecid
fainiiiarius adbaerebant ! Quam mlhi dulce fom
quACttnqoe bis sett pedibus calcasset, seu qualibci

tibus curam» quanUm eilam leprae Ubelaboranlibus ^ corporls sui parte contigissel, vel manibos atlrecus-

Irenighitatein impenderit, quis dlgne commemorarel?
Ilis nimiram pedes propriis saepe manibos diluens»
etextergens oscttlisque demulcens» nummos iiisuper
rcfectis cibo et potu iargirl consoeverat, faciebaique
iUttd secretius coram paucls arbitris In camera sua
tredecim saepios personis, cum tot invenlri poiuis-
senl in locis qnibos ipse inierfuisset.

Erantpnelerea in quibusdam fundis eplscopii ma-
triculae, in quibus oon pauci hujus morbi iiicomino-
«io delenli» tam viri quam femin»» susteuubantur.
Ills, praeter assignaios a pnedecessoribus suis red-
diins, varla in moltis rebus subsidia cum omnl dili-
gentla conferebat, frequenter ad eos In propria quo-

set oscttlis larabere, oculis opponere» intimisettain,
si fieri possei, viseeribos inserere l Quam vero lui-
seri Sttot qui aliud quidquam timeot quan adeo
duieem offeoderel quam gemendi sont, qni aiiiHl
quidpiam dulce reputant aliudque expeiuntqtttiB sle
dulcl dulciter acfliaerore et dulciter parere! Nescio
quidjam posslr amarum sentire qui dulcis hujoi
duteediuem jugi didicit mediUlione in iniemocordis
sui palaio dulciter ruminare. •

Baec vir sanctus de coelesli vulnernm nosiroram
Medico sentieos, baec diceus» baec eiiam qos pr£-
misimus, de membris iliius infirmautibus profcreiis,
b»c illis impendens evidoiiter saiis expriroehai,

qtie accedens persona, ac com psucissimls cx sibl r% quanto interiiis ferveret igne diviiiae pariier el fra-

ailhaerentibus, viris tlmoratis et devotis, mediusiuier
illos In cella residens secretiori, verbls optlmis rcle-
vabat animos eorum, doleiilibos matema quodain-
modo lenitate blandiens el ad spem retrlbotlonis
aetemae desolatos lemporaliler allUctosqtte sustollens*
Moruffl qnoqoe bonorum documenu suavlute mira
iiuerserensverbisconsolaloriis, iu, si quid repre*
hensibile de eispercepisset, ne iterom admitieretur,
stiadefbat ut eos et admissi vehementius poeniteret, et
ttlierius admittendi aQdentla seu volunUs nulia eia
remanerel.

Ante exhorUllonis vero alloqula, semotls interim
Jiissu cjus feminis, mares singillatim circuiens ex*
osculabatur, singuiis se inclinans^ ei quoe cemcrel
atroeius jam ube confectos diutlus ac suavius coui-
plexans. Tales praedicabal esse felices, ules esse
paradisi ilores et praeciaras corooae Regis aHerni dl-
cebal esse margarlus. Hos fiduciaiiter ei secure
esspecure Salvatorem memorabat Dominum nostrum
Je&um Christum» qui reformel corpus humltilatis

(128) De hujos coenobii origine agit MabiUonius
Annal. tom. iv, p. 438.

(129) Aaquid iioverint Beccenses de hoc Mdriino,
m ' laieat

(l30)Diclum inemorabile, qnod Snrlus refert de
diffcrentia oseuloruro leprbsis a S. Martino et S. Hii-
l^onc exhtbitorum dum abbreviator tacel, ulcunque
«nsinuai Surium pr&e maoilMis habuisse ViUin proli-
siorem S. Hugonis, uti el ex variis locis colligi da-
4ur; et Peireius indicai, suo tempore iliam in Coio-
^.ieiisi Carihusia exslilisse.

tern» dileclionis. Qul etiam in comiuone qnibasqne
Indigentibus lanUs largiebatur eieemosynas uipnficr
illa quae moliis saepe specialibus ex causis nunc iu-
lerpeilatus, nuuc ipse voees praeveniens necessiia-
Uin patienlium, secretius erogabal, annuas omiiium
rerum suaram obvenliones usque ad tenix paria
assiimationem sub ceru constitutione in opera ex-
pendisse non dubiietur misericordiae.

CAPUT m.

Quam conttanter rebeHibu$ u oppoiuir, et in Deum
contumaciter delinquettte$ eccie$ia$tica cen$ura |iii-

Posl praemissa recensendum videtur quam egertt
fortiler in soperboram praisuiuptionibus coercendis,
' quam incanctaiiter armatoram saepe ipsese inenneai
ingesaerit lurmis, quam steterit inter micantes gla-
dios el exerlas dexteras, in Lincoloiensi priiuoBi
Ecclesia» deinde in Hoilandia (131) ac demum in
Norhaniona (152), nudo capiu consUns et intrepi-

(131) Lege i in Hoylandia.i parle AngKa', diosce^is
Liucolnieii&is, inqiia coeiiobium, de quo in Monasi.
Anglic. t. I, p. 775 : < Swiueshevcdensis abbaiia iti
agro Lincolniensi fundau anno 1154. » Cl Visctiiiis ia
Chronologia addicium annum n CoDiiobiumSwiiisheJ,
id est, Hoylandia in Aiiglia. i

(152) Alias Northamptona, comiuios addioecesim
Llucoliiieusem pertinens. Ade^t charu tn Monasi.
Anglic. t. 1, pag. 68^1, in qua Hugo noster moiiachis
S. Andreae iti Northainpioiia couUrmal diversa illis
olim concessa

Digitized by

Google

lOOJ VITA. — LIB. IV. iOIO

dns. Uintts yero dixi, slelerit, eum liuc et illuc diV A tradidU roorteni solo anatlicmate, qni flne liorribili

currendo gladium spiritus tofa cum liberiate in fu-
renies et frementes conspiratores sen intrusorcs
?ibraverit, tradens contumaces Satan» in interitum
carnis, iit spirilus saWus fleret in die Domini (/ Cor.
V, 5). Cujus eo constantia snblimius emicuit quo
ibiiiem virorum fortium robur formldini evidcntins
ri>ssil, eoque illius confidentia rlluslrius ciaruit quo
sionim diOidentia comituin et oflicialium in tanto se
discrimine apertius probavil. His namque non modo
ad aras confugere parum fuit, imo et snb ipsis mcn-
sis Dominids se abscondere videbatur roiiius tninm.
Uuibus iia coDfugientibus et latebras foveniibns llugo
persistebat solas, caedebatque labiis intentanles cer*
vicibus suis gladios. €iijiis magnanitni audentia, nec

de bac luce roigraronl, paueos exempU gratia com-
inemorare non erit inutile. £rat lii lerritorio Lincol-
niensi miles quidam jam provectioris aetatis, uxo-
rem habens sterilem. Habebal quoque fratrem a^que
militem industrium et prudentem, quem jure baere-
ditario» si absque liberis ille decederet, babiturus vi-
debatur siiccessorem. Invidebat autem buic uxor sua,
verens oe forte viduata marito sub illius d«*venirct
dominatum, erga quem placitum nunquam gessissci
afleclum. Nequiliae igitur vipereae dolis incilau, ut
ci consequend^ baereditalispraecluderetaditum, quia
partttm non habebat proprium, supposuit sibi alie-
num (155). Referiis siquidem ac tumentibus interna
fraude visceribus cervical pnecingit exterius? Ss-

iion et proiegentiuin se angelonim custodia ipsius- B muiat qiioque uterum intumescere puerperio, quac

qnc divinae virtutis armatura fracti ct confusi, apiid
Liticolniam taro cierici quam laici, apud llollandiam
inilitcs et armigeri , apud Nortbantonam quoque
linrgenses [i. e. civesj, infensi eesserunt plures
lini, ssevientes miti, et tranquillo turbatt.

Apud lloilandiam tamen , quod prxtereundum non
e^i, Wilbeimus de Avaiim, consobrinus eptscopi,
ttiiles acerrimus, generosi sanguinis vena incale-
scens , Gum strkto niucrone quidam armatorum
poiuificem funesta pararet ferlre audacia, jam per-
cussuro se fortiler objecit. Cui eiiam vi magna ex-
lorquens gladium, nisi prohiberetur a praesole di*
Biriciius, enm absque vulnere abire non sivisset.

ita vero psralus erat Hugo Juxta formam apostoli-

solummodo scelere fetabator infando. Miles, in cu-
jus praejttdicium versulai malignitatis componitur
stropha, dohim sibi strui deprebendcns, scd ariifi-
cem doii non convincere nec cohibere sufiicien^, rem
dcfert ad notittam amicorum. Rimatur solliciiius
consilii remediom, sed minime rcperit opporlununi.
Iiilerea roulier decumbii lecto, ei flctae parluritionis
indulget suspiriis. Quaesilam vero a vico proximo
niutiercui» ciijusdam recens natam prolem femi-
neam in publicum edit, ac veluti a se veraciter
enixam omnl cam diligentia studiosius enutrit. Cujus
etiam veriorem ad se accersivit genitricem, eiqiie
nuirlendi pignoris proprii delegavit solliciladinem.
Dum talia geruntur non procul a Lincolnia, con-

C'ini, omnemin gladio spiritus ulcisci InobeUientiam C tigit instare jam Resorrectionis Dominicae festa pas-

<f / C«r. X, 6), iu qiioqoc ejus ultionl aniinadversio
leirrem subinferebat vindictam, ut in Deum contn-
inaciier (felinqueniibua, sicut ipse nullatenus parce-
rct, sic quemcunque zelo justitiae, spirituaii mucrone
ipse pereelierei,. nisi ciiios resipisceret , corporali
pariter exiiio interiret. llinc rebelles quosqoe et
ecclesiasiici juris violatores, de soa quandoque po-
Ceiitia insolenter praesumcntes ac prae tumore men-
tis ad ininas interdum procaciter erumpentes, sic
voce lerriflcaobjurgabat : c Quid de vestris, ait, viri-
iius vel armis contra manum omnipotentem praesu-
SDitis, quando nobis etiam indignis et infirmis haec
Diatius adeo potentia arma contulit ut eis humnna
nollatenns coaequetur armatura ? Loricas nostras

chalia. Accedens igitur mites, mulicbri circumvcntus
astuti.i, ad pontiflcem, astipulaniibus sibi virts
discretis, quos fama ccrtior tanii perflaverat male-
ficii, oinnein rei ciinclis audientibus adeo snspectx
pandit rationem. Nec vcro, cujusnam esset fitia, sco
qnemadmodum a falsa genitrice acquisita, per
quam sibi exbxrediiatio parabatur, adliuc ccrtius
fiibi innotuerat. Motus autem vehementer vir justus
ei pius ad auiita, malignae marttum mulicris ad se
jubet quaniochis accersiri. Qucm «ccretins advoca-
tiim dlscutit inslanthis, inslruit el coarguit, tantique
reatiisconfessionemabeoelicere mngnopere InsistH.
Venim ille, conjogis nimium procacis plus jurgia
qnam Dei jusiitiam pertimescens^ cjus quoque si-

jaciiia vestra non penetrant, et galese nostrae enses ^ bilis praeincanlatos vipereis, se primum crlminis

Yesiros non forniidant. Nostris vero ensibus nec cas-

sides vestrae nee thoraces resisiunt. Vos-, si quando

cainem caedliis, aniniam prorsus contingere oon

iraletis. Giaditis noster et corpus perimlt, et inorti,

nofi transiioriae, sed aetemae corum quos pcrcellii,

attiinas addicit. »

CAPjT IV.

Dc parius ab uxore cuju$dam militis tupposiiione, et
eorum punili4>ne qui tanto facinori corueMerunk^
de nomine foresiarii, et de crudeli cujusdam epi-
acopi mdte^idlanem retinentis iiUerfeclione,

iam vero de numero iHorum quos in reprobam

bifjus inficiatur habere conscientiam. tJrgcnte de-
mum episcopo et aestimationis publicae argnmenta
acriier Inferente, quibns patebat verosimiirimum
esse nee ei sobolem nasci potuisse jnm valetudinario
ct seni, uec eum viileri ignarum nxorii commenti,
attractus evidentl ratione hac, tandem seipsum r^
sponsione deiadit. < Quia longo, aii, lempore, corpo*
ris incommodo me premenle, conjngis niese secreta
mtnns perfecte novi, ideo volo, si placct, arctius de
liis ab illa perdiseere veritatem. Quidquid \ero inde
niiliiCompertQm foerit, vobis mane nuntiabo, vestro

(to3) Anno, uti colligitnr, fl95. Pui^IIa etcnim vix i^uatuor anuorom desponsaUir,et fcaasaniio iiiMa,
itf.piai.scntia auctorisdclegitur.

Digitized by

Google

fOll

S. HUGONIS EPISC. LINCOLN. ORD. CARTH.

ion

indubtuinler parilttrus consilio super omnibus, qaae A nebat iilem more naptiali solemnilcr sibi despon-

fiierint juxta rel inqiiisiue seriem aiilius exse-
quendi. »

Tum praesnl satis admonitum, in bis Terbis enm
abire permiMcnt : i Scias, inquit, die crastina ex-
commHnieaiionissententia omnesUlos a nobissolem-
nitcr ac lerribililer esse fsriendos q«i h^jus mati aiH
ctores exstiierint aul fnulores, si minus forie, qiiod
poUiceris, ruerisexsecutus. > Sic ille dimissus, etad
suos revepsus, sierili puerperae, quae audivii a poiili-
flce> Tel quse pontifici relulit ipse» seriavim expoiiiL
Ad ba*c iila, iiifrendens et inrelieera illum procacrier
ebjuvgans, redirc eum ad ddelem eonsiHarium peni-
tus dissuasii. Qiil mate acqmesceiis domitrici suXy
eui ordiue pneposlero diu consueveral ancilkri» re-

sare, pnccavens nimiram ne forle qualibet occasione
privarelur lalis palrimooH ae(|uisitione. Quod ubi
iRnoiuit episcopo (qui generati saepius conslituio io-
bibuerat aelaiis indiscreiai copulam noptialcm) n:ox
etiam speciali probibuit ialerdicto ne quis presbjie-
rorum seu qailibel fidelium Cbrislianorum his prx-
seriim mipttis praesumeret interesse. Prosplcidiai io
boc perenni simul el lemporali muUorum indemni-
tati, consulens eiiam juri communt» videlicet oe
ante plenius cognitain el discussam rei hulusceoKNli
veritatem in aiici^us pariis prsejudiciiu» lale ioire-
Uir connubiuiB.

hi episcopo eiUits post li»c ob qmedam n^ib »d
regem in Neoslriam profecto (155)» convenenioi iu

•cdit domi^ crimen ai^ieiens mendacii praecedenti B vico quodaio remolior: jav^ni» praedicii fautoreset

consanguinei, tbique simpliciiate abutenies seu cu-
pidilale sacerdoiis loci iikus, soIemBi mort conjan-
gunliofacie Ecdesiae militi inlanlulam, illusiriru-
slicattam, i/igenuo ex servili eondiiiooe procreataio.
Tanla fuil avidiias alieni juris oecupaiidi ut nce in-
geiiuiiaiem degeaeraia condilio, nec salutis mani-
festa perditio infaustas uuplias praepediret. Rcgrcsso
inlerea a transmarinis episcopo, quae gesia suni ei-
lius innolescunl. Hinc prcsbyter, talium micisicr
nuptiarum» suspensione ab eodem pariler bcjieficii
muktatur ei ofiicii. In reliquos vcro vetiti sui irans-
gressores, cum viri coram eo parere contuinacitcr
deiruclarenl^ excommunicalionis sentcniia proDtul-

errori.

Pacla est dics crasttoa, quae fuil sacrosanctae Re-
anrrectionis D^ninicae pascbali soleniniiate gloriosa,
qua episeopus, liabilo sacrae exbortalionis verbo ad
populum, cooctis negptii bujus pandil eventiim,
enormitalcm exaggerat mateficii, et se non defulu-
rnm asseveraf, qnin tanto pro viribos oceurralpia*
culo ex censura pastoralis ollicii. Gumqtie pteniiis
perdoeuissei quanti sil criminis, non tantommodo in
Irairem proprinm, sed veL iii quemvis iH^oxlmum,
quippiam bujusmodi altentasse^ unde neeessario
eoiilingat.eum cum omni posteritate sua irreraedia-
bUi dispendio subjacere (quod eiiam peccati genus

snb niole siise nequitix ad mortem sui saepe perpe- ^ g^ibir.

tratorcs dicebal irremissibililer asiringere), omiies
illos vincuki innodavit anatbemaiis qui, de partus
praedicti supposiiione exbaereditationem militis sae-
pius memorati minime timuissenl proeurare. Nec
vcro in longum disiulit in tradilos sibi ex senlenlia
viri jusii Sataiias Sievitiae su9i tyrannidem excrcere.
Viriim namque seqoenii nocle inv^deus, qui perver-
sitalcni conju(^is dissimulando potius fovit quam
eorrexil, ejus subito animam exlojrsii. Repenle el-
enim in lectuio apparoit mortuus, in quein se loca-
verat quieie, ut credidit, pausatiirus. liujus auiem
mnlieris iia furor periinax el ira adeo dura fuit ul
proprium tain cxiiialiier virum perdidisse non ei
suillccrcl, nisi inceptam conlra ejus gerrnaxium ne-

liiierea fictse niatris euljicularia (cujiis roinistciio
proles alieiiae genitricis quaesita est e\ invenla) icr-
renle.conscienlia, primum ad pceniientiarium Ecclc-
sise Lincoloiensis, sanetae record»Lionis magisiruoi
Willeliottm de Bredefeldo subdecanum (156), et ip-
sius demom horiatu ad ipsum accedeos cpisciipuin,
omncm rei ordinem com magna deiegil profusiooe
bcrymarum. Tunc episcopos de bis omnibus ceriior
eflecius,' secreloffl quiJem apud se intcpiffl haboii,
qnod secretius audivil, latani vero pridem seulentiam
suigulis circumqaaqiie per Ecclesias diebus Domi-
nicis renovari publicc demandavit. Quod aliquandiu,
ut fuit impletum, macbinatrix el materia hiijus maii
mulier iiifelix, reversa deinum in se cc^il horrcre

qiiiliam bosiiliter adimplerei. Pcrsiilit ei4in confir- D opusadeo peruiciosum a se commissum, landemqne

niare sermoiiem nequam, debilam sibi relentans
tnalcdictionem et indebitam alumnae suae vindicans
hxredilatem.

Excluso igitur tegitimo baerede a fraierna succcs-
sionc» datur rcgio inuoere infanlula cum ipsa boere-
ditate cuidam |uveni, qui fratcr erat llugonis dc
iiova villa, summi sciiicet in rcgno forestarii (154).
(^ian aclalis vix quartum impientem annum dispo-

(ISi) Qui in boc munere successerat Galfrido, de
quo dictuin , Hb. iii, c. 8.

(135) In Neustriam venit Hitgo in Sepltiagesima
, anoi if d9 » infra iib« v, e. 15, ilurus ad Uichardum

irgem.

(136) Forle el cancellarium, qui apud Surium tcn-

auimata coosilio prudcnti accedil pariter sccum as-
suinpta dclicli sui conscla et ministra, cubicuUria
prxnolala, ad episcopom, atque primum illi soli,
dcinde pluribus viris discretis (inter qitos el ilte, qni
haec scripsil (157), praesens fuii) reaiuni suum flcbi-
liter confilelur, el se proprium mariium perdidissr,
sc frntrem ejus circuinvonisse, illiim ad mortem, bunc
ad proscriptionem el exberedationem voce gcnie-

lavii llugonem de dlffcrenlta oscuterum inter soa et
S. Marliiii.

(157) Ex boc conjicio poenitenliam adultene acci-
disse anno li^, postquam Hitgo rediil ex Neustria
in Aiiglianu

Digitized by

Google

\m V«A. — LIB. w.

htinita protcstatur. Quae unlvcrsa Caiituaricnfti tne-
iropoliiatio (138), lunc temporis tolius regni jusli*
linrio, soHidtc per episcopum insinuanlnr, fratribus
qiioque et amicis alieni palrimomi, ut prosdicium
osi, iAsldiatorie obtenti, cunctis eliam primoribus
fere et l»atioitibus curi» Anf licanae.

NlltHoroinns yero sponsus piiell»'iBSonler iiosin
ciiffl snls c<»nsiHarits incumbit possesstoni nocenter
aitepi9&. Assemnl enim {iixta leges Atiglia; citjnsqne
sobolem dec^mi legltimam, quans nxoris marttus
ii>gltiine, qnoad viverel, lcgilimam liabuisset. Arce-
iiir itaqiie biijus pnetextn senlenlias bsres legiiimus
ab Higressu pos^essionis baereditariae. Ai interim,
oli reverentiam magis eplseopi quam propter evi-
detiiiam imiversis pene notiilcaiae rel, non slnebatiir
ronira curo iudiciaria diffinitio senl«ntialiier pro-
icrii. hefata aufem constantissimo jurls propugna-
tore in Nortbmannlam transfretante (139), inque
discessH su4> saeptns proieslante quia, si hanc miles
sibi, iii proponit, in conjiigoni acceperit, msllcam
profccio se noverit babere, nec de llla plurimum
gaudebit. Ilomines rursus £icinorosi conspiratione
facta diem parlibus statuunt, quo diflTinitum litigU
bujtt» cakiilum apud Londonium proferendum pro-
crastiiiationo rerooia edicunl. Igitur Adam de nova
villa (boc enim nomen eral viro, qni puellara duxe-
rat) stipatns propinquoram lurmis Londottlas fesUne
petens, node diein pnBcedentef qua judices sibl
lerram iilam promiseranl in soJidum adjudieandam
(cujus solumroodo e»temis obliiiebot eusiodiam) non
procul ab urbe hospitio snscipitur. Gujus dum hvh
lores et consUiarii de forma scntentiae dandse cnm
Jiiiiicibus in civitale aollieite deliberanl, ille in di-
versorio laitus el temulentus lecio excipitar, sed
sopori morlem socians subilo exstinguitiir (140),
.solusque ad tribunai juslioris judicis, factorum ro-
ccpiuras yicem, taro imparatus quam nil lale arlii-
tiaius exletnplo pralrabitur. Timendum aulem ne
forte cuHi impraperio ii>idein audierit ex senteiilia
disiricli /«dicis quod sacpiits tn w veridiei ifisiiis
sut pnecomis vertebalur. Cum enim incogtiitum sibi
ei pere{!;ri iium quondam nomen foreslarionun cre-
bniis Tir sanctus audirel, quereiis eliani oppresso-
rtiiii ab eia binc inde crelNresceniibiis , barbanc
iHiiicupatiouiallodcnsdtcere consuevii : i ftecle ho-
niiiies isti ct satis proprie nnncupanlur foresiarii.
Foris nainqite stabunl a Tegno Pei. i

Allas etiam quidam foreslarius episeopi maledi^
ciione relenta infra paueos dies, ex qno iradi meruil
Saianat in interilum carais (i Cor» v, 5), crudelis
inieriii senlenlia inortis. Nam a qnibusdam , quos

1<HI

A in foresta sua, qnan liervaWit, Invettos iiis^riemins
nioresuo traetarc disposull, ifa peremptus esl, in
brachiis ampntatis el a capiie aviilsis fostes qnidam
saiis exlgui (pro quibus ab eodem salis injunaii rbe-
rant, qui eum pei«inerant) inter cadaver trancaiiun
ct caput eisectum, nec non et aliamembra feraliter
cxcisa, ei liinc inde posita per loca iria relinqoeren-
tnr,'in slgnum videlicei et testimoninm nequitide,
quia in finitimos quosque tyranlcam rabiem con-
•sueverat exercere.

CAPUT V.
D0 quodam diaeono,^ qui mHi4em quimdam $uper
crimen regiw proditioms acriter inipetebal. — Kt
hoc capiiulum ituerilur magn<s Yita: cap, U ,
fi§. IV.
Diaconus quidam, nomine Richardus deWara,

^ militem qiiemdam vocabulo Rcginaldum de Argcn-
tcmi super crimine impetebal rcgiae proditionis,
Eral nterque de episcopatu Lincolniensi. Erat vcro
plurirais non incertnm falso Impeti militem a cle-
rico. His episcopus cognitls ,' diaconum per censu-
ram ecclesiastlcam nliitur a temeriuie sua cobi-
bera. Inhlbelprainde subinterminationeanatliematis,
ne in fora saeculari, praesertim ad judicluiu sangui-
nls, audealeam pertrahere diaconus. Al ilie, do
regio qui eum tuebatuf efatus favora, monita parl-
ter el mlnas poolificis contemnebal. Nam ei Can-
Inariensis ardiiepiscopus (141) (qtii et lunepQblicns
regnl jnsliiiariits habcbalur, cujus pralectionl eitm
rex Richardus impensins commendaverat) episcopo

^ Injonxisse diclHir; ne conira honorem regium com-
peUeret derieum a proseculione initae accusalionls
desistera. VehiAt Pelri imitator venus in hoc, si-
enl in simllibns saepe mandalis iHius, sul poUus of-
-flcii jnra quam liominis attenddjat verba. Nam, qula
magniis ilJe vir, ul ipse veraciter perhibera solebat,
niramqiie sibi gladium coiniuissum hal>ebai ( eral
nnmque, sicnt polestaie ordioarta melrapoiitanus,
et auctorilate aposiolica loiius Anglfae legatus (143} :
iia vice quoque regia siifier forenses Indices arbiler
sammus ) episoopus , quid , a quo idem loqfteretar
gladi»,pradenter el cauie discernerestudebat. Unde,
qiiotiescunque aliquid monebal aul jubebat quol
materiali potius quam giadio eongracrel spiriluali ,
non verabatur vir Oel dicera el quod a|>06tolorttm

J) summus pontificibus iegitur dixisse : Oporiet oba-
dire Deo.magis quam hom!nibu9 (Acl* v, 29). f

Quamobrem clericum rebeliem cl disciplinoe con-
lumaciter resistentem ecdesiasiicae , poniificali non
distuUl rigore pereellera. SSuspendii ilaqiu! ab ofil-
<\o el beneOcio noleRteni jugo subdi canonico. Qui,
ad legaiom perveniens, per eumdefactoa sii^n-

(13
alibi.

158) Huberto , de quo ileruiu cap. sequcpli ct

(139) Anno 1200 , cum Joanne Rege ex causa ,
lib. V. c. 19, indicaiida.

(UO) hitra illud leuipus, quoHugo in Nortbman-
iiia et in Gallia morabaiur.

<UI) Huberlus. iu arcliiepiscopum electus anno
iiy3 , objff aimo 1205. Ita Wbart. , p. 1, pag. lii ,

AngK Sac.

(142) hte Httberlus ( inquit Rndutpbus de Diccfo
apud Wharu p. 2 Angl. Sacr. p. 695),ff anno Ootnini
1195 , pienitudinem potestatis in officio legattonis
favorc omniuin cardinaliuiu assecutiis est ab eoilcm
CoDleslino, lam in arcbiepiscopalu Eboraccnsi quawt.
proprlo. t

Digitized by

Google

i«l5 S. HtGOMS EPiSG. LINCOLN. ORD. GARTH/ JOfS

siMeobthraH telaxari* Hinc lamore plenus, ad epi- A jntsioiii meop, el siiseipe in paeis oscalo eam De^

scopiim aecedenSy sub praesentia mnltonim oplima-
lum regniy tam procerum TideJicei quam eplscoporum,
minari e«pU|prandla. Jactabat yero se a iuriedictimie
Lincokiienais eplsoopt taliter jara aucloriute le^ti
exemptom,. ^od da castero Dulkiieniis omitierel
propter iUmn» qiiin et domiob regi omnem fldelita-
tero exbiiieretf eiqne jo&titiam de snis obtinere pro-
Aiioribua decerlaret. Insultans quoqne episcopo»
asserebat se reiaxainm a suspensione qna ipeomy
ut dicebat, minus licilo decrevisset ponire.

Ad Iwc ttle non enervis nsTicute Petri gubema-
lor sno more» ut semper, illato terrore constaniior,
nt cle qnodam sancto legitur qui in diebus suis non
extimuit prlncipem , ita cunctis audieniibus inflt :

benediciione maritum tnuia. Alioqirin reTera de
caelero npn parcam tibl ^ nec pemicioeis eonsiUariis
tuis. » iussitque Timm ^os in osculo sanetosttso-
pere eam. Quod dum llle implere TcUet, iofeitx ilU
Impodentlssime exspult in faciem ejos, cum prope
esset altare, pnesensqoe eom ploribos Tiris rere-
fentissimia adesset Untoa sacerdos, et turba fide-
Uum mulia, in ipea ecelesia pariter eonstltota. Tqdc
uoiYersis ob UiOam coBtnmeKam Tiro Hbtaoi rehe-
menter embescentibas , episcefras Toce terrilNH
ait : c Quia nokiisU, inqoil, benedictiooem, sed
maledictionem dilexistl, ecee apprebeDdel te nale-
dictio. Moxqoe excommunicaTit eam. Qnx in pro-
pria contomacller abscedens, post diea pancossilN

c liicassum saiie, inquJt, super hujusmodi relasatione B ad indocias utilins secnm deliberandi cttslesU pte-

tibi blandiris. Nani excommunicandum te in conti-
oeiui noTcris, si jiiri parere super excessibns tois
ulteriusdetrecUTeris. > Qoid muita?Uiocontumaciter
obstrepente ei Unqoam ore regio minas furiosas
intonanU, episcopus eum innodarc nec limuit nec
distullt solemni anatbemate. Qul legatum adiens
queritur de episcopo quod in ejus prsjudicium re-
gisque dispendium adeo» ut allegabat» proterTe eum
oxcomniunicasseL A quo tandem litloras impetra»
Til ad episcopum, quaUnus pro absoluto haberel
eom, uipotea seabs^utom. €ui episcopus» Uli
perlecto mandato, ita dixit : c Si centies te Dominos
arpliiepjscopus absolTcndum duxerit, centles ant
etiam sxpius te scias a nobis excommunicandum!,
quandiu te Tidebimuii in praesomptioals tuse amen-
tia irreTocabiliter induratom. To Tideris quanti
balieas seotenllam iioslram; uos enim banc omni-
modis ratam Imberous et flrmam. i Sic ille absce-
dens , jamque metu Untae iilius eonsUnti» aliquan-
uibiin corde fractior» pollicetur deUberaturum se
utruni, juxta quod exigebatur siiper parendo juri,
coram episcopo Teliet caTere. Qui cito post baec a
quodam soo puera letbaliter sccori percussus in ca-
l^ito».prob dolor! prius exbalaTit animam quam er-
soris sui losinuaTit pceoltentianu Uno enim ictu
exccrebraius et repeou exstioctus est.

CAPUT VL
^ adoUteentula (kcomm^ qum^ priore sponso con-

taie concessos, com magis induraretur cor ejm et
niillaterius resipisceret, pnsrocata ab hostc maiigno,
delicias refiente illiciUs et caducas Um perpeisis
qnam juslis commuUTit suppllciis. >

CAPUT VII.

Deelirico EborattnM dicuesks^ qui super eeclem

dimUienda^ de qua conlra eum a beato Bingone

' auctorilaie detetiata ferebatur sententh, parere

noluit judieatis* — Et est adkue eapitutum koe

sub eodeni capituto sexto in magna Vtu.

Kldom cierieo cuidam Eboracensia dicecesis, no-
mineWillelmo, suam, qua injusio eura spoliaTerai
qooramdam Tjolentia , restituendam eectesiam an-
•torilate Hago decrcTeral apostolica. Quem pars
^ adTevsa dlutiiis ab ingresso possessionis sibi at^iidV
eatas mano repellebat armata. Iftles namque, illitis
TiikB dominos, in qiia siu erat ecclesia KUgiosa,
fratrero sonin in canidein ingressum per intnisio-
■em armls tiiebamr, Tirilms nileno illiciie occupa-
tam Tindicare illl possessionem. FOTebant qnoque
partem itilriisoris Um ecclesiastici quam et mnn-
dnni jttdices et optiinates iliius regionis. Tandem
Wiilelmiis nimiis jani laboribos confectus , sainpti-
biis qnoqiie coriae Romanae sufiragium ia piopria
iinplorat persona, plorimoruni etiam bine indeauxi*
lia perTigili, sed parum utiJi, requirii inslantia. Pe-
nilus exbausttts totus cooTeratur ad unicum oppres-
sorum refugium, et ad inTictoro Juris patronam,
cjos quoqoe flebilibns Tocibus inierpellat subsidi.^m.

lempto, de facto alteri conjugatajt super hoccon^ ^ Indignatus quoquo booos Elixatquo Elisau in t^Io

victa^ parere contempnit bealo Hngoni. — El est
hoc simititer capilulum in maena Vitn sub eapituh
sexto.

Adoloscciitala qaaklam Osoniensis« cojusdam buv-
Senais. fiUa, convicaneo cuidam juTeni legitimeniipta,
alterius JuTcnis amore itmplios succensa, priore con-
Umpto spoiiso^ illi de faclo est conjugau,Quaesnper
impetiU a priore atque conTicta monebatur diligon-
lissiroe ab episcopo, qiiatenus primo se redderet nia-
rito., tpsa Toro dissuasa a maire , qua^ in cousilio
■equam alterom se fili:B suae exhibebal Herodiadem,
tnto so moritnram qnani ei nuptaram procaciter
Clnniitabqt. Tunc Tir Domini ,^ apprehcnsa Qiusdein
sponsi illius dextera, miscens terroribos qiioque
bUodimcoU : c Fiiia, inquil, mea si Tis esse, obaudi

mmalator, aoctoriute fullus apostolica, introsor^
pnenominatum et ipsioscomplices dorae maledic^o-
nis ferit sententia.

Nec paulo lardios in saerilegea desaerife ccBpft
uhio divina. Nam, ut Tiris plerisqne religiosis rele-
renlibus iiobis innoluit, alii ex liis in aineDtiam Tcrsi
sniit, alii repcntina morte miserabiriter praeventi' in-
terierunt, aliisex caTis orblbus oculi cum iinmensis
cruciaiibus excidernnt. Sic iiaque Tirtus abseniis
pneseniem ad nocondum innoxio perdomHit super-
bonim aiidaciam, sic l^itimo possessori resiiiuta
est defensa bonorum possessio, sicdenique aihleta
fortis iioslrisque temporibus ambidexter probatlsst-
mus, ulraqiie maiiu pngnare et utraquc pro dextera

Digitized by

Google

1017 VITA. -

tiii doctns, bo8 percullebtt el interflciebat , ilios
fciiebat et Yivere faciebat, cadebantque ab eo a
■lexiris et a sinistris. Citius enim quisque in mor-
tem cecidit qut dexter» ipsius icturo exeepit. Aut
euim corrigebatur, et Deo Ticlurus peccato morie-
batur, aut corde induralos et incorrectus exiiio tra-
debatur*

CAPUT VIII.

QuatUer a rege fHehardo redemii pattii iervilutem^
et quam iiberalUer contribuH elemt diieeesii $tLW
ad iUam redemptionem^ et quod eliam panam ve*
cuniariam recipi prohibuit pro delicti$^ — Et hoe
est capitulum in magna Vita tub cap, 7.

ScntiensTero cmentus gcneris bumani inimicus
in sui graye dispendium viri ubique vicloriosissimi
vircs prsevalere , a castris eorum quos cjns lueba-
tnr prapsenlia, eum arle callida nititur amovcre,
quaienus jsaliem, elongalo a certaminis loco in-
supcrabili toiius aciei prolectore, in reliquo licen-
liiis gnssareiur agmine. Sciens namque serpens
Tinilenlus virum Dei libertatem Ecclesise impensius
zelare (qui nec subjcctis sibi Ecclesiis pecuniarias
ullatenus exactiones imponeret, nec quibusque po-
lestatibus tale quid a sua exigeittibus Ecclesia ulla
ratione acquiesceret) in lalem eom perplexitatem
eonator inducere, ex qua pneler aliquid saltem in-
eonveniens haod facile ipse quivisset erumpere.

Armalus Igitur astu inveieralx malitiae perversas
qaoromdam faroiliariter subdilornm sibi instigat
mentes, per qnos regis aninios cuntra «piscopuro
ad novas et inopinaias qnerelas e^ciiaret. Suggeri-
tor per eos regi ingenlis cujusdam debiti, quod ei
annualim solvere tenebalMr, Lincolnienscm episco-
piim esse detentorem, unde et reus in ejus, nt vulgo
dicilur, misericordiam incidisset, et ad summaiH*
aeris plurimi fisco ex diutina reientione refUnden-
dam addici potuisset. Nam Lincolniensis qoidam olim
antisies» dictos Alexander, qui tertius (U5) Hugo-
nem pnecesserat, pallium cenfum argenti marcis
«ppretiatom regi^ suo tempore imperanti, aliqnot in
prjetermissis annis dedisse ferebatur. Cujus succes-
sor, vocabolo Robertus (144), idem afiquoties egisse
dlcebator. Hinc calumnia in Hngonem devoluta.
Non eniro solum hoc, quod eum poniiGcatus sui
lempore qootannis debuisse praestare memorabant,
anxie ab eodem repetunt, sed etiam pro injuriosa
regii moneris subiractione Ipsum ad regis nutum
satisfactioni esse obnoxiom satis invidiose decer-
noni. Nec tantom personam episcopi, imo et Eccle-
•iaro (cojus ille et oiiera subiisset, et emoiumenta

. LIB. IV. 1^18

A percipcret) pro tompore Vi^aliberi fl4S) snl deccs*
soris (qui nec ipse paHiom regi debitum aliqnando
dedisset) et detentionis ream, et redditionis debitri-
cem esse perhibebant. Conventns super talibus ab
ipso toYic rege Richardo episcopos, vix tandem, ini-
mico (146) adversante sibi, ot fercbalur, roaxlme
archiepiseopo saepius memorato, pro tribus millibus
marcarom tam a repetitione sobtracti muneris
quam et at> ejosdem in poslerom eollatione, et se et
8006 ertpolt soccessores, soamqoe perpetois tem-
porlbos a praKCntationis iUioa onere absolvit Eccle-
siam. Nihil enlm indignlns, nihil slbi intolerabilios
fore aBstlmabat quam liegls aeterni sponsam, aui sc-
Ipsoro, lliiiis pro temporc eoslodem, mortali homini
eeoaoalem cmistilaere» ct qoodaromodo vesiigaletn
B exbibere (147).

Sed unde viro liberalissimo haec lanta provenirct
pecunia, qui omnes semper annuos rcddiius, ve:
qiioscunque proventus ad impendia niisericordiae,
et in sumptus juslae nccessitalis effundere soliius
erat, cui nunqiiam ultra praesentis anni spatium
quidquam pecuniae erat rcsiduum, quippe cum et
mutuum aes frequenter sumercl alienum? ubi inve-
nlret qui regi persolvcrct tot millia taleiitorum?
Erai quidcm paratum nd manus consilinm, si, qnod
proprils deerat crumenis, a subjectorum vcllt^t ex-
torqnere locellls. Sed, qul non modo pecuniam, iino
et propriam pro sibi commissorum indemniiate in
toiis semper habuit animam ponere, qtiaKtcr eis
soam exlorqneret siibstantiam ? vel, qui suam a

^ prsebitione ignoblli eximere satagebat Ec.lcsiam,
quoroodo Ecciesias oneraret aliorumr, ui sctpsiim
relevaret, et pro sua libcrtate jtigum altts iniponerct
scrvitulis?

Jam itaque vlro Dei vidcbatur unicum siipcresse
remedium, quod et sibl salis erat votivum, ut ipse
scillcet ad soam interim secedens Withamiam (148),
Ibiqoe solitarie degens, proventus oniversos to!ius
episcopatus ad sumniam hujiis debiti persolvendam
convertl ordinaret. Gaodebat toto animo et exsulta-
bat quia, non modo jostam et honestam, iino et
necessariam, potabat se invenisse occasionem, ut
a mundanls tomoltibos aliquandiu secederet, ac
secretis coelestibos eo soavius quo liberius iuhrcre-

0 ret. Verom, ut hoc soom propositum notitiae suo-
ruro intiroavit dericorum, obnili velieiiientius uni-
versi coeperont, IntolerabHcm sibi prorsus illins re-
motionem lantain proiestantes , sed et religiosa;
personac innumerge ne id Aerel quod disponcbat

(145) Non mimeratur Gairridus ant Gaufridus ,
qui siiie consecrntione et sine paltio aliquol annis
cpiscopatuin tenuit, et landcm resignavit.

(144) Hujus iiominis II, qui primus Alexandro
successit.

(145) Qul secondos Alexandri fuit successor , et
cui lertius nosier successit Hugo.

(146) Idest , Huberto. Ubi nota , Daronium, ad
aniium 1189 , qiiaedam retulisseex Surio , velul sub
priniordiis regni Richardi regis facta , qua; priinum
aiino 1197 contigisse, ex buius Vilas lib. v^c. 7|^

Consiat. Cnde ct Baronttis in indice lil. B., erronec
de Balduiiio scribit : c Accusat S. Ilugonein Liocol.
cpiscopuin apiid Ricbarduin novum regem Angliic.)

(UfyDepallio cjusqtie rcdcmptioiie legator Gi-
raldus Cambrcnsis apud Whart.,part. ii, Angl. Sacr.»
pag. 419.

(148) Semel aut bls annue Withamiam sccessisse
Hugonein, infra c. !0,asscriiur. Nuncut omis paiUi
rcdimeret sine aliorum sumptibus,iUuc scccdcre C(h

Digitized by

Googlc

f9t9 S. nUGONIIJ EMSG. LINCOLN. ORD. CARTI1. m

.i»Af[iioperedis8naitcbaiil.DeiiiqueUitiversi»di«cesi8 A devorabit UberMCHid eomm , q»i lOQuera iiiKMer
suas et eecie8tasticis personis in eonimttni placiiU aocipiunt {M xt, 54). i

ad exenipiiQnem matricis sii£ Ccclesi» pceaniani de
s is eupiis conferre aniino lilyenii. Unauimiter quo-
qiie, ut paitif^Hi et defetisorem pturo aique fortlasi-
muni, obnltius ipsum efllfigitabant episcopuni» ne
liiijusmodi rei gratia suam ab ei^ aiiquatenns pra^
seiiiiam absentaret. Ita mnliam, licet invltus, eico-
actus iilioram saomm petitionibns aeqoievit, %nm
volontatis desiderio prxponeiis piHm gemiraliutis
docrciam. Sais vero districiiits iiihibuil offieialibiis»
iie a quovis bominum qiiidquid aoiplius exigereprs-
sumerenf, quam qaod ▼oianlate sponUnea quiUbet
olnulisset ; de proprio aotem peculio . qaantom fa»
culids admiiteret, dari prxcepit. Sicque prOTlneia-

ICconlrario iUiB freqaenter asaerentUras phis lcr-
rere improboa peeani» damnum qiiam exeonmani-
catiouls probramy aat eorporalium pamaruin sQli.
Gtioiiem illis indicendaram, i|leedirer80 asserei»»!
id stt« negligenli» ascribendum, qni remissiiisK
halierent in corripiendls lllis qui peccassent, et di-
strtetius coercendist nee eos Um stndioseobsensre,
ot iHI iiijuneUm explerent satisfactionem, qasniob*
scrTarcnt at slbi pollicitam enumcrent pecunix
kixaiimiem. lllis inlerdum pro se allegare siudeDti-
bus ac diceniibus beaiissinwiii arcbiepiscopom ei
martyrcm Thomam hiyusmodi a ddioqueaiibus
sumpsissemttletaSyille.eoiiresiim respomlebal: tCre-

les polius Ecclesiiis, qttam earum matrem Eedeslam ^ tiite niibi, non idcirco sanclus. fuii. Alia emio vir-

Liucolniensem, a lurpi siniul et gravi diu inolltasser-
vitiitis jugo semel eripiendo» perpetuae restiiuit liber«>
Uii. Nam ciira cnjusque gravainen a clericis modo
setui I percepit eorum , ot sic dicatur, redemptor ct
nianuinissor boe qiiod, imo amplios, nou sino moi-
lorum gravauiine exturquere solilus erat uterqiio
propineinoraius hujus tribuli invenlor ac rcdditor,
paUiaU-scUicet» sub pnetexla regalis pallii» anibi-
tione iioiuifieali. Quod umen ex nobis dieere noa
audemus, sed boc dicimus ex sentenlia piarimoram,
qm sxpius ex uli divitam colludio egestaii sux ge*
mebant iliudi. Nam et ipse rex edoctos, ut credeba-
tNr , a quibusdam lac suarum ovium usque ad

lutum roeriu sanctum exhibueriiai, et alio liuilo
meraitpalmam reportare mariyrii. •
CAPUT IX.

Qualiler jnt advoMim abbaUw de F.^ncsham coutrn
regem Richardim Wud sibi viudicanlem, per iW/- '
giiionem gofemnem eviceril, — El esl koe cajpkMum
in magna Viin cap. 8.

Ciiiii auiem» ab adveutu Noribmaniionim hi Kn*
gliatn, bel ico sibi )are sabaeum per amios cen-
tum (U9)9 et eo amplius, Ecclesia Liiieuhiieiisis
coiitinue et inconeusse usqoe ad id temporis pairo*
natum gesserit Eyneshamensis eoenobii (450), hanc
ei digiilutem subripere maligni quidam pertinaciier
8uiit aggressi. Deatos sane pontifex Itcniigias (I5t)

exprcssionem buiyri id)enier ac frequenier emulgen. (quem in brevi poat triumpbalam insulam gtoriusum

tibus, hoc episcopo potius quam sibi profuturum
diierat, si roore praedeeessorum suorum mulu su-
merel a suis ciericis» unde vix pauca daret pro paiiio,
appendendo suis bOfncris.

At vefus et boniis pastor, quantum oves sibi ere-
ditas diligebat» Uuiuro iminunilatem iilaram zela-
ba». Ouanium vero ad se periiiicbat, siciit ouinem
aviiriiiam sedulo fugiebat, iu el oceasionem avari-
lix sommis, ubi posset, nisibus Jugiter eTeiiebat*
Uiide mulum pecuoiariam a quibuscunque (kliii<'
queniibus Um arebidiacouos suos qiiam eorum
ofilcialesac decanoo exigere prohibebat» nimirum
verens ne pro muneribus aliquem aui opprimereni
Insoiiiein, aut in suis eseessibus sontem foverent.

habuit caihedralis ecclcsia LincoiHiensiuni fiuidaio*
rem) (153) vasutam, fugaiis hostili luetu frairibus»
abbatiam reformavit prxnoUtam. (juain sibi aiicto-
riuie regia inclytus iriumpbatoi Willelmiis iu coih
firmasse dieebalur in propriam , ut pncier ipsuni
eplscopum ejusqiie suecessores nulU in eam findi*
eare aihl prsesumerei ecclesiastiea seu laicaiis pcr-
Bona quamcunque dominationem.

Accidit aulem ut aono praesulatus beati llugouis
deeimo (153) yenopandus caenohii hujus reotor ct
abbas migrarel ad Dmninumy nomiae Godefri-
dtts (ISi), qui a diebus Stephani (155) regis usqtie
ad lcmpora regni- penultkna Eicfaardi (156), filii
Ueurici regis» annis eirciti$r qiiadraginU quaiuor

juxia illud aoiiqui legislatoris : • Munera excfle- 0 |oco eldem noseiior prefujsse (157), Quo episcopiis
catit oculos sainetUum , et subvertunl verba Juslo*
ram {Exad. xxiii » i). • Itemque iUud Scripturie
alteriua erebro sqIs ofieialibus ingerebai : c IgRis

(U9) Abanno 1066, qiio Iriumpbaior Willelmus
(<!e quo mox) eNorihmannia in Angliam iransfre-
laiiiio, in die MaUlis Domini Lundoni» coronaiur in
icgcin Anglia^, Ita Pagius in Grii., p. 228.

(1^0) Giratdus Cainbrcnsis parl. ii, Angliac sacrac,
pug. 417. c Monaclios qiiooue , Inquit , Roberins
UloeUi de Slowa usque ad Egnesbam» elc., provide
trnnsposiiii , baculique pasioratis donaiioneui sibi ct
sitccossoribus suis resenravit. p

(151) Abanno 1067, circa inltia regni prgefaii
Wilolmi a Lanfranco Cauiuariensl in episropum
<onsccralus,obiil anno 1003, in dic Asccnsioni* l)o-
inini.

audito, roisjt juxta morom ainiquuiu ex suis cleri-
eum unum , qu) abbali» eosiodiam in roaaus suas
reciperet, a^ reruiD moBasurii mm cum frainiin

(152) Ideo sic dictum , quia Dorkecestra scdcm
transiuiit Lincolniam.

(155) Qni eratannus Ghrisli lld5, aut 1196, ob
dumnm, qtio aniio llugo sii facius episcopus.

(154) NuIIus in seric abbauim Eveshamensiuni snb
boc iempore occtirrii Godefridus ; unde Uquei huuc
Eyneshamenscra fuisse abbatcm«

(155| Obiit Slepbanus rex Anglia anno 1154.

(156) Error viifeiur admissus » aut scusus csi ob-
scurior.

(157) Praeesse igiiur coepitaute moricm regisSie-
pbani uno^^ul alicro anno.

Digitized by

Google

m\

VITA. — LIB. lY.

10»

(liligeniia solIioiludiDem gererel, qoousqae abbaiis A simecoiara ipsum rcgem, quamelcoiura j^rosque

)j).siiiucndi canonica cleclio celebrari poluisset. C»-
lerum lam vacantis abbaiiae custodiam» quam sulv-
siUuendi abbatis debitam facultatem^ qui regiis in
Aiiglia praeerant negoiiis, episcopo nitcbantur au-
ferre(158}. Nam rex ea tempeslaie iu transmaiiiiis
confligcbat cuui Francoruin rege (159).

Complures itaque virl prudeutes, e( episcopum
sincere diligenles, persuadere ei conati sunl iie, ul
dici solety contra ictum fluminis bracbia» ob adver-
santium muUitudinem atqiie potentiam iuterim
niinus valida, inaniter fatigando eisererel. Asser<t-
bant namque regis genitorem Henricum gencrall
consiiluiione decrevisse ut universae regni sui abbatio)
in sua manerent dooaiione. Ncc fore exlstlmabaut
de faciliy ut conlra patris decretum fiiius» eo, ut B

sub dolos clam adversantes sibl, cis citraqne mare
decerlans, tandem favente Domlno celebri potitar
triumpho. Recognito namqtie per sacramentum vih
ginti quatuor Rde dignorumt clericorum pariler et
laicorum» quid jurls prsedecessores sui in illo ha»
bnlsseal cttoobiOy tesiimoniOy adjudicalnr el ojusdcm
palronatusinregiscttria. Hincrestitiiitur ei abbaii»*
vacantls custodia, praeficiendlque abbatis jnrisdiciio
plena et absolota (161). Post quae ad eam in propria
accedens persona per dies octo mansit in e;i cum
fratribus loci lanquam benignus pater cum filiis clin-
rissimiSy ingrediens et egrediens, cum eis io com-
munl refeclorio pariter convescens, eosque vino ju-
cuiidiiatis et dapibus suae largitatis copiose reficiens.
Tractabatur ioterea jnssu ejus In cooveoiu super

videhalur, iu muliis pcrtinacior, gaudcreeum sineret
|M-ivilegio, avitis licet temporibus oblcnto. Deuique
ncgotiam hoc laboris plcnum, modice frucluosuM»
niultimodis damnosum, nollatenus monebant atieo-
landum. Mctienduni cum labore eti^m iaboris fru-
ctum suggerebant» nec maxima aiebant subeunda re-
riiin innumerabilium dispeiidia» qii» jam cilius
prxviderent ex hac conlroversla sib| suisque eroer-
sura, ubiy quod intendcbat, assequendi spes esset
ferc nuUa, forle eiiam assecuil uiilitas parva.

Talia suggerentibus vir singularis conQdeoti»
niirxque discretioiiis confestim respondit : c Absiti
inquienSy ut mortalium quispiam tale decretum
slaiuere prassumat, unde Deo uostro ei beaiissimae
reginae coeli quod suum esl auferre praevaleat! Hu-
jusniodl Icges, etsi justa: essent, futnris duntaxaft
nogotiis (i>rmam darent, oon etiam convellerent
sfaluta priorum. Quis vcro praedecessorum rocorum
luli subscripsit decretOy qiio solo posset juri non
immerito pra^scribi eatenus ab eisdem posscssio?
Alisit eniHB ut personse cujuscunque laicalis sla*
luium ecclosiasticae libertatis privilegium infringai !
Mihi vero non c6ntingat ut qualiscunque timore
poiestatis, seu quantaecunque formidine difOcultatis,
jus Ecclesiae mea^, quantum in me est, sinain de-
porirc! Cum enim sil satis pudendum a migoribus
.'\ctiuisitas et ab antiquis dcfensas non eiiam augere
dignitales sanclae Ecclesiae atque liberiates, qiiam
est probrosum , si ex inerlia ignavi aiquo inutilis p
recioris a suae integriialis statu decidantt quae pcr
strcnuuin dispensatorem augmcntarl ac melius pro-
vchi debebaiit! i

Talia prosequens, continuis duobus scmi anuis
(IGO) iiec fiumptibus nec proprio sudori parcens«
tuiii pro expedienda iibcrtate canonici staius praef.ul
nionasterll, tuni pro tiienda dignilale sua, iiivictis*

(i58) Jure quo bacoH pastoralis dooatioiiem no-:
bortiis de Bloeth sibl et successoribus suis rescrva*
vit , haucl ciiibie a Komigio olini obtentam.

(159) Richardus rex anuis singulis ab anno f 195,.
usque ad obilum suum cum rege Francorum in trans-
niarinis conflliii, pace, nunc facta, nunc rupta.

(160) Dilata proindc fuit iiovi abbalis clcciio ad
nuuus ultra annum.

electione fulurl abbatis* Explela vero hebdomada
ona, accitis abbatibus viclnls aliisque religiosis viris,
praesentatur e|ilscopo monachomm electio, ac so-
lemniter coofirmatur ab eodem* Quibus rlie gestis,
pastor egreglug Lincolniam proficiscilur, Iblque in
catbedrall ecclesia electos Eyoeshelmensis cuiit
favore atque Ixtllla cunctorum, beoedictione cjus
sacra io abbatem hooorifice promovetur. Instru*
cloque solemni convivlo tam clerlcis quam abbati et
monacbis sols, discumbebat otrlusque coliortis In-
clyttts dux In medio eorom, mirum in modum gau-
dens et exsultaos io Domioo, eo quod lostar pastorra
tuunroe bool allas oves adduxlsset, quae essent ex
oviii alio, ui efficerentor de castero unos grex, ist;c
et illae oves, et esset otrisqiie uous paator, qui sic
nuiloo sibi Ecciesiam confoederasset et abbatiafu,
lit forei perpetim olraque uimm. Dedit qooque
abbati novo virgam pastoralem ai^enlo et cbore
pukhre vermlculatam com seypho ingentl atquo
iiisigni. Locum etiaro ipsius regimiiii comniissum
pluribus ampliavit beoeficiis, et dooariis decoravit,
ac pateroo semper aifectu tam Ipsum abbalein qiiam
gregem ei subditum fovit et dilexit.

CAPUTX.

Quod annh $ingulh fere Wiihamiam declinaverU, uH

cornutam faciem gerere Mebam. Et qualiier hb^

cttlaribus ibidem prtedicando de iribui epecialiler

eoi inslruere nilebatur^ tciUcet de cordie charitate,

veritale oHe et corporis castitate^ et quam ttricl^

servare apud se nilebatur veritatetn. — Ei hoc ca--

pilttlum est in magna Vita sub capite 9.

Ad suam vero Witbamiaro siagttlis properoodom

aonis semel aut bis secedere vir saoctos coosuevcrai.

Manebat ibi aiiorum oiore lii cella soiitaria, qiiaa

seiiiper ei absqoe habitatore vacua aervabator, lo

qtta meditabaiur, et orabat, reficieliatur cibo, ei

(i6i) Gonfirmat reiata Giraldns Cambrensis iii
Aflgliae suae part. ii^ pag. 419, his veriiis : c Item
roooasterium de Egoesham olim perditum iri regiia
potestate paratum viriltter (llugo) retinuH, baculn
que pastoralis dooatioiiem suinptuosis lalioribus sed
eflicacibus ct fructuosis ad Ecclesiam Liocoioiciisem
rcvocavit. i

Digitized by

Google

1035 S. IIUGONIS EPISC. MNCOLN. ORD. CAUTII.

Bomnuro capiebat. Inde ad publiciim qtiandoque, nl \ CAPUT XI.

m

saUitarei adventanles, sibique loqul cupienles, pro
grediens, coeleslibus radiis *quo<lammodo ex con-
sortio sermonis Domini cornuiam gcrere diligeiitcr
iutuenlibus videbaiur faciem, qtiam viva cujusdain
leporSs comitaie (oiiusque dulcediuis suaviiale pnl-
liabat, ac colioqucntibus sibi froniem coiitemper .-
bat.

Laicis quidem atque sxcularibus angelicae illius
viuf siaUim collaudantibus, et de suae mnndan»
viix' impedimentis conquerenlibus (quos tamen ncc
velte, nec posse sciret ad pcrftctiora inslituta vi-
vendi transire) biijiisuiodi protercbat inslructionem :
• An solum, inquit, monachi, sivc eremitae tantuin»
inodo aiqne solilarii consequentur regnum Dei 7

Qualiier Whhamiam venien* nilorem habnerit imU'

luiti, colore rubicnndo iuperfuium^ ad primum lod

conipectum inefabiii ^uadam epirUualii gaudii ;>.

cundiiate $enlien$ u perfundi : et qualit erat coih

versalionit^ dum morabatur ibidem. — Etett hoc

Cftpitulum in magna Vila eapul dedmum.

Ne cni vero minus crediiiile videatnr hoc, qood

dc epiriiuali quadam vultas ipsius claritate In eo r«-

Iiicente, cum egrederetor a cella sua, ot snpra teii-

giiiius, aliud quoddam salls de eo suis familiaribiis

notuin, et a multia saepenumero non absque stiipore

ct admlratione notatum veracissime, hoic narratioai

dtixiinus breviter inserendum. Quotiescanqne eoim

a longinqiiis partibos ad iliam sibl diieclam tendebai

soliiudinem, mox, ul a remotis finitimam ijos in-

Denique cum unumquemque judicabit Dominus, ne- B grediebaiur regionem, nilor quidam inaolitos, cotorc

dccenler rubiciindo superfusuSy genas ei cum facie
tota rimul vestire consuevit. Ipse qooquc intima cor-
dis sui ad primuro illius conspectom et inef&ibili
quadam jucunditate spirilualis gaiidii sentiebat per-
fundi, quod suis quoque familiaribus saepissime fa-
(cbatnr. Quo jam consistente apud Withamiaffl,
tanf am in eo omnium sensuum innovationem saperna
eiliciebat gratia ut subito intus et simul extra reno-
vari videretur, sicut aquilx juveiitus sna.
' Deposito qnidem exterius pallio, quo utebatur io
publlco (quod ex integro erat vel subnifo panno,
candidis agnarum pellibus forrato [/*. foderalo] ) pet-
les induebat arieiinas, nullo paniii tegmine cooper-
tas. Cilicio, ut sopra tegebalur, ad nudnm ; boic

qnaqiiam id expostulabit quod ercmila quisque non
fuerii ant roonarhus, sed polius reprobo cniqiie ex-
probrabiuir quod niinitne exsiiteril veracilcr Chri-
siianus. Nam Iria qusodain a quolibet sunt exigenda
Christlano, ex quibus si vcl unum illi, cum judica-
bilur, derueril, nomen illi Christianum non valebit
prodesse. Nocebit nomcn potius sine re, quia dam-
nabillor est faisitas in veritatis professore. Exigitur
atiiem ut virtus et verilas habealnr boni nominis
liiijiis, qiiatenus indesinenter teneatur charilas in
corde, veritas in ore, caslilas quoqne in corpore non
fullaciter Clirisiiani (162). » Inler plnra, qua de hit
iribut in terie magnos vita: prolixiut interuntur, nO'
tnbife ett verbum, quod de cattitate et Dei dlleciiotte

mulieribut pradicando dixitte referinr, Ha inquient : ^ lunicam in medio aoperinducto velabal pellicco.

I Satis a sexu feminco Deus omnipolens diligi pro-
meruil, quia nasci de femina non rcfngil. MagniA-
cnin qtibque ac vcre dignum cx hoc omnibus fe-
niiiiis privilcgium contulil. Nam cnm viro conces*
8urn non sil, quod sil, vel dicetur Paler Dei, hoc
inincn pnpsiilum cst mulieri, ul sit Dei pareiis. i

J:un vero tanlam in ore vcrilatem habebat, ut
iiuiiiis scrmo ab ejus cxiret labiis cui senlirct alt*
quid inesse falsitatis. Nam et cautela viiandi cujus-
cuiique falsi, cum refcrebat qui.dpiam, seu recense-
bat, qux egisset vel audiissei, aliquo temperamenlo
semper utebatur, in his etiam quse indubitanter
verissirna essc noveral, ut diceret : c Sic'[/'. sicut] no-

Lectisternia ejus baec tantum eranl, sagom, cervical
et pelles. Mane cum roanus de more ablueret, ut
mlnistro nullo, ita nuUo ulebalur manutergio. Mis-
sam devotlssime duobus contentus ministris, sacri-
8(a scilicet loci, et capeilano soo, quotidie celebra-
bat (165). Annuio pontificali excepto, in rellquis
sacerdotalibos indnmcntis a consuetudine Cartliu-
siensium in nullo peiiitus diflerebat. Uiebatur enim
atba et amictu, siola, favone alque planeta, planis et
candidis, nec ornatis serico, nec aurifrislo seu gem-
mis. Diebus Dominicls post coenam cum cseteris
monacliis ad ostium refectorii cum silenlio et gra-
vitate procedebat, ubi panis singuiis ad totius bebdo-

bisoccurrilmodo, iautaliquidalludinhiincmodnm, o madae victum (1((4) a fratre inlerius consistente

qno temeriialcm asseriioiiis falsac funditusdeclinaret.
Nec minori qtioqiie observantia verllatis, sigilii sui
revcrcnliam tuebatur, nihil unquam non vcrum in
litteris, eo signandis, contineri permittens. Ubi
ndco scrupulosus fuit, qnod Juxla tritam scribendi
formnlam, cum cilatorias alicui ederet, in els nul-
htenus poni sineret» clffmmfmtts *no$ te aliquando
^tatte > ne forte, quod in 8ua non erat memoria,
in ea esse 8oa mentireiur chartoki.

(l62)Subducta non aucloris,6cdahhrcvialorissunt
verl)a, quaedain ob prolixitatein oniittentis.

(165) Ergo jam quoiidiana cclebmbatur mtssa ,
sallcm cotiventualis ci publica , qualein et olim siib
Cui^fonis V, lempore celcbratam fuisse quolidie cou-

praebcbatur. Saepe tamen de licentia prioris ex co-
phino, sive ex arca, qoa missa: condebaDlor a
fratrum cellis seu a refeciorlo colleciae, erostolas
duriores, et minutias fragmentonim prae ariditaie
jani torridas propriis manibus coltigebat, non, quod
ei suns panis non sufficeret, sed superaiiundaret, sed
hacc dicebat fragmenia sjbi sapidiora qiiam soliduro
panem videri. Reveni giiiilett benedicitonlbos con-
dita jusiorum gratius sano ejus palato sapiebant.

stal, licel privatse rarius fierenl.

(104) In hanc usque diem idem actitatur In Car-
tliusiano ordine , dum panis cuilibei distriboiinr ,
non ad hebdomadap iutegne , sed ad setiuentis diei
vicium sufficieos.

Digitized by

Google

1025

VITA, - LIB. IV.

4(06

Sculellas, non modo, quibus pulmenta el fuisseni A igtKiro» qaam pio duceris de&iderio, til suprei&ae jain

minislraia, sed eiiamy quas forluitu illotas alicubi
reperisset» delectabillter gaudebai abluere, tanta eas,
diligentia mauibus dlgitisque nitidissimis inins eite-
riusque defricans ac pollinciens» ac si calicem I>o-
uiiiiicum se contrectare pularei.

Et ipse quidemomni tempore semel in bebdomada,
id est» die sabbatl purissimae coofessionis lavacrura
frequentabat. Quod de iraditione inviolabili ordiuis
sul exsequens, nullateniis omiliebat» quin etiam
crebrius hoc ageret, mos iit aliquls ex quocunque
facto, dicto, cogiuiu scrupulus praeter solitum cjus
animo subortus fuisset. Frequenter quoque iterata
iiinumeris vicibus confessione, quidquid ab infaniia
se meminisse delicii commislsse poterat, domino
rcvelare, ejusque vicarii, cui eoufitebatur, ura-
tione veiitam obtinere satagebat. Quasi vero miiius
esset, quidquid totius aiini tempol^ al as fecissei,
tunc in auribus discrellsslmis venerabillum servo-
rum Dei cnm ingentl cordis conlritione id agere im-
peiislus curabat, indeslnenter conquerens quod boiia
sua, si qme ex dono Dei in se esseut, ex suo reatu
Qeret, quod pura salis non prodirent; mala vero sua,
ijoa aliud quam pura mala fuissent.

CAP13TXU.

QualiUr fraire Eynardo m arreptione ilinerh consti-

tuio, ut Wilhamiam relinquem^ Carthutiam re-

nuaret^ reductus eet a beato Hugone^ inilo inter

eos vieiuim fcsderey quod nee ille Withamiam , nee

iste Lineolmam desereret in futurum.

Cum autem superius memoratus frater Eyuar-

dus.(t6o) jam admodum senex esset efTecius, utpote

qui annis pene centum in diversas mundi partes pro

hisiituendift illius ordinis doinibus a suis GaiHhU'

siensibus longe lateque directus, demum jam decre-

piiiis hujus negoiii causa perveneral V\^ithamiam,

ud Carthusiam redire cupiebat. Videbat enim,

opiiulante Dei misericordia, jam locum Ipsum tam

iaierius quam exierius ad perfectionis culmen felici-

icr enituisse. Disponebai igitur ad suos redire, et

cariosa jam membra bustis sanctorum, qui eum

adolescentem olim educaverant, sociare. Verum,

cum cerneret suam de die in diem rationibus variis

eludi iulentionem, nec jam ferret qtio mens sua

ssiuabai desiderii veliementiam, valedicens fratri-

vitae luue reliquias inter sanctos Burgundi» erenii*
tas expeiidere valeas» Verum roe potius et raiio ur-
getetvoluntas, ut id ipsum agaiii. i Exlracto igiiur
annuio pontificali a digito, et accersitis ad se cleri*
cis suis, aii eis : c lie qnanlocius, et hunc annuluin
vobiscum deferentes, ac salutanles dominos nostrot
Lincolnias, verbis noslris denuntiate illis, quatenus
sibi alium provideant, ei eligant poiitificem, ul nobis
de cxtero amicain fovere liceat soliludincm. Niinis
diu est, ex quo inler mundanos versor lurbines,
sanctx conversationis dulcedini, in qua a principio
calui, vanaset ainaras occupationes hujus sacLuli
iioii recte anteponens. »
Talia eo prosequente, limere coepit ac tremere vir

^ ilJe desideriorom , quem ducebat non dulcedo nalulis
soli, sed flagrans amor poli, stetitqoe stupefaclus.
Tunc clerlcis super tali inforlunio conquereiitbu^,
quo per eum suo forent pastore destituendi, el exag-
geraniibus vehemcnier incommodum bojus mali,
fraler iite suffusus lacrymis et ingemiscens gravi-
ter, pedibus advolvitur sancti prje.sulis. Cumque ore
fjcundo ac doctissimo laicus iste episcopo ni.ereiur
lum precibus, tum rationibos persuadere, quia iion
ila sibi liceret divinitus commissas relinquere oves,
nec illum hoc modo flecii conspiceret, genua ejus
coinplectitur, dicens: c Vere, ait, quandiu spiritus
viialis aget et reget hos arius, non te permitiani gre-
gem tuum relinquere, ei plurimorum salute contein-

p pta, tui tantummodo gerere curaai. Mihi meliusest
eiiiin in terra peregriua usque ad fiiiem moraxl, et
tandein niorte finiri, quam auctorem fieri tanti di-
scidii, id est divisionis. Redeamos ergo ad solita, ne,
dum quarriinus, qiiae suni nosira, negligere culpe«
mur quaesunt iesu Christi. » Ita, quem ab inteniione
recedendi a loco prius flectere tempore malto nullus
pnevaluit, prudeutia viri sancti in momenio non
inodo fleclit, scd etiam, ul eo minime discedeute et
ipse quoque non discederet, cum vebementi instan-
tia ipsum exorare coegit. Inito itaque vicissim foede-
re, quod ille Wilhamiam non desereret, nec isleLin-
colniam, redeunt alacres pariler, gaudente utroquo
se de alterutro triumphasse.

CAPUT XIIL

bus, tremulos baculo suslentans artus,abirecoepit. i^X>^ peracto innoxie eoquince incendio in nostn Hugo-

Ai Episcopus solitis tunc in cella sua vacabai
exercitiis contemplationisque dulcedini. Caverat
fuiin senex ille devotus, ne quod moliebatur ei citius
iauoiesceret, a quo se maxime praepediendum muU
tis jam argumentis certissime praenoscebat. Sed non
in longum res latere eum poterat. Mox ergo ita, pe-
dibus usque ad interiora vicini nemoriB eum inse-
cuiiis, his iilum affaiur : t Parcat, inquit, tibi omni-
poiciis De:us, frater Eynarde ! Quid enim est quod
agere decrevisti ? quid absque alumno tuo recedere,
meqne solum, et dulci nutritoris solatio deslituium,
iu terra al iena reiinquere cogitasli ? Equidem non

U65) l^ qiio etiam agitur lib. ii, c. 5.

nts /ina/i de Wilhamia receesu
Singulis autem annii, tempore potissimum autum-
nali, venire Hugo Wilhamiam consuevit : quatenus
dum sui ad fruges temporales coUigendas siudiosius
vacarent, ille dimlssa suorum frequentla domesii-
conim in propria, eo facilius, quoliberiusi carpendse
el In intimis animae suse apothecis recondend^ iiiv'.*
gilaret amionae spiritus. !<ttiic autem qnid In iJiimo
(106) ejus ab inde recessu ibidem acciderit releremus.
Mocte igilur quae diem illum cUiusit quo ultimum
fratribus valefecit, eos ulterius corporaliter non vi-
suriis, id accidit quod sequitur. Cum enim jam sia-

Qtti evenit circa flnem aiini 1199;

Digitized by

Google

1027

S. HCJGONIS EPISG. LINGOLN. ORD. GARTH.

m

giilonim orarionllius sc, pramissa coiifcssione vi- A tccto ipsius, qiiod ei aridis cral scinduHs eonfeciain«

cissim pelila cl pcrccpla, seorsum prius ia eorum

cellis coininendassei, ex more demum In commune

liccnlia posiulata et solcmhi omnibus da(a t»cnedl-

clioiie, niiato e(iam paris otcuio, sub his Tcrbis,

quae fiequenii lisu , el a cliaris suis discessurus

proferebal, ab eis recessil : c Nunc. inquiens, com-

niendo vos Deo et verbo gralix ejus. > Hinc ad di-

versoria fratrum laicorum, ulii clericl ei servicntes

siii commanebant, ibi manecrastinum exspectaturus

accessit. Quo post quieiem ad solvendas nocturnas

Doolaudes ecclesi^m ingresso , per Titreas ab occi-

diiAoraiurii parte fenestrat fuigor subito ntmius

illuxit, ita ul solis jubar eatdero Tideretnr clarius

•xccssisse. Unde attoniti quidam, qui TaWis ecclesiae

ex proximo immlnebat. Gellalae practerea iignede*
couversorum usibus deputals, baud procul in girum
erant dispositae. Ipsi nibilomtnus ecclesiie viciDiug
astanti, circompositis uodique oflkinis, jnslissiioe
Uinebatur.

Gemens itaque Tir pr(nrt<M blsomnibas sni ctm^
ineTitabile, nisl dlTlna Tirlttte «reeatur, imauiierc
periculQm, animo piaromper consleriiatos, sedplii-
rimnm ide SalTaioris bonilale confisos, saladlene
cnicis signam contra igaem aKqQoties edidit. loter-
mitlens Tcre cursiim nocittnialis offlBdii qood ei
parle jam inchodiTerat, tnie aram Doadinicam 8e»e
protinus in oralldaero dedil. Nec pritts desiitit a
prece qaam domuncalam ftinditas sDsttmpun soc-

\no\mii astiieraiil, festine erumpuni, cemuntque g cabaissd flammls, et incendia tepoisBe nanlialar, et

quldem cllra coJttBcaoqae rei detrlnieutam, praelep-
quam illius solHmnodo aedlficli qaod eHam, si ste-
tisset illaesum, manibtts tiominam de induslria fois»
set diruendttm. Jam enim saepios ittsseral adinas
necessarios lapideum ex demoiito ibldem constnii
domicilium, lioc sciliccl qnod modo accidit, Tsritns
inde provcnlre periculum. Gnjus mane incendium
cum universi mirarentur adeo exstltisse innoiittm,
ille in Domino exsuluns aiebal t c Benedictus Dcus,
quf iion soli7m pnescntem in tali casu tlmoreiu no-
slrum consolari Toluit, scd et futurl nielus soliidiii-
dinem sobmea undcu pneseniia fundiias ampu-
UTit. I

culiiiam, idest, coquiiiam, quae proximis undique
domibus pene fuerat conligna, porrectis longe in
aera flamniis ekuri. (Quod episcopus agnoscens tc-
liemcnier cxpaTit, metucns scilicet, ne in proxima
forte aedilicia edax incendium desseviret. Ncc cnim
secus futurum sltus ct st^tns sdlum clrcumquaqne
imminentlum cuiqoam dicubat prassumendum. Ipsa
Tcro «'edlcola, occasione servientium nec non el
liospitum episcopi, nt eoram usibus pufmenla coque-
rentur in ea, IVierat constructa, eratque ex Tirgulis
ac Tirgnhls viceiu parletum supplentlbus contexta,
slipula lcvi culmen ipsitis tegcnte. QnJt ab aula
bospilali sex aut septem vix pedum spatio disparaU

Explkit Uber ^rtui.

PROLOGUS LIBRI QnNTI.

Quatuor jam libellis de viu saAcli Patris noslri G
llugonis antislitis juTante Ghristi grali^ .utcunque
explicitis, de ejiisdem opitulatione confisi quintum
(qttcm el uitimum hujns opusculi fore disponimus}
subpcxo inferius ordine tentabimus adoriri. In cujus
serie nulla penilus rctexere dccreTimuSy nlsi ea so-
lummodoy quibus {pr^entialiler interfuimus, aut ea
quoque, quae mox gesU per eum, nobis intimala
fuisse eTidenier recoliinus (167). Hic Tcro narratio-
nis siimetur inilium a singulari dcTotione, qua prx*
ditus fuit erga siudium sepuliurae mortuorum : cui
demum conclusionrs causa succedel posiremuni de
inconaparabiH sepulturae simul et cxsequiarum ho-
nore et decore, quibus ccelitus donari meruit, per-
acto praesentis vits agone. Media inter haec illa
prjeserttm contiaebunt^ qiiibus docetur pro Angli- ^

(167) In hocifititclibroT.refertaticlor qiia^dam ,
quibus ipse interfuit, et aiia quae ab allis audivil.

(I6B) Joaiines rcx An^lft Londini coronatur an-
10 ll^, in die, aot Dominica infra oclBTas Ascei*vo-

eanae Ecclesiae immunitate, Um contra regem Ri-
cbardum, quam contraj ejus jtistitiarium proprittm-
que suum ipsius melropolilanum, Tiriliter decer-
Undo felicitcrque Deo protegenie soperando, plo-
timum desudasse» atque ad postremum ipsi rcgi
Suoque perseculori , sepuilurae bamanitatem exhi-
l)endo insigniter triumphasse. nisquoquealia, scitu
digna de exordio regni Joannis (468) , nunc jam
anno ipsius quarlo decimo (169), mense tertio« plu-
rimuni fatiscentis, sensiinque, ut ille praedixenit
futurum, deficientis videnlur subjicicnda. Conse-
quenter Tcro, uti ipse Garthusiam, et alia loca re-
ligione celeberrima adierit, reversus quoquc in An-
gliam apud Londonias, dd gaudia snpernx Jenisa-
iem felict beatus excessu mlgrarit, tentabimus ex-
plicare.

nis Dominl, apud Westmonasteriuffi«

(169) Anno videlicet Chrisii 1212« duranlc adhac
exUto Gantuariensium et aliorum

ExplicU prologu$.

Digitized by

Google

\m

VITA. — LIB. V.

M50

■^w

LIDER OUINTUS.

A ccrnls, assistentibiis obsequcntium caicnris, qiiam-
vis jacentcm» ambiic. Ilerala pruiierea Fiiii niei
YOtiva iromoialioiieconviviuin pinguissimnin inslrui-
te, quo et spirilus anbelus, ac de concertaiione mor-
lalilalis inoli(se, seU jain depositae, adhuc irrequietus
ei fessus in robur respiret ; caro quoque babiiatore
pristino interim vacuala, aique matris lcrra* grcmio
subinde conrovenda, sanctiOcalione irrigctnr gra-
tissima, qualcniis sub die ultima, contubernali, diin
prsecognito, delectabiliter socianda» alacriier rc-
iloreat, viridttate aeterna feliciter induenda. >

Ilujusmodi senteniiani per sin;;ula p^i^a verba
de benigni Conditoris circa defunctos clementia pro*
ferens, hic ejus disperisationis in mnltis conscins et
ildeUs interpres, evidentei sal;is prudentibus innue-

CAPUT PRIMUM.

be immensitaU dmnte ad homlnes dileetiomi^ qnO! in
Kpuitum hwnanw i^ffUio notatiiiler demoMtraiur^
el de nouri Uugoni$ eirca hujut oficium affeclione
immensa.

Memorlam abuadaDliffi suavilalis divin» erga
genus bumaQum suaviter eractaos, iniimis a secretis
Deique aoMCUS HugOy hsc ei his simiiiay qoae sub-
iuferimus» suis saepissime in odorem suaviiatis in-
gerebai auditoribu8« Gum, sicul aiebat, innumera
quas diviuai atf hominem dilectionis decla^ant im-
ineneltatemt ea quam maxime inter cactera praero*
gativam singularis excellenUas noscuntur prxferre
qiiae vel anle homlnis ortom, vel post ipsius oecasum
liomini non desinit conferre. Uteoimdo honiinibus»
qiii inodo oriuntur et occldunt pauca attingarous» B bat quonam affectn« quove respectu, ot tantain sc-
anie cujiisquc ortuin, suae pro eo mortis preMufll
Dcus D^ Filius dedit, Deus Pater eumdem saum
Fiiium in mundum, ut pro homioe morereiur, misit»
Deus Splritus seipsnm etiam in {Mfiuis eitidit. TotA
etiam simul Trinitas, unus Deus, saeramentiv qui^
Uis mox natus et mundetur et muniatnr ei robore^
tur, instituit : ac legis suaa adminieula , qulbns re^
g:itur ei erudlatur, eoneessit, aliaque satis lAexpti^»
cabilio^ ntilitati ipsios bominis nHiItipliciter prolui-
ttira, iiiJulsit. Quem post vttae iBStabllis eorsum^
occasu pracventum (cum a suis , otim charissimis^
iioii sine taedlo quodam reeipilury dum proprils
quondain aedibus anxia qua^m parentum et fliiorum
festinatione propellitur) gratisslma Dei sui benigui^

peliendis curaiii (^xhiberct, duceretur. Gcnerali si-
quldem inhibitione siatuerat ne m villis, ubi ipsc
praesens fuisset, sacerdos parOchiaFis qiiemlibct de^
functum, praesertim xlatis jiim adnltx, iraderet sc-
puliiirae, nisi forle, aliquo obstante inconimodo, illt>
id exsequinoh valente,|de sua hoc ipsum permissione
adlmpleret. De adultis vero pi^cipue volebat obser-
varit quisi Ihs, si laudabillter vixissent,propeiislorem
scicnat deberi bonofHicentiam ; sin autem vitam
dnxissent culpabileroi noverat eos uberiorem desi'^
derare inlerveiitiohis insiantiam.

Ibat igitur passim ad universos, eisque, ut mo^
exigit ecclesiast-cuSy cum summa alacritate db-
sequium exhibens, pauperibus lumiiiaria vcl ch^-

tas sola, a cseteris despectum, non asperoaiur» C tera in fuiieribus desiderata pcr eleemosynarium

Exteinplo namque, non sohim spiritos aogeUeos ki

praesidittm animae, ad suum Factorem remeaotis dh-

rigit, veram 4>:ism primos ac pnedpoost quos io

lerris bab«t, minisiros, sacerdotesvlddicetet atios,

iti sacris ordinibos positos, in -robsequium fooeris

niittit. Eis etiamquodaromododicit: c Gemitis» inquit,

0 sacerdotes mei, et inebriim, qu® io mundo sunt,

palatiorum aiditui, cernltis faciuram nieam , qnam

scmperamavi,proqiia Filh) meo Unigenilo non pe-

|)erci, sed eam immortalitatis ipslos et mortis par-

ticipem feei? eemitis, iiiquam, suis hanc amjeis

quondam et necessariis effectum oneri, hanc quoque

ab eis quasi lurbuleotam ejiei ei expelli? Eia, festi^

sunm abundanter subministlrari procurabat. Si
qnando, dum iter ageret, et funus in qnoJlibet coe'-
meierium, ut humari deberet» perlatum couspiccrct,
confeiiim ^iid descendebat, et ad fereirum accc-
denSy ao aliqoaiitiapef oranst si librum noo habei e4
eotnpetenieffl, in quo iiioffense legeret (cum jaiu cfr-
ca dierom ejns extrema aliquid soliii acumtnis ocu-
lis ipsios deperiisset) juEictus presbytero exsequ s
eelebnmtl, psalmos cum eo deeanuiiai et collectas
InchoaRCi v^ complenti» amen et alia respondendo,
Vieem clerici, ne dixeriinus» idiot», adimplcbat. Si
oon defuissei codex idoncus, ipse, quod sacerdoiis
eral, prosequebaiur, orationes pronoBtlans, aquam

nanter currite, et occurrite ad me confugienli, ima^ ^ benedictam aspergens , thuribulom circumferens,

ginem filii mei, pro ea cracillxi, cum thymiamnteriis -^ *"'-* — "*"^ '"' — '^-'' —**--'-

etcereisassdmite, Ecclesi» meae sigoa in solemne
dassicum concutite, vocSbus hymnidlcis clanos con-
crepate, basilicaemeae fores et abdiia inieriora pan-
dite, nec longltts ab ara Filil mei corpus continenie,
fralrisillius aut sororis lipsana deponiie ; palliis qoo-
que deuique pretiosis Isetltiam illius nunc demum
iritiinphantis reditnite, siipate lampadibus atque lu-

terram soper jaciens, ac reliqoa illius oflicii solticitd
complens et, post absolutionem cum benedictioue
iter coeptum peraclurus adibai*

Plcrumque autem in magtiis consistens urbibus^
dum ad unum quemlibet sepeliendum processisset,
nontiabantar ei alii atque alii, passim per diveisas
ecclesiassepeliendi; qui magna cum abrritaie uni^
Y€rM)s adibat, uiiiversis singiiiailm dcbitum se[)0;

Digitized by

Google

t»51 S. HUGOMS EriSC. LINCOLN. ORD. CARTH. I9S 1

iiendi oillcium devotc hnpendens. Nec prios^ qnoi- A pablicaio aggerem ponittas prospexine. Q«o difi*

geniius iiolaCo, eoufestira sttbstitil, miuemqse pro-

liliet isti fi issenl» a untse bumanitaiis muuere de«
stitit» quam nulium siiperesse qui sepclirctur cogno-
viL Querebantnr noniiunquam, el uiurmurabaiit po»
tentes quilibet viri, cnm eo paritcr comesturi, quod,
dum haec diulius ageret, hora prandii Jam dudum
pR£ieriret. Verum iile nunquam, seu ipsos ipse in-
viiasset» seu ab eis ille essct ad prandium invilatus,
sive bujus rei sive alterius cujuscunque negotii ob*
icnlu, hujus oniittebat pietaiis opus exercere, dum,
ubi exercerel reperire posset (170).

Sed parum esl quod bxcdemiuoribus rererimus
personis. Constat eniin quia et a regibus invitatus
ad mensam idem effecerit. Nam et posterius apud
Rotliomagum a rege Richardo (t7l), et prius olim

tinus ad nirieolas, eminus aratro humnni prasiin-
dentes, didlcil cujusdam homQncuii ostialim priden
meudicantis alimoniam ibidem busta eontineri. Do-
functus namque idem egcnus in paaperis eujusdaH
rus proximuin incoieRtis domo, et a p esbytero iliic
parochiae ob inediam neglectns, eo ioco sepaitaraB
acceplt, diim, a qoo poriaretur ad caemeteriaai, non
habnit. Quo vir piissimus audito altius fngemoH,
moxqoe in pedes ab*equo descendens accepio (qnea
fere semper secum habebat) codiee oraiieiies caa
psalmis, quos recitari nsus instltnit sepaharae, dlE-
gentcr pro eo ac devote percurrit. Fosten vero leci
episcopo attentius orando suggesMl, qaatenos in sa-

ab ejus genitore (172), rogaius ad couvescendam, ^ ccrdotem iilum durius adverteret, qai faomiai Chri-

tandiu ad palalium disiulit venire, quandiu in urbe

rcperit,quos poluisset sepdire. Unde regeni uirum-

qiie cum optiinatibus, vel tota simul familia, in lon-

guin comptilii Jejunia prolelare, duin religiosum ofB-

ciuin nec per aulicos accersiius, conlemplatione

dignitatis seu voluntalis humanx, nullatenus acquie-

vit omiitere. Urgeniibus vero minislris curise, ut

acceleraret ad regem expectantem, et moras aegre

ferentem, quantocius venire ille nihil festinantius

agens, aiebat : t Nou opus est, inquit, ut nos rex

exspectet, vescatur in nomino I>omini. i Suis quoque

familiaribus dicebat : r£xpedilmagis.olrex terreDus

absque nobis prandeatquam mandatum aeterni Regis

stiano, propter iiiius Inopiamy sepaltorain Jiegarent
Christianam.

Yidimus alio tempore (177), cum apud LiDCoIniaa
in crasiino Nalalis Domini de giorioso Christi proU>-
martyre Stephano missam devoiissime celcbmsset,ot
rogarelur a quodam caementario, qui in fabrica
ecclesise desudabat, quatenus fratris sai auimam,
praecedenti nocte rcbus bumanis exeniptam, auciori-
tate pontificali a peccatis a^lveret DomiDoque 6>
votione peculiari commendaret. Quod staiiin adun>
plens, inquirere ccepit utrum ejus adhuc corpuscu-
lum humaium fuisseu Quod iu remotiori ecclesta

nostra humilitas inexpletum pnBtereaL . Hinc for- n •^^""! ^"*^"' *" J^' •"'"""• ^"^1' T """"
in«u .nhnnrfv^rLi ll«.t rtivimh.a ri «An !m«-.rii^ ^ "*>»» ^^»"» suo capdiano ct tertium famalo. qoi

ante eum equitare consueverat» cabailum adducL

tassis aniinadverli licet diviuilus ei non immerilo
fuisse retributum, ul, qui duos reges ob pauperum
sepuUuram neglexerat, ipse demomin funeris sui
obsequium, cum viris sublimibus multis, reges duos
(173) haberet adonatos. Yerum haec suo inferius
loco dicturif interim coepia proseqnamur.
CAPUT H.

De cuju$dam pauperii tepuHura in Northmanma^ et
plurimum in LincolniUf et pr<Blaii euju$dam in
Bermundetia*

Qiioniam apod Rolhoniagum » Northmannorum
sciiieet metropolim, nec umen a nobis visa (174),
sed veraciter audita, retulimus, Irbet,ut in re si*
mili, quod in eadem provincia ipsi ab eodem actum

I>ecreverat enim cum bis tantum irilHis ad funos
procedere. Sed cum defuisset equus cum capeiiano,
eaballum servieutis eum piaecepit oonscendere et
illum praeeundo ad destinatuin locum quaniocios
properare. Sicque duobus tanlum contenlus equis,
Bolummodo.uoo monacho et duobus pueris comita*
tus, pervenit ad oorpus defuncii. Quo lemt mairis
gremio paterna soliicitudine commendaio, quinqoe
detnceps ipsa die (si nos memoria non faiiit) in di-
versis aoccessive caemeteriis sepeiivit fonera» per
ipsorum amicos sibi asslgnata. Cum vero jam se
hora tardior protraheret, ipseque cum deri parte
vidimos (175), breviter absoivamus. Die igitur qtia- j. nonmodica ab arcbidiacono Bedefordensi (178) io-
dani, iter agente servo Dei, contigit illum non longe vitatus, ad epulas solemnes veuire dilferrct, rogatnr
a castro, quod Ai^entum (176) vocatur, tuinulum a multis, et ab ipso tandem qui soum ei mortooa
recens sepulti bomaui, ui videbator, cadaveris circa denontiaverat, quatenuspro defuncti anima tantis-

(170) Httjus rei exemplum prdebuit Hugo noster ab
archidtacoiio liedefordciisi iiivitalus, uii sequeuti
capite refertur.

(171) Anno 1197, autll98. Utroque enim anno
Hugo regein in transmariuis accessit , uii coustat
cx c. 8, hujus libri.

(172) Forie id accidit primo aut altero episcopa-
tus sui anno , quo apud llenricuin regem fuisse ie-
gitur lib. 111., c. 9.

(175) Aiiglt« et Scotise , uti iiabetur infra hoc
libro, cap. z7.

(174) Uiuc colligere licet relata capiie prsecedenti
de Ricbardo rege accidisse aimo 1197, quo auctor

iiondum fuerat apud Hugonem^ exceptis ultimis anni
mensibus.

(175) Narrat auctor iioc cap. quae ultimis Hogonis
aniiis, quibus ipse episcopo adhsesit, contigerunt.

(176) idem cum c Argeutoniago » seu c Argenmoo,
Argentomove, i circa.quod casus hic accidlit aooo
1198 quo, ut infra cap. 7, dicetur, Uugo in dte S.
Augustini accessit Ricnardum regem.

(177) Anno videlicet premisso, (|uo juxU cap. 9,
rex ab Hugone duodecim sibi mitti petiit diiiores e
gremio Ecclesi» suse.

(178) Qtii cap. 4, appellatur Laofentios.

Digitized by

Google

lOM VWA. -

per onuido 64 absoUitioiiis 'noffragium porrigendo,
ean Craalori commendarei oi ad fatigaios jaro prae
dittiina exapeciaiioDe saliem posl rooras longissiinas
venire uUerius non tardarei. Qui sibi ista suggeren*
tibus non sine cojusdaro reprebensionis asperitate
' rebpondil» et qnare» inquii, non adverliiis vocem
l>«>minl nostri ore sacro loqoentis : c Meus cibus
esl, ut faciam volunutem Patris mei, qui in coslis
est? I (iooii. IV» 54.) Nec plura locutus» intermissp
inslar sancU Tobiac prandiOt maluit, ut monei Sa-
piens, c ire ad domum lucius» quam ad domum con-
vivii (£cWe. VII, 3).> Ivit igitur, plurimumquc ex san^
ciitaiis suae praesentia lugenles consolatus, euin
sepeliens, qui lugeJialur, a luclu, ui pie ereditur,
Cbristo mlseraoie^orando absolvit.

Qtiodam iterum tempore (17*J) Londonia ad gene-
rale colloquium accersitis praelatis et proceribus An
gliae, Lincolniensis episcopus eo pariler advenit.Age*
bant qiioque illum urgenlissima suae Eeclesiae nego*
tia, super qoibus necessario erat curo auiicis suis, qui
ad locum confluxerant, traclaiurus. Coniigjt vero pro-
xima dic quae sialutoro convenlus illius pnecessil
diem, quemdam ex pnelatis, qui convenerant, su«
biia pracveniri apgriiudine, quam mox citato viue
terminavit fine. De quo a mullis ferebaiur quia fuis-
sei gulae illecebris plus quam satis obnoxius et in po-
laiione superflna nimis assiduus. Cujus discessu
audito, licet ei parum notus exstitisset, nibilominus
iatimae pietatis visceribus eidem condoluit, et pro eo
apud Dominum suppliciter intercessit. Protlnus la-
men explorari jussit quonam loci, vel a quibus per*
sonis idem deberet tumulari » et renuntiaiur ei quia
in Eclslesia. Domini et Salvatoris nostri apud Ber-
roundesiam (180) foret humandus, sed nullus episco*
porum sive abbatum ejus crederetur exsequias cele*
bratorus. MuUus vicinorum etiaro aut familiarium
seu cbarorum illi quondam prxlato abesse volebat
sive audelMl solemoi conventui, qui die sepuKurae
illiiis apud Westmonasterium debult aduniri. Quod
episcopus audiens , c noluil Deus, inquil, quotl lalis
persona, tpt roodo in bac pariier urbe (ISi) eoiisi-
slentibus praelatis, in bac suprema necessitaie dese-
ratur ab omnlbus nobis. Non ita faciemus proximo
iiosiro, nec enim boc sibi quis fleri velletab alio. »

Dispositio igilur, ut quosdam ex suis mitleret ad |
curiain, qui et snam Interlm excusarent absentiam»
mane (acio perrexit ad exbibendam defuncto sepul*
luraou Ubi die ipsa, si ea quae visu, vel quas de olfa«
ctu, baosimus In medium proferremus [Cod.^ profc-
ramus] , horrorem sane et stuporem audientibus

(170) In annal. Eedestae Wlnton. apud Wharlon ,
parl. I, Angl. Sac. p. 305, ad annum 1198, iegilur :
c Obiii Sinion abbas de Persora apud Bermunde-
seiam iv Idtis Maii. > Et iteruni ad eunidem annuin
in annal. Wigorn., p. 478: c Siiuon abbas Persorae
obiit. Ansebnus succedit, et benediciuir Wigorniae
dlc Omnium Sancloruin. > Ex quo coiligi datur hic
reiata evetiisse anno 1198, mense Maio.

(180) Coenobiuin in agro Siirregiensi, circa annum
1082, lunilari coeptum, onlinis Cluniacensis , cujus
bencf;ictores una cum charlis quibusdam ad annum

Pateol. CLIU.

A inferemns* In nos etiank aliquorum forle Indigoaiio ;
concitabitur, asserentium qood inhomanecladis hu«>
maiiae, sortis moribundae , communem aeramnam ,
qoam conspeximos , publicis auribus ingeramus.
Caelerum, quia ex his suscepiae relationis portio ma-
gna dependet, nostramque in his potios deflemus
miseriam qiiamaiiertaecalamiiati, quod Deusavertat^
insullarous, andiatur^ ad omnlom uiililatem^ quod
dicimus. Sit netum viventibus, ad huinililaiis prof^
ctum, qnod innoluii in defuncto ud horroris cumii-
ium. Sit quandoifne eiiam exstingnendis ad virtutis
semulationem id, quod vivia circa defunctum, cal
propitietur Deus, ad iniuendum exhibitit sluporenu
Visom est jacens in feretro cadaver exsiinctom,
roorequidein quorurodam vultn nudaturo, sed super

B carfaonem denigratum. Eral sane corpus reliquum
alba sacerdolali, sedet casula indutum, sed prae in-
more nimio vtx eisdem inclusum. Nam, cum adhnc
jduduro vegetabaiur spiriui, Ita grossitie vehenentior
tumebat ut vix spirare potuisset. iam vero, posl-
quam exspiraverat, adeo iniema aanies et torridar!
aniaiis ignea intemperies dif^tendebat exanimem, ut
eernentihus prodigiosom viderelor. Yemmquod ila
jbi luminibus paiebai, tolerabile fuisset, si suo nares
supplicio carere potuissenl. Caeteri, quos feretio w^
terdum approximare rei ordo poscebal, nares, UMm
immisso, aliieve aromatibiis sibi praeckidebont, na*
nibus quoqttc suave fmgraniia qoaedam ori saepivs
apponenda teuebant. Solnsepiseopus, quo lamen nuK
liosinveniratur nare sagacior, et nollus tetrl mdorhi

'^ aspematior, ita lamen horum nihll (qnae levare arle
soleot aeris corrupietam) admiirens, jacenti aslabat,
ei obambiiiabat, ac si non in femtro, sed In oonia
agenlem.maler parvutom suum fovendo eircuimt.
Posl haec, cum ad suum se conlnlisset hospitium ,
quidam ex suis formldanles, ne forte ex inspimlo
«eris conlagio quid iltios prteeordlls indidisset, super
hoe tnterrogare ca»perant. Quos ipse repulabat er-
ram, nee quidquam eos insaave ibidem hausisse,
ubi ipsemei (quo nnlluseomm snbtiliom vigebac
odoratu) nll Irisle spirans in loeo sensisseL Nimlram
Chriati boniis odor, qui sibi revera ftilt odor vitae, in
vita ipsuin faciebat mortis putorero penilus non sen-
tire.

I^ CAPUT llf.

0$ eotttentione inter ipswn et eomitem Leyceiirim
iuper pago tfuodam Leffceari» ^Ofiltgtto. — Et eif
hoc in magna Fiio tub capiliiUoiewido.

Die sequenii (182> cnm venisset ad ciinam, gravl
ccepit pulsari calumnia per eomiiem (185) Leycestrlae,

usqne 1417 enumeranlnr in Monastico Anglicano
toiii. 1, pag. 659 et sequeniib.

(181) L<mdinensi, a qua Bermuudseia. aut, nl hie
scribitur, Bermundesia iion longe dislabat.

(182) Post praelati dicii sepuhuram. Unde conji-
citur etiam illiid generale eonoiqiiium prttlatomm el
proceruin anno 1198 , iii Maio fuisse habilum, quo
sdaio, Hugo tmnsfmtavit ad regeni.

185) Cujus progenitores fundaveranl alibaliafn
apml Etouiam in agro Warwtcensi, ejt ccenotmim
Lnireldense in agro Northamtonensi, u^ste Mo^ash

Digitized by VjOOQlC

MSS S. miGONIS EHSC, UmOLM. ORD. GARTH. m

qHi'|Migttm opiimoij». eiJem «1« comlgttttm, ifw^ tvfan,'-' Eit$t teHium ettj^uhimi9ma§nnfiit.

lebaiur tttferre. ■SaggerebaiH cllam episcopo amki

Die quadam (i86) cohsistenCe ^isoopo in nmm

et consHiarii ipsiiis qsatemis cum adversario sttb
f»els forma trausigeret,. proponeme» mulu caus»
suae, qnamvis satis justse, formidanda. Qttipertina*
cinmcomitisatque insoleMiam nlmlam aspernatttS>
omuibus consiliariis suis cnm magn» assertioiris
iiducta dixit : < Sciatis pro cerlo quia me in iiac lu-
ce snperstite iste nuilalentts hu)us sn» intentionis
prar» sortietur efledQm. Habeat ergo ad so» soo-
nimque damnaiionis cumulttm gucrne quondam tem«
pore extorta violenter iiisinimenta cliartanim ; nos
antem patrimonium domin» nostrae, tnitioni nostrae
ereditum, ipsa adjuvante, dum advixerimns, inte-
grum retinebimus, et in nullo peniius diminnlum.
Gujusmodi asseriio plerisque tonc yiris prodentibus B eutn, lenebat nudatum. Quem cernens melaDo,

/

jttrifl stti, qnod ISui^edena mmettpatur, ^eiRnmt»
iHom qnidam monachl, praesentanles ei ad beiiedl .
cendum vesies sacerdotaies, et calicem miinn nU^
specloeum. Episcopns tunc a septtlturacajmdaflHe
vientisLaurentii iMefordensls arcbidiaconi in c
clesiam venerat sacra missamm soleronia oelebta \
ros. Erat vero Sabbatnm, quo semper die, si \i /
ret, de beata Dei genittlce Maria (ani dram
quam noctnmnin oflBcium solebat cetebrare. Adc
qiioquc sub die illo plures undique conflaxeranl
rici, ecclesiastrcis redditxbus admodam ditali.
vcro in Ecciesia jam prseseniibus episcoptM caG
superins memoratum in manibus, ul consecn

rainos considerate videbatur eroissa, cnm et colo-
rem seqttitatis pneferret actio impetentls, et tam
regis quam pene totius curiae favor in comitis crcde-
retur vota concurrere. Praevaiuit taroen vlri sancti
eermo, cogitatum suom plenissime jactantis io Do-
mino.

Dequo etiam plttribus ilkid mirttm videbaior,
4Nia nunquam more eeleberrimo fori laicalis, obi
iites lila agltabantur, se per ioiernttntium de Impos-
ftibiSitate in judlcio eoroparendi voiuit exeusare,
^ainioettiiqoe tti^ereiur discrimlne ex Uiigantivm
improbitaie, ne vel speciem mendacii vldereior In-
cttrrisse. Pooi cjos vero deceteum (184) comes qtti-
4mn pagttffi» qttem peiebai^ obiinttii» sed in oonii-
«eoii loprae eonlagioiie perensstts, mox corporiava- ^
lotiMline, et hrevi post eiiam vita earens, absqne li*
herts decesslt. Antecttjttsobitumcom fratrem ipelQs»
eplscopttm videllcei S. Andreie de Sootia, plorin)!
conarentur in cathedram viri Del, ^iui }am prldem
«d Dominum migraveraiy subrogare, visum esi no-
ctequadam p^r soporem nobili Coidaro religios»
roatroDde, quod ceraeret praedicium Dei famniomy
poniificem momorattim, amblllonis sesto suceensum,
dum sttum niteretur conscendere thronttm, vii^
pjlstoraU.duriospereosslsse sub pectore, ila ut vi-
deretar» qoi icium roceperat, resupinos in terram
eorruisse (igS). Facto mane, com iUa somnlum
aiiis enarrasset, ecce assunt qnidam morlem homi*
nis iUios, non sine stopore attdientium, palam nun-
tiantes. Horum igitur adeo illustrium, adeo hiijus
mttttdi floribtts vernaniittm, tain abjecttts et tam re-
•pentinas Interitus, quid alittd hxc sclentlbus innult
quam Jura Eceiesiarom evertere servosquo Domlni
injttste iacessere supra modum exiliosom esse?
CAPUT IV.

De revelatione clerico insinuata, qui inter manus epi-
' icapi eelebrantit formam vidit pueri eub hottia la-

Anglic. toro. i, p. 518 et 520.

(iU) Id esl posi S. Httgonis mortem.

(1S5) Gorraere aut mori debuit hic S. Andreae de
Scoiia episcopus anno 1201, aut 1202, com .qnno
aeqHenli ui episcopatu Lincolniensi successerll Wil-
lelraus, ex pr0>ceotore eiectos*

plUudine et artificiositate conspicuom, ipsom al
tari in chomm detolit, omnibusque clericis prae
eum exhibens considerandum, devotam Tiromn
Ugiosoram circa divinl ministerii cultam et '
coUaudabal solertiam, Ittls econtrario impropei
quod multis ecctesiarum redditibus opulenti, I
tiec libris nec vasis, sed necialiis necessarlis rr
convenlenter exeolerent, sed Iiis omnibus e}
Cliristi basilicas spoliare poiius qoam ornarc
gerent.

Post haec ingressus ad altare, missam devotis
est orsus ceiebrare. Cumque caeieris jaro rite i
ctis ad eum pervenisset locum, obi elevatam ii
tum hostlam benedicere moris est, roox in k
Ghristi corpus mjstica sanctiOcatione con?a
dam, cujjQsdam clericl superna cleineniia digntt
octtlos aperire, eiqne sub specie tnfanUs (187)
vdli Chrislum suum deroonsiravit roondissiroissjcn
praesulis dlgitis revereiitissime conlrectari. EratTero
idero puer forroa quidem permodicus» sed diTioo
quodam nitore atque candore super sestimaiioneiB
hominis nimiuro decorus. Clericas, qui bsc viderat,
mira devoUone (nec mirum) succensoj, pfurimoni-
que compuncius, tempus omne continaabat in I^
crymis quod iniercessit ab iUa elevatione, usqnfqoo
iteram eam levari cernerei frangendam, jam et sa-
mendam sob trina sui panitione. In qua mrsaiu
eicvaUone sub eadem, qua priua, imagine natom ift-
l^ toetur de Yirgine Filium AlUssitui, seipsom ofiereo*
tem Patri pro hnmana saluie. Post hxc, Jam exple-
Us omnibus quae in ecclesia foerani peragcnda, de*
ricus, qui isla conspcxerat, accedens ad verum Do-
mini sacerdolem, taliter ei sccreUns esl locouis:
c Domine Paler, vobis, inqult, habeo aliqua referrei
quas vestram, si placei, sancUutem diligeaUus opo^
teat audire. > Cumque flexis genilMis ista Cdrais «
erat prosecutnsy vir Domjni cum eo secedeos a loibSi

(186) Atm iiU, aut sequenU, qoo visiobsKtc-
cidii, Unberto jam existente archiepiscopo, at aii-
ctore Vitae nondum Hugoni existente. .

(i87) Indedataoccasio S. Hogonem com parw
supra calicem repraeseutandi.

Digitized by

Google

i03T VITA, -

seortiiai «tciis allare rosedii» ei^ae proferre qun to- A
liiistet lealier imperaTU. Tiim llle : c In crasliBO (id
esi ]^tridie),ttiqiiit, feslhrilails OomkM» Sanetonimy
fS^hMi ipsa sepiimana ceiebrau est, cum Psalte-
riiMi Att fiMuiam ecclesia decaniarem pro animabus
fMinm MmU^rma (sicttt ipsa die solemnis exlii-
bert«af«n MnMiria solei) m qoadam sobito ao-
ribos meis illapsa est> 91» verbls abaoliKissimis di-
cerei: Snrge. in^nienat filiketperge ciio ad Lincolr
meDsemepiscopnm.diceeqiia eie« parteDelt qaaie-
nus moneat diligeniiiis GajUnariensam arcbiepi-
scopum (188)« ut parHer secum SQbilo vigilanUiis
loidadat ad corrigendom slatum cleri ei Eeelesiaruim
Nimis enim offendiiiir divina msjesus per ea qoae
indesinemer ftttnt a rectoribus ficdesiarum et ea-
rom mittistris. Sacerdotes eiiim et aliorom graduum B
personae, omnimodo Tiiiorum genere» maxime loxa*
nst sordibusy fflediiti, sacramentis di?ifli$ ex iiidi^no
aecessu iiijttriosiexistentes»ea irrcTerenter suinendo
atque tracUndo« qnanium in se ,esl, poiluer^ non
Terenlor* Ipsse £cclesi« iadiguia ^t Deo ob perdilos
roores invisis passiro ad regeiidiim tradiinttir perso-
nis, a quibos ssepe more s;txularium prxdiorum aliis
aiqiie aliis relioqtiontur ad finnain, quam emphitbeo-
siin alii nuncupant, uiqueviles tabernx, sic ecclesiae»
turpis lucri graiia sub annuo censu locaritur ad
quaesium. Et his de cura animanim, et de indigentl-
bus susieiBlandis ex fruclibiis nullus est sermo, sed
sarciendis crumenis, . quas vel luius evacuet, vd
ayariiia solummodo aerugini contingendas inciudat, ^
tola indesinenter avidiiale inhiare oon cessant. Haec
etsimilia rectorum ^iiia, in r^endos conugiosa
aemulatione transfusa, omniom fere um mioorum
quam majorom pnecordils dominantor. Binc gran-
dis faror et ira Dei imminet Um popolo qoam oni-
versispariter terrae bojus habiutorlbus. His festinom
inferetur exilium, et genii huic miserae, sl non an-
ticlpet acceleralio et accelerata correctio, jamjam
impendet flagellurn coelestis vindictae. 1 His dictiSt
vox quae audiebstur siluit.

Ego siquidem, priusquam haec audirem, psalterio
jam excurso usque ad centesimum primum psalmum
flexis genibus coraro altari sanctae Dei Genilricis in
oraiione anlmum vebemeiiter intenderam. Oboru
namque fuerat in mente mea repenle memoria pa- ])
tris mei ante non multos annos in terra Jerosolymi-
tana, qiio religionisstudio perrexerat,defuncti (189);
indeque Untns subito coropunctionis fervor spirilum
meum absorbuit, ut omissa penitus psalinodia omiii-
que strepitu labiorum suppresso, undatim ruentibus
ex oculis lacrymariim rivis, praecordialibus Untum
voiis Domino effunderem preces. AudiU igitur bac
voce, quae a proxlmo aluri videbatur emissa, vim
componciionis, quae me slbl totum vindicaveratv
horror qnldam slupore mistus confestim interdicit,
coeplqoe aitooitos mecom admirari qols et cui talia

(188) Hobertum, qul anno 1195, 111 Kal. Junil,
Mctos fn archiepiffcopiim , et anno eodein vii Idus
Noveuibris Hithronisatus fott, part, 1 Angl. Sacr.,

LIB. T. lOSg

essei proseqoeiido locotaa. Sciebam enlm nemin<^
praeter me cominus circa locum ipsom consiiiisae.
Igitorcum posi lohga pavidae cogitationis volumiiia
vocis auctorem neqoivissem ullaienus deprebendere
consignaos raeipsom saloUri crocis signo, Inter-
missse oraiionis studinm vehementiori, qoam prios,
desiderlo repetere c€e|»i. Mec mora; et itenim aodio
vocem eodem sono eisdemqoe sytlabis eamdem
qoaro prius exprimere secteatiam. Tnac ego, cimi
uec suiitis personam, nec iliius, cui sermo fiebat
Istcpotuissemadvcrtere, cedendum looo existimavi»
id Untiim mecum repuuns, quia aiiquid sacratioris
mysterii ibidem agiuretur ab aliquibus, quorom ego,
Indignus exisierem arcanis inieresse. Adoralo iUque
Domine, slgnans milii fronteni a ioco discessl.«

Gumque pervenissem ad valvas ecciesiae, occurrit
mihi virgo quaedam, religiosa valde, quae Domino in
jijunits et oratiouibus, in frigore et nudiute, die
noctuque deserviens, ab ecclesia eadem rarissime*
ab ejus vero airiis nunquam pene recedebat. llaec*
cum audirentur praedicu, in remoto ecclesiae angula
soliiis vacaveral(orationibus. (Joae geoibos meis ad-
volula rogabal Instaniius, quatettos, ai fierl poeset*
aiiqua sibi ex his quae inlerius, ul asserebat, mlbi
dicu cognoveral, commonicare sloduissem. Sed,
quia nescius eram adbuc cuioam dicia essenlea quaa.
aodieram, iJlam vice versa potios doxi exorandaiii«.
quatenus ipsa, qose digoior me essei aodire elnosse
nqrsteria inlema, mihl revehire digaareuur, qood de
vocis coelitos,ol faiebator Ipsa^ emissa settletttla ego
minime advenissem« Ad baec iila : « Scio equideni
bis factom sernmnem a Domino tibi aliqoa prmi*<
piettiem, qttae egoqoidem mintts adverll, sed, qoia.
libi priBciperelor, certo cenios iolellexl* » ToBcego:
c Ora« inqoam, soror dilecta, qoaUnas cirea ros
beoeplaciiom soum Domioos adimpiere dignetor,
Super Ulibus vero, qoae modo proseqoeris, ego cer^
liiodinem noilam percepi. > Ilis a me dlciis eccki*^
slam ipse egredior ; ilia ad consoeu oratiOBom sott-^
rom iatibobi introrsom regreditor.

Posl hoc, cobicolom bospltiimei ingressvs ibideHi^
osqoe ad vesperamdieminorallonilNis jcjanosaxegt..
Qui tantom lectolo excepUig, dum variis mstuaret.
animus horum gratla, qnae praemisi, coglUtionuMi
floctibus, vocem repente aodivi idipsum jam unio,.
quod primo et secundo Intulerat, repiicanlem, bae
tamen praemissa insinuatlone, oode mibi consUrel«
quia ad me sermooem baberet. Ail namqoe : c Tibl
dico, ftli, qoi ibi praesens qoiescis, perge quam ce-
lerrime ad virum venerabilem, Lincobiiettsem epi-
scopumt eiqne omnia haec quae tibi in ecclesia se-
cundo praecepi, ex parie Omnipotentls noollare non
differas. > Gol statim iu respondi : c EiqoOrtiodo vir
Untae aocloriuils fldem babeblt verbis meis, com
ego et aeute et raiione infirroior vix quidquam ei
loqiii sciam ? > Tunc is qui loqaebatur ad boe f»>

p. i\i.

(188) Anno scilicet liOO; qiio cmce sigoali in
expeditlone cootra Sarracenos plnrittil obieronu

Digitized by

Google

1059 S. nUGONlS EPISC. LINCOLN. ORD. CARTH. 1040

Fpondens htsk fiubjccll : * Fidem vcrbis tuis indubi- A doiis, ei de genUnlia mirabm nouti njgom nd

talam idem vlr habebil. cum ei pro inlersignis ea
insinuaveris quae soper aliarc coram eo Tidebis, qua
primnm die ad illoni perveniens ipsum missarum so-
•emnia cdebrantem inlueberis. Ne Igilur dlfferas
parere eloqoiis mels, sed, quac praeclpio tibi, devo-
tus exsequere. His dietls vox loquentis ablata est.
Ai ego ad exsequendum imperata plurimum anlma-
tns, modico praelibato somno , de nocie surrexi ,
clamque sociis roeis iter ad vos inquirendum ila pe-
dibus meis assompsi (190). Hoc autem ante mlssae
iniroitum paulo ante veni, et celebrantem dlvlna
sanctitatem vestram devolus observavi. Intendens
quoque sollicilius ad mcnsam Dominicam coram
Yobis, el in manibus vestris cocpns Domini nostri
JcsuCbrisii sub specie infantis parvuli bis supra B vero Hli fuit, abiconqtie bospltium sese exeepissei^

viteudum iliud iHiraenlum inmlali, — £l eu ropt-
tulum quarlum in magna Vita,

De vivifico aittem sacrosanctx Eacbaristi» sacra-
mento adbiic referre quiddam noo videlor ukop-
griHim, qnod in Gallia accidisse mallis est flnanl-
festum (192). Qiiod* licet moltomm DOtitia fideliom
«slimemus digDissiroom, pnesenti lamen histerix
id a nobis minime foissei iosertoro, si non ad boc
insereodom iilius nos orgeret sententiat de re ipsa
mirabiliter prolau, qni horom oronittm, qo« pagiiue
faoic inserontury maieria est et cansa. liic igiior
qoodam tempore (193) a Parisiensiom digressos ci-
vitaie, dom Trecas peieret, roetatione prima hospi»
tatos est in villa quadam Joi (194) noncopata. lioris

caiicem a vobis elevatom, indignis licet oculis, evi-
denter conspexi. Qnia vcro idipsum et vos multo
perspicacius, quia et diuiius et vicinius et satis di«
gnios perspexisils, non est ainblgendum. > Hxc de-
ricus lile fluentibus per genas lacrymis est prosccu*
los. Vir quoqoe Domini uberlim inter hxc flebat.

Cumque pariter aliquandiu flentes snperhis verba
plnrtma eonseroisseni, episcopus utriusque genas et
ocolos, soos videlicei et clerici illius, sacris exter-
gens digitis, osculatus est enm. Erat autcm idem
dericos annorom circiterviglntiquinque. Prsccepit
vero ei quatenns haec reverenler celare meminissei.
Praeierea diligentius com adiiortari sludult, ut reli-
gionis habltom suscipere et religiosis inorlbns Do-
ailno servire ex integro maiuraret. Asserebat enim
non esse conveniens ut, qul talia vidisset et auiKs-
set, in saecull vanitate olterlus spatlari veliet. Qni
atalim his se libentissiine moiiitis paritorum respondiu

Post haec auiam jam pransunis ingredilur eplsco-
pus. Plurima itaque siipatus convivaniium lurba «
hilaris et laetos discoboit, clerlcum toties memora-
rjm in area non longe a loco scssionis stise prseci-
pleiis simul recumbere. Qui die postera ab eodem
cum benedictione dimissus , et ad qtiemdam slbl
fhmiliarem monachum transmlssus, monachus etipse
ctlo postea effeetuSf religlose admodum est conver-'
satus. Goi plurima quoque spiritnalium visionum
mysteria postmodum fuisse revelata certissime ex-

presbylerum parochialem ciim Ecclesiae illius mini-
siris ad suam inviiare mensam, Terbo freqoenter
iitenscum liberali qnadamjueunditatead suomilapi-
femm, qno ssepe olim usus est Dominns ad Hebnro-
nim populum : i Non deseras, inquiens, levitas, qei
inler portas clvitatls tua sont {Deut. xiv, 27). >

IHIus umen loci presbyter a ministris more soliia
vocatos, ad mensam episcopi venlre obstlnatlus re-
cusavit ; venit autem post prandiom invisere eiim.
\enit qtioque, non solum, ui episcopo celeberrini»
opinienis obsequium exhlberet salutationis, sed po-
tius, ut ejus orationibus sese Domino conimendari
•btincret. Venit etiam, utei rem valde stapendam,
qiix sibi dudum (195) contigerat, de adorando cor«
poris Dominici saeramento el verbis exponeret, ct
•d videndam ipsam rero, sub oculis adboc in ecclesii
sua positam, eum invitaret. Eral enim idein sacer-
dos }am grandaevus et aspectu reverendus, corporr
etiam loio, non tam pne aetate quam prae abstinen-
11.1;, ut dicebatur, rigore praemarcidus, et cote ossi-
biis insldenle peraridus. Qoi postqnam salutavii
episcopum, non potuit prae verecundi», quodopta-
vit illi declarare per seipsum, sed quibusdam ci
sois seriaiim haec exposoit in hunc modum :

€ Cum essem Jiivenis, inquit, et gradum sacerdo-
tii, nec annis adhuc, nec morlbus meis tanto apki
digne respondentibus, conscendissem, contigit insi«
diante mihi hosle antiquo, ut crimen quoddam rnor*

perti sumus, ex quibus non pauca Htteris dudum de ^ tiferum incurrissem, a cujus necdum contagio aut

mandato sanctl praesulls tradita (191), longelateque
vnlgala noscontur. A cojus etiam ore hxc ipsa, qnre
modo reiulimus, frequenter audlvimus.
CAPUT V.

be stupendo vaide miraeulo qttod in Francia de cor-
pore Chriiti contigeral inter manut indignl iaeer^

' (190) llHiere tinius aot alterius diei a loco, nbi
moiiitio facta, ad locumg in quo morabatur S. Hugo,
distante.

(191) Ex hoc loco colligitur visionem hanc accl-
diase antequam auctor Vit» S. Hu^oni asiitii.

(192) Nescio an evenius ille, qui hic dicltur ma^
nifestus muUii, sit ab aliquo niio evnlgalos,

(ido) Anno f209, quo Parisiis et in Gallia fuisse
ilogonem ex hoe eapiie consiat.

remedio, poenitentiae aut confessionis lavacro mon-
datus, Ita, ul eram, corde poHutus et corpore, mento
insuper caecus el fidc infirmus (quod dictu horren-
dum est) ad sacri altaris ministerium impodens et
lemerarius accedere consuevl. Cumque die quadam
sacris assistercm missse secretis, et criminis mei

(494) Cum villa haec inter Parisios et Trecas siu,
una sive prima metatione, dicator, viderinl loco-
nim vicini , an facli bujus ibidem adhoc habeaiur
memoria.

(195) Fore inter annos 1160 et 1170, dum saeer-
dos Hugoni facuim narrans » grandaeviia quidem
dicitur, sed magis prsc rigore abslincnlix , quam
prae aelate.

Digitized by

Google

to4» m\, -

enonr.it^lem iii ips;t lioslio; saUilaris consccnttiaiie
inente revolverem lachav iiiier atias leitebrosi peclo-
ris cogiutioiies, hx luccnm versabanlur in corde :
Piitasne, illius corpiis et snnguis hic a me sordidis-
siino peccalore veraciter conficilur» ei tractatur, ac
siimiiur, qui candor lucis aeiemse esse describitur el
spccttlum sine roacula ? Dum lucc et alia liis minus
siolida versarem in animo, pcrventum esl ad hoc,
ut frangenda esset trifariam more debito hostia
«acrtsancta. Qnaro ol per medium frcgi, moxcruor
liquldiasimus per fraoturam effluere cqepity qui me-
diam bosila» partem, qiiam manu lenebaro, in camis
Bpecie subito conversam, rubore sanguineo infecit*
Quibtts ego viais pr« timore totus dirigui, et pene
exsensls effectus perdilo rationis consilio, quidquid
de ipsitts sacramentis iu manibus lenebami in sa-
crum calicem dectdere permisi.

« Erat tunc ibi videre, quod usque in praesens
cernitur, sfficuiis omnibus stupendum miraitulum,
vktum videlieet in sanguinero et pancra in carnein,
media sui pdrte conversn, rem pariter sacrainenli^
et rormam, significans videlicet etsigniflcatum, sub
gemiiia specie nianifestissime prjtrerre. Qu» ut vidi,
lias species iDConversibiliier reiinere, ea peniius
contiogere iion pnesumens, calicem patena, et pa-
ien«im sacra palla cooperai, et missse oQicium per-
canlavi. Hinc, popuio dimisso, calicem cuni sacris,
quas in eo adbuc bodie cootinentur, loco congruo
secus aliare reposui debita revereniia custodiendum.
Post boc suinmi pouiLficis adivi praesentiam, rei
liiijus seriem illi praemissa confessione reaios mei
4>xposui» et absoiuiionis beneficiuin, .injuncta mihi
s^tiisfactione coiupeteuli ab ipso reporlavi. Ad lixc
vero magnalia Dei pncsentiaiiter contuenda a muliis
hiic per circuitum locis passim a fidelibus concur-
rilur, a quibus cum summa reverentia inagnificalur
Deus, qui facit mirabilia solus. Haec, sancte episcope,
. vobis cupio, islis roediaotibus, intimari, qiio ei iJlius
. iiierear ego oraliouibus aptul Deum adjavari, et ipse
cum suissociisin Domino vaieat, cum isla pcrspexe-
. rit, amplius jucQiidari. i

Uaeo igitur referentes episcopo, quibus innotucrat
a presbjt^ro, sperabani iilum, non sine avida cordis
clevotiofio, a.d ea mox videnda processurum. Veruin
ille ad audita confestim ila reapondit : c Bene, in-
quit, lo .npmioe Domini habeant stbi signa infideli-
tatis SI19C. Qttid ad nos de bis? Nuin miramur parti-
cubres imagines hujus divtui inuncrts, qni lolum
ei integruro hoc cooLeste sacrificium quotidie inltie*
niur Adelissiroo aspeclu menlis? Intueatur iliius
exiguas portiunculas visu corporeo, qui toium
non intuetur fidei conspeclu inierno. > H^ diccns,
coinmendantem se orationibus eju» presbyierum,
dala ei benedictione, abire permisit. Suorum vero
curiosiiatem redarguens, in Odei solidilate ipm
non solum roboravit, iino cerlius ea quae fides
prxscribit, quain ea qtiae lux ista visibilis ostcn<|iti
teneri a fidelibus debcre et intelligi luculenlissime
declaravll.

- LIB. V. 10«

A Sic iUque a proposilo curiosx visionte illos coer-
cuil, et ad cxcilandum devotionis aspectum pariter
et amplcxum , ad baeTc verba ct vivifica cordiuin
alimeula, mentcs audientiom erudivit. Ex praemissis
vero, nccnon et ex aliis ejus verbis certius uobis
persuasum tencinns quia non semel tanlum, ut
^upra ostensum est, Jmo etiaro frequenler, illi con-
cessurosit, reveUta horoinis iiiterioris facie, illa
singulariler de hoc sacramenlo visu quodaro inlimo
perspicere, quae nobis invisibilia docerour ooines pa-
riter fide purlssima credcfndo retinere.
CAPIJT VI.

Qualiier Bngo trost^r inwn eorriffuii mgtrafoUianumf
ei quam $oiUcitu$ erai de motibtli ivMl/priim. —
Et e$t lioc capituium quinium in terie magAa
B Yiice^

Sed, dum solito crebrius metropolitanuro suuin,
fiolitoque instanlius vir Dei, post factam sibi divioi-
tus adinoniUonem, bortatur, quatenus omissis pa-
rumper quibus indefessus adb»rebat curis saecuUri-
Imis, stttdio potius indulgeret pontificalis officii quaro
reipublicae administrationi, aiiiroum ejus ad gravem
eoiitra so excitavit simuliatein. Suae vero jurisdictioni
subditos, tam dericos quam presbyteros, ipse totis
.viribus per seipsum, et pcr officiales suos, ad vil»
rectioris traniitetnet disciplinae regularishonestatem
revocavit. Nihii enim de paterna sollicitudine omil-
lens, languidis commissorum sibi moribus infundo*
bat oleuiu et vinum, nt sevcritas ooercerei disCrH

^ ctionis, quos curare non potuit ienifas pietatis.
Quantum vero sudaverit, quantnmve profeceril
ad eorrectionem subditoruro in hae gemina eccle-
siasticae dispensatioais exhibitione, non est facttlta-
tis nosirap, prout dignjiro esset, exponere, curo haee
peritissiinoruro etiaro ingenia vix mttltis sufficerent
voluminnro prolixitatibus enodare. Ecclesias quoqoe
dioecesis su» in omnibus pro posse sno ad staium
. curavit debituro erigere. Admittebat eniro sedulo ad
earum regimcn viros scientia et vita commendabiles ,
bis vero destitutos ab earum ingressu pro vfribus
repeilebai. In qua niroiruro intentione, quanto duce-
retur zelo» ex ipsius verbis roellus perpenditur, qui-
bus de seipso ita saepissime fatebator : c Miror, in-
quit, quosdam, ut dicilur, gaudere • cum vacant

D praeliendae aut ecciesiae, quas pro libitu possint novis
possessoribiis conferre. Vera enini de meipso loqnor,
qiiia nihil unquaro in hac vita animnm tta alHixil iit
anxia solliciludo personas idixvons eiigendi ac di«-
cernendi, quibus congruepossitregimen vacanliuni
pra^bendarnm aut dignitatum Ecclesiae nostrae coni-
niitti. Ncc quidquam mundanuro sdeo me unquain
contristavit ut error ille, qjoo ad muHonim sa^po
commendationero talibos ecclesiastica concessi be-
neficia, quos frustra credidi in canonicis disciplinis
esse strenuos, dum eos posUnodum, Ecclesiae bonis
ditalos morumperversitas ostenderit^iisseignavos. i
Et in hunc quidcm modum sibi a qnibusdam fuisse
subreplum iion sine gemitu querebolur.
Noviimis vero eum pro hojiis reierrore diligeBtitt&

Digitized by

Google

,043 8. HUGONIS EPISC. LINCOLN. ORD. CARTII. m

javeii*), «Hcui guoniin coMaleraMam.de oijflssiiiceri- A arclis posiu» yaifU sbbveolre. tmv^jnUm
.aie iion parum conAdelial, speciaHler iiijunxisse u», erai ab bis qarteeom n!fii& "^

*i quid velienuUer seiisisset.Te) andiisset sttiisiri de
iliquo quem in sua Ecctesia beneliciare disponerel,
noc ei nuilaienus cetarepi^sumeret, non, quod ipse
mceriis de aliquo rMniuscufis fidem esset habiturus»
led ul a dubils eiiam certa quaMdoque seHgeret, el
coiiceptum ex iacerlis quoque iaudibus favorem in-
teriin temperaret, quousque discussa super andiiis
veriiate, inolTenso mentis jndicio, quod ratio dicta-
ret, tiberius exsc^quereiur. Plurimis vcro Deum, ut
sperabat, timentibus viris aiquc discretis in]uniil
ut personas moribus el doctrina probaus, quas 19
gremium Ecciesi» su» opportunitate concessa col
ligeret, suae iiotitiae diKgenter exploralas tntima

leio MMibsstebt
parettdum, ui barones Angtiai, mkBt qMi ci ifs
censebantur, ireeentos mlltles regi eihibeM,fi
suis sumptibus ei per animm iRiegnn coairahQita
transmarrnos indesineniet raiKleMl.

Requisito tgiiur snper bec In eom ii!e IktA-
niensis episcopi assensn, ipse laeiliis sMsadell*
berans paulisper (cum prHis lam prinas Cannp
riensisquam LondoniensisepisoopiisRiGbardBililll),
qiii et decanatus erWilegio fungebater inief cpiitt-
pos, se suos et sua regisft per oaois ntsmAiA
exposituros pronuntiasseni) iia respoiidil diiii:
c Nosiis, ah, 0 viri prudenM el Mb!les, ^ k
prxsentiamm adestis, me hi panibtis islis adHnin

Sed vae infeliciuti buman» infirmitatis el ' esse, ei de simpiicitale eonversdtioaiserewllieii

reiii.

ignorantiael Nam el ex iHis plerique pro aiBnitalis,
aut cujusiibet necessHudinis, seu familiariutis ob-
teiitu, cuipandos poiius ei satagebant commendare,
quibus ilie intenhim non distullt (quamvis infideliter
contra se, imo conlra Deum, ageniibos) fidem ac-
commodare. ha se aHquoiies circumvenlum a qo^
Lusdam sciebat» et gemeluil, tantamque hominom
Infidelium perversitatem (qui Del patientia suaqoe
simplicitate' purissima abusi fuissent, magna de eas-
tero com deiestalione abltorrebat, et a suis, qoaiH
lum licuii, consiliis eos sequesirabai.
CAPUT VIL

episcopaie ofllcium assumplum. Cum igitiireedeRi
dominae meae, sanctae Dei genitricis Ihric, nes
dudum imperiiiae ad regendum foissel coomiiai,
(^nsuetudines illius et dignitates, deMta eClMi et
onera, solerter addhKci; in qiiibos «oasermdli
atyeexbibendishaeienosferepertredeciinanBM|lll)
a tectis prsdecessoram meomm vestigffs soa ri>
c^ssi. Sclo quidem ad mllitare servithm dem»
regi, scd in bac terra sohiminodo eihibendaa.US'
colnienscm Ecclebiam tenerh extra meias nit !••
glix nibil ab ca deberi. Unde miMeonsNkiosiilii-
tror ad natale solora repedare, et eretama bmn
solito incolere, quam brc ponllAeainm isepere, it

Quaiitet in. CQHcCio Oxonienu pelUiom resittil ^ -, . ,
aug^ilio petilo, a rege Richardo, a quo tamen fuit Q Ecclesiam mibi commissam, antiquas e)us 11

'"* '• ■'* — --.'-ir-— -.. w» — «:...«... ' ^^^^ pcrdendo, insolitis subjugare angariis. i

Hocejus responsnm ardiiepiscopiis satissgreicd-
piens.suppressa panlulum voce,tremeban<h»tmci*
libus prae indignaiione lablis adjecit a SariiUrieiii
episcopo, nomine Heriberto (^), inquirere (|nidiian
el ipse animi haberet, super anxlKo regi prospicieidi?
Qui ad inquisita sfc respondii paucts : 1 Videur
mihi quia, citra Ecclesiae meae enorme prajedJdai»
aiiud a me dici nequit velfieri qutm quod fadeodon
esse ex responsmne domini Liucoiniensis epiieofi
niodo audivi. 1 Ad haec uimiom indignains ardi-
episcov'!S, priinum in Liocolnleiisem verbii ^
rissimis ilomacbatus, sohito coosiHo ooaiiivit
regi (201 ), per ipsum Lhicolnieosen eamisse eiBcn

publicis praesidebajl nego^iis, reglas proposnil ne- d negolium illittS. Qoo Jam rex seGimdo el leilioptf

$uMptu$ honorifice po$Coffen$am. — Et continetur
hoc capiie $ub capite quinto m $erie magnee Vil«.

Yerum bacc eo agciiie, et de Iitcris doniinicis ex
acquisitione fideliqm animarum sludiosius sat-
ageiite, non quieverunl virulenta conira eum ser-
pentis anii(]iui moliniina. Uno igitur anno et fere
inensibus quatuQr ^nie mortem suam (196) rcx
Anglorum Richardus in gravem contra ipsum ex-
arbil iram tali de causa^ Ipso siquidem rege.fn
transinarinis a^ente, ac contra Francorum regem
Philippum acriter p.ra^iiatite, coacta est (197) vo-
cante archiepiscopo Cant. Ilumberto ad generale
eolloquium uoiversitas magna^um totius Angliae apud
Exoneford. Quibus archiepiscopus, qoi vice regis

cessiutes, ul ^ui sumptibiis ^t militantlum copiis
Inferior, contra regem, diinicarel poientissimom, ad
suam exhaerediialionem et iierniciem nislbus lolis
aspirantem. Postulal demum quatenus decemanl in
eommunequo genere auxilit dorohio suo in tam

196 Obiii Richardiis rex anno ll9j», die 6 Aprijis
Ira erao regis contra Hugo^ein exarsit anno 1197,
circa restuiu S. Nicolai episcopi, quo 6 Deceinbris
recoiitur.

( (497) Anno 1197, qiio rex Angli», tesle Trive;to
i:i Cbronico, conlra regem Franconiin acriter dimi-

(198) Richardus Londoniensis fuil episcopus ab
aniio 1189, ila Annaies Winton, p. 502, et obiil
juxta eosdem,pag. 504, anno 1198, iv Idus Sc-
Vteriibri&e

nuntios [archiepiscopl accepio, in ita etlbroieii^
gno universa, ^uae erani episeopi, praecepit ^
tocius eottftscari. Idipsom mtndavil el de Sariike-
riensl episoopo fieri, qul Lincolniensis diMtie«cn
suo assensucomprobasset. Qoid multat Sarisbt-

(.199) Argumentum ma;iifes.tom, quQ V^ P^'
tur, anno 1185 faclus episcbpus. Siquidet», dnn
anno 1198, in die S. Augustini veniiad regein, vfi^
dum comulevlssei annos duodecim io casu,4"'
crealus foisset annp 1186 Iq epi$cop,um. . .

(200) c Herebertus archidiacbnus Caninans^
ffitur anno 1193 In episcopum Sarum. § Ita Amw<
nigorn. in Angi. Sacra, pari. 1« p. 478.

(201) Circa flnem anui 1197, uti etjam ex It
queuli nola conslat.

Digitized by

Google

i^ts

ricn8'8 episcopus «onf^tim proscvibiUir {Wi),
Veiiiensqoe ad regem post iiijurias et danina, atque
vcxationes et pturimas conlumeHas, ?ii tandem
iinalina peennix tiimma pacem et possessiones suas
redemit. In res tero et possessiDnes Lincolnlensia
episGopI nemo prsesumpsit manus exteudere, dum
et offensam ejm metttunttnciirrere, anatlieroa vero
itfittsaubire non alfiter quam capiiale suppiicium
rormidabant.

Proirahttor inter tioBC lempiis a festo aancti Nico-
tal pene uaqtte adlLalendas, Septembris (205) rego
« ebro araiidanie ut pruacriberetar episcopus, el
rcgiis exsecutoribua id exflequi lutUa ratione praesu*
meniibus. Tandem Tefo motos precibus , maxime
eor«m qnos dicia urgebanl regalla, ui res ilKus jure
Asci oeettpari^Bi» tran&frolavit ad regem. Apod Ro-
tiiomagiim vero aecessc^ruBl ad eum duo nobiles
virt, comes videlteel YFilieimus cogiiomeiiio Ma<*
resscalcos (tOI), el comes de Albamara (i05). Hl
qiildem, per quantas in}urias furor regis in dominum
Snrisburiensem eflbrbuisset, quautas ettam Lincoh*
nicnsi minatus fulssel exponentes illi, snppiicabant
quatenns els, quae viderentur expedite ad suiipsius
eolBmodum, regi per eos iiMimauda, ad* animum
^is niligandum de eansa soa vet negotlo insinuare
dignareiur. Asserebanl enim sub Jurcjurando quia
maUettl tolis facotialttm suarom viribus pacemei
redemiase^ quam evenirei, ul Juxu moiuin Airoris
stii regia In eum immanilas debaccharet. c Nec
aolom, isiqQioni,quia vos fldeilssime diligimos, lalia
prosequlmur, verum eiiam quia lam nobiaei domlne
iiostro regi el suls omnibus aon mediocriterin boe
easo liaaemoa. Nttiii enlm dulHom esse potesl qttlo
i(r«nm quam ceterrime coelestis ultio pereellel, ai
vesiram iquod Beus avertat!) indignis cxagitare
iiijiirils pvaesumpserii sanctitaiem, erimusque nos
ei amiel nostri in opprobriiim el direptiooem
diiuicaDtibus adversum nos iuimicis uostris. i

Talia prosequemilNis episcopus statim respondil :
ff Qratias qnidein iinmensas benevolenUge , quam
habetts erga nos, referimus loto nieulis aflectu.
Opiime veroiiovi quia pne caeteriB in sua praesenti
vexatione, cui satis compaiimur domino nostro regi
eslis necessarii. Bene eiiam novi quia vd>is pr»
cxtcrls a J cooipenssitionem lenelur impensiteneflcii.

(202) In Annal. Winton.» p. 305» iu l€igltur ad
aiiii. 1198: c Episcopns Sarum»etc., possessionibus
siiis desseisatttS transfretavit mense Februarii. i Ei
post paoca : c Herbertos pauper episcopus Sarum
reversos de Nonhmaooia» eic.y appbcuitiin Angfiam
n Idus Junii. I

(205) ▲ sexta scilicet Decembris anni 1197 usque
addiem S. Aogustiiii anni 1198', quo Hogo ad re-
fiein venii, ei ab eo in pace» sed non dioiusoa, di-
niissiis fiiil.

(204) Magnae apuil reges Anglias aucioritatis, el
tandem comes Pembrochia>. De quo pliira. in. Mo-
nasi. Anglic, 1. 1, p. 725, ei in Chronlco Trivetti ad
anniini 1219, qoo obiit Londoiiise apud novom
leinpluni tn crasiiiio Ascensionis sepuUus.

(205) Willelmus noinine, cognomine de Portibiis,
^r coiijiigem suam llayisiam comes dc AlbemarL

VITA. — LIB. Y. lOM

A Nolo igifur ul pro nie, cui adeo fex irascltur, verba
aliqua faciatis, ne, si vobis diiriora respoiiderit, in
ejus obsequio reddamini segniores, aut, si vos pro
me exaudierit, se pro vobis magnum quid gessisse
repuiet, et ad relribuendum vobis bona, quae
meremini, ipsc invcniatur allquatenus remissior. Id
tantum, si videtur, dicere ei poteritis, qula, ul eum
invlseremus, in partes istas veniinus. Cui si libueril
tttipsum vldeamus» per quemlibet ex suis nobis
significet quo loci debeamos occurrere ei. i

His abeo diclis, oobiles illi viri prudentiam simu)
ei magnanlmitatem e}us admiranies plurimum»
abieruntaddomtnom suum, haec el omnia renun^
lianlcs. Qa\ et Ipse non parum Itlius verba miratus»
et animo per oinnia fere erga iHum repente divlno

B nutu immutatus, jubel ei renuntlari , quatemts
seqnenti die terlia apud novum eastellum Rupis
de Andell (206) occurreretei. Ad quem noster Hugo
confldenter accessit, reperiensqoe itium incapellit
loci illius audientem missarum solemnia in die
doctoris eximii sancli' Augusllni, continuo salutavii
sum. Stabai vero ipse rex secus introltum osiii in
soiio regaJi, el duo episcopi, Duvebiiensis (207)
videlicel et Heliensis (208) stabanl secus pedes ejus.
Cum ergo salutasset eum episcopus, ipse rex non
respondit ei verbom, sed » com iilom paromper
lorvis oculis fuisset intuitus, faciem ab eo avertiL
Col episcopos consianler ail : c Da mihi, inquit,
oscttium, domine rex. » Qul magis avertii aspectum

Q ab illo, vullumqoe el capul io partem aliam decli-*
navit. Tune Hugo episeopus vestem illltts clrca
peclus forliier conslringens » hunc vehementius
eoncossit, lierum dicens : t Oscuhim mihi debes*
tiiquH, quonhim delonginqooad te veiiio. » Rex ad
lisec aii : t Non meruistl ul osculer te. » Quifortiiis
ccocatiens eum per cappam, quam slricta tenebai
manu, confidenter aii : c Imo^ inquiens, merui. »
El.adjeoit : c Osculare me. » Tunc rex admirans fi-
duciam constantiae ejus paululomy subridensque,
esculatus est cttm.

Aderanl autem Ibi duo arGhiepiscopi (209), ei
episeopi quinque, qui inter solium regis et gradus
aharis constiterant. Qui non procula rege hoc raodo
prffsttlem de rege Jam triumphanlein inter se ac<-

Dcersirl cupienles, Locum ei sessionis fecerunt. Quos

Uujus meminil ad annum 1221 Trivettus..

(206) Unde roagna , anno 1197 , dissensio inier
Richardum regem el arcbiepiscopum Rotbomageii-
sem exorta, uCi habetor pi 840» lom. V collect.
novae apud Hartene,.sed sopila ».ul coliigiior ex
Trivetti Chronico.ad hunc annum, mediante pemm-
lalione quadam.

(207) LiCgendum Dunelmensis, qol eral Pfallfpptts
Picta viensis, de qoo in AngUa sacra pan. i, pag. 726
ei seq.

(208) Euslachius, anno 4197, electus In eplsco-
puou <le qoo eiiam in Anglia sacra parl. i, p. 635.

(209) Walterus Rothomag.ensis, Jam regi reconci-
liatus, el, ut videtur, Hiibertus Cantnariensis : Gal-
fridus eteuin Cboracensis eo aiiQO io diagratia eral
apud regem.

Digitized by

Google

1047

S. HUG0N13 EMSC. U^COLN. ORD. CARTIL

m

UHten ipse directe periraitsivit, ac secus corun A rederoit criiore, in iremend» i|^ius jiidicio

ailaris gressuni flgcos, deinissis obstinalius ia
lerram iuminibus, di\inorum Uniunimodo celebra-
Uoni animum intendebat. Quem interea rex non.
parum curioso et pene continuo aspectu conside-
rabat. Cnra igiiur ad trinam invocationem Agni,
qui toltitpeccata mundi, jam pacisosculum sacerdos
dedissei cuidam arcbiepiscopo, qui regi de more
pacem erat allaturus» rex usque ad gradus ei obviua
processit, sumptumque ab e«) signum accepi^ pec
ifnmolaiionem ccelestis agni pacis, cum humili
reverentia episeopo Lincolniensi per oriasui osculum
porrexit. Ita princeps illustrissimus veneraUoni&
8ignuni,quod sibi arcbiepiscopus parabat deferre,
ipse poliiis episcopo sancto sluduit exhibere. Nam

dere. Yoio igitur, mibi dicas fiialiier se babeai
status interior anim» Yestrae, ui ei consiliuni vd
auxilium» prout superna javerit aspLratia» efiicaciter
possim adbibere* iam enim oiiiw aiuii ^atiaa
elapsom est (21 i)» ex quo vobisalias locutiis for. i
Cuicum rex dicereiei conscieAtiaia bonam esse
fere in omnibos. msi qnpd odio laborarei hostiiuB,
quos injuriosos sibi pateretur, et nequitec infestos,
episcopus ait : c Si per oosmia DGiuiDaloria oinnian
gratiae placueris, faciie iibi ininicos tuos aut pacr
tos efflciet, aut expugnatos subjiciei. Verum suouno-
pere libi cavendum est ne tu (quod absii!) Auctori
iuo iu aliquo injuriosus existas^ aut etiam in proxi-
mos quidpiam iniquum co^nmittas. Dete Tero,quo4l

ad ipsuin alacriter perrexit, el nil tale suspicanti, ^ quidein inoestus loc^uor, juin publicos nimor esi,

^cd atteiitius domino supplicanti bonorem (ipsa
Doaiiiioidutiqiie disponente) iinpcmHt, vt imple-
rotur quod Dominus ait : Clor\ftanle% me glQrifi"
eabo (/ Reg. ii, 50).

€AP€T VIIL

QualUer sedaia regis offensa eumdem corripuily el ab
eodem honoralui recessH ; cui eiiam post rece$$uM
rexconiingffaemiibide hospilibut tieioriam nun^
iiavit,

Expllcilo igitar superias memorato sacci allaris
officio, Hugo ad regem accessit, et super indigna-
iione ejua contra se eitra meritum suuro excitata,
pauca, sed foriia expostulavit, et quod in illtim ni*
^lpenitus deliqoisset, eTidenlissima rationo propaia- q
▼iU Quibus rex, cum in contrarium nihil referre
potuisset, crimeo fanjus offens» in Cantuariensem
retorsit archiepiscopuip, qui sibi mulioties sinistra
de eo iitteratorie snggessisset. Qua simul universa
veritatevacuafuiase promptiAsiroa rationum faciliuie
eoiivincens episcopus» c salvo, ait, bpnoro Dei et
naluie anim« roeae ac ta«» utilitatibus tois uunqiiam
prorsus vel In modico obviavi. i Ita regia indigna-
lione sedata» regiis x^iiSi epj&uopus honorator, et
a rege hospilandi gratia in casteilum, quod vocita-
bat Portum gaudii (910), et quod recenter constru-
xeral in quadain insnla non procul siia, destinatur.
Rogabat vero^ ui etiam die seqiienti ad se Teniret,
et iia cum gratla et favore ad propria, post iieratum

qiiod nec propri^ie conjugi maritalis thori fldem con-
servas (212), iiec Ecclesiarum privilegia in prjcfi-
ciendis maxiine sive in eligendis eariun rectoribiis
iUibala custodia.. Di<;itui; e^m,^ quod (quodsaneiii*
juiura peculiare crimen est) pecuniae seu favoris itn
terventu quosdam ad regiineii auimamm promovere
^leas. Quod pro<;ul dubio, si vermn est, pax tibi a
Domino concedi non potest. k De bis ilaque rcgem
pro tempore admonitum diliKenteci^i^struGtQni.et
de aliis quidem sjb pemtus excusautem, de aliis io-
iercessionis su^aa opem sedulo flagitantemy cum bene*
dictione ilimisit, et ad hospiiiuiu regia sibi provk-
sioiie delegatum hetus seoessii.

^ex interea d^ eo com suis loqiieust et Tirtutc»
animi cjos molta cum laode coocelebraus : « Yere,
inqiiit, si taies, qualis isle est« essenl passim ei
.caeteri episcopii nullus conira eos regum aol priu-
i^ipiini attol.lere praesumeret cervioein. »

Tunc ei a siiis consiliariis suggeslum fnii, qua-
tenus per eum in Angliam lilteras dirigerci, ct a
.magnatibus terra^ aiiciijus modi subyentiouis auii-
lium flagiiaret. (^uas de ea causa illum ferre poiis-
simum consulebaut, quia procul dubio a cuuctit
favorabiKus cxciperentur, si per tantuin sibi oun-
tium allatae fuisseut. NoniiuIIi ^iain libenlios iioq
epi»copum sperabant exsccoiorum, ut iiide regio fa-
Tori ulterius commendari potuisset. Verum, utait
Sapiens : c Frustra jacitur rete auie oculos pco-

com eo coUoquium, remearet. Quod ilie gratantcc D natorum {Prov. i, 17), > protinus siqutdem per re-

audiens, se in crastino reversurum promisit.

Verum et de sakite aniin» ipsiiis [lastorali sollici-
indine pie curiosns» apprehensa ejtis manu a sede.
tfua ipsum elevaiis, protraxit seorsum nsque ad Ip-
CJm prope altare, ibidcmque. eum srdere nioncns,
coni et ipse pariter sederet, sic cum secrctiusallo-
^quitur : i Mosler, inquit, parocbianus es, domine
rex, nobisque incumbit ratione pastoralis curae pro
anima vestra, quam \iniversilatis Doininiis proprio

(210] Idem, otvidetui, cum caslello de Andcli,
cum illud novum, et hoc recenier consiruciuni di-'
calur»

'211) Ex hoc colligiiur Ungoncm cliain anno
i!97 apiid regcm fuisso.

gis domesticos sibi omnia hxQ innotueront. Siigge*
rentibus aotem sibi derieis, quatenus in re tam fa-
Qili pareret alacriter regix voluntati, ille cummagna
aspcmatione verba eorum respoit, dicens : cAb-
•it, iuqoit, hocamei Non est meMU, portitorem
fieii regalium litterarum. Nec enim proposito» sed
.ueque officio meo, confruere istud pbtest. Noo, in-.
qult, est meum, exacttonum bujusmodi vel in mo-
dico existere cooperatorem. Non latet yos, qoia

(212) Berengariam regis Navarra ftliam Richar-
dus, anno 1191, duxit in conjusem, quam Hugo in
caslro Bevafordensi , juxu libri hujuscap. 15 iiivi-
sii, ct consolaius fuil auno 1199.

Digitized by

Google

\m

YITA. — m. V.

105Q

wBit^ Tehit Dodafo sapplical eftse isie poleiit ; ei A oiemiB canoiiioos» qui iimuinerU reddiiibos loco-

fixc praesertim polestog, csm jugiter peiU, pre^
influr. Angli nofttri bUmdie quidem soiiiettalioni-
biiBprimo aliiciimtor, qoi demom asperrimie co«
aeiionibus, non «d quod ipst Toiebanl, sed ad quod
regi placoerit, confereiidam* tmpeUuntur« Soepe
eliam htviti id etsequi coguntor , qood semei vA^
ireneosy vcl ipfios aut eorum praedecessores fedsse
novenmt. Koii ei^ me eomingat taiibns immisceri
quibus cnni (tispondiopfusimi eooperaturgraiia regis
lerrcni, ci kidlgnatio succedcret ct incurreretur
oinpipotcnlis Dei. i Monuit igilur r^is consiliarios
episcotiHs, ni procureni ne sibi laiia injunganiury
unilc coiiiradiceiido rcgisdciibcrationi,ipsius deooo
graiiaiu ipsam licniereri nccesse siu Qox ut regi

pieles (244)» auro eliam vei argento prsedivites»ciira
gravaminis jacturam non niodicas pecuniqs suis
quivissent scriuiis inferre. c llujusmodi Yero iiigenio
eas> inquiunt» facile eril exiorquere ab eisJem.
Scribal Dominus nosler rex Caniuariensi arclii-
episcopo (215), ut de greniio Lincolnicusis Ecclesiae
du^ecim viros prudentia ei consiiio prxminentes,
eloq^entia etiam prxdilos (quos ipse noverit servitio
.yestro esse idoneos) ad vosdestinare resiinet,qui rebus
opporlunis suflicieuter instructi yesira possint ne-
golia, pfopriis iilorum sumptibus» in Curia Hemana»
io Alemannia atque liispania» neciion et alibi, quo
oos ceusueriiis destinandos» competenti solertia ex-
pedire* Quid pluribus imnioremur ? Yenit tandem

i»iMmiicnmi, stalim mandavit ei qiiatetwsad suam B nunlius archiepiscopi ad episcopum, prsesenlans ci

duodecim paria litterarum, totidem Ccclesiae su»
persoius ex eminentioribus porrigenda • sigillo ar-
<ibiepiscopaIi inclusa. Attuiii eiiam specialesepiscopo
littcras, in quibus prsediciarum tenor litterarum
juxu forinulam superius comprehensam*exprimeba-
tur. lu earuin vero caice, regia auctoritate pariter
et sua inandavit qualcnus litieras singulas illis ad
^uos erant scripiae luilteret, quos ad suara quoquo
prxscntiam dcstinaret, paratos juxta formamregU
msndaii ad ipsuni quantocius regem Iransfrelare. i
iiis cognitisy illi spccialius turbabantur» qui tunc
ibidem prsQsenies inventit ad invisam se audierunt
expeditionem accersiri*
At episcopus ad audita nibil respondeop (erai

cHinDei bcncdiriione Ecclesiam redfrct,'«MC mene
aficro ad sc vcnteiHli, ui condixcraut, laborem
assumerei, scd |iro eo aJ Uoiniiiuni bono airiino ii^
desineirter oraret. Sic Hiigo in nomihc Doinini a
cnrialimn laqoeis irberatos, Doiim magniiice bene*
dlcens tum f uis omnibus ad sua cura gainlio rc«
ineavit.

Vix auiem eplscopo in Angllam reverso, cmn nee
aJ Ecclesiam suain pervenisset» idcin rex oontra
rcgcm Franconim (213) propc Gisorcioiu impetu
facto, ct captis plurilms ipsius opiimatum, ipsom in
fugam egit. Tiinc etiam comes Nivemiensis In fos^
salum castclli dejectus, aquis enectos interiit* Ui^os
aniem triomphl seriem rex mox Lineolniensi epi-

scopo 8lgf.ificans, et, ut pro eo, sicut cceperal, onire ^ «'»« ^"^^ prandendi) ad mfmi|ain jam accessU p^

dfgnarclixr supp?icitcr exorans , nomina quoifue et
nnmerum Yirorum fortiom, quos coeperat, iittcratoo
ric cxpressit, scribens intcr csetera et assercns quod
ciiam ips e rex Phiiippus satis de fossato bibisset in
quod cecidisset, fuga quidem prxcipiti, nisisuorum
ope subvectas evasisset inleritum. Uuiichonorem
auiem atque trophaeum regi ccelitas concessom
nierUis sancti pncsulis niulti etiam suonim afiirma*-
bani, quem ipce pro Domino, pristina simattate
onjlssa decreverat impensius venerari.

CAPUT IX,

Ofkim con$iatuef 9e ad mawiatum re§um excniami^
quo $ibi mandatur ui ad ip9um mineret duodecim

raiam. Clerici inter . prandium iiivicem mussitaotes,
se timere asserunt ne duriora episcopus nuniio r^
^ponderet, cuin noii poniificaii severitate, sed potius
lenitaie submissa, in casu tam formidoloso, opiis
cssct ad expefienduin priinilusy si forte blaudiea^
supplicatione domiuus Canluariensis possct deliniri,
(|U], si velle;, ipse consiliuin istud in roelius. faciie
commularet. llaec illis mutuo confereuiibus, avertit
Jlugo^ vir robttsti pectoris, citius foriuidinis eoruiu
.diflidentiam. Unde nullius ex eis super rcfonnanda
responsiooe cousilium expeiivit, sed continuo, ut
^urrexit a discubitu, ad nuutimn qui venerai baee
est prosecutus : c Nova, iiiquit, nec uspiam, bacte-

lius suiit audita, tam ea quae auctorilate regiae qoam

&3n^^^^^^^^^^ «ua VO.UOUU. N«„,it don.iuMB «««r

- ' Cautuaneiisis. Sciat tamen Mlemenunquiim iittera-

rum suarum fore vel fuisse poriit^em, nee iiio
.clericos noslros itgiis aliquandp sc^vitiis obligassis,
^aut obligatorum esse. Projiijbui sap|>e ciericiSf etiam
aiienis« in episeopatu nostffo beneficiails» ne tn p»^
blicis fuoctionibttStVt esl in distraheofli* forestia.

resdatos ad cotffiscandum omnia bona suacensuram
exercendo ecclesiauicam,» — Et hoc est capit^ 7 in
serie maqnae Vita^,

Excogitato aotem ab xmulis viri Dei versutse sub-
tiKiatis irrefragibili , ut puiabatur, maeiiinamento,
>ngge4itur r^i, plurimos esse toter Ecclesiae Lineoi-

(215) Pbilippum. De boc pra^lio et victoria videa-
jur Trivettus in Chron. ad aunum il9$, ubi hic re-
lata confirmat.

(ii4) De opuleiitia et amplitudine episcopatiis
Lmcolniensis ita scribit Giraldus Canihr. Angl. Sa-
crae pari. n, p. 4i7 : t Crevit ergo dicecesis Lin-
colniensis per Bemigium, sed decrevlt enormitcr
per Hobertum ei Robertun:. Cunctas taincn caihe-

drales adhuc regoi totius ecclesias, vii eomitaliis e(
drmldium in se continens, terr» popnlosae, et prnpfer
varios personatas, alios vh vel vih archiuiaconatiis
.babens, Ipngelatcqoedioecesisamplitndine vincit. »
(215) Id factiim crediUir anno lldS, post rediiuin
Uitgonis a regc, lccet et ante cjus recessum eodeni
anno fleri potuerit.

Digitized by

Google

lOSt S.. HTOONIS EPISC cSNGObH^ ORD. GARTU.

claliisin huiic moftim ftdroliiislntioiiilHH, seob- Aq«iJemhom'miimit»loriiiii»4Yai J«oob€^ied

Mn

noxios ii»c«tari elicnieke eOieere oiHlereot. Qoosilo»
eliam in hoc miiiiM obedienies MluUiribiis montiis
DOBtris» beiieftciorum suorum diirt privatione ^sli*
gavinttts. Qua igiiur ralioae de iuiimls Bcclesitn
noslrae viscerilHit eveliere deberemus quos ad reg^a
obsequiamitlerejubemur? Salis sil domioo noslro
regi, quod cerle in pericuium salutis anlroa so«,
professionis su» officio prastermisso» negotionim
iilius e&seculioni se archieplscopiis Jam ex inl^ro
devoverit. Qood taroen , si pamm ei videtur, veniel
cum suis ; en iste episcopua : Yeniet, inqiiamt au-
dire jusia regis ex ore «ius^ Veoiei eiiam Juxta ea-
dero lllius jussa, quod jttsloi|i fueril pron^tlsslroe
exscculums. Tu voro duoiienartum Utlerarum» quas

manussuni Esaii?i (G«m. xxvii«2!t.) VerapB uiea qi»
gesta snnt sommatim percurragNis, illi quibus de?
mandaia fuit exsecitlio edieti lyrannieit prm nimi^
f«iriiiidine9 primo suponedere mandalo snggessemis
ffogi, deinde quanli easol periaaliy inm jiibeiitibiis
quam oisoqnontibos qnidquom» «nde iocidefeinr ip
maloiBctionem viri illius atlenlafe. Manileaiissimaai
esae siqnidem dicebanl qnod cuioanque illo aniledi-
xiaseiy t idem maledieeiei Dpminns» et malodictio
illa, ul ait propbolat eilins devoraret iBum (iso«
XXIV, 6).

Erat autem tunc in exercttn ^qnklam Rolaniorsm
prlnoeps» vocabulo Marchadeus (ilft)^homo per
omnia smvitlas betluinae et perditx coascimiiiit, vir

iiolis aiiulisse te dixistl» asporla lecom, inde, qnod ^ ad quodlibet aceius el sacriiq^iiun prKceps. Rex vm,

llbet, actiiaturus. HaBC vero unlversa, qum tibi lo-
quor, domino nostro arcbieptscopo sorlatiro eiiarra»
ad extremnm vero dlclums el qnia» si ad regem hoe
ordine itori sunt clerlci nostri, eum eis pariter ot
ogp ipse ibo. Nec enlm Ipsi sine mo modo ibunt»
iiec sfaie ipsis alias ivl ego. Itec enim pastoris boni
,ad ofos suas» et bonarom ovium ad pasloreffl suum
vatla osi, ui nee Isto illas Incaute exponondo dlsper*
gat ; nec lltae isivm temere fogiendo aberreni. >
. kas ad haec splrabat litterarom bajnUis. Eral
euim curialis clericus, in hoc Ipsom, nt Uli funge-
retur legalione, de industria assumptus. Erat quo-
qiie, ttt dabatur inteliigi, fasto innalo tumidus, sed
lomi(fimimos ex flatn splritus cuHalis. Qui cum pa-
raret mhias emovere, quas anhelitu prse tumoro
eordis intercluso vix sofficiebat proferre, Intercidil
verba cjusvirosa episcopus,eum quantociusrecedere
Jubens. Qui protious ita perlorbatus et oonfusus
•absccssit.

Misit vem qiiosdam ex suis vlros prudentes epl«
scopus ad arcbiepiscopum, rogans et monens oum,
qtiatcmis praemetiri 'digiiaretur et praecavere iu edi-
jciIs bujtisceiuodl ecclesiasticae irorounitatis (quam
iucil ienebatur) prapjudicium evidens, nec in talibos
sttae aucioritatis uilatenus pneberet assensum. Quo-
rum iile precibus sive rationibus specie.tenus potius
quam medulliius flexus, rancore parumper dissr-
iniiiato (quem palam ex inobedrentia, ut dlcebat.

nlhil aut parom motus ad. meltora per ea qum a snm
exsecutorihus crebro ei suggerebanlur, c lleticuloM
aunt« inquit, Anglici isiL MltUmus iuque Marcha»
denm « qui iodero novii cnm .Bnrgundiena illo. ^
Cni slattm quidam amiooram snornm aii : ( Neoesr
sarios oat« domino vex, Marehadoua gnerm veslrar.
Ccleram opora iUins et ohseqnio certisoime finnda-
Mmhil» si etteiatnr anaihema Lhieolnienala epiaoopL»
Qnod res sibi neqoaqnam oxpedire i
qnoquo IpshM perknlom, quam
reformhlans» illuro quidem» ue periret, nkUere an-
persodil, aed, ondo ipsomel rex exiiiabilitor poricti*
uretnr, commiltere non pnecaviu
p Cuidam igitur officiali soo, nomine Stephano de
Cnrneheya, viro otique Hdeli et timoralo, nooUjo
eliam poatiflci satis devolo» dedit hi mandatis» ol,
sleot vium suam et ^membra diligerel, bona Lincol-
niensis episeopi absqne dibtione in manus suas red-
porei.Qut Undem» regio melucoaclus, misil quosdam
ex suis ad lerras, et ad mobilia quaecunque reperia-
sent, cum villis etcastellis ipsius episoopi occnpandaa*
Quibtts prironm ad recipiendum oppidnm Laffor-
dum teodentibus occorrii forte, lion longe a bnrgo
Saucli Petri, comiuius episcopi. Ciyus occursu ilU
territi divertunt pauluium a via, ei, accitls quibus-
dam oofllesiasticls» exposueranl eis quanu minaius
foerit ^(«^inqs rex domino ipsonira, qood liisiulls-
sol eplseopom desaisire (217) ; ev q«ia. invili. el

suflraganei sui , se concepisse memoraverat) cum p metu supremi discriminis astricti, ad id exsequen-

^iictoriias simul et ratio certa praescribat nunqoam

debere per obedientiaro malum fleri, ei cum debeal

Interduin boniim Intermlui, spopondit se provisu-

ram qualenus aalva utilltate regb JieolBSel utpras-

sens negoilum ad pacem domlnl Lm^hilensiSt ani

fimditus soplretur, aot moderallns ordhiaretur.

Yerum non In tongnm habnii locum qoies paeli
reproiuissae. Emissis enim cito post isU publicis
edictisi jubentur possessiones episcopl io manus re-
cipi regalittm exactomm. Quod ut audivit episcopus»
nonne» inquit, clericis suis, dixl vobts, quta voa

(216) Mercaderom vocat Trivettus ad annitm
11^7. Verutn a Raynablo appellatur Marchadeus in •
anmiL ad aimuiu 1199, ubi de ejus crudelltaie agi

dummodoirent. More igitur tertii quinqoagenarii,
niissi ad Eliam a rege perikJk isU quoque huioi-
£anUs se BuppKeabant obnoxins* ut, elericis illis
mediantihos» misereretnr animabns eoram ver«s
ille servua M, ne propter qjua oliBnsioneiB« ^m
limebanlkMurrerov nltio emlesiia consnmeroi nos.
Orani ut reglaro potius mltigare lestinarei aainaor
siutem, ne detrimenia cumularel undique, eiiam
Insontinos, et a merito contenljonis inler regera
el pontificem prorsus alienis. Spondent insnper se
pro virtbus servaturos ii^ batas res illius. Peuinl

paff. 51.
(117) Deiahirc, id est, possessione exuece.

Digitized by

Google

^uMiMts tMiieiMtol ftd iMHj^ft Mnleiiliam exeoin- A Discedeiu ilaqtie a UAd»iitit« ad taam fetiiiiK»

dispoiitls

MnUiUonii, ^a el r«gem anmilliis eiaceibavi el
•Mm eomn inMMeMliaw provenipei peridiHuri.

Hm ubi eplsoopo innoitteruDl, « non est» Inqaiit
islorwn strrare res oosiits. Eani lanliim» et res«
■on lam nosiras, <|nam res demin» noMte sanei»
M «enilricis Haris, nl eis Tldeliitor, Iraeienl. t
Itee dieensy promlil e slna limbriam stoi» liiie»»
qaa eoUo siio, dmn ller affcrei, semper Sppisnsa
niiftbaiQr wh eappa soa, eamfM mami agitaosi
c Harc eerte, inqnii, resliiaei nobls,osqoe ad exlre^
nMimobolttm» > qnidquldisli daxerint raplendam;
^eniensfBe in^irillam soam Ikiggedenam appella^
tnm {iM litlerafitm arcbiepiseopaliom sttpradidas
ponilor ad Ulom venerat» nbi quoque de tuenda

tepedabal Eodesiam, unde proponebai
manibas ad regem iransfreiare citlus, nt snpra
dldam- esl. Mane iftlor quadaro dle Dorolnica
per vitbm qoam Casirebantsm antiqttitas noniS*
nari instHoit» agebal lier. Cnmqoe ]am pene to«
Itts eomiiatos illlus prncesslsset, ipse, cum pau-
cissimls socils viU» medlttm ifigressus, magno
tn^i clantltaniis elamsfn subiio t allaiur. Exora-
lor autem a poplrtoosainonte ni qttsmdam ccmYS-
eaneam snum, a sa^tisslmo darmone ^sessom, sa-
crm Stttt desterae consigoattone dignaretar bened»>
eere. Quein ul vidtt aperto domns mm ostio Inlerius
Jacere iigatam , mox sptrilu toius iii(remuit, nec
conteottts Ulttm, ut erat a rerootls, benedtcere, eqno

cttlmn per monliionem, ttl dndam sa|wa <
rMMm esl, aooeperal) iassll eonUnno lilieraB lierfi
qtilbnspiraMlpieblii arsbldiaeonis el decanis locomffl
<in qaHms oonsliittUs faorlm possessiones^sn») qan»
lonas, adnnntissecnm vineiwNram Eedesiarom pre*
sbyierls, mox» m In pnilen UionMn venlreni «xas»

libertnie eedesiasUca divini qnondam oracnii peri* B quem gederal desceiidit, itadiceiis : % Pcoh nera&!

baec utique non se recte habenl. » Cernebot namque

dsmonis csptivuin jacere siiplnum, caputqite ad

postem, el manus singolas sd slngutos hhic Inde

paxillos bttmo allltts dellxos habere rdigaus; pedes

qaoqoe parlter Juncli, palo erant aslricii. Ipsius a«-

leni ocoU mirabUlter rotabantttrlin gyram, oo nnne

in hsne, nunc in illam panem miserabHi rim eon*

lorqtiebalur. Nune Ungnam In Immensam proie»-

debat ab ore, nunc dentlbas stridebat, nunc biaSa

faucium immaniftsimo patuium gutturls meatnm, ae

sl qooddam Ingens baraUinim esset, el Inttteniibim

borrldum demonstrabst. Ad quem praesul velodter

accurrens, facto sttper eum signo sancUe crucls, ln«

, clinavlt se, et dexteram aliquandiu prope os niiiis

' tenebal oppansam, evangelicum interim capitnhim

scillcet: cln princlpio eral yerbnm(/oim.i,l),> voco

snppressa percurrens. Etcemebat miserum Inter

b»:c capnt, quod hoe Ulucqne indeslnenler agiure

consueverat, immoUim babere el qtiieittm, ttt solenl

caites, cnin ictus timent casUganUum ; octtlos vero

sub aspiciendo eum quadam rormidinls nota in par-

tem variam ineticuk)se dirtgere. Percorse Itaque

Evangdio, otad locum, uln didtnr : cPlenam grap

II» eiveriutis (f»id.J4),> veuU, erexit se episcopus,

et patieniem aUquandiu Udtas ooiisiderabat. Qni

repente in partem alteram vuluim ab lilo declinans,

Unguam more subsannantis produxit ab ore.

Tunc indignatus^ille strenuas poiesutis advers»

■»

IHss sahiieetnnl anmlMmsii,
rns eodssi» som videmer eomingere, ei
oeetqparo, siv# pnaoipiendonve <^soqaendOt iir»»
sampsissenl.

His in hnnc modnm disposiUs, cnm omnes pene
aul metn el penttrbstione vehemenU flnctuarenl»
flie demum lectulo exeeptiis, sc si nihH inquietudi-
nis pertttlissel, saavissimum in soporem exlemplo
membra laxavil. Mec caosa isU ad iniima cordis
e)tts ttnqnam penotrabat. Ea quoqiie bocu «re-
britts solito el intenUttS* ac vehit cnm vehenien-
liori spirilus Impulso* mnenlurare non desiste-
Inl («18).

CAPUT 1.

Quad arehkpiteopo amulenlu m mltUret peeunlM
reguquieam iUiebait $icut hffdrofficus aquam^re*
epondii : c Si ipee hydropieue eti^ ego aqua non
ero^ > €l ds carafions apud Ceeirehant fsH-
bundL

Ifo slquldem temporis anlcttlo (t|9) qao r^» Inso-
ctaUonis proceUa in (lincolnlensls Ecdesiae pastorem,
oemeUpsam pro ovibos suls exponenum« primttm

ellerbttit, Id aceidit qttod referimtts, EfL namqne ^ ddieilstor, aqnam et sslem more ecdesiastico ei

lempesUU Idem pervigU ovllis Domlnici cnsus
Londonlss adienit, eom arcWepisoopo caftUrisqoe
regni opUflaaUbttS saper Unlo negoiio tracuittms.
A quibos Id solttm codsIIU veponsvii, nl peeonim
ingenlls snmmam a derida sois oxigorel* qttsm ad
aedandttm regls svarl fttrorem el per qttemliliel ex
Saisederios desUnarcL Ait namqne archiepiscopos :
s Aii nesdlls, domliie eplscope, qnia, ut hydro-
picus aquaro, ita doroious rex silil pecuniaro ? >
Cui ciUus more suo ilie responderal : c Piane ei sl
ipse hydropicns esi, sed ego squa non ero« qoam
\ne degluUat. >

rlui celerrlme benedlcens aU|ne comroiscens, aaper-
sil snper illttm, Jubens quoque circumsunUbtts; ul
de eadem aqaa d in os mitUrenl. El iu dans omiii-
bos benedielionem, equttm ascendH alque disoettii.
Benedlcebsnl vero lUnm nnlversi et singnU, asse-
renies qnod eornin episcoptts, pattlo anU eadem via
descendens, cum vidisset daemoniacum, iiiinio Uctus
pavore, equum cui iusiderat calcaribus «rgens, noii
solum absqoe subveniione miseram penransiertt,
sed, tanquam ipsemei Airiis agerelur, equocorJVNte
auriigeriu Vir autem ille, extunc Itberatus a da-
moiie, vium suam in posUrum in oronibus stoduU

(218) Am^ii, de qoo dlctum est lib. ir , c. 8.
(3(9) Clrca finero anni 1197, quo primum»

ut mox seqnitur, efllerbuil Ira regis in Hugonem.

Digitized by VjOOQIC

I<m S. HUGONIS £PiSC. Lli^CM.M. ORD. CARTII. 4011

emendore, vncantque dkiilm tanctoram peregrina- A iMbiuior, qui eani inaie vegeiamat, ef illa reman.

tlonl pie« eam aonis aliquoi yiYisset detole, fiiie
laadeni i)ono qnleYil in pace. Httc de cQnsumma^
tione ittiiis in vilia pr«rala nuper a vieinit siila, qui
ct inteifuisse sedlcetont curationi memorataB acce^

piinos.

CAPUT Xi.

Qnaliter mnUercnlam quamdam a spiritu pythonieo li-
beravit, — Et eti cafrit. oetnvum in magna Vita
Jam Tcro prsiereunduin non est qiiod in cnpitulo
Lincohiionsi ad regem se pro commmii necessiiate
Iraiis mare itnrum prjedixerat (220). Jam fitiis ikene*
dictioiie ritu solemiii data, illa Miiiieet qua benedl*
cere jussi sunt filiis Isracl sacerdotes in iege per
Moysen, et quam in bcne<iiclioiiali suo scrlbi fece

cerat siib maiiu sanantis>iedici salHbriler ddiilis,
qii» sub impetu roorbi periiueniis exsitierat pnw
lethaiiler fortis.

Giin eifo ftd yesllgta tiri sanell ineliiiaia ali*
qaattdiu jaciiissel» pneeepil eletari eam. Tane
decano interprete osus (igiioralial eDiro linguan
raslieaniB mntteris) inquiri jossll, qualiter diviaa-^
tionis periliamacqnisiTlasel. Qn leniii el SQbmiisa
voce^cismsspiusiiilerrogatafuisael, dini :ff Nesdo,
inquii, divioare, acd miserieordiam imploro saacii
liujiis episeopi. > iterumque deftxo in lerraa Tvliih
procidtl ad |»edes cjuft. Cumque impoaiu eapiti qas
mano pro ea breftter oravissel, data ei beneifi-
eiioiie,pra!eepiteam ad priorem(iiSt) lluitoodoMRseai

rat, coinmendatos orallonilMis siiigulorum, atqne li- B illarumvideiieetpartiuro peeiiitenUalero, addoei, dans

ei m maadatis quateniis veram agerel praemissa omi-
fessione deoronibnasuis peecaiispoBiiileiiiiam. Qood
eiiam, ol postmodom aceepimas, ftdeliier impleviu
Pneceperal enini ei , ne ulterios praesomefei naic»
ficla aliena divinare, sed propria assoeseerel indest*
nenter mala logere ei aceiisare. Quae ex hoe tcm-
pore adeo modesta apparoii ei laeilurna , eom priss
garrola uimis exSsteret et proeaciasiBa, ui hoe
ipsum lclco ingentis miracoli baberetur penes uni*
veraos, qoi mores Hlias pristinos agnoiveroir..

CAPUT XII.

Qualiler mu^ierem aHam Uberaml « denmone incuh*
— Et continelur hoc capit. in magna Vita $ub
eapit. oclavo.

Huic loco pro caiisarum, nec non et personarvm ,

similltudine alieriiis ab infcsiatione daemoniara niu-

lierls erepiionem virlutibus hujus viri jusle aiume-

raiidam, reservavimus exponendam, licettempore

diverso celebratam (%S). Intimaveral cnlin quoilani

tempore vir exlmix erudiiionis el doctrlnae Baribo-

lomxus Oxoniensis prjcsul (ii4), quia daemon qui-

dam in specie juvenis abuti consueverat quadam

inrelici inulicrcula iii sua dioccesi coQStitula. Quam

eiiam asserebat, tam sibi qiiam alils venerabilibss

personis, detestabilis bujus passionis soae sruiiinam

flebili ssfpius confessione propalasse , et consiliittn

quo eripcretur ab obsceno oppressore studiosiu^

iiiquisivisse, fejuniis insuper et varia carnis maoe'

liato iiivicem sanclo pacis osculo, apostoHcis verbis
iiniversos coimnendaverat Doo ci Verbo gratiae ejns.
Inde, ot pnemissum est, direcle ad manerium per^^
veiierat snpradictum (221). Ubi cum paucis maneiet
dlebtis, siiggeritur ei a loci vicini decano inuliercu'
lam qtiaindam In decanatn siio, quae spirilum vide*
retur haliere pytboi»ieom, plurimas ad se divinando
tmbas pertrahere popolorum. indicabat enim passtm
farta,-a qr jbuscunqtie admlssa, et occulta quaeque
'detegebat inaleflcia. Si vero ab ipso, ut idem aie*
l>at decanus, seu a quovis discreto et litterato viro
conveniebatur aol corripiebatur siiper hoc, mex
importiinn iingnae voiubilis dicacit;ite arguentero
ilhim quajti stnpidum reddeliat et elingiiein, sicqiie
emnes v Obitatis afllueniia opprimebat, ut nullus ^
cam conviptert., aul silentium ei vaterei imponere.
Ad hoc staiiie episcopos, ]am, inqiiit, iion post mul-
los dies Lon*«4 av aditori, cum per fines vesiros
Iransiiuro fa - m s, adduceiis eam loco opportuno
in occursnm nos " . Quod et factuin est.

Descendit itaque vlsa mullere de equo suo ipse
episcopus. Astabat vero ibidem populi frequenlia
cum parvulis, qui manns iinpositioiie erant confir-
niandi. Itutiere igitur sibi prxsenlala, vir Domtni,
quast cuni indignatioiie obluclaiis, non tam mlseram
lltam qiiam ejus inhabitaiorem, occulUrai daemo-
nem, alloquitor : c Age}am, o infelix, inquit, quid
nosti divinare nobis ? > Proferens autem clansum dex-

tcrj3SUsepttgiilum,implfcatamineotenensextremita« rntlone illam memorabat peccatricia membra sua

tem stolae suar, € Dic, alt, sedes daemonis, siquidem
nor4i, qoid habeat inclusuin maiius inea? > Haeceo
dicriite, statim Velut exaniinis eorriiit ad pedes cjus
inuliercula, pnulo anie procax, nunc aiiieni subito
ad vocein virtutis tantx, iion modo faudi, sed etiam
biandi, impotcns cffecla. Aufugeral entm interea

. (iiO) Siipra cap. 9, in haec verba : c Si ad regem
lioc orfiiiie iluri sunt clerici nostri . cuin eis nariier
et ego iho. i

(^i) Buggedenam ia itlnere Inter Lincolniam et
Loiidinuni sitiini.

(2ii) Foric idem ciiin Huntindonensi, iibi leste
llloii.-islin» Anglicano toin. I, p. 550, est prioralus
uio-iiaiiiiiii exira Huntedoii fundatus.

(2i5) Anno 1185, aut 1186, et non serius, ilu-

fere asqne ad internecionem perdomuisse. Haec vero
simul omnia nihil sibi contra odiosum ei improbiim
amatorem contulisse. In talibus quoqoe non paii«
cortim Jam currtcuTa tempotum eain dixit pro-
traxisse. lliric venerabilis Pater Hugo, pariter ei
pieutis instinctu compaiiens mlscrabili femina^, ei

.gone, aui adbuc existente iu prioratu Wiihtmensi ,
aut recenier consecrato in episcopum. De qua rc
uherius agendiim in quaestione , quo anno Hugo sit
fuctiis cpiscopus.

' (iti) In Aiinal. Ecclesia* Wintonlensis apud Wbart.
in part. i Angliic Sacrae iia legitur pag. 300 : c Aunn
llol, niagisler Bartholomaeus episcopus Exonieiisis
factus esl. > Et iicruin in iisdeiu, p. 302. c Aoue
1180 Darlholoinxus Exoniensis cpiscopus obiiL >

Digitized by

Google

\Wf VITA.

imllgMiift iinpdriuU «iasinoniacaet c Jam« im|iHl, i»Ui.
ti» ul asseritis, conlra peGcalum suum , contrtiiono
cofdift, coafessMNie oris et con>oris affliciione jerl-
giiar, nil aliod deinum snperesse ?ideo, nisi ut
oretur pro ea instantins apud clementiara pitssimi
Redemptoris. > Episcopus autem Oxoniensis liaec se»
seciHnqoe aKos innumeroa jam fecisse, sed nibil
profeeisse commemoransy ipsum queque, ut pro ea
dignaretar orare» suppUciter flagitabat. Cui iile :
c Uoc ego non tanlom» sed qnisqoe fldelium devo-
tiaaime facero debebil. >

Post haeCy digresais ab inirieem episcopis (225),
cum iteram occorrissent sibi aliqaanto tempore
elapso (226), inquisivit sollicitus isleanimarttm libe*
ralor Uliia epiacepnm superius memoratum qusliter
re» se haberel circa illau OTiculam gregis sui, qnam
peatifer illelupus lam immaniter laniaverat* Cpi
pontifei non solnm ijtis erepiaonem, sed ereptionie
qtioqoe ordinem mirabilem esposuit in buae mo-
(Uim : c Adjota» ioquit, orationibus vestris dudum
illa e?asit pfobrosae.serTitutis jugmsL Cum eiiim die
quadam inoestus ille daunon incredibili cs|m libi-
dinia furore deluaam, exanimem pene reddidisset,
ille abscedens eTanuit, ei illa in suo conclaTi niniio
dolori el mmrori addicia remansit. C«m ecce in
alieriosspeciejttTenis alios, «t ei videbatur spirilus
ingrediens ad eam, unde moeslos gereret animoa
scisciuri coepit. Qoa nibil respondente, ait ille :
t Seio, Tereque noTi qoia nequam illo te aOlixit. Sed
c non miram; est enim perTersus et adinodum
c malignus. Yemm, si desideriis meis atqoe con-
c siliis praestare Tdis assensom, nunquam de caetero
c is ad le aocessom babebit. > Ad b»c illa plurimnm

•cxhilarata confestim respondit : c Nihll esl, inquit,
c sob coelo facultati meae possibile, quod non libens
c faoerem seu perferrem,dommodo ab istius accessu

:c perinde salvari poiuissem. — Meoum ergo» Ule
c aii« amoris fcedus iion dubiies iniro. Egp siqui-
c dem, aaaecunque poposceris, aut optaTcris, tibl
c prarstabo, et nikll a te lois vetis contrarium

.c exigam, etnihil non delectabile sIto amabile tibl
c Inferam. • Spondet llla haec et aiia poHicenti
assensum, dommodo experiatur promissaB libera-
tioDis effectum. Tune ille adduxit eam ad proxiinum
domui suae iocum, et herbam eminiis succrescen-
lcm illi demonatrans : c Istam. inquit, berbam tolle,

• c et in sinu tuo reconde, ac circuincirea i« domo tua

« sparge : et experimento disces, cum hoc feccris,

c me in promissis Teridicum exstitisse. > Fecii illa

quod fuerat edocta. Yeniique post hoc in nota efligie

i daeiuon versipeUis, atque astat prope fenestram^ qua

( intrarc et exire solebat : et introspiciens dixit ad

mulierem : c Quidnam est istud horridiim et pulri*

' t dom, quod ia hao aede sparsisii? Projice quanto»

(225) Ad meniem igilnr nncloris Hiigo jnni eral
[ episcopiis, dum hic narrala cotitigertiiit.

(226) Dno aut aftero mcnse post primura occor-
f suin poierat fieri scctmdus.

(227) Nobi$, id est auttori Yitae.

— LIB* Y. 1058

A < cius longc a te et a domo loa Lnvisom isluil gra^
ji meii,quod imprudens tihi appiicnisti.» Illa iliasinitt-
Jaote roonitis obtemperare maligni, coepit ilie miuc
minis, minc klanditiis inslantiiis agere, nt herhaio
ejiceret quam se exhorruisse dicebat. Qui, ut se
conterani vidit ab ea « post Biorulas aliquot reccssii
furibundos et minax.

c Nec paulo tardiiis adfuit alter, ac qiiasi aggra^
lulansdilectae aii : c Yerase esse diiiicisli, qiise libi
c ioculus sum? Nunc ei:go, (him ego teciim secrciius
€ h)quar, amovebis parumper herbam nostratium
c uoiversitati odiosam a te. Pcst ineum vcro c!iscc&-
c sum resiimes armatoram grjiniinis tui, qna illa^sa
I conaervai)eris ab insidiis hostis vlrosi. Nequa-
c quam enim furcifer ille ad te pra^Mmet uUaienus

B c accedere, dnm sentiel Tne tecum prttsenlem esse.>
Ad haec illa : c Yenies, inquit, si velis, et si possis,
c ad me; nec enim promissioni meae debco con-
.c traire. Cftlerum berbam istam, vita comite, nun-
< quam rejiciam a me, quas sola inihi potuil cootra
I inipurissimnm oppressoremsecuritatempnrsaro.»
.Qtiid plura? Et isle, sicat prior, posl diuturiias
■preces, post mir.a& et blanditias. frustj*a protractas,
.cuncumTeouiin se a muliercula diu multumque
deplorans, in auras iiiancs demum evanuit. Mulicr
Toro jam fide et devotione, ac bona conversationc»
melius quam herba ilia annata. Tiiam diicit in Dei
timore bonestam et quietain* ILtc autem omnia, ul
a nobis narrantur, ego ab Mlius ore (cum ad me jai»
curala, demum p<eMiieBtiae modftilum et absolationie

C beneficium snsceptttra Tcniaset) audivL j Et hspc
qnidemOxoniensis epfscopus reutlit episcopo nosiro,
qoae et ipse frequeiitir nobis praeseutibna referebai
plurimis

Molier Tcro praefata, dom oralionnm gratia miilta
peragraret sanctorum loca, perTonil demum Canlua*
riam. Ubf, daui a Tiris reUgiosis oratloiium inquiril
suifragia, ciiidani monacho Sancti Augnstini her«
bam illam ^, sinu suo prolatam ostendlt. Qoam iClo
iiobis(22')| el nos ipsam episcopo postmodnm de«
monstraTlmus ; nam eatenus eam minime agnove*
rat. ipsam Tero berbam Graeci hypericon, Latini
herbom perforatam, sito herbam Sancti Jbannia
appeHare solent (tt8). B^ec in magna Yita iHseriiuf

P kisioria. Si tui i$la forto minug vidibuniur ertdsnda^
legai Bedam m £j^/aiiarioa« Lucw atmgoReia^f ei
Afs timilia^ 4fum $ui$ lempofibus acddetuui^ a ianio
doetore ibidem ecripta rej^ei^

CAPUT XUI.

De furi$ erepiione^ qui ad $u$pendium dueehatnr^ el
luaiiier baronibu$ tcacarii e$t locutu$, — Kt conti*
netur hoc capit, sub capit. nono in magna Vifn.
Sed redeundum est ad cosptum iter pontificjs

nostri Tcrsiis regem (^)« ei styto jam currente

(^28) Subdncta videntur csse abbrcvialoris^
(229) Ad ea iiempe quae evencrunt in itinere^ ad

Bichnrdum regem circa finem anni 1198 aal se-

ouciitis 'nitiam susccpio. *

Digitized by

Google

1059

S. HUG0N19 EPISC UNCOLN. ORD* CATTH.

1l[ad exponenilam. Ciim igiiur expnlso, ut «tixlmQS, A pmlet «t incolnmiuiem ooneemeir > QnibMiHe

ipiriui prthonico a nraliere (S30), die sequenti tei^
Tltorium Saneti Albani (951) futsset ingressus, ecce
occiirrit el cum apparilorum turba quidam damn^
lllins, qul ob commissam fortam rerfnctis post
terga brachiis ad promeritam trahebatur saspen'»
dium. C«teris igitur ad benedictionem pontiflcis
expetendam de roore suppllciter accurrentibus in-
gessit se vi, qua potuit, eiiam tinctus ille» ruensque
primum ad cervicem caballi ejus, ac statim sub
pedibus ejus procidens, misericordiam flebilibus
Tocibus inclamavit. Tunc cpiscopos rediiciis con*
festim habenis, qulsnam ille esset, vel quid sibi
vellet inquisivit. Cui dictum est a suis rem, ut eral,
agnosceniibus : * Non esl vesinim , domine, de isto

bene sdte Idqnejare obaervari debere re^pondeaii-
btts.adiecit iUe : f Siistud seitis^iiM, inqoit, nilMls.
minus scire debetis qula, oiricoiiqae foeril episea-
pas cam simnl adanalls CSiristi fidelibos, ibi est et
Eccleaiak Qui enim materiaiea lapides eeeiesie soo
ninisterio eonsaevit Domlno dedicafe; qaiel lapides
Tivos^ ex quibos verins coosUl Eccieaia, per siagala
aacramenta, at Dominica templa ex eia flaDt, habel
aanctifteare, jiire debet, uhiciHM|ae.fuMii, digniuys
eccleslastic» privilegio gaadere, ei eoDcUa peridi-
Untiboa, juxU lllias formaiam» aabvenlre. » Quod
Judices illi graUnter aecipienles, asliqala etiara An*
glorum legibna hoc ipsnm reeoienles feisse exprea-
sum, sed nunc, vel modenoram ponlilleam dflsidia,

plora inq»irere,quin potiiis sinite eum, etpertrans- b vel tyrannide principom eaae ahoKlan assefelnni.

ite. > Dicebant iu metueiiles ne illum in sai
omninm periculnm penes regem tentaret eripere.
Sed ipse eo magis causam inquireiis , misericor-
diam inUrpellantis, nt eain plenins agnovit, voce
alaerl dixit : «Eia benedictus Deus !i Tunc ait mhii-
atris, qui eum deducebant ad suspendium : i Redlie,
flili, noblscum In villam et nobiseum illum dimit^
lentes, majoribos vestrls et jndicibns nos euro vobis
tbaluiisse renantiate. Nos enim vos seeuros laeie-
mas. 1 Qui resiiiere non aosi, hominem el dimise-
Tunt. Qoem ille mox soluum a vineuiis eleenMisy-
sario suo eommendavit.

.Qoi 01 hoapitium esi ingressoa, eonvemoniea
ad eom deriel sol minlstri« monebant illom

Habito umen soper hoc ad invicem Uraeutn, liicati
aunt ei m hanc formam: c Doohiu» iAqotoni, ftKi ei
parochiani vestri sumos (33S), Tosqne ^ier ei pa-
alor noster estls. Nec Igltur eomra privilegioiB ve-
slrnm venire vel dispoUre otalKom eal, nec erit, si
placet» Yeslrom» in noairi pericnlom qttidpiom
attentare. Proinde, si istom lUieraiis, noa miiiiaBe
reaisumos; aed vobls, si piaeet, ne ei^a domiMm
iioatrom regem periciiiemDr, prospieiendoro reiio-
qoimoa. > Tonc llle : c Bene inqoit, el rede loeoil
eslis. Kgo igllor de manibos vealria lilom lollo;
pro qoa violenlia ego raapondebOt obi oportriMi»
solBcienler. > Sic raos loeom soppliesi lastoa eoaailt
liberque Londoniaa eom episeopo veoit, e& (

InsUnlius et exorabant .qoalenos permiiierel jo- c qoo liboll, indemnia abivii.

diees qood sol easel officii exsequi drea reom*

Dicebant namqoe : cHaclenus, domine, nollam eon*

Ira nos, sive rex, sive alius quis, qui vobis inaidia*

lur, aul jusum aut )U8tae similem potoit reperire

eausam. Si vero sententiaro forensiuro jodicom, jam

laUm el jam exsecutioni demandatain, vestra do*

xeritis aoctoritate pontificali irriiandaro, dioeiur

ab nroulis quod in ipsam regis coronam delinque-

ritis, el quasi iii reatum liiclderitis i«S8e majesu-

tls. I Quibns iUe : c Novi, inquit, magnaniroiutis

▼eatrae confidentiam. Sed accersanlur ad nos huc jo-

dices isti ( jam enim foris aderant qmerentes ei lo-

qoi) el audietis, inquit, illoriim sermones. et no-

siros. » Qttlbos ad soum consessum admissls, sic

auiem ad procerea, regU
(139) pnBaidenlea accessit , eosqoe, oi
koclesi», sob ejusden* praesertim abseniia, ]
prospieerent , amicabiliier exoraviu Qoi ei revo-
renur assorgenles, et, qood peileral, dMempcmoUr
80 faciuros pollicenies, compuleroni eom moliis
precibus, ot secom vel admomenioro reslilerel.
Quibos ille vix acqoiescens, sedil landem. Uinle ilU
exhilarail : c Jam, inquiani, triumphaliier ga«depe
valebimus, qul diem vidimus, quo ad regis scaea-
riom Lincolnieosls sedil episcopos. » Ad hoe ille,
h>cam erobescens, contittoo snrrexil, escoliiaiqoe
porrexit oniversia, dioens : c Jani, inqoil, ei ego de
vobia Irlumphabo. Si post libaiom pacis osculom m

ois esllocotus : c Nostis, o viri prodenies, hanc san- D Ecclealam meam qnidquam admiserilis miniio paei-

cbe matris Ecclesiae obiqoe terrarum praerogativam
esso, ut cujiiscunqne periculum declinantibus damna-
tionis el ad eam ooofugium fa<iientibus, securiuiem

(230) De qno dictum supra cap. 9.

(231) CeleDreoIim monasterium, de aiio plura in
Moiiastico Anslicano lom. 1, p. 17(>, et M.ibiIionius,
loin. II, Aniial. p. 298, et lom. IV, p. 672. Subje-
ctuin Ulud olim fuisse episcopatui Lincoiniensi col-
ligitur ei Giraldo Gambrensl in Anglia saera part. ti,
p. 417, ubi baec scribit de Roberto de Gbeinto :
c liein Saoctum Albanum aroisit, cnm tamen Unia
familiariuu monasieriom illud Ecclesiae Lincol-
niensi jancium fuisset, quod abbaies ejusdein ple-
rique in Ecclesia Lincolnieosi praebendati exstite-
rant, i eie.

(232) lilx hoc loeo colligi dator eos qni in territo-

fieom. > Qood factum et dicUm illi nimioni odi4-
rati, mutao loqaebanlur : c 0 mirabilem prodeBiiam
Tiri bujust Eccequam de faclli prasacribii nebla,

rio S. Albanl eranl adhiic remansisse sob cura et
dicecesi episcopl Lincolniensis, qoem ol Pairem et
pastorero venerabantor.

(233) Erat iliud eo tempore apud Westmonaste-
rium luxta Londonias, sed non longe post ironsls-
inm MorlharoUniam, sieot refenor tn GlinMiieo
TrivetU ad annum 1299. Gaetemm scararioot An-
glis dicitur curia, in qua res flsci penr.icUotor.
lisdem pro ipso flsco seu airario regio interdum so-
mitnr, qood aerariuro recis Angliae in eadem aede,
iibi judices scacarii consident, asservetur. Vide GJos-
sarium Gangil in bac voce.

Digitized by

Google

lOM

124 ntiiae Juttl a icge ite
lieuDu& moleMl esi«iefe«tQiiiln» ille beBedlcUone
«bie reeessiit «l regem edire ^asfonmf po6l liaec
eiiiiiftia Nortinntinnieii» tKWsfireleviU
CAPUT XIV,

Dc /mwne, fum «pii4i urton Roffetuem ds$p$raUim
ittvenit^ eujus posimodum compulruii earo $ecu$
iUrumque femur^ qUi per no$lrum Bugonem tam in
^orpore^ ff^am in m^ma e$t euratu$* — Et hoe e$t
€X cepix. % in magna Ftle, libro iv.

Dum.aulem eplscopus Roflensem perrenlrel ad
urliem(234), accessil ad eum ibidem quidam jtt*
venis, quem perniciosios suis illaqueaveral dolts
Lo5tt& humaol generis. Qui mediante ioierprete
( neqne enlm vel ipse pontlficis, vel pontifex tpsius
safllcjenter dignoacebai loquelam } miserabilem

Mocoin ei de« A rcscens, diseossi a domo genilricis mese elanenlo t
eia eivitaie, ia qna natus et eouTersatus iufcliciier
eram. Pergenil vero , sed, quo tostdendum vel ubi
consisteDdum mlhl esset cemmodius nescientl» oc-
cnrrit anxtato et moBrenti vir ex improviso horrendt
as^tus , statura perhmgus , capillo rufos, qul ore
lerrifico faaec est mihl locutus : i Pessime , inquit /
c offendisti Deum et ejus geniiricem ; quos si velfs
c quovls paclo liabere propitios, ipsum necesse est
c ut corpus exsiinguas, quo eis lolies Injuriosus ex«
1 siiteras. Erras enim', si credis quod in eodem
c vasculo quod tot coniaminationibus poUuisti »
c quidquam divinae sinceritali acceptum operari
c queas. > Vlx dicium expleverat, et ecce peregrini
adveniunt beaii mariyris Thomae busta peiitnri , ad

in hanc modum de seipso recensoli tragosdiami " quonim pr»sentiam« qui loquebalur, repentc iispa-

c Cum* inquit, diidum addescentulus « discretlonia
adhuc niinus eapax , vaeois ducerer ei vagis afib-
ctoum mottbnst contigiime infelieem ex insidiisad-
versaril bumaMesalntisdetesiabileenonnlscujusdam
pufculi Incurrisse crlmen. Mec contentus lapsn sim*
pliel , lapsom adjeei lapsui » sicqne, qaod delerlus
esi, criminis addenik) crtmen » hmgam in crtminum
lafisibtts leci consueiodinem. Erat seelus meiim sni
qoalttaio nlmis borrendum» cujns bonorem quadm-
plieavorai hN^i» temporla ei persome, cnm suiipsina
ifluoaniiaie « consideratto. Nil ex peccalorura clr-
eumatamiis soiuremo deAiii roalorum enmolo , nisi
fwie if^ioratttia juris seraiplena. Soasoa praelerea
ei iileeiaft ab alio, primliua in me semper fere peo*

ruli. Ego in formidinem simul et desperaiionero licet
veheraenter inipulsus , signavi lamen frontem signo
saltttariy pergensque itinere coepto mcerens » vlxque
prsB cordis dolore gressus proprios regens , hac
ipsa die » qua mibi baec dicta sunl, In hanc urbem
clrca horam tertlam devenio (235). Immissum qni-
dem fuerat animo meo , etlam antequam hominis
prsedicti suasionem vislbiliter percepissem » ut me-
ineiipsam interftcerem. At postmodum haec In tne
forthis praevaluit cogiiatio , fecissemque qaod ille
snggesserai , nisl paululum me animarei miserum
recordaiio vislonls praemissse» qua mlhi allquantulam
blandiebarde Salvatorls nostri suaeqno genitricis
miserieordia, Nam et boc pro eonstanli olim acce-

^^^, ^ ^ , — — ^ ^ ^

cabam. Nuper vere sacerdote qoodam verbum Oel ^ peram tradiilono quod qniconque siblipsi necem

prasdicante • In eedesia me indignissimum turbis
aceidit conflueniibus interesse. Sacerdos ille cau*-
logam reiexens crlminam capllalium, in hoc, ciyus
eram mihi conseins , verbi ditinl gladlum fortius
vibrans • e|us damnabllem adeo exaggeravii roedila-
tem, ut mepene crederem, terra subiio dehtscente,
absorbendom , ac vivum in infernum coliapsunim.
Tanlam denique mentis conbisionem incurri , ut
extra meipsnm fundltus me puiarem effectam. Diem
vero illom cum prima sequeniis iioctis parte in la«
crymis expendl et singultibus.Tum ecce post noetis
medium, lassalum prae iristiiia corpusculuro in
aoporera resolviturt visaque esi mihiastitisse femi*

inferret, aeiemaliter procul dubio periret. Tam vero
iitfesia mihi» et adhuc existit ista, ut credo« Inimici
soggeslio, quod bls bodie perrexi , ut meipsum de
ponto' hujus viliae pnecipitarem in fluviuni; At primo«
ob commeaniiuro mukitudinem revocavl pedem;
secundo , advcntiis vester auribus meis Insinuaius
\m ve&tros praecursores jam imminentl me suspeii-
dit praecipiiio. Uox enim, ui comperi, sanctiiaiis ve-
strae praesenliam adfuluram, omiii flucttuitione cordis
explosa, in laniae coepi discreiionis alloqoium respi*
rare. i

Talibas vero ab eo peroratis , episcopus brevlter
enm pro tempore adhoriaius, data bencdictione, mc«

iia, inaesiiinabili praefulgens deeore , talta referens q net illum, quatenus ad usque Doroberniam (256) sua

inonita desolato : c NoH , ait , miselie , desperare,
4 larga est enim clementia ei poteniia filii mei , qui
c neminem vult perire.Surgens vero diloculo sacer-
€ doiem inqaire, qaem tlbi notom designo ex nomi-
€ ne , elque fideliter , pure et inlegre peccaia lua
f confiiere. > His dietis vlsio mihi com somno est
ablata. Ego de nocie consurgens mlhl injoncta per*
egi. Ncc mulio post, confusionis meae ruborem non
sustioens , insuper locum perditionis meae exhoi^-

(254) Epiaoopalem, in qua sedes siib tiiulo S. An-
dreae, anno 604, ereeu fuit, mmc Hrofen$i$, Ro$ce»
tren$i$, l(ovece*tfen$i$^ Rofenne^ Rocke$tren$i$ hodie
uicta.

(2i&> Non lOAg^ igitur aberat ab orbe Roffensi, in

subseqiiatur vestigia , Ibidem plenins ei Hberius sa*
Ittiis consilium, nec non et auxilium percepturus.
Paret ille monitis saluuribus. Qul veniens Gantiia-
rlam, sacra ^us Instructione firmatas ei intercessio*
ne adjutns, a tentatione peslifera fhndTitus in perpe-
lum liberatur. Perendinante auiem ibidem pontifice,
el teropus navigationi congruum per dies fere quin-
decim (257) praesiolante , jam in fide ot devi)iione
praevaiidus, consistebat lUe in eadem urbe per unam

qua roiser hic naius fueral*

(256) Id est, usque Caniuariam.

(257) (}uibus elapsis ilugo iu Neusiriam iransfre-
lavii, et iltuc circa Septuagesimam anui 1199 per«
venii.

Digitized by

Google

drciter septimanMn.

S, IIUGONIS EPISC. LtNGOLN. ORD. CARTIL m

DlsponelKit rero Itmma snm- A Inter ipsum vcro et regem Francix ab armis inierim

mornm apostolonim oraiionis gralia quantocins in*
Yisere.

Caetemm rem inauditam illi noTinuis interea acci-
disse. Subito enlm secus utrumqne femur , el circa
ejus verenda.caro ilUns ita compntniit ut duo altrin-
secus fbramlna , seu potius fossie bin^ , horrendae
amplitudlnis et profundilatis apparerent cum lamen
fpsc ex tam immenso volnerum biatu nihil penitus
seniiret doloris. Ostenilit antem meiu gravioris
pcnculi cuidam fidelissimo viro , curandonim vul-
n«rum notitiam habenti , magistro Reginaldo pisto-
ris, iocum illum puiridum , a quo accepimus,
qnia jain pcne usque ad iniima viscenim carnes
ejns pulridae defluxissent. Insinunnlnr isla epi-

quiescendum praescriliebant legales treng», qoai
indlxerat nnntiatae jain tempus Septuagesimx. Coib
Igitur pervenisset Ipse episcopns in Neaslriam, ■
terra illa ob praesenilaro roaxime legati (240) do-
minl papae, qul in ilKs erat partibus, tribns fienDe
septimanis moratus est (241). Inde circa principiaD
Quadragesimae Andegaviaro (242) protectus, in qso*
dam manerlo abbatis Sancti Nicolai (2i3) aon longe
ab urbe Andegavensium, non minoris (244) temporis
spatio perendinavit, regis praestolans reditom a lo-
cis remotioribus, in quibus ipsum bellicis vacanirai
tumultlbus (245) adire vldebatttr nimis impor*
tunum.
Interea a viris rogatns religiosis ordinis Grnndi-

Scnpo , qoi ceram juitet vulneribus imponendam B montensls (246), qui in vicino degebanl loco (ii7),

dari, quam tunc forte appositam foco ad conficienda
iii usus necessarios luminaria, ut est consuetudinis,
rainisiri calefaciendo mollem tractabilemque redde-
bani. Res mira ! Ut enim hedera Jonae sub nna no«
ete exorta , sub una iiidem nocle confungientibot
ad poeniientiam Ninivitis exaruil (Jona$ iv, 7) ;
fta rrpdnrina istius poenitentis ulcera in clcatricem
cilius sinit redacta, quibus nec signum qiiidem ob*
ituciionis repente sopcrfuit. Qni totus jam evangelieo
niore, anima scilicet et corpore sanatus, sumptts
tolemniler pera et baculo, apostolica, ut proposue-
rat, moenia petiit; obtentaque ])enedictione summ4
pontificts in Afrgllam reversus, ac €isterciensis or-
dinis babitum indutus, bonae conversationts mcrlto,

, , ___ -,_

tton inlnus rem sibl, quam nomen eonversi, perse* ^ nis deperire.

sacros ordines apud eos celebravit (248). Qai
diim obnixius peteretor ab arcbldiacono Oxendbr-
densi (249), noniine Walthero (250), qoatenos jo-
venem satls, utvidebatnr, idoneum, notomqne ipsi
episcopo et chanim, famili» ipsius archilevlt» pns
positom, praesentandum ad gradam promoTeret »!)-
diaconatos, nulla mtione acquievit, sed pro eo is-
tercedenles non slne motn qiiodam indignationis
compescuit. Qiiod tunc quidem mirati suoi nmm
qui aderant; sed paulo post, eodem clerlco, cnips
suis exigentibus, leprae contagione tcrribiliier per-
fiiso, rel eventum consideranlibns satls damiiTi-
rum Dei, qnod ei futurum esset, in spiritn prxTi-
disse» in quo noluit beoedictionem sacras ordinaiio-

veranter vindlcavlt.

CAPUT XV.

Quod ad clerki ordinaiionem in $ubdiacomim itiduci
non poierat , qui futuru$ erat ieprotu$» Ei quam
tiolenitB fi$bAnl $%bi per$ua$ione$^ nt regit no$trl
iram $edarel pecunia mediante^ et qualiter «icper*
teniente de morte rcgi$ rumore ci $uaderi non pote^
rat, quin eju$ $epulluram adiref, — Et hoc e$t
cap. 10 in $erie magnm \itw.

Girca id tcmporis rcx jam cxpcdilionem direxcrat
adversus comitem Engcllsmenscm (238), cui inju-
siuni (259), ut dicebatur, bcllum inferre parabat.

(258] Contra comitcm Lcmoviconscm factam
fuisse isiam expedltionem, anno 1199, asserit Trt-
vetsus, ct nlii imssim cum eo.

(259) llupis causa, inveuius thesaurus, de qiio ad
buiic aiiiiuni aguiit Trivotlus.ei Rayualdus.

(240) Pctri vidclicet cardinalts , qiri , iit lcgitnr,
j>. 55, apud Riiynalitam, inter uirumqiie.CaJUaB cL
Angliuc regcni bbc anuo inducias fecit quiiuiueiiua-
lcs, a papa conQrmatas.

(241) A Septuagesitna usqne ad (}uadragesimam.

(242) \algo AnjoH et Ang€r$^ oiim comit:uiis,
«uitc dttcatus Andegavensis capnl , in qna et sedes
episcopalis.

(245) Abbaiia ord. S. Bened. in sulnirbio, sive,
ot Mabillonius scribit, sita ad prospectum urbis
Andcgaveiisis occidentalem , ftindari coepta a Fnl*
coue Nigro, et a Goffrido, ejus filio, anno 1000, con*
snmmata.

(244) Imo m^oris, Incliisa mora, qtram apud
€randimontenses fecit.

(245) In quibus rex Angliae cx castro , qtiod Ca-

Manente autem eplscopo In loco pnenoialo (^t ■»
audiebatnr i^nssim regem in conteroptores soos
minari grandla, et saeva moliri, unde et comitea
prauiictum (252) evertcre penitus fesiinabal. Perhl*
bebant etiam nonnulULincolniensem episcopnm siinol
et clerum inier illos computarl, qtiibns ob sui coo-
tcmplum gravia quaeque rependere quaniocins idaIo-
raret. Talia de bomlne ferocissimo audientes clerici
non mediocriter timebant sibi. Erant sub ipso iffli-
pore apod urbem Andegavlensitim ex clcricisHe-
refordensis Ecclesiae praeminentiorcs quaedam per-

Inca apud Trtvettnm dicitnr, joxla Lemovicas nil-
ueratus telo post pancos dies occobiiit.
D (240) Ordo Graiidimontensis a S. SteplMiiolltter-
tensi clrc:i annum 1076 fundatur sub niagna ilisin-
ctione iu quodam comobio, quod caput esl oniinis,
dioei-esis Lemovicensts.

. (247) Non procul, ui videtur, ab nrbcAadefa-
yeusi dissi!o.

(248) Sabbalo antc Dominicam Passionis.

(249) Unos ex septem aut octo arciifdraconatibos.
sedi Liiicoiniensi subjectis, et a Uemig«oolitai<*^
tutis.

(250) De quo ad annum 1197, in ChroDlcoTn-
velti ita legitur : c Waltenis Map . de qno niulia re-
feruntur jucunda, ex pnecentorc Lincolnieosi arcki-
Yliacenus Oxoniensis eflkitur. »
' (251) in manerlo alxbalis S. Nicolai, aot in cfln^
bfoOrandimonieusi, ex quibus primum videuir v^
rius.

(252) Lemovicensem, uli plerique ainnt, a«t »•
golisiucnseni, cujus auclor vitac ineminit.

Digitized by

Google

lOCS VITA. -

S01I30 prsDsentcs (255), pro eligondo episcopo ad re-
gein venire dis|K)iieulcs. Eral uniis ex iiis uieiuora-
lus Wailberiis, qui et arciruiiacouiis ot cauouicus
erat Liucolnicnsis episcopi, et priebeudHius eliain
iu Ecclesia llerefordensi. Queui dum iu loci ejits-
dem episcopuui quidam pracfici cxoptareul (2r>4),
metuebaut, ne siroultate pra^senti, qua adversus
Ltncolnienses regius inlttmoerat auiuius, sui desi-
derii prsppediretur effectus. Communi igitur cousilio
Hererordeuses cuui Liueoluiensibus, assumptis se-
cum decano el pr«ceulore Andegaveiisi, ucc uon ct
aliis quibusdam ipsius Ecclesi» caiiouicis, ad epi-
piscopuui pariter convcuientes, summis ei iiisibus,
conati sunt persuadere quateiius prne malitia prx-
tcntium dierum (ul suus arcbicpiscopus crebro
pnsmonuerat) lempus redimeudo nuntios ad regem
desUnaret, eique in auxiiia suinptuuiu certain pc-
cuniaa sumiu^m se daturum sponderct, ac lali coin«
peiidio seipsiim a labore dispendioso et sollicitu-
diiie anxia absolulum ad suain quautociiis sciicm
reyocaret: c Jain, inquiiint, non modo regua, sed ct
rcgiones singulas beiiicus biuc iude fragor coiicutil,
lurbanlur populi, urbes et vicos metiis iuvadit.
Nibil jam tutum, non civitas ad inbabitaudum, uon
ager publicus ad maueuduin; iii brevi nec maucre
itt bis locis securum erii, nec abscedere libertiui. i
lii talibus pene toluui dicui usque ad vcsperum
^'oiisiliarii iu iioslro Job nou paruui ouerosi dccrc-
venint. Nam et isli a Irihus locis conveucraut, ut
Iwrc illi consulcrent, ct bis eum quasi consulareu-
lur. Uic vero soliis, nou coutra trcs bouiiiics, sed
4^ontra totidem bomiuum turiiias, iudercsse repu-
guaus, ratioiies eorum raliQuc vacuas ostendebat.
Jluc euiiu non essc, ul illi seuliebaiit, teiupiis redi-
juere, sed leuipus perdere, el quideiu lurpissime,
.aslruebai, ubi diguitas et libcrlas Ecclesiac laicall
adco subsieruitur s..teliilio, ul uec persouts nec
possessionibus eiclesiusticis ecclcsiastica qiiies cl
liauquillitas concedalur, iiibi prelio imporlabili pro
laicorum arbilrio bodie pax redimatur, quae die cra-
stino resciudaiur. Et ille qiiidem talia de redcm-
ptione tali seuliebat et proferebaL Nobis vcro jam
luctiiiii salis esl conspicabilc, quid pcr hujusmodi
exactiones iile Spiriiu Dci piciius proividerit in Ec-
clcsia Anglic^ua p?ulo posi eveulurum (255) ; qui
iu pr^*beuiiaruiii videmus, expulsis et in exsilium
trusis uionacbis el ileiicis, cpiscopis ctiain et ar-
cbiipiscopis, iioii partein quauilil)et, scd universi-

(255) lii Aun^l. Wigoruicnsis Ecclesiae pag. 477,
in Angl. Sacra : i Aniio 1186, obiil Robertus Foliot
opiscopiis llercfordcusis, cuisucccssitWilicluiu^ La
Ver. I Trivetius, ad euuidcm aunum, addit Willel-
niiim in die S. Laureiitii cousecratum. Obiisse au-
leiu illum iu ibeatro vitx bumanx, anno 1199, re-
rerl Laureul Ik^yeiiinck. £'. ita, obilsse debuit in
Jaiiuario aut Februurio dicti aiiui, uti ex boc loco
colligt daiur.

{iJ&i) Siue optato successu. Non enim Walleriis ,
sed ifiigidius de Brewes (uti bnbelnr iu AnnaK Wi-
gorii. p. 479) eligitur aniio 1199, iu episcopum llc-
refonleiiscm.

Patro!.. CLIIL

- LIB. V. 44^

A tutem pariier bouorum suorum, rapinis cessiisse
laicoriiui.

Cum igilur velieiuentius immiiiereul consilialores
memorati, ui, procrasthiaiioue rcuiota, slatim ipse
acquiescerel consilio jam diuiissime reprobalo, ille
nimio affectiis Usdio, quia ceriiebat eos, quantum iii
proppsito suo pertinaces, taiiluin, nisi eis morem
gorerei, auiiuo implacabiles, iiivisum laudem collo-
quium ita couclusit : c lia, iuquit, fralres, qiiod ad
prsescns ista sulliciant, maue Doiuiuo iuspirante, iii
unaiii et bouaui conveiiiemus senienliam, quam ipse
ad gloriam noiuiuis siii uoverit uberius profuturam.
Nox euim babet coiisilium, ut frequeutius experi-
mento docti sunius. » lllis post bxc receJeniibus,
alllictus ipse et spiriiu aubelus couniebalur se vix

B uuquam iii (aiu brcvi mora tanlum tacdii pertulisse.
Sedit vero luediiabiiudus aliqiiamiiii, O.uuipoteuleui
iotimo cordis ailectu exorans, ut sic perplexitatis
iznla^ uo:lum cITugcict, quateuus et illiim miuime
ofleudcrel, cl auiicos et Olios nequaqiiam, vclut
aspernaudo eoriim seiiicutiam, scaiidalizarel. Laxa-
tis aulcin mcmbris deiuuiu iii soporeui, cordis ejus
iutiiua lioiuiiiuui soiuuiare coeperuiil. Tunc post
lougas visionis altni^ii.T delicias, bauc coelitus emis-
saiu vocein audivit : Mirabilh Deui in sanciis suff,
Deut Israel ipte dabil virtufem et forlitudinjvi plebi
suo!. Benedictus Dens! {PsuL lxvii, 30.) Iii bac voce
ille sofuno exulus straluui dcseruil, solitoque ci^ius
ad coufessioncui, qiiaiu dic qualibct Sabbati (256)
faciebat, accessit, iuqiia se velieracnter n^prelieudebat

^ supcr qiiaiilulacuuquc tilubatioue bcslerua, qua vel
speciein couveuicuiix^/'., coiiuiventixj suaiconsulen-
libus.noxia praeroga.sset. f Spero lauien, iuquit, ut
couCteiili sibi et defleuti iuiquilatetn meam propi-
lietur mibi Dominiis noster clemens et pins, et
jiixta omuia luirabilia siia eruat nos a prxseiill aii-
guslia. >

Ecce aiilem iii brevi post baec venit ad eum^ve-
nerabilis abbatissa dc Fonle Ebrandi {i57), indicaiis
ei secreiius regem telo bulist^ percussuiu, ant ipiii
sorte iuter connnium vit% et lctbi fliictuaiitem,
dies jam aliqiiot (258) doJoribus in nimiis perlra-
xisse. Quaiitum vero recolere possumus, rex ipsa
dic jaculalus est iclu^lclbali, qua episcopiis adco
cruciatus fuit importuiiiiatibus sinistri coiisilii. Eo

^ autem iuterstilio temporis, quod ictnm et nuutium
iiitercessit regis viilueris, nemo etiain (uude m'ra*
baniur), ei quidquam loqiiebatur supCr difliniti^iie

(255) Archiepiscopis, episcopis ct mouacbis, aniio
1207, lu exsilium missis, in qiio aiiuis multis rp-
maiiserunt.

(256) Die itaqiie Ycneris, sive fcria sexta, qu^
rex vulneratur« Hugo a coiisiliariis, sicut bic scribi-
tur, sumine afllig tur; noii vero illa uocte qiia rex
morluus, uti ex Surio refert Rayualdus iu Aniia!.
ad huiic auuum pag. 35^

(257) Mathildls, bujus nomiiiis III, quae eo aiino
pra^erat buic tam cclebri moiiasterio.

(258) Scilicet a die 2b Martii, qua rex vuluus ac«
cepit.

2i

Digitized by

Googlc

im

S. nUGONfS EPISG. LINGOLN. ORD. CAUTH.

m

tam ardiii negolii tamqne iirgeiiiis; ipse vero sub A gessi. Si qiiid in abseniem ddiqint , olilrectantimn

gileittio pracstolubaliir siilutaie Dui.

Decatnis interea el cauoiiici Aiidegaveiisis Cccle«
ivM rogabant eiim, qiiatenus instanti <lie Doiniiilca
Pulmanim dtvinimi apud eos exscquorclur ofiiciiini,
tjuia suiis poniifex a curia nccduni redierat Ro-
nuina, in qua niiper episcopalcm pcrcepcral conse-
cratioiiem. Quibus ille acquiescens, cum jani pra^*
■cedenti Sabbato ad urbcin tcnderet memoratam, in
iiiedio itinere occiirrit ei clericiis, nomine Gilbertus
de Lasci, verbis certissimis annuntians regein jani
debitum inortis eisolvisse (259). Quem et die se-
qiienti ad vestrgia patris sui apud inonasteriuni
Fonlis Ebrandi tradendum innotuit sepultune (260).
His ilte auditis allins ingemuit, seqiie ad locum dc-

livori , non su;e id debuit pravitati seu inal'tii
ascribi. Reddam Igltur vicein pro ▼iribasmeis»-
piiis niihi ab eo Impensis honoribiis » nec per m
slabit qiiin ejus exsequiis devptus as^istam. Si pcr-
genti prsedones occurrant, si eqaos lolhiit, si Testes
aureranl, eo expediiius incedemus qoo raerint ve-
strum sarcinae levlores. Si et pedes constringai-
tur, et incedendi facuitas denegetur, tuncprinoi^
gilime excusabitiir absentia corporaKs , cani non
8(i0 vitio, sed alienis fuerlt remota [f., reiuorala]
obstaculis. a

Hxc dicens , rerictis in civitate (261) sociis , et
nniversa pene supcllectill sua, uno lantum ex mino-
ribus clericomm suomm, et uno cuni ptadsdieih

-signatum moi in obsequium suis intimavit esse itii- ^ tibusmonac1io,secumpergeiitibnsirec€Bpii.Awlieii

Tuiii. Quod ne faceret, eorum fiene universitas ci
4lissuadere tentavit. Ubi autem perveiiit ad orbem,
vogiiovit jam circninquaque hos percrebuisse ruino-
ce.<<, passimque vianlibus violentias inferri, et rapi«
fias uodique ezercerl. Nam et suorum qnidam, qui
jib AngTia ei somptns affercbanl, in manus prsdati-
(ium inciderunt, qui eis quadragiuta argenti marcas
«bstulerunt. Suadebant igitur aroici una cum do-
fnesticis suis ne seipsum et suos talibiif exponeret
lumuliibiis, qnin potius incivitate rosiderel, qiioiis-
que regi defuncto princeps iegilimus siiccederet,
,pcr qiiem violentoriiin nequitiam coinprimi eveni*
ret. Asserebant namque pluriHii tantani eorum esse

vcro reginam Berengariain in castro morari , qood
Beaufordense (2C2) appellator , divertit a via pibli-
ca, et per horrenda silvaruin loca» ut eain snperTiri
siii consolareiur inlerltu » ad menioratoro oppithid
j)erveiiit. Locutusque adcor vidii2e, m(ereiitis,ei
usqiie ad animam peiie conslcmal» , miro naJs
spiritum ejus delinivit. Quain opiimis semionilMs
ad babcndam in adversis tolerantiamy et iii prosperis
cautelam informans, celebrala ibiilein niisia sc !«•
nedictioiie sokmni regiiiae ei aliis» qui aderant, niulu
ex devotione impertiia , continuo recessit Penenit
aiitem ipsa die (265) ad oppidoia quod Samor dici-
lur , exceptusque cum litania in occursu fcsiino ab

pcrversitatem, quod non magis dcferrent pontiflci ^ oppidanis illis, apud praedictum Gilbertiiin de Usci

^iiam person» citilibet laicali. c Quid enim, aieliant,
vobis suppeterel consilii, si<quod Deus averiat!)
tn rcinota soliludine veciuris et vestibus vos per
Islos spoliari contiiigeret? i Ad lioec ille, ut vere ju*
stus, qui, sicut leo coiifidens absque lerrore in omiji
lerrore Tuit, imo et illato terrore semper conslan-
'iior, inquit: c Satis ulique jiaiet quanta in boc iti-
nere timenda, sed timidis, eccurrere possinL Vemm
inihi moribus magis timendum exisiiino,neDomino
^uondam et regi meo meam ignaviter videat in tali
4irticulo subtrabere pResentiain , nec fldem vel gra-
4iam niortuo resiimere , quam viro seinper devotus
exbibui. Quideniin mirum, si inolestiani nobis imu-
Jcril, dum sibla maligiiis adulaiitium consiliis minus
cavit? cerie praesentiam ineain iittuqiiam sine summo 0
«ecepil bonore, uunquam nie ineiauditum dimisit ^
-cum ei ore proprio siiper negotiis roeis aliqua sng

(2n9) De hoc. in Annal. Winton. apud Warlli. in
Jiiigl. Sacra, pag. 5U4 :-c Uichardus rcx apud oppi-
duin Cbaulew lelo perfossus esl vii Kal. Aprilis,
4»biiiqueviiildiiseiusdein ineiisis,die vid$|iicet Marti!;.

t(2t>U) c Sepultuinqiie est corptis (Richardi ) aJ
jiedes ^iatcis siii Ufiirici regis apud Fontein Eve*
rardi« i Ita Aun^Ucs Wiiiton, loco proxiine ciiaio.

(2UI) Aiidegavensi , ad qiiain Hugo sumtiio iiiaue
|XTV(;nei'at.

(2^2) Yulgo Beaufori, in quo Berengaria Ricbardi
regis tiinc vidua inorabatur.

(^265) Id esi, dic lU Aprllis, qua relietis in Ande-
gavia sociis, et celebrjila in Bcauforl inissa,pen'en:i
jidvesperuininSulinu.ium,civi(aieiuadLigetimsiLaui.

(264), lunc ilfti scbolis vacantem, nimis ejus devicios
precibus inansit. A qiio liberalisstme excepios , i^
quenti inano , Dominica videlicet Paiiiiaruia dil
(265),vcnitad monasterium Fontis Ebrandt, obvioi*
^ue habuit in ipsis foribus ecclesi» regii funeris po^
litores. Qiio demum honorificenlissinie jaxia magi -
licentiam r^iain iradito sepulturae , rediil episcopns
denuo ad hospitium praptaxatom. Inde per u-idoM
conliiiuatum (266) ad mooasteriom iilud pergens,
superstitum niissarum et psalinorom replicatioue i
tain regibus ibidem sepultis qoam fidelibus canciis
In Ghristo qjilescenlibus, veuiam implorabat,eiiiH
cis pcrpetux felicitatem.

CAPUT XVL

Qualiier Joann^ff *ex fuiuru*. poti upullMnn
frairis^ dpud fontem Ebraudi acce$9ii ei qutdk n
faelurum moniaUbu$ per noiirum Unqonem f

(261) Progenitum ex nobili, dc Northaunnia ia
Anffliam translato, stenimate«

(265) Qiiae eo aniio iiicidit indiero tl Aprilis,B}-
dulplius Goggeshale, loin. V. CoUect. Ifjrteu^
paff. 857, scribit corpus liichardi negis DomiNica ia
PaTints juxta palreiu suuin reglo honore aiHid
saiiciiinoniales ab eplscopo Liucoinieiisi buiuiuiui
esse.

(2l)6) Ex Salmurio ad Fonlem EbraMi ivit.etre»
diit Uiigo diebus.sciticet 11» 42 et 15 Apriiis, m
qMeiii etiani, die 14 una cuin JoaniK^ fui»ro i^<
pcrrexil, ei ciim eodeni reJiil Salmariuui, ati n
se<j[. cap. patet.

Digitized by

Google

miuni^ €l de ptunhHi geslu ejusdein JoannU^
snam msinuaMibHS reprobationem futuram.

Fenavcro qnnrla]fttn diUiGescente (267), frater
regis, Joannes, Shie-Terra (S68) cognominains, sus-
ceplus esi apud Chinoneni (i69J a proceribus qui-
busdam Anglorum, casirum ipsum servanlibus, ut
pracesset omnibus loco rratris sui. Familia quoque
regis defuncti ibidem consliiuta se ad ipsum contulit
eadem die. Pr^sliierat emm soienme juramentumy
qnod testamentum regis defuncti fideliier exseque-
rctur. Quod pneterca legiiimas priqrum consuetu-
dine^, jusiasqne (errarum sive popuiorum leges,
qiiilsns erat prxficiendos, inviolabiliter conservarct.
Ucx quidem derunclus niodico ante obitum suum
tcniporc terris omnibus qnas habucrat «psnm desti-
tucrat» eo qiiod accepissct eum cum rege Franco-
ruin in sni pcrdiiiuncm conspirassc. Qui sub ea
tempestale qita rex occttbuit, apud nepoiem snum
Arihuriim in Britannia fuit. Fr&tris vero nece audiu»,
€binonem venii cum paucis. Blisitque statim ad epi-
scopum nosirum» in burgo supradicto (270) consi-
stentem, et repatriandi comraealum pr»stoIanlem,
suppiiciter exorans quatemis suam celerius sibi
eihibere dtgnaretur pnesentiani. Ad ciijus sibi in
Yia occurreniis aspectum , ille gaudio gavisus im-
mcnso, ^dinisso equo ct reiicto comitaiu universo,
obvius ei processit, eumqud veneratiis rogaviti iit
ab eo miniine discedcret, sed pariter secum rcver-
surus in AngUam , in pariibiis transmarinis coiitu-
bcnruDi sibi' individuum exhiberet. Qiiod ille se
nequaquam racluruin proJatis rationibus insinuans«
venit cuin eo usque in Samur, cum prius visitas-
sent apud Foniem Ebrandi btista regalia, pairis sci-
iicet et fratiis illtus. Ubi, quae gesta sunt tuiic,
cum sint notitia et imitaiione digna, non videntur
desidioso silentio suppriinenda.

<*.um enim ille novus tantarum gentium dominos,
pliirima stipatus nobilium tiirnia, ad oslium cliori
nianu propria pulsans ingredi vellet (271), ul sepul-
crum videret praciliclorum, seque orationibus san*
ciae illius congregatlonis eommeiularet , responsum
accepit a duabus reverendae gravitatis sanctimonia-,
Ubus quia niorlalium nulli liceret aut conventuni
inspicere, aut scpta interiora adire, nisi sub prae-
scniia abbatiss» suae. « lUius, iiiquiunt, redttum
igitur vosexspecure oportct, qu» roox dc itinere
speratur reversura. Ncc durum repntet exceilcniia
▼estra quod ncc illiiis iiiluitu ordinis ^staliita infriii-
giinus. lu lioc poiius clar» meniori;c genitor vester.
vobis tmilandus censeatur, qni in viris religiosis id
qiiam inaKimc venerabatiir, si tradita sibi msjorum
institula rigidaet invioiabiii devotione observarenu»

(207) Qua> erat dies i4 Aprilis.

(20:5) Sic dicius, vel quia , fiatribus ejus ad ho-
nores amplissiinos ab llenrico patre siibliniatis, ipsc
veiut juiiior nihil habebat, ut scribit Trivettus, vel,
qni.^ a Richardo fratre etiam tandeni obtentis terris
S|K>lialus fuii.

(209) t Statim (seribit Goggehale apud Martene,
col. 859) Chiimm castellum adiit, ubi thesaurus re-

VITA. — Llti. V. 1070

A His dictis, et ita prolatis, Virgines illap prudcntet
pulsaniem princtpem compescunt ei excludunt, .
ciausis(|ue diligenter foribus ad socias revertuntur.
Is vero ad episcopum convcrsus, rogabat eum,
quatenus petitionem suam, pro suffragiis illarum
apud Deum obtinendis, Chrisii ancillisexprimeret,
plurima etiam bona , qiue eis conferre disponebai , .
eisdeni propalaret. Gui iile : c Nosils, Inquit , qula
saiis aversor omne mendacium. Caveho igitur mihi
ne Libiis meis promissa vcstra enuniiem , nisi ha?c
certissime a vobis iinplcnda prssuntam. » Jurat iile
se, non modo quae tiinc proiiiittebat, impleturum,
sed prp tcmpore ct ioco se ea cumulatnrum abun-
dantius. Qiiod taiidcm episcopus sanctimonialibus ,
ipso astaiite, exposuit, ejusque auspicia precibus

B illarum mcriiisque cominendanSy data univcrsis be-
iiedictione, una cum ipso rege discessit. Gui etliini
jam pliirima de pietaie in Dcum , de clementia In
siibditos, de jusiiiia in universos disseruerat. Qui ad
•mnia se paratum auimoque pronum ac devotum
contestans, ei tan.quam patri et prseccpiori se ex i|)«
tegro sempcr pariiunim aiBrmans, totius sui mode*
ratlonem illius sanctitati attentius commendabat.
Cni ctiam inter ainicae confabuiationis verba produ*
ctum e sinu lapidem aiiro inclusum, et collo siio
appensum ostendcrat, asserens bunc cuidain suerum
progenitorum cnm lali fuisse coelitus pollicitatione
donatum , quod nunqnam privaretur avitae domlna-
tionis amplitudine, quisquis sticcessorum suorum
ipsum mcruisset possidere. Ad hasc vero episeopiia
conlestiin responderat : c Non» inquiens, inseiisibill
lapide fidticiam ponatia, sed tanium in lapide vivo.
et vere coBlesii * Domino nostro Jesu Chrislo. Huie
fiindameiitum cordis vestri, huic spei vestrae ancbo*
ram firmlssime imprimatis. Hic enim soiidus et
vivos iapis, ut omnes resistentes sibi conterU , ita
sibi innitentes defluere non sinit; sed ad altiora
semper aitoilens» ipsos etiam ad amptiora prome-
renda diiatando exiendil. i

Cum vero ad porticuni jam pervenisseiii ecclesia!»
ubi species scu iiiiago regressuri cxiremi examinis*
quo electi a reprobis secemuntur, eleganter pro
moiluio bumani artificii cxprimitur opere tculptoris,
episcopiis comitcmy futuruin in proximo regcm, ma-

D nu proiraxit ad laevani judicis, ubi reges cum siiis
insignibus inier damnatos audHuri : c Ite» mahH
dicti, in iguem asternum (Maith. xxv, 4i) ; i a
gehenualibus tortoribus rapiuntur in tartaruni, iHnc
ait episcopiis :. < Horum ejulatus et tnierminabiiea
cruciaiiis vobis indesinenlcr anifhus repraesentet.
Haec perpetua supplicia vobis ante cordisoculQ»
assidue verseiitur. Horum malonim seduia recor-

giiis scrvubatur, traditoquc sibi castcllo ct tbesauro
a Uuberto dc Turiiehaat , mqx aiia casielia, etc,
occiipavit. I

{iiO) Yidclicet in Salmurip, vulgo Samwtt ci
Saumur,

(271) Cgregium omnino de iilius teinporis accu-
ratissima sanctimoiiiulium Foniis Ebraidi clausura
testiiiioiiium !

Digitized by

Google

%'ji s, IILCONIS EPfSC. I

flatio (loceal vos qiinnto stti dispendio alits ad lem-
ptts modiciim praficiunlur regcnilis hominibns, qui
seipsos ninle regemlo sine fine cniciandi dn?mo-
iiiacls siibjiciiiiiiHr spiiilibiis. Hapc dummodo vi-
l:ire licef, sciiipcr expedil fonnidare ne, cum non
liccl, jugiier posimoduiii contingal tolerare. > Dice-
bnt quoque csclaluram scti picturani btijnscemodi
U\ ipsis ecclesiarum adilibns congrua salis ralione
praslexi, qiiatenus inlnitiiri, et pro necessilatibus
siiis D«Miin rogalurl, haiic summam et supremuro
necessiiaiein suam es<$e scianl, ut impctrent Yeniam
pro delicjis, qiia impctrata, et seciiri pormaiieant a
. gcliettiigepcenis, et gaudeani in delieiis sempiteriiis.
Ei qui.iem episcopiis talia proseciilfis rst.

Transiens quippe co<i>cs, in proximo ruluriis rex,
et inanii secum Iraht^ns eptscopum ad parletem
opposilum, eiqiic oslendens regrs spcciosis insigni-
tos coroiiis , angelico ductu in gaudium tendentes
snperni regis : < Tlos, inqiiil, doniine episrope,
nobis potius monstrare dcbnistis, qiioriim exempluni
atque consortiuin seqiii el asseqiii hahenins in
votis. » Tam yero in geslu et airaiii illc paiiris post
lioe diebus humilem se oslendcbat et submissum, iii
videretur modum cxccdere. Occiirrenlibiis sibi ob
iter meiidicis ac faiisla imprecantibtts, corpore in-
rNrva'o el capitc alliits demisso graiias diligcnicr
rermebati Salntanlcs sc pannosas cliam anirolas
fiiilissime resaliitab.st. Al vcro post iridunm, VxiMi-
oatos mn mediocriter ex his tam episcopum qnam
et aiios ista conspicicntes , ex aliis gcstis ct diclis
incongtMiis muUo amplius contrisiavit. Ex quibus
compendii gratia, plurima siipprimontcs, paiica rc-*
ferimus, ut conjciat pnidens anditor , iibi perpeii-
derlt talem radicem , qualem a^stiniare liceat secit-
turam rrticiuiim ex ea leiii arbore rerlHi:atcm.

Cuin igiiuir die sacratissimo liesurrcctionis bn-
minicie (iTi) oblaiuriis ex inore ille ad manus acres-
{'i set episcopi, altario assistentis, aiirea ei r.umis-
mata a cubiculario suo, siciit mos regiu» exhibebsil,
bis sena dabantur in palmam. Ilsec 41le siipaius un-
diquehaud modica lorba nobiliuni, cuin staret ante
«piacopum, diiitius iniuens, et quasi ludeiido exagi-
tans, tandiu oficrrc distulii , quousque oinncs euiii
JHlueutea mirarentur. Tandem prsesul motus ob
huiic ejus gestum lali hora ct in tali loco : c Quid,
inqiiii ad eum, ita respicis? » Cui ait ille : c htos
sane inluror aureos, qtios, si aiite dies paucissimos
teiiiiisscro. noii vobisUlos-oflerr^m , sed mex potitis.
enimense inferrcm. Verumtamen jam modo acci-
pile iiUis. » huligii%lus ad haec vir Dei, et vice illitfS
vebemeBter eriiliesceiis, ut erat mentis pise et cordiA
generosi, protensum ad se retraxit brachium , «ec
illius aiiruincoiitingcre passus, nec suam dexleram
•lire tam avaro sustinens osculari, fremens vero in
«eipso, et capiU suum movens : i Jacla, inquil, ibi

(i72) Qu» eo anno incidit in dieiu i8 Aprilis.

(273) Subduclis duabus lineis agnosclt Vitse ab-
lireviator se omisisse nonnulla, (|u.Treiida iu niajori,
id est, ab aucture Vila conscripia.

.INr.OLN. OnD. CARTH. m

A quod tencs, et recede. » Qiii in pelvitn argenteam.
in quam oblata congregabantur, nummos Ipsos p:9.
jiciens, abscessit. '

Nibil vero sibi de oblatione qnisqtiam eonim qni
episcopo adhaerebanl, in aliena unquani ecclesia;
nisi forte, ubi eccleslas dedicaret, retinere ]trs-
sumpsit, dicente saepltis ipso, saiis injustum videri
sibi ul ab ara aUerius illi quidqnam temporjle
asportent, qni de gratia locum ipsum cnsfodieiiiis
spiritualem mcntinm alimoniam ibidem partinpant.
Iloc quoqiie lam iu propria, quam in aliena tiiaqne
dioecesi observabat, el observari a suis fxciclai.
Nec de ista ergo oblatione quilibel siiontui quiJ-
quam accepit. Videbattir autein tunc qtiibfisdam
qiiia Doinimim in hoc imiiaretur fidelis et prudens

" scrvus ejtis. Ut cnim Dominus ad Cain et ad numerA
cjus olim non respexit (Gen. iv, 5) ; iia modo servns
Domtni, qiiia muneris oblalorem non immerilo
improbavii, ejtis vel munus tangere coniempsilt.

Verbu.Ti aidein Doinini cpiscopils astantium ronl-
tiludini pnedicare exorsus, cum de bonoriim vet
malonim prinripum moribus, et pncmiis poxl futu»
ris miilta dissereret, duin ab alils devote accUma-
reiur, sibi princeps mcmoraius, more principnm
qiii ir.ane comediint, lam nialeriam quain nioian
scrmon!s non a^que ferens, lertio misit ad enm,
fiagilans obnixe, ut sermoni inetam ponal, el divin.i
cclebrel, qualenus sibi post lanta jejnnia vesri
coiicedatur. Sed forlis cvangelizator nosler, qiii

P siiper monlem excelsnm ascenderat , vota et man-
data cjiis despiciens, quin etvocem fortios esattans,
mnltiludinem maximam auditornm lam diu psne
spiritualis doclrinae cibare non destilil, donec cttn-
ctis acclamantibus, plnrimis qitoqne illacryinan-
tibus, ad digne percipiendum panem sacranienia-
lem, qui de eoslo detcendil, ei dal vUam mundo (Joan.
VII, 55), eos suflicicnter pro tempore informa-
ret (275). Hic auiem in serie mngnas Vita inserun-nr
piura mala de rege Joanne, qum videre poterit i^t
qui vffiuerii iniueri,

CAPUT XVII.

Qutttiterpost mortem regis Ricliardi repolriando hostim

evaserii violentias^ ei a sibi occurreniibus cum gnu-

diositsusce^tns, — Ethocest cap. li,tn ma^iia V(<4.

H Sciendum ilaqueipsum vere mundi exsulem, el

c<eli civem, exiunc quam maxime pracsentis inco-

iatiis sni dispendia exhorruisse, et coelesiis quoque

habilationis desiderio flagrasse, ex qno plenius

animadverlit opiatam a quibusdam regni aiutaii >-

nein ad deteriora vergere, et sper^tam siauis

ecclesiastici meliorationem in adversuin cmlere (274).

Ad Ecclesiam ergo siiam quantocius ceusuit repe-

dandum, qiiatenus saluti commis. arum sibi solcr

tiiis providerel animnnim, sibique liberius ex tdie

riori fructu pietatis omnimod^ie ad snperna gaudia

(%li) Factum in anno 1207 , quo archiepiscopi,
episcopi, monachi ciim clericis, pulsi in exsiliuiu
noji redieruut ante annum 12 U.

Digitized by

Google

4075

YITA. ^ LIO. V.

1074

exquirerel eoinmealum. Valeilicens iuique memo- A s^^i^ oi anxie ci slmiuil, qoar diiliceral, nuniiare»

raio priiicipi, recessii ab eo secunda feria Pa-
scliiB (275).Cumque pervenlsseiadvillaui quamdam,
in qoa bokpilari decreverat, et quam infolx Fli-
che (276) vocant, ingressus ecclesiam missas cele-
brare parabat. £i ecce, illo necdum sacris veslibus
iiidulo, lurbati ad eum currunt minislri sui, nun-
tiantes, equos et rbedas ip^us ab illius loci custodi-
bus relineri , quosdam eiiam ex sagmariis siiorum a
praedoiiibus abduci.

Erat vero in comilaiu ipsius Gilihertus Reve-
scensis (277)episcopu8, et cleiici diversorum loco-
rum quam plurimi* Qui omnes unanimiter rogabant
eum, quatenus, praelermissa ob tanlae neccssitalis
et perlurbationis eventum missarum celebratione,
Evangelium sibi legi contentus foret, et ut se et
suos expediret a tantis periciiiis inienderel. Qui
nihil turbalus ex bis qus a raptoribus gerebantur,
sed nec motus ex his qux a comiiibus siiggere-
hanlur, ut siirdus et inulus ad audita coeplis tantuin
insistebat. Nec simpliciler et plaiie sacrum con-
teiitus oflicium peragere, imo sandaliis, tunica,
dalinatica cum cxteris insignibos uteiis, ut uni-
vcrsos divino praesidio meliiis commiinireti ponti-
fic^ilem iii agendis benedictionem inierserens, ml^
sain inore solemni quam devote peregit. Omnibus
ergo rite completis, dum sacris se exiiit indumentis,
acriirriint ipsiiis loci magislratus in ecclesiitm, sup-
pii* iicr ct ojjnixe venium pelcnies, quod impedire
suos vcl periurliarcprxsnmpsissent. Spondent quo-

oraiis inslaiiiius, ut oflicium, qiiod agebat, brevi-
tatis ieciionibus percaiilarcl ; qiialenus discursan-
tium armatorum manus dubia adhuc sub luce faci-
lius declinando, cum sociis, qiii jam praecesserantv
instantem totius perageret diaetam. Yerum ille, ut
hunc quoque turbinein Smpavidus excepit, slc tran-
• quille cokn onini diligcniia debitos Deo hymnos^
exsolvit. Nec plane ad inslpientiain sibi. Nam, dum
iiioraiur, adfuit ejusdem loci abbas (282), qui illum-
eqiies praeeessit, et per semitarum compendia iliae-
suin deduxit ultra eivitatis suburbia. Ex bis vero quf
ipsum prascesserant, plures intercepti atque deieiiti
sunt liostili violentia. Reliquit autem ibidem m
custodia praedicti abbatis rhedas duas cum aliquibus^
B equis el varia supellectili ; quaeomnia praefaia comi-
tissa ad civitalein ipsam sequenti die adveniens, ad
ipsum deduci fecit, orationibus suis seipsam et
fillum suum sludiose commendans. ipse vero Sa-
giensem lendebat ad urbem (283).

Acccperat quoque relalione plurimorum, abbaten>
oplimis esse [cod* abbatem de opliniis esse, eic.I
studiis pracdictum, probisqtie moribus valde insi-
giiitum. Audiens quoque illius coenobium non prociii
a via, qua pergebal, coiisliiuium, cupiensque viii
Dei nolitiam sibi comparare, et ejus oraiionibus bc*-
ipsum cominendare, nec temporis inquieiudine , iiec
ilineris longitudine, potuil revocari quin ad ipsum
inquirendum alacri devotione properaret. Per devios
itaque suisque omnibus ignolos calles, cum paiicis

queobscqnia, .si dignarctnr pernoctare in loco. Si ^ suorum ad diu qu;esitum demum pervenii monaste

auicm duxeiit ulterius proccdendum, condui tiim ex .
suis atl ioca usque lutiora poliicentur.Qiios ille satis
hilariier allucuMis, ut erat splrituali jucunditate ac
coelesti rcpletur convivio, conductum illorum non
respuens, continuo ab eis recessll. Ipsaqiie die ciim
uuiverso coinitntu ad monasterium Sjncti Pelri (278)
in sub.irlJo conslitutum Genomanensi pervenit.

Sequenii diiuculo, dum matutinale Deo exsolvit
oflicium, et longas more solilo recitari facit lectiones,
tiimultus ingens a moenibus civitalis increpuit. Mi-
lites nannque cum mano armata dirccti a comitlssa
Britanniae (279), et ejtis fiiio Arthoro (280) Insultum
feceniol* ut Joannem praenominatom capercnt. Qui
iiocte qiiidem illa illiic advenerat, sed pracsenliens ^
iiisiilias sibi paratas, ar.te liicis orlum clanculo
urbem pcriransierat (281). Haec ut priinum agnovit
Girardus qnidam ex clcricis episeopi, tiirbulenter

(275) Id est, 19 AQrilis»

(276) Nunc La Flhche, L:itine Flexia, civitns est
cuTii arce. dccomfere milliaribus disians Andc([nvo.

(277) Altas Rovecestrensis slve Rofl^ensis episco-
piis. De qiio in Aimal. Winton. part. i, Angliae Sa*
cnr, p. 302, ita scribiuir ad an. H85 : i GiU-bertus
de Glaiiwilla RofTensis episoopus factus est. > Et,
png. 54(5: f Aiino 4214, diirante adhuc interdicto,
ohiii Gilliertus Roflensis episcopus, qui 30 annis
episropaltim tenuit. >

(278) l)e Culiura dictiim, dequo Mabillonitis l. I
Annal. p. i9l : c Huic, inquil de Berlichrauitio lo-
qufPS. originetn ilcbct nobile S. Ptflri, qiiod de Cul-
tura Oci appclhitur, inonastcriuin iu siibuihio Ce-

rium; reliqui, servicntibus et sociis recfo ittiiere ad
urbem prxmissis, qua crat ipse hospitium subitiirus»
Ciim cognovisset vero abbaiem tuiic esse abseniein,.
celebrata missa discessit, lotuin videlicet expeudens
devotionis piae unguciitum in ipsojuslorum capiteet
Domino nostro JesuChristo, qiiod participare dt^cre-
vcrat com abbate, membro ipsius et servo ndeli
adinodum et bonesto.

Jam vero post baec, omni sublato cujuseuiiqiie
diOicultatis obsiaculo, Ecclobiae suae gremio exci-
piiur, paccm exoptatam filiis reportans» multo qui-
dem sudorc, sed et muliiplici honore partam, et loto
ipsius vitae spatio duraturam. Occurrebant vero illi
undique modo ex civilate, et in civitaie, et iii dioe-
cesi sua turbae laMantium et applaudentium tanqtmm
duci eximio subliniiter triumphanti. Plurimi qiio-
que viri in Northmannia , in Angiia vero e\ popuio

nomanicae urbis situm. >

(279) Conslaniia nomine, niia Coiiani dncis BrU
tanniac, et vidua Gaufridi fiiii Iftnrici II, regis An-
gliae, qiine ducatiim Gaufrido contulit.

(280) Consiantia! et Gaufridi filio, tuii<f duodecim
annorum adolescenle.

(281) Cenomanensem, ri Rothomagnm perrexe-
ral; ubi Joannes, lesle Trivetlo, trigiiiia dnoroni
aniionim princeps in oclava Paschae, die 15 Apriits
aniii 1199, ducatus Northmannici gladio cinctus furt.

(282) S. Petri de Culliira Dui abbas.

(-285) Vulgo Seezy iii cujus suburbio coenobioftt
stib liinlo S. Miriini, cujns et abbas, ut videtur,
pluninuin hic comntcuslaitir

Digitized by

Google

1075 S. HUGONIS EPISG

ei ex clero prorsus innufncri, nnanimitcr erant ei
eonclamantes : Benedictnt^ qui venii in nomine Do^
mini {Matth. xxiii, 39). Ipse vero totum Deo, et
nihil sibi» tribuens benedicebat Dominum» qui sem-
per in omnibus triumpfaat.

CAPCT xvm.

(f 84) Qualtter habens tn votu Carthntiam vi$itare ,
cedendi petiiam lieentiam non obtinuit^ et quam
strenue te getserit in cautis $ibi delegatit^ et spe-
cialiter conira quemdam Jordanum de Tutri^ et
qnam grave fuerit $ibi $e de negotiis $eecularibt%
pereonaliler intromittere ^ quce aiii$ imponendn
censuil, fidelibu$ et discretis,

Habnerat sane jam diu in volls, ante vitop prae-
8entis CTcursum, episcopus locum Cariliusia! seniper
amaiuni adire, statumque i^rdinis praesentialiler
liitiieri, et gregis illius, qunm pusilli, tam et sanctis*
siini, aspectu et affaln intenia sua desiileria ab
exleriiis tnmultibus aliquantulum respirando uberiiis
rerovere. Optaverat profccto ctiam aarcinae pasto-
ralis curse ex integro, si daretur racultas, renun-
liare, cum mundanis lilibus decidendis, sub prae-
leilu spiritiialis ofncii, ordinc, ift memorabat, prae*
postero, toiis ferme diebus cogerelur inservire.
« fain, inquil, urbium praeiores vel praesides, et
ficclesianim praesnles, eo fere solo distare cernun-
tMr quod isti coittinuis, illi diebus interpolalis va-
cant forensibus litigiis. Illis interdum licet rei fami-
liarls SU8C utiliiatibus coiisnlere; istis Ipsa eiiam
aniinarum suarum ncgotia vix quandoque pennit*
titur tractare.

Sollicitaverat ctiam secimdo vel tertio aures
summi poiitificis per internuntios supcr hujnsce-
inodi cordis sui proposito; sed et ille niillatentis
acquiescens, non niodo petiiioncm ejus rcpellcbat,
sed et petitionis medialores durius objurgabat.
Omnium enim saiie difliciliores et mngisardua% nego-
tiorum decisioncs, qnas inter fines totius Angliae
anctoritate veiitilari contingcbat aposlolica, episcopo
delegabat Lincolniensi (285), qiioqnot suis tempo-
ribns Ecclcsiseprnesedertinl UomaHisuinmipontlftccs.

Personse qiioque nihilominns, et mcdiocres et
innniae, quantiim de meritis pnpsumcbant caiis»
8UX, tantuin corameocontra snos adversarios opia-
bant litigare. lllos enim, sive viribus iiilerentiir,
sive armarentur doli8,subexamine jiidicis jusiissiaio,
et verilas facilius convincebat, et a^quitas cttius
percellebnt. Nani et hoc quoque donuin ac^eperat a
Deo, ui, sicut eo nemo a^qui et recti tenacior, ila
nemo iiiveniretnr de facili, qui eo videretur volocior
sive aculior in disciissione vcri et falsi. Quod in
eo aitcndentes hi, qiii pcriliores in jure et in vcnlila-
tionibus^forensinm sive ecclesiasiicaruni caiisaruin
exercilatissiini babebanlur, miraculis ascrjbebant,
dum ille talium insuctus et quasi lcguin nescius,
omniuin praecederet acuminn, et ingeiiia pra*voiarct
jurispcritorum.

(281) Rclala in hoc capite divcrsis conilgcnint
aniiis.
(285) Quic Hiigoni noslio in causls archiepi&copi

LIMCOLN. ORD. CARTH* . IQCf

A / Vidimus qnemdam in Londiiiensiom civitate pne-
potentem^ Jordauuin de Turri vocitafuin, qaen
aoctoritate doniini papae litteranim in Jus trsxerant
pauperes et posilli diio sub iutoribns adftoc agentes
orphani siiper iiiiqna detentione qnaromdam domo-
rum , hxreditaria snccessioiie ipste competeiitiiiin.
Causam ipsam in forum ecdeisiaaticom titohis, coi
dicebalur innili, adduxerat osuraram. Ilic die |irx-
fixa, non quasi litigatunis, sed quast litis progressum
discissuriis, ad episcopuin, plurimo siipatus agmine,
propngnaionim potiusqtiam advocatoroin, accessii.
Cui dum litteratoria, simul et viva voce inliibitiones
preccsqiic oblulissent stipatores sul, lani ex parle
doniini regis quam et aliarum snbiiinium potesla*
tum, nec non et civium communiter Lomlonen-

Bgiumi iie in causa ipsa procederet, qiiia si faceret
hoc, ut asserebant, in suae urbis praejndiciurn re-
dondaret* Cum ergo assessores et domesiici sni
subsisiendum esse in causa illa oiianimiter deceme-
rent, ille intra seipsum paululum deliberan$, bac
demnro voce oppressorera opprimit piipillontin.
Meminerat enim ille orphanoroin paler Scripinne
dicenlis : < Popillo tu eris adjutor (Pso/. x, t4). i
Ait itaqiie : flRevera,Jordane,quanquani nobisexsti
teris' charus, nullatenos tamen contra Deom tibi
deferre valemus. Verum , qula contra tot et tanios
fauiores tuosnili, non niodo parvulis istis, iinoet
nobisipsis , nostrisque conjudicibos consiat esse in-
otile, qnid simiis actorl , nolomns te laiere. Pro mts-
ipso tamen luquor : Liberabo aniinam meam. Scri-
bam ergo doniino papae quia tu solus in terris isiis
ejiis jurisdictioni contradicis, rjiisque aiictoriialcm
solus tu evacuare eootendis. > llac llle «eiitentia,
ac 81 sagitta feriretur, praB<licordialiter tactns (ai-
mirum inlelligens , quanli foret ponderis rela:io ista
!n anribiis siimini pontiflcis, praesertim emissa ab
ore viri lanti nominis) traolare cispil in continenlt
ciim suis snpcr restitutione faciciida dcstituiis. Nec
enim aliuin exiiinn invenit alias. Verba quippe viri
justi, sicut stimuli quasi in aitom defixi, iion dico,
cetlere, scd nec atlingi quidem rationibua aui bl.m-
ditiis quiverant viri iji generaiione soa pmdeniis-
simi. Mox igiMir conqoerentibus ad CQndigniiin sa-
tisfecit, nec quidem sine enormi, nt asseruit, <Ii-

0 spendio sumptuum, quos in fundo ipse expenderat.
Sic una brevisque viri justi obtinuit allegatio id,
quod vix iinquam crederetur obtinere caiisidicoruni
quantalibet multitudo.

Licet vero, iii siinilibus persxpe casibos, nsiifra-
ganti snbsidium prsestaiet iniiocentiae sen veritatl,
indignum tanien pontiricis opera reputabat soliici-
tiidinem, qna circa tcrrcna et transiloria sarpit»
qunin erga coelestia et selerna vcrsaretur. Portah.il
vcro, scd in angaria, crucem hujusinodi aclionum,
dc soUns obedientiae meriio, exciisatioirs podus
sufl^i-agiiiin quam pncinium rei coiniiiendabilis, ex-

Kboracensis a Ccelestino pnpa commtssa fuercnt,
rcfcri Baronius ad annos llt^t, 1199 et IIOS^, ip&)S
papse liiicrus adJucendo.

Digitized by

Google

1077 ¥ITA. -^

speclans. Venim haec inHumeris verborum^ iiec non A
el gestorum ejus non esl necesse asirui docunieniis,
qiiae scril^eoU ad maDum satis occurrerent» cum
lalisaniini sit iaeo ea Irrefragabilis approbatio,
quod ad proprium scacarium sive computuin redili-
luum vel expensarum suarum nunqpiam residere, et
K*jnquam faujuscemodi domus propriae ratiociniis
digaalns sit intendere. Quod vero episcopum domui
siHB bene esse propositum inonet Apostolus (/ Tim,
I», 4), ita implendum doccbat, el itaimplebat ut
viris fide el diseretione opinatissimis opera baec
imponerenUir, de quibus tanquam de seipso con-
fideret, duin se irreprcheusibiruer habereiil, secus
vei-o agenics (qjiod quidem diu laiere non potuit)
iii coi.tiiienii amoveret. Nec enun privato erga
quemiibet eorum , quiboe dispensationes renim cre- ^
diderat, amore tenebatur; quos fldes et industria
poierat comiiiendare , assumebat, non quos qualivis
arclior necessitudo , ut assolet, polerat aiiimare.
CAPUT XIX.

QnaHierpae4 imer reges Franciae etAugUw reformala^
cui el noMler Hugo iniereral^ a rege el archiepitco^
po accepUi licentia, ul Carthusiam deelinarel . Pa»
risiuh vemiendo, ibidem Ludovico regit Francim
fiiiot ei Anhuro Joannis nepoli satuberrinM est
iocutus : el de quodam silfi occurrente el absolulio-
neni petente^ quem in Angtia excommunicaeeral
muito temtpore tune elapso. — Et hoceslcapU. 13
lA serie wnagn^e Vitw^ sub quo etiam conlineiur
eapitulumi prcecedens»

Expleto quidem jam anno (286) post regis Joan-
nis coroiialifniem ad illius pelitionem transrretavil r
iieruin epi^opus, ut iateressei colloquio ipsius cum
rege Fraiicorum , in quo demum pax reronnala est
iiitcr eos. Videbatur sibi Hugo tiinc opporiunum
invenisse t«tiipns, ul domum mviseret Garthusien-
sein. Licei ilia igilur a rege et archiepiscopo apud
castniiu dc Andeli peiila el accepla (287), uliiroa
die niensis Maii (288) , qiiae fult feria qiiarla Pen-
tecostes, pa^olicisci coepit. Parisius vero ittirus, di-
vertit ad bcaiuin Dionysium (289). Yicurn auiem
clcricorum illuin egressus, innumerae ei occurro-
bani lurmae. Giitervaiim namqiie ruel)ant de civitaie
in obviam universali c scholanim consultori (290), •
ut de illo qiiidam versiflcator insignis ail. Uiiiversa-
runi pene nationum scholaslici euin coram cernere
cupiebani, per quem posi sanctum Nicokium incom- ^

(28G) Ecclesiasiico forsilan» non RaHirali. In re-
gem eiiim Joaniies Londini coronalus fuii anno
1199, in die Ascensionis Domini, quaeerai 27 Maii,
vel in Dominica infra octavas dlcti fesii, id esl, 30,
dicti niensis. Ei t anno 1200, uii scribii Triveitiis,
in Ascensione Dominl , qpa occurrebat die 18 Maii,
inter Vernonem et insulain Andeliaci )n subscripla
forma pax et coitcordia inter utrumqiie regem re-
formaiur. • Ita ille. Verum pacem faclam x-i Kal.
iiinii sive 22 Maii, ex Rogerio refert Raynaldus in
Annal., pag. 47.

(287) Circa hoc, iiti ex Triveilo vidimiis. pax,
cui llugo nosler iiilerruii, coaluii, ei Hugo obtinuii
facultatem adeundi Carihnsiara ei cxtera loca, de
OHihiis lil meniio iii s^qtienlibus.

(iS8) Pentccostes eo anno iiiciilerat in 28 Maii, ei
Feria qiiarta iii 5! ejusdcm mcnsis.

LIB. V. i%V

parabilia. erga clericos agtmvcraiu exerceri bene*
flcia. Cunciis ilnqiie advenienti in notniiie Ddmini
applaiidenlibus, bis osculo ei alloquio, illis aspecltr
solo ciim benediotione illius gh>rianter peifruenii*
bus, a nonniiilis ad hospilium urgentissime itivita-
batur. Sed dum omnibus in hoc salisfieri noii pos-
sel,.uni Untuin, q'|^pridem prece soUic-'<a hoc iin>-
pctrare satagcrat, sese in hospilio nou negavit. Cral
hic ipsius, ul dicebalur cognalus, noniiiie Ruyniiiii-»
dus, vir multa houeslate conspicuus, ab ipso iii
cajionicum Llncolniettsein, ac demum in acchilevitaia
Leycestrensem proinotus%

Venitautem iu hospiliiim iltius tnvisere episcopim
illnsirissim» iiidolis adolesceiis, regis Francoruir»
filius et haeres Ludovicus, qui proxiine (291) sunv-
pserai in conjugiuin Aiiglorum regis neptem e»
sorore, Hispaniarum videlicet rcgina, noinine Can^
didam (292). Venit autem secuni iiepos piivaii regis*.
Ariluirus,.Gaii>idi coiuiiis Britonum quondam lilius^
iimc anuos circiter qualuordecim natiis. Hos pariter
complexus Hugo pius euique illorum congriia siUs
mouita salubcrrinia dulciter insiiilabat. Ludovicus
vultu placido^ qiise dicebanUir, avide intendebai ».
Artburus (293), aspenianier id maxime admiitebat^
ciuod eiim de dileciione ei pace ad pairuum suum,.
regem Anglorum, habenda admonebat loterea Litr
dovicus poniificem orai, ui novain nuplam» quanii
duxerat, invisere dignaretiir. Ai ille benigne aa-
nuens, suis pedibos ad proxiiiuim regis pahiiiuiB
ivit, aflliciam quoque casu recenti adolescentu|:tna
verbis paucis iii tautum exhilaravii ui siaiim, moR|-
rore postposito, qu» diebus aliquoi higubris ince-
debai, de cseiero ei vulium et animuni gererei Ixtisr
simum.

Posi b»c, com Trecensem jam prae:eriissei com^*
iatum, veiiii ad eum vir quidam (294) voee miserabilt
inlsericordiam ilUus implorans. FHtebaHH> eniin se,
culpis suis exigeiitibus, escorainunicatioiiis sentcn-
iiam ab ipso cxcepisse, unde cum meiu coiilinno
flnalis interilus crebris jiigiter iiiforiuniis agcbalur.
Senientiie causa ista fnii : Fuerat ciistos qiiondain
viilarum comiiis^ Leycesiriae, quo tempore fiir qiii-
dam in ecclesiam conAigii yillae, quse vocatur Brac-
keleia, cujus ipse villicus fuii. Esi Miiem fiindiis
ipse in episcopatu Liiicoliiiensi. Dominus fundi au-

(289) De celelterrimo boe monnsterio onl. S.
Bcuedicli coiisulainr Mabilloniu8,.toin. I Annal., pag.
SiO ct 6ei|.

(290) Cap. 28 inleger cemt poterii versus, ciijus
hic pars una poniiiv.

(291) Posiridie ejus diei, qua pax facia inier re-
ges, uti refert Raynaldus Nota (286) citaitis.

(292) Hanc alii Blancam, Blanchiam, ei Blandam
vocant. Filia fuit Alphoiisi VUI regis CastellaR vx
Eleonora, Henrici il regis Anglias nlia et niater S.
Ludovici regis Franciae.

(295) Jure eniin paiemo jus in Angliae regnum
praetendebai.

(294) Roberti comitis Leycestriae subditus, qpi
olim deliqueratf nunc poeniicniiam, oUin spreiam».
ultro suscipii

Digitized by

Google

407Q S. HUGONIS EPISC. LmCOLN. ORD. CARTII

tcm ppaecipuu» habitus fuii. in bellicis rebus ; linca A apparere. Qui reverens tamlem in se, qoein

m

Tero sanguinis generosi potioribas regni proceribus
jungebalur. Hinc regis favore comiiaius, non minns
suis qnam sibi nonnulla praeler jus usurpandi fldu-
ciam vindicabat. Ofiiciales itaque illius contra monila
Scripturae dicentis : i Noli esse nimium juslus
{Eccle, vii, 17), • in hominem, quxrentcm Ecclesi»
misericordiam, saevam exercenles jnsiiiiam, ipsum
dtt Christi as}lo produclum dolo, peremerunt sus-
})endio. Tunc vero episcopus in iransmarinis age-
bat. Unde reversus, et, qnod factum erat, ^^noscens,
sententiam generalem iu auciores et conipliccs 1 Ujus
nialefacti promulgavit. Ileliquis vero, qiii super
hujusmodi sacrilegio caiiterialani gerebnnl conscien-
tiam ecclesiaslicse humili:er se suhjicientibus disci-
plinx, hic salisraclioiiis abhorrcns districlionein ,
relinquens Aogliam, a.J ^wOiiiiiium suum coiirngerat
lii Neustriam. Siquidem coinpulsi erant illi qui
iiecem intulerant ftigilivo, nec non et illi qui
proirnione illum de sepiis ecclesiie protraxeranl,
omnibus, cxccptis feinoralibus, vestibus nndi, jam
putrefuctum cadaver hominis eflbderc, rerotroque
i;npos;tiiin a Mispciiutii loco, hunierTs ila nudis, in
villani pcr unius ferc milliarii spntium reporlare.
Ad omnium quoquc limina ecclesiaruni ipsius vici a
cnnclis iilius capiinli preshyleris Vcrberali, circum-
t>ortatl corporis mcnibra, j »ni putrcdinc tahefacta,
propriis manihtis, et, ul dictum est, niidis sempcr
corporibiis in CGeineterium basilicte, uiide vivum

fugiendum , jam medtcum credhlit expetendiuB.
Quem letiam anhelus et anxius demum inTe&ii, i
quo et medelam in remotis po&Ito vix pertepit,
quam in vicino spontc oblatam recipere contefnpsit.
Subiitque jam Isetus sepiennis sarcinam poeniteoiix,
qui brevforem adimplere conlempserat.

(295) Hie antem in mngna Vila merilHr pmfi-
nnliOy quam fecit Hugo noster ad B. Anlomm^ ctn
miraculornm phmum ejusdem B. AntonH rma red-
taiione. Quod totum pro vitanda digreMom pro/ixi-
iate pra^termiltendnm censetur ad prffsent,

CAPIIT XX.

. De adventtt illivs et recepiu apud Gratianopolim, <i

Cnrthusiam, et qualiter se in loci» iUi» gerebal. Ik

B pacis per ipaum reformatio ne inter episcopum et coii>

sulem CeneveuseSy ei quaiiler a Carilvum reeemm

de reliquiis ordinaveriiuse ei suo monachoexqumi,

Debilis ergo votis palrono taiito (S. Antoiiio) so-

liilis, cum cl xciiodochium ipsiiis lcci (i96) visitassei,

et in solalia vfctualiiim pecuniam custodibus largiri

prxccpissct (grandis quippe debiliiim miihiiude,

quos unle curalioncm morbus variis mcmbris prira-

vit, ibidcm coiisisiil) Gralianopolim (297) proficisci

insliuiit. Indc namquc ad Carthusiam per srdua

moiiliiim cl aspcra rupiuin iter expcditiiis el ioco-

nnn naliira et commeanlium freqiientia patefecil.

Cujusjam advcntus, mox nl Gratianopolitnnis imio-

tuit, uitivcrsi parlter obviam rmuit viro ad niodun

vcnerabili exlra urhis moenia , ac susceplum per

cdiixerant, seperire sunt coacii. Post haec nndis ^ urbcm mediam floribus ct palliis holosericis, tjiKo-

pedibus Lincoliiiam adirc, ac prae foribiis siiigularum
tanlaeciviintis ecclesiarum lalcra flagcllis exponere,
et his similia, hicmali prxsertim temporc, ad tole-
r.indum salis aspera jiissi siint perfcrre.

Ila:c istc, de quo agilur, ciim unus cssel ex illis,
firrc nonsustinens, Angliam maluit exire quain
Anglis ex condigna poenilcntia gaudiuin cxhibcrc.
G;eteriim (sicut) juxta sentcnliam henli Jub : c Qui
timct pruinain, irruet super cuin nix (Job, vi, 16), i
«l s.Tpe pcriclitalur morbo, qiii non patilur aspLMC
Iractari a inedico, huic non dissiniiliicrex siioces.sit
coiisilio. Qiii eniin reatus s.ii noliiit corrocliuncm
sustincre, dnm adhiic sialiis siii inlcgrilalom potiiit
reiincrc, inpirneniibus hinc inde snper cnm advcrsi-
talum procellis, eo nsque damnis afleclus csl el variis
incommodis, ul, sicul asserebal, taederet euin vitae
siiae. Domini quoque sui, cui praesiare obscquium se
nrhilratus est, dnin contra episcopum recalcitrare
nisus est. adco graiiam sibi senserat ex hoc ipso
suhlatani, nl enin in suo ncc obscqiiio sineret pcr-
roanere, ncc iii suo .nspeclu llbenier ciim vellct

(295) Omiitil abbroviator qu.Tdam, qnae si addl-
4issel,lahornonriiissctinanisob;)nliqnilalcin.maximc
6i laiiaforent6<dlandianisinVitaS.Anroniii:K'o;,nila.

(^96) « Hjpc est S. Anionii ecciesia de mola propc
Yienuam (vorba sunt Mabillonii tom. Y Aniinl. Be-
ncd. p. 5{>9) ail quam inagni iliins S. Anlonii cor-

£»9, sxoulo XI, Iraiisl.iinm Iradunr, nbi erccta a
lonti^ Majorib monachis ccUa tum ailjnncio Xenc-

qne decore ob ojus revercnliam specraKierct splen-
didius ornatam, usque ad S. Joannis B^iptisLi; e^
clesiam cathcdratem cum canlicis laetitiaeelsolemni
deducunt proccssionc. Erat auiem naialiiius dii^s
rjusdem (298), post unicam mundi doniinam Dei
Gcnilricem, tam ordinis Cnrthusiensis qnain etepi-
scopi noslri, specialis advocati, pr3ccur?0ris Domini.
Cbi missam mnjorem maxima cuin devoiione llti^o
cclebravil, el posl Evangelinm scrmonrm fecil ad
populum miraj snavitatis nociare condiloin. Sirq«e
gcminalam la^tiliain, et annu.ii soiemniiaiis, cl priii^^e
posl episcopatnm visilalionis snic, civibiis i|noii«lani
et fratribns snis salubris alloqnii gralia cumiibTiif
nt pane lacrymarum cibaret cos, daiis cis potuin in
^ lacrymis, scd ih mcnsura {P»at, xxxix, 6). TanU
deniqiie cum humiiitatc, taliqiie ex devolione sufTra-
■ gia oraiiomim ab universis cxpetiil, exiguitalem sui
et indignilaloin exaggerans, qnem supcrna dignano
de stercore elevatum.eollocasset in suidiiiii, ul ab
ociilis omniuni exilus aqnurum eductirent lacryniis
distillantes oculi sui.

docliio, rocipicndis Antonio igne lahoraiitiliiis iiifir*
inis dinmlalo. i

(2U7; Viilgo Grenobfc , Dofphinalus nrbs pri-
maria, in qna sedes «piscopalis; iu qiia t>n^t ^^'
chtm Iliigoncm sex alii snccesseixint cx ordiiic ^«r-
tlinsionsi assunipli.

(298) Qni 21 Junii anr.uc rpcnrril, qno cl S. Hnpi
illnc aiit pra^icdomi dic \cnit, honoiiticc n?cepi«J-

Digitized by

Google

1081 VITA. — LIB. V. 10^1

BapUxavil o^ioque ipsa tlie puertiin J21111 septeiH A Veniebam illuo graiia visilantlt eum cpitcopt iion-

nein (299), filiuin iuiUiis strenuissiihi Willeinii de
Avalini frairis sui, quem de sacris foniibus prae-
6ut (500) Gratianopoliianus suscepil. Cuinque pa-
Iruus ipsius pueri velienietiler Inslaret, ul noniine
stiOy qood erai Peirus, vocari debuisset, suggerenle
praE!seoiium seriptore, respondit ei Hugo : < Neqtiao
quam, sed vocabitnr Joannes; pncjndicat enim iibt<
ei loci el diei pnesentis paironus. Peregimus auiem
lanlHs soleinnilulis diem cuin ejusdcin civiiaiis cpi«
scopo, a quo tain splcndide nobis exlMbiia suut,
qiiaecuiique jura hospitii exigebant, ut videUtr mo*
dus ipse excedere modum. Diceres liinc dapsililalem
Burgandlonum ipsum quoque vici^ luxum clTusio-
nis Anglicoruiti. 1

nulli, clerici quoque el laici quatn pluriiui paupercs
in viciua commaneiiies parocbia , qiiasi ad olim
conclamalum , et jam rediviviim propriiimqiie |)a-
rentum conAuebant certaiim nd ciim. Quos ille ron
Impari afleciu complextis ct deoscuhins , ahiicabili-
ler cognoscentes se recognoscebat. Cum (|uibus ei
familiaria miscens coiloquia, se parvulo illi ilocebal
et factis ct vcibis, consiiuilem, quetn magister mi-
tis et humilis suis proposnit in £vangelio imiian-
diini disciputis. Cumulabal vero aff^biiilatis gratiam
manus munere nmi parea , quia vigebat in eo pari'
tcr , el lingjia cucbans, et dcxtera liberalis. Maiisit
quoqiie npud iiireriorem^ ubi coiivcr>i moraiiliir,
kabitatioiiem dicbus aliqiioi, ut ipsos etiaui sntiarei

Iiidesiimmo(301) mane sequentis diluculi lenden- B ab ubcribus cousolalimiis snas, el vicissim ipse ex

Ubus nobis Cartbusiam, majorem pciie iliiicris par-
lem pedibus conflccre cogebaiilur, quos equi vebe-
lianl. Asceusiis enim conlinuos pcr arJiia et con-
rragosa moiiiis jatcra equi scssore vacui vlx expli-
cabaiLl; burdnnes autem vel asiiii buiic liberius
|u*rnieaiit eaileiii. Episcopus ctiam,> iiecessilaie co-
gtMil<% coiiversus in pcdltem, iiiinio licet sudore
l.ictrscci-ci \pro iassescerct], spiritu tamen promplus
«l al.iccr, socios nicando lassabal. Id lamen sotli-
ri:ns providobat , ut diiriiiiciiiihus lempore mcri-
«liano (502) fratiibus ad ipsos perveniret. Cavc-
bal eniin suminopere, nc siiiis advrntus quie«
leiii llloriim s:il:em modice iiifestarci. Mansit
apud eos, iribus soptimaiiis (305) ronlinue qiiasi

eorum colloquiis ct moribus discipliuatls epiilaretur
qiiasi ab introitu gloriic geiitiuiu. lloriim ciiiiii uoii-
nulli a lala mundialium aciioiiuiii via digi*essi , H-
lamqiie arclam ei ardiiam viam, qii:e ducil ad vi-
lain, iiigressi spo rdici exspcclab.iut parailist adiioiu.
Ilis praeterca dicbiis', cerlis ct lioris, sc pauperibus,
ad viscndtim eurn coiiauciitibus , cxpoiiebal , cuni
quibus, ita socialiter verba conscrcbat, ut iiiler ipsos
rcsldens solo monstrarei habiiu monacbali , qutd
non esset aliiis qiiam iin is ex ipsis.

Iiisinuaverat eiiam ei «•piscopus Gencveiisis (504),
quanto cum suus consul (505) pra^jiidicio aiiiiis jatti
ler quutcrnis depressisscl : unde vineulo excommu«
nicationis et anatbemaiis ipsuin ab olim iiinodav^

miiis ex eis? Iioris maxime noclurnis psalleutium C •^* (50t>), ob cujiis eliam melum civitalein propriam

nunquaiii choro fratrum abscns , dormiebat iii
cella solitaria semper soliis. Qiio etiaili tempore,
ibi qnafatmn baiiserit, qfiantuiive Hitmpscirit cx vi*
caria ci»llatione vironim sanrtoniirt dulrelinis spi-
rilnalis, nostris iiemo a nobis exspectal liileris ez-
pUcaii ; iil na:nque iicc ipse verbis qiiidem possel
cffari, qui rebus idipsuro meruerat experiii.

(299) Disliiigucndus bic piuT ab aliero ctiam Wll-
lclini fialris S. Iljiponis rilio, cujiis fil uicntio lih.
111, c. 15. Isie e:enim applaudehat lliigoni, aiihiic
priort in Witbam? bic vero brtpii2atur ab illo jani
episcopo, iiltimo vila» et episcopatiis aniio.

(500; Pricsul GKarianopolllanns, anno 1200, orat
aui Joaiines, aut Guiileiinns, iilerqiK; Cartbusianiis.
De Joantte consitle adnolata ad lib. 11, c. 2. De
Guillelmo ita rcferuiit Canhusiaiii. < D. Guillelmus l>
voro pins hiiic > (Jaannt, qucni aiiiiil inorlnum aniio
H9I, Kal. Junii ) t succossil elohiil anno i2i5. >
Abbai auiem Morotio Joannos adhuc erat in vivis
anno 1219, diim ita dc eo scrihit : « SsRCnli vcro snlH
soqiientis unihivigesimo anno urhcm rcsianr.^ivii. 1
De Guillelmo idcni Moroliiis : c Annoi22t, Gnillel-^
uius jani sexius ex ca^nobitis protocartluisi» diply»
chis hiijus Ecclesi:£ > (Gratianop.) c infcrtur episco-
pu», et liret hrovis pnslor, tiiinirum iiifra trienntnm
claius, praidecessonim lanicii dotcs adiequans, pro-
hiiatis, quam iu ahsohuissimo cjiismodi pcrfccaonis
Lyi eo hausorat, cximiiim spociineu prebiiii. 1 li;ce
Morotins, Joannis regimen extendeiis, ei Guillelnii
mtmiens.

(501) Die scilicct 25 Junii teleiid.«runt ad Carlhu-
iiainiribuscireilermilliaribnsGratiaiiop )li distanteiu.

1502} llngoni.s igitur lcmporibus vigebat adhuc

ingredi non audebat. Nam , si nos memoria non
fallit, asserebat ille tria jam offluxisse auiiorum
lustra , cx quo sedem stne cathedralis ecclesiae
prohihitus est adira. Tunc fortis illc no:>ior et lidMS,
nl de illo vcrsilicus quiJeui ccciuit (507), c paslo-
ruin bacuhis, > piurimum coiisolans el corro!)oi-a:is
fraireni aflliclum cl mocslum, misit qiiantocins prio-

consucludo , (|na Carthnsiani post maliiiinas ad
lcclum noii redihant, nl sonniiini, qiiem nociu ne-
glcxeraiil, iiioridiaiio lcui|K)rc rcsuiiiehanl. Quaa
consneiudo tcniporis snoccssn siiblala cst.

(505; Snh hii^ cliam coiiiprchondi dirs illi aliqnol»
quos apnd convcrsos cxo^tl, vi(!eniur; n:iiu el se-
quiiur posi ^ipatium liiuui hebdomadarum sc ad re-
diiuni diS|>osuisse.
. (50i) Anlholtnns nomiiic, alias Nanfelinm, et
Nan elinm, cx piiorc CarLlinKiui Vidhuiis auuo itSo,
elccitts iu cpiscopuni Gohoiineiiseiu, qui vigcsimo
opiseopaliis anno, id cst, anuo 1205, idibus Fe-
bniaiii ohiil.

(505) Gnlllehnus, sive Wilholmtis I, comcs Ge-
Ixuincnsis. Islc fuil, qiiem, leste abbaic Morolio»
allcro a susccpio episcopalu anno, scxlo Kal Scpr
tciuhris baiiiio impcrii, uipole lilrclosia^ honis uiul*
tifaric infestum, olttiunilsubuiiUi Aiilholinus.
. (500) Eo ipyo tem{>orc, qiio h:miio iHiporii stib-
jocl^s fiiil pncfatus coincs, vidclicot auiio 1180, a
quo ler quateriii anni ad auuum liOO iere clHuxo-
rant, sod iioudum tria amiornm liistra, iiisi iiicloa-
tive, iiisi lutlrum, qiiod el viii docli roctius facinnl,
pro quatuur plcnorum annorum circulo lualis aciiir
pcre. ,

(507) Yid, cap. ult.

Digitized by

Google

11185 S. HUGONiS EPISC LINGOLN. ORD. GARTIL \m

re«i'iiot ei ordine CarlinisiiC , uicouUem diiiiino Agereret siipcr acqtiisiiioiie Inm Mliibrts iliesanris

corporis langtiore inaceraluin exliorlarenttir, qiia*
lenns pairi sno episcopo et Ecclesiae mairi %\\x re-
conciliarl festtnaret. Posuii quoque verba in ore
eoriim, iil praeclpue discendum ei inculcans, ut pa-
tris flagellantis gratiain salageret inquirere, ne mor,
le ciiius irnieiue fiercl exiorris a filiorunrDei ha^-
rediiate. Ifosvero ille ad se talia loquenles, asper-
nunter quidem atidivit. Sed , poslquam recesserunt,
ohientu vlri Dei, ut ipse perhibebat, in se reversus,
ac medullilus ail viin verborum , quae illi mandave-
r.)l, compunclUB, ecclesiac, quam la^serat, satisfecit;
sicquc absolutus primuin a senteulia , deinde a
Goniis sarcina, in pace quievit.
Post spatium autem irium hebdbmadarum , epi

Inslilil magnopere, quateniis de corpore niagM
Chrisii Gonfessorift, praecipniqiie moRacbomm dnci»
ei legislatoris Benedicti aliquid oblineret. Snper tali
qtioque desideriosiio liiteras direxit affectuosas viris
venefabilibus abbati et monacliis coenobii Floria-
censis (509), iibi sanctissima lanti Patris reqnie^
Bcunt ossa, scribehs eis, et miitens per queiii(bm
eorum fratrem, et inonachum, et custodem (510),
qnarumdam sanctanim, qoas secum Lincolni» olh
tiiiuerat reliquiarum possessionem, peiiit olmixius,
qiiatenussibi dignarenlur impertiri de oopia sii.inim
in hac parte divilianim. Quid miilUit rediit laiuleio
lillerarum bajulua» atque attulit viro sancto et dc-
sideiioniin, de.siderii sui precisqtie sti.-ii efrectnm,

scopus sciens scriptum esse : c Relitiquet homo ^ mm,„ videticet deiilem ex denlibus sancti ciim palla

pntrem et matretn, el adhaercbit iixori suae {Gen, ii,
9i); ad Ecclesise curam, qiinm olim sibl de:«ponde-
rat, redtrc dtsponens, prreicr alia donaria, pignora
in%stimabililer pretiosa Ecclcsi;c, a cnjiis uheribus
In virum perfe.^^lum coolticral, jain uliimuni ei va-
lefaciens , jamqiie dlscedens , in pcrpeiiiaiii sui me-
moriam dereliquit. Ilabcliat enim iii scriniis suis
capsulnm argeiiieam , qnam in basilicarum dedica-
tioiiibiis circuntferebat in manibus, numerosis san-
cioruoi sancuiniiiiquc reliqntis plenam. Has vel ipse-
met, vcl ipsorum scrinionim cnstos, monachus et
eapellanus suns, plerique in locis acqnisiverat. Sed
tf^piscopiis a se perquisitas viro religioslssimo Carthii-
siensi sacrist» coram priore et fratribtis tr^Klidit in

(511), qiia erant invoiuti criiies saiicli Denetlieli,
non iuodica portione. Kahuit quoque in manibns
idem IkiJhIus reciprocas illorum iilteras, ad qims
missiis fuerat, quibus et tanto Patri saUiUiiioiiis
dehit» rependehaiit obsequium, et mnnerilHis trans*
missts iiidiibtlatiim referehaut t^stimoniiim. Qtiibns
landem accepiis el lectis, vir Dei miro gestiens
gaudio, jiissil exiemplo aiirificem snum accersiri,
qui in castro ipsius manebat, BanTCiibiria nuocu-
pato.

Vemm tempore illo quo liaec gesla snnt, conrste-
hat episcopus in manerio siio, qnod Dorcacestria
(512) dicitur, ei quo<t dlstabat milliaribiis feretri-
ginta a casiro praenominato. fnterea, dum ifistmiinr

loco illo conservaiidas ; monacbo auiem suas diuiisii ^ „uiiiio8, qui erat aurifabnim addoctunis, qnaieims

ad proprium roonasierium apporlandas.

CAPUT XXI.

Qnam devotm exslHeril in reliqHiarum ganctorum
visitatione et conquititione eartim^ et qualiter de ei»
finaliter ordinavit, — Et coniinetur in magna Vita
sub cap. 14, eirca mediam ilLtu capiluii,

Quta (508) vero de sanctorum reliquiis fecimus
mculionein, nou videtur otiosum,sed ad gloriam vel
aeilirteati(»nem Audieiitiunt esse, si de his breviler
ndlinc nliqua rercramus. Jusseral aulcm episcopiis
sibi annulum fiori ex auro purissinio et iapidibus
preliosis, habetilem \n parle, qu;e digilum exteriits
amhiobat, quasi quoddain conca\um, quod reposi-
torium esse voluii saitctanim reliquiarum. Erat aii-

InsirnmenU juberet ipsum secum aflerre, qnibns
aperire convenienier poluisset, iienimque reclo-
dere annulum sacrameniatem episeopi (sic euim
cognominabat enm, qnia in ordinnm et consecra-
tionum celebnitionibus ad devotionis incemivnro iilo
freqnefiliusutehaiur) ecce suhilo,qui jiibetur inquiri,
aurifcx adesl, et tam inopinatam qnam oputaro siii
prxsenliam gaudenlibnspnriter etsiupenlihiisnfferL
ncqoisilus vero adventus sni causam, afiirmaUU
dormienti sibi circa noctis medium asliiisse queni-
dam, qui jiibcret eum mox ad episcopum fe^tiuare.
I Sunl eniin, inqiiit, ei traiismissoe reltqui:e prciio-
sissimae, quas ie oportet in ejos aniiulo recondere.

lem illiid receptaculiini ad qnatuor fere digiionim r^ Surge crgo veloeiter, interqiic ad episcopuin aggre*
mensitram undique latitm. In hoc portlones conges- derci Ad hnnc vocem cxcnssus a soniiio, ita sns-
serai saiiciorum pignorum ad numerum iisque iri-^ pensos gerebam animos ut nihil cujusqunm opcris
cenarium. traclare possem, qiiousqtie ad vos ista dictunis, ei,

Cum vert ex maxima devotione soHicitudlnem si vera essent, qnae audieram, probaiurus Teiiimn.

(50B) Contcnla hiijiis capitis niiis eveiiisse annis,
itoii in s(-lo hoc iiiucre, ex conlcxtu Pqiict.

('09) Caenohiuin est longe celeberriiniini, situm
ad Lgeriin diceccsis Aur4*tianeusis, de quo passim
scripioros Rerum Benedictiiiarum Jcpeziits, Bitcel-
lintis, Mnhiilonins, eic.

(510) Vtdetur nionnchits hic fuisse Morinus, qiii
ad calcem cap. 20 , liugonis dicitur fui^se eleemo-
synariiis apitd Siobe portiim defuncius. Certe alius
fiiit ab auciore Vitae , (hitn htc Canlnarieiisis, ille
Florlacensis fuii monachns ; hic qnoqiic non nisi
Kuica nocie llngoni abftirt islcvcroLincolnia Flotia-

cum missns et inde rednx Dorcacestri» sacras
reliqoias Hugoni praesenlavit.

(31 f ) Ob dentem in moiite Cassino a miodjro clatn
abiatom, ut apud Bolland. in Viia S. Bcnedtrli If
gitar, cogitur ad resiitutionem is^ qiii.nbstult^rat;
liic mira Dei providentia nionctnr el urgetur aurircx.
ut Huffonem adeat dentem annulo incliisunis.
. (51z) LoGUS, unde episcopalus Liocolniam trans-
lalus fuit. Casirum vero Banvenbiria ubi situni. iior
invenio. Forte Lincolnia non proctil aberit, triginU
fc/e inilliartbns distansa Dorcacestria.

Digiti-zed by

Google

1085 VITA

f Ecce igilur ego, el ecee uteiisilia mea! Vos uli-
oiiDi arlificis opera, sieut sciti8.i Haec siqiMdeiii
ariificis revelatio atqiie relatio et certitiidioein re-
iiquiarani roboravlt» et cointtlavit Ixliliaro ^mnibos»
qui pnesentes ista cognoYcrant. Partitus est aotem
qulbiisilam abbalibiis et aliis, qui inlerfuerunt, ytris
religiosis homo liberaUssimos porliunculas de palla
quamsosceperal; denlem Toro suavlssime saeptos
deoscttlatom in annulo soo recludi feclt«

Apnd Fesiapum (513) qiioqueinsigne monasteriom
de osse brachii (514) bealissim» Ghrisli dileclricls
Mari» Magdalen» duo mordicus excussit frusta.
Ipsnm auteni os notlas tonc prssentium, yel abbas,
vel monachus altquando in^peierat tegmine nttdoni.
Erst enim dupllcibos pannis sericls et lineo simplici
arctissiroe insuinm. Cujiis inspectionem dum epi-
scopo flagiiaiiti eihibere nulius amieret, ille, a quo-
dam nourio soo scalpdlnni arriptens, festinanier
fild dissecuit, atqne inToiutnm illud dissoens, sa-
craiissimom os ori et osculis suis reyerenter ap«
plicuit. A quo doin impressione digttorum nihil qui-
Tisse4eicatere, priiis iiicisivos, deinde molares dentes
apposuit, quonim viribus duas inde citins portiones
abnipit, qnas deTlene ista scribentis (315) intulil,
ila diceiis: c Serva nobis hxc peropiime.yGernentes
tero boc abbas et monachi, jam prideni stiipentes et
pavidi, nunc yero saeTienles ei irali, exclaniavenint :
c Proli nefas! credebamns episcopum venerationis
obtento expeliisse baec sacra rcferenda, et ecce ritn
canino haec dentibus tradidit laniamla. > Qttos talia
prosequentes ille blandis sermonibus delinivit, dicens
uiter cxtera verbnni meniorabile : c Si, inquit, i|>-
sius Sancti sanccornm paitlo ante corpus sanctissi-
mum digitis licet indignis contreclavioms, denlibiis
quoqiie vel labiis attrectatum ad inleriora nostra
transmisiinus, qnare non eiiani sancionim ejus
membra ad noslri munimen ctipsonim.vcncraiionem
aiqiie memoriam nobis impensiiis coneiliandam fldu-

(313) Niinc Fisc.iinnnm, vnlgo Feicnn, sen F^-
camp^ pro virginihiis, circa aiiiinm 638 ruiidalnm,
nunc monachoruin ord. 8. BtMied. a sua jain inde
rcslauraiii^ne, sseciilo x facla. Vide Mabillon. toin. I
Aiiiial. Bened., pag. 447, et loin. II, p. 540, ac ile-
ruintoin. IV,png. 15^2.

^ (3U) Plnra de roliqniis.qnin ct de brnchiis B. Ma-
risMagdalenaerecenseni Boll.;n(liani, t.V, mensisJnlii.
Vcrum de hoc osse brachii nnlla ah illis fit nientio.

(315) Seipsum auclor itilelligil. Unde ct li.'nc aciio
nnoex irihiis posirem'» viiae S.lliigonis anniscoiitigil.

(316) Apnd burgum S. Petri, Ccenobium per anti-
quum ord. S. Bened. iii Anglia, alias dictuiii Pelro-
burgeiise, de qiio &1abil}onius tom I Aiinat. Bened.,
ad an. 655. Alind est ejnsdcm ibidein ordiuis S. Petri
monaslftriuin Gloceslrense. De priori, scilicet 1'etro-
bnrgensi fusiiis agilur in« Monastxi Anglicani 1. 1,
p. 63, ex (|no clansulam addo : « Anno 970, S. AdeU
woUlus episcopus Wintoni» transtulit de coemelerio
in ecclesiain reliqnins S. SwitUnni, eic, monaste-
rium etiam de Medesbanisiede (Petrbburgeiise) re-
suurare ccepit, et bur^nm S. Petri appellavit, auno
desolaiionissuae a^qiialiter ceniesimo. > llanc desola-
lioiiero factam ad nnnuin77U refert Ma(»illonius 1. 111
Aniial. Beiied., p. 167. Porro de nionastterio S Petri
Glocestrensl agitur iu Moiiastici Angl. loip. I, p. 108,

- LIR. V. m

A ciaiiier attrectamus, et debito cnm liooote sorvtiida
nobis, eiim facuitas datur, non^aeqnirimus? »

Alio quoque temppre apud borgum Saneti Pe-
tri (316) de bracbio gloriosi regis et mariyris Os-
vraldi (qiiod adbuc com ossibus et pelle, cameetiam
cruenia; tanqiiam recenter de corporo vivo excisnm
monstratur) nervum, qul prominebai, lentiim qiio«
qne et mollem ductn se contrectanli proebobat, cnl-
tello excidii, atque servandum oinni cum reverenlia
sibl retinuit.

Haec ilaqiie cum aliis, qnas enumerare longum
est, sacris reliqniis in aiiniilo coiiiposciit sa^pius mo-
morato. Cum autem vice qnadam a partibus trans •
marinis ventsset Lincolniam, hunc annulum more
soiemni in miinus obtulerat snpcr altare beata; Vir«
l^ ginis similiter ibi asservaiidnni. Ilu|us posiea olila*
tionis immemor, ipsnin quoque loties menioratMin
annulum Gartbiisiensibus cnni cseteris dari reliquiis
imperavit, Cum anlem ad menioriam ci reduxisset
monachus suus (317), ipsonim sacrorum custos, fii*
ctam ab eo pridein annuli doiiationem, annuluin
jussit Ccclesix Lincolniensi restitui ; capsulain vero
ex auro et gemniis fabrcfactani, qiia; apnd Liiicol*
niam fuit iu scriniis suis, ets miiiendaro dcdit, in
qna reponerenhir collatx ipsins reliqui:c sancioruni.
Quod eodem roonacbo satagenie post excessum viri
sancti iinplctum esl.

CAPUT Uli.

De laci$ qnm peflrtmmH de Variknsia In Angluim
reveriendo^ el de ejus ge$lis in iisdem^ ei quMer
C fuerit aniequam Londonium venirel wgri^udine
pergravatus*

Explcta vero largitione praefata, cpiscopns ad in-
feriora conversorum babitacula conlinne dcscendit.
Die postera Carlhnsise Dei benedictionem iinprecans,
et suain hirgiens, corpore teniis disccssit a loro, in
quo corde jngiter permansit et animo. Rog.'rtus au-
tem 8.Tpiii8 instantisslnie a viro dcvolo et sirenno,
priori Sancti Dominii (318), quatenus domnm, qnam

et «isserilnr, qnod Eliclfletla, lilia rrgis iCIfrodi, c ossa
B. Oswaldi regis exBnrdcneiand bocGloceslrciiso S.
Peiri coenohiuni irnnstulcril. > lbi(iein,pag. 142, Bai-
deneianummonastcrinminagroLincolnieiisidescribi-
tur, ac iiiler ca^tera meinoratur c corpus S.Osvrnldi
priinnm Bardenciue sepnliniu ubi eranl id leniporis
treccnti monachi,i elc. Qnae dnm lcgi elintcrse*con-
0 tuli. coRpi dubitnrede brachio dicii S. Oswaldi, ulriim
in Peirohurgensi vel iii Glocestrensl S. Pelri coBuobio
exslilerit. Sed dubitiin sohil,quod, ui referl Mahiiio-
nius (• V, Animl. png. 473. Capnt S. OswaKii nna cuin
GorporeS.CIiuthcrli,anno1004, fucriiin ecclesia Dn-
neliuensi reperiinn. Si eniin c.ipiit S. Regis Dunehnuqi,
cur non ct ejusdeni brachiiim nd monaster um Peiro-
burgc-nse potuit Iransferri sive Bardeiieia, sive GIo-
cestria ?

(317) Monachusjttus. Qiiod seipsnm aiictor hic
inniial, satis indicant sequentia : c Qiiotl eodein nio-
naciiosalageiiie post exct*ssuin viri snncii iinpteloni
esU > Anctori elenim qiianla ilugo ante obituni suuni
Goniiitiserit, infra dicelnr.

(318) Cella est, cui aliqunndo piwfuit Petrus Ve-
ncrabilis abbas Clnniaceiisis. Do qno lla^billonins
toin. V, Annai., p. Ul :.c Coustitmiii est^ in<|uit,
dciiide cell» dc Donicna diuL^cesis GraiiauopoliU-
iicC pi':epositus. »

Digitized by

Google

1087 s. iiur.oMs episi:. uncoln. ord. cartii. m

regebal, visitare prsesentiae »1» dtfiiaretar accesbu, A lolliiiiiur pnecoiiils. Asserelinni qiioqiie tllius adbue

ad ejus cellttin difer^t. Qut eum una cuiii fralribiis
6U1S auscipiens obvlatione soleronl velui angelum
Dei, egii cum eo diem solemnem in cordis laslitia et
exsull;iiioiie spirituali. DisponeJ)al vero episcopiis
invisere qiioqiie VillaiD-Beuedictam (519); sic euiin
vucalur cella, in qua sacr» religionis libavil primor^
dia. Diclsinle vero ratione itineris prius pern^it ad
castelliim, qood fuerat Pairis sui, in qno niansionein
liabcbant, ei non modicam dominationem diio ipsiiis
germahi, Willelmiis videticei ei Pelrus. lll soinper
lliigonem, utpote mililes strehui, ita ad veiitalis
n)r:$iiiii liicitare gaudebani, oi sotei admisso sub^li
r;ilcar equo. 0 qiioties isli, non taiiUr.n episcopo, scd
et consiiiariis quoque ipsius, et praesenies suggesse-

prim» aetalis initia qiiadain iiisike virtuii» lin|;m
liiiuras sanctitatis iii eo pronuiitiasse iiisignia, Aitiie
castrum repentes denuo praenoiatum , una ibidciB
nocle quievit.

Imle jam feslinaio in Angliam lendens, ad Btlcn-
sem (320) allera metalione devenit urbem. Ibi m-
tem (314) dlmidige inauus pnecursoris Doniini ciini
digitis tribps, medio scilicet ei binis inferioribus,
cure adbuc niiide vesiiiain, suscipere roeniit fmu»
laiidum. UiiAiu discoopcrire nudainquc videre a
pluribus retro atmis nemo audcbai. Verum pedisse-
quiis et vernula ipHius llugo, peculiari (ligraiissmore
sui patroni, fiduciaiuque erga ipsum nactus uilerii)-
reiu, boc facere mitiime formidavity congaudcniibus

riiiit, el absenles maiidaveruni, ne iii fiilsoruiii fra- B saiie canoiiicis ipsius Ccclesiae, quod virutn rcpcris-

iruiu seu crudeliuiu dominorum perseculiouibits
auiino ipse iassareiurl Asserebant maiie se natuin
ipsum iHMi fuisse, qiiam euin coulra nniales ingennos
ad depressiouein liberiatis eCcicsiasUcorum, vcl ad
niomentuin animo degencrante cessisse. Ad bos igi-
iiir liospitauili gratia veiiiciis, non istorum soliiin-
modn, sed ei nobilium, iiieliocrinin et infirmorom
loca viciiia accessit, ei iiicoleutium uniforini con-
gratuUtiiuiie suscipiiur , a quibus el biduo ibidcin
detinciiir.

Die deinuin tertia ad caiionicam pervenit Villas-
Bencdict:c, quam loci iucola* Vilarboneyih vnlgari
appellani nouiine. Nec esi dictu facile, quantum suos
adveiitus prxsiilerit Iripudium, non solum ejiisdem

seiit lanta; puritatis, qui boc atteiitare dignissiiiic
poiuissei. Praeinissa igitur peccatorum coufcssio e,
absulutioiie, el oralione subjuncla , revereiulnui
.illiid saucluarium, tegiiiine iiudalum, cuocli;» prac-
seulibus palam iiispicicnduin ostendilur. Ipsos quu-
que arliculos, qui teligerant Muclnm Dci vcriicem,
episcopus digitis suis taugere, osculisitue laiuliere,
nequaquain verebalur. Dala etiam cxteris beuedi*
ciioue, qui circumdrca proni adorabaut, ipsc in
siiblimc iilos porrigebat, ei nos desuper in cruiis
iiioduin cisdem consignabal. De quodam quideffl
pauno purpureo alque vetustissinio, qui diuiisiiuie
buic sancluario, illud tegeudo, inbaeseral, uouiuo-
dicain portjonem incidii, quam suo inonacbo sumnta

loci rncolis, iiiio et omnibus circuitiquaqiie vicinis. C cuin devolione ainplcclendain dedil.

De lit autcui £cclebi;e ilU bibiiotbecam (i . e, codicein
sacroriiin Biblioruin) , decem comparalain inarcis
argenti. Invisiteicellularo, cujtts, utsupra dixiinus,
prioralum quondam adolescens gesserat, qiiae iiouii-
iiatur ad saiiclum Maximum. In bis vero locis valla-
bani eum viri decrepiti cl senes cano capite, anus
eiiam iiicurvx ct luuliercs annis provecUe. Ab bis
Hitgoni plaudeiilibus Uugoiiis rudimeula inlcr eos-
jcin; velut lilium, qitondain germinaniia, miris at-

In boc auteni iiinere quatnor sui . ordiuis domos
invisit el adivit, Carlbusiaiu (3i2) videiicel, Alve-
riain (323)«Joviiiiiini (3i4) ei vallem Sancli Pctri (3i5).
Alveria cum esset propler ioca montuosa accessn
difljcitis ei ab iiinere nosiro reiiiolior, bac speci. liier
de causa expctiit. Belensis qnondam episcopus (5ib),
ex priore cjiisdom doinus assuuiptus ad caibcdr.-u»,
ouere jaui curx pastoralis abjeclo, ibi deniio simi»li-
ccm ei ceUicol.im cffcccrat, ut cocleslibus desiileriis

(319) Consulantur notas ad lib. 1, cap. 1.

(320) Bellicensem, Belluy , scilicet nrliem, ki
qua episcopus sub arcliiepiscopatu Vesoutionensi se-
di Bi*llicehsi ex Carlliusiuiiis pr.rfueruht rpiscopi
septem sa^culo xii. Ex quibiis Bernnrdus, oiniiis vir-
iuiis et saiiciitntis spct ulum prsReral, anno 1200, el
obiii anno i207, pridie Moiias Mail, aut ut quidam
Tolunl, anno 1208.

(321) De cratc bac nihil apud Bollnntiianos, nbi
dc S. Jonnne Baptisia agunl, inveaio. Ucleruni iHi
quxdam de brachio el de u'anu dextera quasi auito
1263. Clsterc uin, quin el Biiodium iransiatis. Ve-
miu n.rique traiisla ioui praRvalel quo ad lemporis
antiquitatem Ecclesia Belficensis, uWi rorsitaii ex
bac rcli(iui;e h» aut Cistcrciuiu aut Uliodum sinl
lranslal:e.

(322) C irtbusinm, srilircl niajorcm, nnuo 1084,
fuiidaiain, iii qu 1 se Uiigo itosler Dco cousccravit
per emissa vcia.

sia,

ite

(323) Quje eiiam Alveria nouiinalitr, siia in ?l".r
ia, funilari coetpia antio 1122, ct orilini siArGutgoi
irore Carihusiie unila.
ti"^ Arbitror lcgcnduiu f^re, LMvmiuiu sive Lu

vigniacum, cujiis Carlhnsi.'c fundat.T cbartam exlii-
bel Lticas Aclieriijs toni. III Spicileg., pag. 512.

<32Pi) Carihusia esl iii dicv^cesi Laudutieiisi cirra
auituui 1140 fuiidata, cui deinde pr.Tfuil, qu:i prior,
rw Engclbertiis sub Basilio atibiic priore CariliitMa?,
postea facius cpiscopus Cabilonensis'; et rc.si«;iiaiii
cp'scopatu prior Carthusia: Moiitis Dci. OlHisse «ii-
ciuir circa aniium 1200, die 13 Febru:iiii. I>c co
agilur lom. IV Galli» Ctirisl , pag. 895, scd rmn
levi crrore, iiisi bis fuerit prior Vallis S. retri, 3n:e
sciiicei et |)osi episcopatuiii.

(520) Isle erat S. Artboldus sive Ariliautlnsrt
priore Carthiisi.c Alveri» einscopus Bellicoiisis. IV
quo Pelrus Franciscus Chiflieiiiis in pnrf.itione ad
Mnmiale solitariorum hxc habet: cVir r»eix\rtliam!ti<,
qui ui benfus apud siios colitur pridie Nouas OciO'
bris, ex Carthusiaiio grege ad Belliccnsrm ptit^i^iii^t*
tum arctatus, seiiio coiifeclusad claustri sui t|u:eteR.
• ivdien.s,..i'! .Mveria? «?rento in pace Dco spirinun
reddidil. I Obiit auiem sicut iraduut Carthusieiisiinn
ineiuot'i:e, c coiitiuuis clarus miraciilis pridie .Noaas
Ociobris, «tuio liOO. 1

Digitized by

Google

1089 VITA. - LIB. V im

ribcriiis inse»vircl. 0»»'» "oslri poiiificis loiigo eK \ mftnitai.t Qiiol erga nos Cliiniacenses lioc ordine

leinpore exxsiuans desiderio, affalu ipsiusei aspeclu
cupiebat fefoveri; quod eliam per interiuintios ei
ssrpe innoluerat. Processerat qMldem vir ille beatiis
in diebus suis, et mediante jam mundanse lucis oc-
casu ad indcleiminabilis diei suspirabal ingressum.
Nccdissimilesaninii, qiiainvisin aelacc dissiniili(?^7).
liostro pontifici eraut. Jam enim caduca omnia, qiias
annissub teneris semper vilipeiiderat , in gravi
eiiam fastidio babebat. Oplato igitur ulerque poti-
ins colloquio, singiili conscieuiiic^ suae recessus ex
alterme sanciilatis fulgore^ dum sua vicissim
Acculta pandunt, splendidiores reddunl. Qiii tan-
deni simul ad commuiie fratrani omninm vene-
runt colloqiiium. Tunc a Uneolniensi doniiuus

compleveruiiL Post susceptioiieiu episcopi, proces-
sione festiva percepuque illius bcnediclioiie, ipsiiin
domtiius prior in loctitorium deduxit; ubi cam eo
sedil, asstimplis pariter et scnioribiis de eotiveniu
ciiciler duodccim. Uuus assislenlium veto fralrum
codicem regulae pasiomlis D. Gregorii papae, qucin
ad lioc ipsum manibus allalum lenebal/ aperuit ;
procedensque in 'mediiim, capitulum unum aperi*)
et disiiiicie ad inlclligeudum percurrendo legii.
Qiio completo, inennlc priore, finem leciioni rcc.l,
el episcopus siinililer ad nnium prioris dicto Denem
dieite loquendi liceutiam pnTSCiilibus dedit.

Sedel Cistcrcium (5i9) eursim pertransiviinns.
Qiio divcnil, nt missmum solemnla in prasdaia

quondam Belensis formam pncis inler regcs nostros festivttate Assumplionis Dei Genitricis cclebra

iniUB sibi petiit coram fratribus retext. Nam con*
cofdisp illorum ipsum interiuisse cognoverat. Ad
quam vtri tanti petitionem fcrventissimns ordliiis
selalor, haud modice conirislatus, iia.Ieniter et
quasi jocando ait : i 0 Paler, inquiens, rumores
audire el referre etsi iiceat episcopis, sed monachis
non licet; in cellas vel claustrum rumores iugredi
non licet , urbes deserere, et in solitudincm rumorea
allerre non licet. i Hicc dieens ad spiritualis xdifica-
tionisstudium* postpositisrumoribus, verba coiiveriit.
Sequitur quam devote Cluniacum adierit (528)
et qtiam reverendissime a tanta illius sanctiQ
multitudinis frequentia exceptus sit, et qtianta

ejusdem eongregationis instantia tridiio seciim p Sciscitanti autem episcopo, quibus jani Srripiuris
:. ^- — „s — -^-. I-.I -.:. ^^ 1 aieditationis suiB negolia potissimum devoviss€\ ita

ro
potuisset. Gallia namque universa praeler qurcdam
privilegiata monasteria ea tempestaie siib inteiMicla
fuit (550). Deinde comprs efiectus, et frnlruin illitis
luci orationibus coinniendaius, Claramvallem (551)
quoqiie visitavit. Miserat siquidem sancUe recor-
daliouis Joannes (552) quoRdam Lugdunensum ar-
cbiepiscoptis inoccursum ejusqiiosdam vei.e:al>ilea
viros, obnixe supplicans, quatcnus sibi in loco prw-
notato commoranii olim desideraiam prKsentix MiaQ
copiam exhiberet. Quia jam sevo gravis oificio curae
pastoralis renuntiaverat, retcniisqiie duniaxat jussu
summi pontificis insignibus pristiiiis iii illo saucio
coenobio saerae contemplationi sedulus vacabat.

morari; atque vires post laborem sit compul-
8IIS resnmere. Cujus loci disciplinam in choro*
in claustro et in rcfcctorio, inter eos famtJiariier
missas divcrsas cclebrans, et cum eis pariter con-
vescens, ciim plenius attendisset ac plurimum com-
mendasset, sicdemum ait: i Vere, si locum hunc,
iit modo, pervldissem, ef necdum Carthusiam ada*
massem, suiim me Cluniaciis monachum fecisset.
Quoddam iiiter caetera speciale ibidem vidit et lau«
davit, quod idcirco breviter pagiiix Inserimus quia
a lieato Benedicto inslitutum ab omnibus uhique Io<*
conim monachis, nec lectum mtramur et qitasi'
oblivioni traditiim. Agens namqtie de suseipiendis
hospitibus in Regula sua heatissiiniis Benedictus

respondit: c Psalmorum, inquit, meditatlo sola jani
pefiiius tolum me sibi vendicavit. i £x his quoiidie
recens et conlinue demiilcens inlerioris hominis pa-
iatum roihi refectio. indeficiensjugiter inDOvaiur«

Posl boc, monasterium Sancti Bemigii (555) secrg
Bemensiuin civiiatem siium sanctilatis magnifica}
laetificavil accessu. Lbi moratns por iriduum iibro-
rum antiquorum eopiain ibi repositam niiral ^tur»
ttiodernorum dcsidlosam exprobrans incuri;im, qui
itou solum Patrum studia in condendis libris aique
scribendts aemukiri deirectant» sed nequ«; h^gere,
sen reverenter saliem traciare a Patribus claltoratoa
codices sacros SiudenL.Uic vascalum quoque pcr

inter caetera dicit : Legatur coram kotpiie lex di" j) columbam coslitus delatam beala Hemigio mit alus
vtna, tt/ adificem; deinde omnis ei exhibeahir hu* et veneratus est, l|i qao jugiier ad une(iond!ii Pegt.ui

(5i7) Sexagenariiis iiiinirum tum eral, ait Chif*
fleiins ex Surio, S. Hugo, cumerat affeei;e jam xia*
lis B. Arlhaudus, ac lortasse noiiaffCiKirio maior.
Seiieni capularem eum vocat abbas Moroiins. Ceii-
tenariam credercm, si, ut dicilur, primus luit Car-
ihusim Alveriie prior.

(5^8) Cluniacum adierit , sub Hngone V ex
Badiiigeiisi alibate Cluuiacensi. De Cluniaeo ejusque
al)batibifs agitur in bibliotheca Cluuiac. Andreo!
Qitercetani si^u Du Chesne, et in Galliae Christ. lomo
iV, col. 1117 et seq. liic referlur insignis Cluiiia-
censium gus tcmporis laus a S. Hugoue Liucol-
niensi.

(529) Sed et Cistercium, de qiio etiam in Gal-
liee Christianae lom; iV. coL 980 Beuediciinae edi-

tionis. Celeberrimo loco tone praaer^t abbas Giiido
II, postea cardinalis episcopus pnenestiiius.

(o50) Anno 1199, illud propter divoriium inter
regem et reginam promnlgainm, et anno liOI sub-
iatum fuit. lla de Nangis et Trivettus in Chron>

(551) Claram VaUem^ sub Guidone abbale, ut
colligo ex tom. IV Galliae Christ. col. 796.

(55i) A bellis manibus cognomitiatus , e^ Pl-
ctaviensi designatus Narbonjtisis prlmum, mov fa-
ciusanuo 1181, nrihiepiscopus LiicdnnensiSt dequo
plura tomo IV GaHi;e Christ. coi. 150.

(555) Monasterium S. Remiqii, De hoc, et de
sacra ainpuila vide tom.l Aiinaiitimfienedidin. pag^
61, Joannis Mabillonii, qui in hoc moiiasierio voia
monast cu Deo nuiicupavit.

Digitized by

Godgle

im S. IIUGONiS EVkX. LINCOLN. ORD. CAHTII. 1091

Franci» sacri baisami cepia rediviya exnlieral. il villa s^^pe dicU, nbi rcni proiligiosam, qufttiHielii-

Gum aiiiem pei*veiilsset ad castrum Sanctt Au- nouili, paucis explicamus.

domari (334), quod a portu Wistandiae (535) miU
libns decem abjungiiur. Ibi parumper a faligatione
diuiina, auie maris ingressum duxit respirandum.
Erai iiide haud procui situm monasterlum ordinis
Gislercicnsis, Clara Harcis (336) ab iocolis nuncu-
patum. I.tsiabat etiam post triduum gloriosa so-
iemniias Nativitaiis perpeUix Virginis et miserl-
cordiaD matris. Nolebat aulein episcopus elongari a
Vlcinia loci, quo divina celebrari iicebat anle festiiin
adeo praiclarum, ne forte aura disseiitienie in An*
gliam ad boc celebrandum miiius tempestive occur-
rerel. Ipfto igiiur dic, qua ad Sanclirm Audomarum
venii, slbi venam incidi fecit, qtio lilierius et ala

Pistor quidain farinam die Doininica coiisperserat,
unde sequenti nocie panes quoque ▼eiialea coxeni.
Quos dum mane sequentis feriae prolraberet ex cU-
bano, panis quidain in pavimenlo fortiler aliisus fn-
cturain fecit, unde mox sanguiuis rivus, qui panem
clrcumquaque inficeret, eflluxil. Quo pistor viso lale
portentum vebementer expavit. Panem deniqnecnh
enluin fruslatiro comminuit, et per aingulas fractQ-
ras crtiorero riquidum stillare vidii. Fregit et panes
alioi aique alios, et in omnibus fraclurosis cruoren
linpleniem lllos aspexlt* Conterriiiis itaque laai
monstrooso evenlu panes per un«m fere bebdoiM-
dam, iie ab allls vlderentur, occuluvit. Sed iDteriin

crius post expleix observantix' tempiis (quod in flcu- ' mercenarli seu vicini ejus id quod accideral ad aara

boioinia quis vindicare sibi solcl) desideratam per-
Golerei cclebritatem. Jam enini diebiis aliquot in
singulib membris, et iu corpore siio lolo, gravedlnem
cuin lento quodam dolore senserat accrcvisse. Post
niiitutionem vero adeo in coiitinenti bu*c ipsa mole-
siia auginentata est ut de meiisa, qiia discubuerat,
cuiu vix modicuni quid gustassei, caeteris adhuc
edcntibus alMcedere etlectuli quieteni adire sil
eoinpulsns. Quem mox, ut cervicem reclinavcrat,
SMdor afl^udit aflluentissinius , qui die Ipsa toia
ctim maxima parie noctis insccutae flucre non
ccssavit* Tantutn quoqiic clbi fastidiuro inox in-
currit, iit prr illtid triduum qiiidpiam gUslaverit.

Circa vcspcriin.is auicm boras in vigilla fesiivita-
lis inemorala^ profectus est ad coenobium prxnomi-
naluni, ibique tino tantum inonaebo, convcrsoqiie
iinocxsuis secum reieiiiis pcrnociavit. Reliqiios
vero cnm equis ad bospitinm, undc veiierant, rcdire
jussit, satis, quoad iicuit , rcsisteiitibus abbate (337)
et frairibus loci, univcrsum illius comitaium secum
mimmopere detincre cerlantibus. Episcopus aulem
in iiifirmaria quicscere praeelegit, ciijusin obscquium
depittati sunt duo fratrcs, qui nimia devotioiic ojiis
faiiiiilalui tnsistebant« A qinbiis, cum nihil escne su-
inere co<fi potuisset, pedes sibi abltiendos, ci ofllcio-
sinsime fovendos, et exiergendofr compulsus cst ex-
bibere. Qtioruni itle benignltate satis deleciatus, eis
devoiionis su» vice Dei et siiam benediciionem re-
peiidcbat. Nec inultum posi, altereorum in abbaiem
(338), et alier in ejusdem locl piiorem favnredivino
promotus, nos in exsilii nostri praesentts excursu
nd cos parumpcr dlgrcssos humaiie satis recognove-
raat. In crastino antein penultlinam ibidem Christi
poiiiifex celebravit missam : qua devotissime explcta
jgiinus a cibo corporaii bospitium repctiit sunm In

piibHcas detulenint. Quld pltira? Res deronm op|Hda-
nis eunctis Innoiult : nnus eiiam ex bis panlbus cpi-
scopo a convicaneis exbibelnr, frangebalur a nobis,
ei mox sequebatur cruor rraclurara, ac sl bominis
slve vlvt aiju^cunque aoimalis caro inciderelnr. Ho-
jus qooque panis frustum non roodicum nobiseiHa
inde in sinu detulirous. Erai autero panis fenneBta*
Itts. Cocti partter fueranl In clibano praefaio pancs
axyinl ei fernientaii, sed azymi iii aua qualitite pnri
oslendebantttr, nil prodigtosum babenles; fennenuti
vero oinnes fundebant sangulnem, sl fractionefli ae-
ciperent vel sectionem. ilinc sentiebant nonnnlli,
puniuni fuisse lali casu bominis ctiiildi temeriia-
^ tem, qua die Domihlca pra^paraftsei, qiiod seqoeiiti
' feria maturlus dislraberet, dun panis azymus post
sacrae lucis crepusculum conspcrsus . et cocius nil
admlslt liorrendttm, et ante vesperam conlra insli-
•tuuiin in maasam subactuaei fermentaius,nonqus-
sliil proruit, sed anctoremsuum fecitostentui, Plores
siqtiidem ez his pauibus per monasleria el EcdesisiS
circumquaque inissi sunt 9id monaroenturo posterb ,
et pnesumptuosis solemnitatam sacramm violatori-
bus, et ad correctionis documentum diligenter con-
servandi.

Ai vero Matris misericordi» ope poef telebnlam,
ut praefati suinus, iu bonore Ipsius misaani famulos
ejusdem et vicarius devolissimus Hugo sgritDdiuis
suai levamen non modicom percepit. Exacu igilor
die solemnlutis cum Ixtitia et exsulutione, In cra-
stino Widsandensem porlum cnro suis adivit. Se-
queniis vero diei aurora ipsaro navim conscendere
vidit genttricis Mari» mater, beatissima videlicel
Aniia. Qu» priino reinisslus spiraverat, carbasa re-
peiiie implevft. Solent quidem universi traiisvectores
Mariam, sicut marls stellam attendere» ot curbuoi

(334) Audomarum alias el Audomaropolls, vulgo
Baint^Omer , tirbs ArlesiiC est, ciijus episcopus
arcblcpiscopi Caineraccitsis cst sufl^raganeus.

(335) In Cbronico S. Bcrtini a Mariene edlto coL
688, tta legitur : < Statiin autein, ut bos sanctos
eisules, > Caiiiuarix ntonaclios, c doni. Joanites
abbns apud Wisauluin applicuisse cognovil, > ctc. .

(33(1) ClaromarUcus , Lalinc , ordinis Cislcr-

ciensis egregium ccenobium circa annam liKTfQB-
datiim.

(337) Qui tunc erat Gerardus de Gampania, ia
abbatem clectus anno 1198.

(338) Nicohius videlicel aut Lambertiis, ex ^uibos
prinius pricerat anno, qiio in exsiliuin missi suot
Cantuaricnses, altcr vcro durante exsilio.

Digitized by

Google

ms TiTA. — uir.v.

dirigant* ila Mariae Mlf«» pveeHMit «ivoeare ei
miineribus carrofartto Mbire^ «t eorrere queaiii>
cum BubdiitartWM veMoniin. spiramina iitneris
eommeatMiKittiaiit. Bnic vero semper (359) post
ipskisr MMflr fimriHarius Hugo et devoiius dcpende-
b»t veiMratlonis obsequelam. Quae 8JI)i vicissim in
cimeftt necessiiutibus et periculis celerem repende-
kkKvpiiulationem. Tunc quoque earo invocanli fe-
siina adfuit, atque cursu placidissimo litiori optalo
cderiier appulsnm adeo exbilaravil nt confestim post
pressas vesiigiis arenas ecclesiam peieret» missarum
solemnia de sacro ipsins puerperio ceiebraiurus.
Qno cerie ei facio salis patuii qnania fuerit in eo
erga Doniiniea sacramenia devoiio, quem neque ma-
rina jnciaiio, nec curo mi*rbida valeiudine inedix per
mnlios jam dies protracta maceratio, a divlnorum
e«1M)raiione poiuii cobtbere, quia, sicut pridem mo-
nachns, quoiies de pcrmissu ordinis licait (540), iia
jsiin episropus, quoiies raiio possibiliiali concurrit,
naissas celebrare nullo tempore prseiermisit. Ex qna
pr«£cipue inoneris sacri devotissima frequentissima
pei-cepiione ei singularem cordis mundiiiam ei insii-
perabiletn consiantias c^terairumque virtnlum ftrnii-
tatem obifnere promeruli; sed ei invisibiiiuro rerum
etspirilualium secretorum mysieria ei diviniius pa-
tuisse inler ipsa reverenda eanonis seereia faroilia*
res ipsius non laiuii. Aliquando iamen capellannm
suuro, quem pridie sanguinem minuisse sciebal,
inissam celebrasse cognovit ; quero iunc quidero
biaiide corripuii, sed hoc iierum aiientaniein durius
increpavii, disiricie probibens ne ull^rius id facere
praesumerel, ei pericula ex tali pra»umplione -non
semel accidisse, ei sibi innotuisse memorabal.

Veruro, ui co^pta procedatoraiio,'diemadventns
snl in Aiigliam apud Douram (541) ubi applicuii iina
cuin clericis aliisqtiedomesiiciset amicis suis(quo-
Tuni ibidem turi>a non modica speraiam ei praeco-
gnitam ipsiiis prscseniiam exspeciaverat) Ixiam lae-
tus ipse cum laetis exogit. In crasiino Doberniam
veiiii. tfoi Chrisii basilicain mox, obi urbem ingres-
siis, adivii in qua primo ad Salvaioris arain, deindc
ad siiigulas sanciorum in ea quiescentium memorias,
maiciiiieque ad gloriosi mariyris Thom» mausol^e-
iiin diuilssimc, sed et deToiissiine orans, seipsum
et siios divino praesidio el pairoeinio Dei sanciorum
aiteniins commendavit. Hinc, priore miiliisque fra-
tribtis iisqne ad airiuin eiierlHS ipsliro cum vcnera-
lione deducentibus, adhospiiium siium diveriil. Illic
regis Justiilarii, nec non et pleriqiie opiimates re-
giii (qiios ad k>cum illum, nescio qiiis casus, iunc

(559) Igitur jam S. Htigonis iempore sancta Aniia,
nt naviganlium palrona, venerabalur in Anglia,
ctijiis veneraiio plurimum crevit ad fincm sxculi
xiv.

(340) Videnoiam lib. iv, cap. 12. apposilam, cili
nddo, lemporeetiam Gulgonis V, Garihiisiae prioris,
in iisii fuisse iricenaria recenler deruiiciis concessa,
q«ioriim quodlibei requirebat, ui pcr iriginia dies
«ibi iiivicem sticcedonies inissa pro defuncio redde-
rrtnr in publioo vel in privato.

(541) Donra hodie Douvres , urbs cl porios

A asciverai) episcopum certa^in invisere gnudebanl,
advenuii ejtis coiigraiulando applaudenies , sed iiio-
leslia! rorporali, qiia illum affeciuin ditlicerant, ni-
mio inGerore compalienies. Quos ilie magnaniina
cordis orisqne consianiia magnopere consolari slu*
duit ; vullnqtie sereno flag^lla Doniinica servis Do-
mini dulcia csse deliere, ei verbis docuii, el suiip-
sius exemplo declaravii.

El sane oculorum bebeludo sensim irrepserai ei
quae pnlveris ei caumaiis coniinuato ingestu, ine*
moraiae profcciionis iempi>re, oculorum aciem pltf- '
rimuin reverberaverat. Qui crebro suggei*etitibus no-
bis, qoatenus alicnjus opein niedelse sinerei adbi-
beri , una semper et eadem voce respondebat :
I Saiis, inquiens, oculi nobis isii suflicienl, quan-

B dio fueril ipsorum usus nobis necessarius. Ilis igiiur
eiterioribus parumper obiusii, oec lamen prisliuo
decore exlerius privalis, luminiim interiorum lini«

' pidior de die In diem clariias reddebalur. Apud
Caniuariam vero, ubi solent quorurodam sspius
levarl aegriiiidines, ipsius adeo ingravau est a&pri^
tiido, ut inde Londonias, non pnrter moCdstlain,
partini equitaniio, pariim navail vehiciilo deporia-
reiur. Nihil tamen baec suis votls adversaliatur, neo
precibiiSy qiias in lemplo devote libaverai, quidqiiid
ei accidii, in aliquo obviabat.

CAPOT XXIII.

Quaiiier Lonfionu$ in tua <^grotatione mala Angiim
veniura fniEdixit , taeram unciionem tuscepit ,
tuadentibtti ei tetlamenium ette faciendum retpon^
Q dit, et lelum^ quem temper ad divinwM cficium
habuerat^ non dimitit et quatiter ad regem Joar*'^
nem et arcliiepitcopum u ttabuit cauta vititandi
accedentibut ad eumdem.

Posiquam vero proprium dtversorinm, qnod secos
Londonias apud veius templum possidebal (542) in-
gressns, est, anhclaniia febribus membra quies le-
ctuli protinus excepit.Quod amlcorom ipsitis pluriini
Inluenies, moesiiiia conficiebaniur, ei ipso quoque
audiente divioam exorabant clemenliam, quatenus
ipsum incolumem Ecclesiae 9uae fiiiis, ad ipsius jam
din reditum valde suspensis restilui juberet. Roa
ille paucis blandc consolalns aii : f Filiis nuslris in
Ghristc charissimis, sive praesens corpore, sive ali-
sens, spfrituali nunqnam prgeseniia dcesse valebo. »
Verum de valeiuJine sive prxseniia mea corporali,
^ imo et de meipso lolo, Pairis solius, qui lu ccelis
est, voluntas semper fiat.

Transacu vero in eodem loco nocte una, poslera
die, ipsi qui haec scripsit (S45) isia locutus esi : c Hi,
qui nos, inqnit, teroporaliier diligunt, iino ^t spifi-

Angliae meridionalis, e regione Galeil, celebris Gal-
liae porlns.

(54i)ln hocexlera S. Hiigonis, til infra, c. «7,
dicilur, a corpore obl ila,in vase plnhilico recondita
suni. Vetus illiid vocalur rcspecin novi ienipli;
unde apud Trivetlum in Gbroii. sd ann. 1219, qtii*
dain Londoiiiae npuii novum tempium sepelilur.

(545) Anciori scilicet Viiae, qui post pauca se
monaGliiiin ei presbyterum Hngonis fuissc profiie-
lur.

Digitized by

Google

1003 S. HLGOMS EPISC. l

lualiter noA amplcctunlnr, viiatn nicam lemporaiem
(quje milii rcvera (;isliilio jain pridein cocpit essc)
satis cuperent prolongari. Sed nobis sentcnlia iotvge
«lisians est, qui cernimns manifesfe, qiiam in brevi
flebilissit futurus statiis Ecc1csi:c Anglicanx. Meliiis
ita<iue nobis mori est qiiam vivcre ci videre immi-
neittia geiitis biijiis mala et sanclorum (544). Nam
prociil diibio in posleris Henrici regis iniplcri Acces-
se csl, qnod Scriplura praelocuta est : c Spuria vi-
KilanHna non dabunt radices allas (Sap, iv, 3), et
nl) inlquotboro semenexlermitiabitur (Sap, iii,16). i
Scd el rex modernus Francorum (345) genilorem
siiuin Liidovicnm ulcisceiur in sobole pra^varicalricis
(546) qiia: ihoruin cum eo fmmacuhitum repudiavii,
ejiisque xmulo regi Anglorum iinpudica adliiDesit.
Qiiaiiiobrem Gallicus isie Pbilippus regiam Aiiglo-
luin ita delebit stirp»m, quemadmodum bos ber-
bain solei usqne ad radices carpere. Nam a Gallis
tres ipsius nali jani abrasi sunt, rcges videlicet duo
(547), cl unus consul; quartus, qui siiperest, cur«
lain babcbit pacem ab eis (5-i8). Scis vero, quia
post biduum t<iatiile Domini nici evangelistse et apo*
stoli Mattbaei liet. Dies illa mei quotiue cpiscopatus
natalitius erat; tn ea eniin, utscis, unctionem su-
82epi pracsularein. Saepms autem ab ineunre %talo
segrotavi, nec ullam tamen unctioncm quo) proprie
infirniorum diciuir, baclenus percepi. Sola ex un-
ciionibus.quie nie;e possent congruere pcrsona}, baec
inibi necdum cst collata. llanc igilur cras in vigilia
Leati Evaitgelista} proniereri cxuplo. Jani igitur modo
f:icieiii Damini prxvcnire debemus in pura et vera
confe$sione, ut ipso Domino annuenle lam vciicra-
bile sacrameiituin dignc pro modulo noslro el sala-
liriter pro doino sua.nobis coniingal suscipere. i
. His itaque memoratis, quidquid in se.noverat ac*
ciisabile, vel quidquid iii quolibet gradu xtatis, or-
dinis, aut professionis sib| deesse displicere poluerat,
cocpit in conspectu Doniini sub testimonio piius
ejusdcm, cum quo loqucbatur, monacbi ei prcsby-
jteri sui, deiude ei adjunciis tribtis reverendiC bo-
iicstatis sac^rdotibus sollicite coiiritcri. Quoruiii pri-
inus Lincolniensis decaniis, secundus pneccplor [a/.,
I^ia^cenior] qui caihedram ipsius post eiim asccndii
<5ii:t), terliuB vero archidiaconus Nortliamtuua! eral,
fk\r irita uliqiie el doctrina daris&imus. Iii bac coti-
/essioiie uec illa omisii, qus iimuiiieris pridem vi-
cibus fuerat viris d^votis quam pluribus coiifessus.
llorum Quilibet fateri s<ilebat quod neminem qiiis-
tjuam eorum ealcnus vidissel, qui, sicut vir istc,se^
ipsum Hossct accusare , ct sic a so oiuissa, sicut

(344) Qua; post S. Hugonis obitum cvcnenjiii, et
dtu iUiraverunt, clero ccim nionacbis m exsilium
inisso, et tota lere Anglia bcllo vastata.

(545) Philippus 11, dictus Augustus, anito 1 179, in
regem Gallis coronatus, obiit aiino l'2i5 uieuse
Julio,

(540) Fuit illa AHenordh^ Aiieijora, niiiic Eleono-
ra, qiKu lacto divortio ciiiii Ludovico i^ege Pbilippi
pra.*dicti |>alre, anno ii52, in Anglia iii marituni
duxit llenricum tunc Nortbniaiiniie ducem, deinde

JNCOLN. ORD. CAKTH. m

A inilignc comnsissa, cnni circiimstantiis reatuum soo-
riiiii proinpte, aciite et plene enumerare. Iii cooi-
tcndo istiid seniper replicabat : c Mala, inqaieitt
niea vera, pura, el sola mala sunt; bona, si qne
sunt non ita sunt, sed malorum admistione im-
piira, iiialis undique concerta, et idcirco Decven
sinipliciter suiit boiia. i

Gclebrata igitur pcr triduum bujascemodi coafes-
Sionc, circa horaiii tertiam iii vigilia meinoraia, ev*
cbaristi;e ad sc delatie obyiam plantis nudis, ciliiit,
tiinica et cuculla vestilus, processita lectulo. Anle
i|)suin qiioi|uo iremendum diviniiroquesacranieiilB
gciina Oectens, et siipplicileradorans,di»tiusorjvli,
commemorans rnliiilta beneficia Salvatoris bununo
gencri impensa, iUiqne gralias iude refereits , acse

D nimis culpabilem, ul dicebat, cjiis niisericordissina
pictaii commendans , ipsiiis denique patrociniuoi tt
auxiiium iisqiie in ftnem sibi aflore, uec settnqBaiii
deserere flebiliter imploraviL Refectus deniqueviix
aeiernaB dapibus, et extrema unctiane in peocaioruai
remissioneni delibiitus., graiias egit Doinino, diiit*
que nobis : c Jam medicis et morbis nostris, ul po-
terit, conveniat, de utrisque amodo erit in peclore
nostro cura minor. Ei me commihi, iilum snscepi,
ipsum tencbo, ei ipsi adbaerelK), cui adhxrerc bouQiu
est, et quem tcneie beatiim est. Quem qui suscipii,
et ctii se qui commitlit, validns ei lulus est. i

Admonitus autein posiea, dum languor iiignY^ice-
ref, uteiiam testamentum de more conQcerel, aH:
< Tscdct me sane hujiis consuetudluis jani passiu

^ iii Ecclesiam t|^a<luciaD. Nam quoad animuin oieiioi,
iiiliH omuiiiiode aut possedi uiiquain, aut poisiik4
niinc qtiod eeitserem meum, el non polius esMi Ec-
clesiicqiiam rfigebam, proprium. Attsmcn, nefiscus
tolito rapiat, si qiiid bonorum lemporalium, po&l
meum obitum in episcopatu fuerii derelicUun; jaa
niiiic universa qiiae vidcor possidere , indigewiil^s
eroganda dclego Domino noslro Jesu Chrisio. i Acci«
tisqiie dccano etdiiobus Ecclcsias su» archidiacoDis,
quxcunqiic in posscssionum suanim lacullatibiisre-
pcriri poierant, corum provisione dispenicmla ipsis
cotitrailidit. Post ba^c orarium suum (i. e. stoUui
sacerdotalem) jussit aflcrri, (|Uod cervici appesiJcu
unaiben.atizavtt illos omoes, qui de rebus :»Mis ali-
quid fraudulcittcr sui>primcre, vcl aulcrre violciiier.
liberamquc facultatcm cxscquoinli, quwl jusscn»i
proidictis exseciitoribus dencgare tcntasseut.

Posl susceptiim vcro munus eitreiiw iiiictionJS.
crcsceiite in dics asiu lcbrium, dnobus coiiiim*
nteusibus icclnlo decubutt, qunlidiami |M*iie, ctiltuB*

rcgcm clcclum An^ltaj.

(Ul) ncniicus Jiiitior el Ulchardns, «tcrqiicnx
Aitgli», lllc vivo adliuc, btc itit»riuii llcnrico pa'«^;
Caufrcdiis ex coniite diix Driianuia:, ctiaui lltainci
II, rcgis Angli^c filius. ^ , i^ ,

^348) Joaiiiics lex, qiii obiil posl midias rl3»n^.'
Gallis Aniiruc illatas auno lilO menseOciobn.

(5i9) Wiilclmus vldclicet Bloscnsis, a»»o.'^||
consccratus in cplscopum Liucobticiiscm qui ow
aiiiio ISOG.

Digitized by

Google

!«7 YITA. -

doque saepios in die confessione repeiita, levissimos
cogiiftlionum rooiiis acTerl>orum excessus, siqoamlo
anxianii eyeniret roinistranltbus indignari, pnrgare
fesiinans. Oraiioni roens ejus semper iniendetouDi-
vinom offieium ulroi|iie tempore, noctis videlicei el
diei, studiose curabat horis staiuiis exsolvere, aec
horaspropter accessionem ttsios febrilisaut praeter-
fre patiebatur , ani prsevenire. Psalletpai et lpse«
cum vlros suppetebant, cum psalieniibus/Neglectiin
seu properaaier legeiiiea aut psallentes terrihill inox
voce aut sonitu casiigabat. Ulnosque rei summa el
ciira lota semper «vo prsecedenti fuit, ut disiincte
et debitotempore Creaiori persolveret laudes consti-
tutas* Yicissitodinein etiam sundi et aedendi (5S0)
inter psallendum,, quandiu valuit, et ip$emei obser-
vabat, et dericos suos observare compeliebai, ut,
dum unus sedendo faiigaia membra reficeret, alius
stando divins ei angelicae prsseniiae reverentiam
exbiberei. Cum imagnis iniecesset nobilium conven-
iibus aut dccideodis causarum liiibus, slcut aliis
rooris est ad formandas interiocuiorias interdum
secedere, ila, curo exigereot momenia lucis, ipse
divertebaiur ad canendas bora# consuetas. In dedi-
caiionihus ecclesiamm, et in celebrationibus ordi-
num DBOS ei non dissimilis fuerat.

Yenit auiem rex (351) invisere «grountem» coi
Mle noc modiee visus esi quidem assurgere vel assi»
dere, cum needum virea ei deessent adbuc ad seden-
dum ii» strato suo, dom alimenU percipiebat* Rex
el compatientjssime loquebatur, exponens ei se
ipsum ei sua ad beneplacitum ipsius exsequenduro.
lUoautem, exclusis omnibus suis, anU iacenlem
diutios nedenie, et blandis sermonibus mulia prosc-
qucHte» episcopus fere nibil referebat auditis. Ues
undem soas et iesiameuti sui exsecutores cum tola
pariUrLincolOtensi Ecclesiaproleciioni r^gis com-
roendans, ipse vaiefecit. Desperaverat jam profecio
de maneria ipsius, quamobrero pauca ei biquebaiur,
ne perderet pulcbros sermones suos*

Metropoiiianus quoqjie ipsiiia, (363) jaceniem ali-
qnoiies visiians* quidquid liomaniUiis et benigniu-
tis essett ei pro vtritms se eibibiiunun pollicetur. Ciii
ad posiremom soggereBfi» ut» si qiiem forle verbo
aui facto nnnusjuslo irriusset vel iaesissei, veniam
ab offenso petere meminisael, ac demum profitente
qoia aaoo sflepius et frequenier animos acerbissiioe
provocaesei (quft.iamen paier spiriiualis et primas
^os habefeinr), uinle cordis^nltudo,veniaequeiie-
eessaria viderelur postolalio, iin respondit : < Sane,

(3S0) Secundum aniiqnum onlinis Canlmsiensis
consueliMlinemy qom eiiam nunc observaUir iu or-
dine..

(331) Joannes,de cujus Maneria^ id est, ni fallor,
moribus ei. ingenio, S. Hugo dubitare, imo despe-
rare CGepiu ioannem Umen regem finaiiier salvatnm
colligitur ex visione, qnam reciUl Rayiialdus i;i
Annal. ad annoiu 1^6, fol. 333.

(^S) lluberuis nempe archiepiscopus CanUia-
riensis,quemssepius,elluc, elalrbi,Uugo corripiiit,
aec^ corripulsse ^loluit.

(553) Circa festum igitiir. Oinuium Sauctorum

PlTBOL. GLIII.

LIB. y.

im

A dum conscieutias nostrx alidiia revolvq quoque, quia
vos saepead irasprovocaverim, evidcnier inveiiio, qoid
Umen inde pceiiiiendum sitmilii« non perpendo. Sed,
quia saepius etinstantius boc ipsum non egerim, mibi
dolendumscio. Sed.crebriossolit09 si diuiius vobiscupi
viudueenda resUret, id ipsum me faciurum sub ocu-
liftcunctalnspicieniis Dei firmissime pvopono. Memini
iiamque quia, ut vobis roorigerarery ea qux vobis
Ucere non debuissero,qu^ue a nobis,si dicereniur,
aM|uaniaiier non audirentur, ine saepenumero igna-
viter suppressisse, sicque mea culpa vesiram poiius
qoam Pairis, qui in ccelis esi, offcnsam declinavL
Ex qua accidii quod non solum in Dcum (unde in-
dulgentUm supplex inqulro),sed in vesiram quoque
paieroiutem ei in primalum vesirum, nec leviter»

B nec episcopaliier deliqui. •

CAPLT XXIV.

Qualiier ma^itro fabficm Uncolnienne Eecieeics de
(acienda prteparalione conlra generale colloquium
tbidem in brevi futurum injunxU^ et qualiter ea
deicripiit qute circa ejusdem exuquiae et eepultu-
ram voluk observari, et qmaliter se kabuit ad iua-
eionem de esu carnium iibi faetam.

Posimodum imminente sibi jam post dies quinde
ciro (353) lucis hujus die suprema, Ganfrido de
Yoires, nobilis fabric» constructori (quam coepit a
lundamentis in renovanda Llncolniensi ecclesia eri
gere llugonis magniOca erga decorem domos De<
dileaio) ulia eidem est bcutus.: c Quia domlnum
regem cum episcopiSt iotlosque regni hnius primo
ribus,Lincolniaro in proximpad generale colloqoium

^' (354) oonveniuros accepimhs, accelera, et cura sin*
gttla, qiuecunque necessaria sunt ad decorem et
omatom circa alure domini ac patroni mei S
Joannis Baptistae, perficere, quod etiam per fratrem
nostrum Roffensem episcopum (355), cum eo luia
cum c«teris adveneril episcopis, volumus dedicarl.
Naro ei iios ipsi denuutiati tempore coUoquii illic
praesentes eriinus (356).* Opiabamos sane no^irc
illud roinisterio consecrare, 8ed,qula Dominus aliiei
disposttii, Tolumus,utpriusquam lilu<^ perveniamus,
oecasione omni remou» consecrelur. • Utec ipsa

. verba et aliis quibosdaro repetiii, dans in roandati^
servienlibttsfuiscunciisque ma|oribu8 Eccleside suap
personis, ul vel in exlremis obsequiis, quanUiro

^ possenl, deferrenl honoriflcentiam, non solum regi,
w^\ el episcopis, aliisque auiicis suis Lincolniam
advenioris.

Ufgere inierea eum languor vchementissimus coe-
pii, et geminatis quolidie paroxysmis in solida ejiis

mandavil, qu.ne scquuntur archilccU). Item ecclesiir
ium capitttlum^ aii Girahhis Cnmbrensis, pag. 4t9«
apud Wharioniim, partti lapidibui marmorei$que co-
lummimiro ariificio renovavil^ elc. qua^ ibi sequun-
iur.

(354) Qui ao generate Iioc Lincohiiam venerinf
colloquiuin, indicatur infra c. 27. .

(355) Erat is Gilbcrlus de Glanvill.i, de quo di-
Ciiim in nola (277) ad^f. 17 hujus libri.

(336) Pra^ens adfuit, non corpore, sed spirilu,
imo ei corpore, summo cum lionorQ sepulturae ira-
dilua.

35

Digitized by

Google

1099 S. HUGOiNlS EPISC. LINCOLN. ORD. CARTH. 1100

ineiiibra llebile saviebai iiicendium, vitalia el inlcr- A iwbeo ftepeliri. Qiiamol>reiii eiuviaft corporift bnjin

nonim medullas dysenieria exhauriebat. Uncle
iliebHS aUquot ante obiluin suum, quxcuiHiue ante
exsequias et scpuUnrain suam voluit cxpleri, nobis
iteralo iitsinu:rvit documenlo. c CiHere&(557), inqult,
soleinni rilu bcnedicendo praeparate, quos in crucis
roodum spargeiis super locum ternc nud», in quo
ponetisme, com insiare viderilis horaro supremae
f xpirtftioiiis meae.Cilicium enim, more qoorumdam,
in ordine noslro mtgratHibus, nequaquam substemi*
tur. Eo qiiippe qnilibet moriens apad nos contcnlas
est quo prideni vivens usus et indutos futt. » H6c
quidem loquebatiir cilicio et tonica indniuscuculla
quoque supervestitus. His involutis poiius quam
indumemis nullo sgritudinls suae momcnto caruit.

mundissinias oportet exhiberi» qoas sitdor tjmius
muitojain squalore infecit. Gave ne hac ro part«
quaevis obrepat negligenlia, qua loci reverendi de-
honesictur digiiitas sacrosancla. Frater Petras,
eonversus noster, lympharo subminisiret abiuenli-
btts, et praeier vos trino iii numero koc mibi munns
eihibenteSt aoUqs omHiiio alius, ubi haee ieot
intersil«

fl Cum autcm ad ecclesiam Lincolitiensem perb-
tiim fuerit corpus meuin, proferetis e scriiiiis nostris,
quae ibi sunt, oninia vestimenta, iii quibas pontiQ*
calem suscepi consecrationetn , a sandaliis usquc
ad initrain, funusque sepeliendum eisdem onroilKis
Induetis. Sunt iiamque plana, ncc ambitiosa, qn«

Mon ardor febris, non corporis lanlus sudor aliquid B j„ „g|,g ig^Q, bactenus coiiservavr. » Anmilis qaoqne

liorum ei detraxit. Ciliciuin blsaut semel inutari sibi

vix permisii, qiiod sudore quasi hiio concretum et

resiis morecontortain, intercorpus et tunicam ejus,

cx laterum frcquenti coiiversione repcriinus»etquod

eliamcutein ei cnoriniier abrasisse, ncscio quot in

locis, dcprehendiinus. Et, quia novimus apud Car-

thusienses plurimum inflriniscilicia(358) ex consae*

liidinetolK,dicebamusei m Domine,laMHt vos niniium

et exalcerat in contlnuis Jacentem sudortbns bispida

vestis haec. Oportet ergo vos Ulain exuere, et ea

Juxta moreinordinis,dum aegritudo infestat, penitus

carefe. i Ad hoec Tcro ille dicebat : i Nolit Deus,

et absii istud ne fiai ! non enini laedit, sed leiiil oos

vcslis hsRc; hec lain ulcerat qiiam juvat. »

Prxccpit qtioque scriptori pracsentium , dl* ^
een^ : t Scio quidem nec episcopum qiicm-
quam nec abbatem Jn bis locis reperiendum, qui
debilum conimendans officium educendae de isto car-
cere animae mex valeat impendere. Universos nam-
qae biijiis terrae praclalos edictum generale protraxit
Lihcolniam.Mitles igittir pueroscuni equi» ad West-
Monasterhim (559) qai fleducant Inde septem vei
octo monachos, utcelebrent vobiscum exsequias no-
stras. Ad decanum nihiloroinus Sancti Pauli (560)
verbis meis mities, et mandabis iUI qaaienus ex
ciericis ehdrum freqiientanlibus coplosam hac diri-
gat maltitudinem. Iia mihi siquidein speciosas per-
solveiis exsequias.

f Cum vero lempos fuerit ut corpns exaniroe
pontiflcalibus induaiur ex more vesiibus, sociabis ^
llbi (561) unum ex sacerdotibus regularis babitus»
qui tecum lolum funus diligenthis abluat el abster*
gat. In ccclesia naroque matris sanctae Dei Genitri-
cis (56i) non procul ab altari S. Joannis Baptislae

(557) Eiiam nnnc , dum aegroto datnr extrema
tinciio , apud Carihiisinnos benedicuntur cineres
et hlnc inde super leciuin etcorpos inflrmi spar-
gontur.

(558) De consaetudine hac nihil constat, posse
tamen iolti cilicia praevia dispensatione permittuiii
statuia.

(55^) Honaslerium esi consftrnctnm in occidcntaU
Londonise nrbis parte siib tiiulo S. Petri, de quo
Mubillonius toiu. i, Annal. p. ^85.

Ecclesia cathedrulis ad orienlalem diei2e

(5U0)

suis ei pracsentatis, uiinm inodici ponderis, aureum
tameu, habentemque saphyri aquaiici gemniam vi-
lioreii), contradidil nobis, i islutn, inquiens, dnnr
episcoparer, digttus noster excepit, et islnm, duni
sepeliar, dcxlera haec retiiiebit. Prospexlmus no-
bis iii hoc tunc, cum ad graduin istum accessinius,
ot ordinatio el htimaiio nostra eisdem insignibos
donarcntnr, qnac videlicet viveniem.cisqiie uicniem,
humililatis adtnotierenl, ei circa tandem exslinciinii
et luinulaluni, haec fortuiio qaenipiaro repcrienlein ,
ad rapiendum ea sui preiio vd specie inioiroe pro-
vocarent. c Eo igilur haec proseqHcnie, aadientibtis
signiflealum est quod post sepulluram prSmaro ipse
corpus Buam iransferendum (565) qaaniloqae, it
proiiide inspiciendum esse praEvldcrii, qaandotjtii
dem primiHis in sepulcro duplici, phimlieo •ciliccl
ac lapideo, otroqne solitlissime obserato reconden-
dum, nec vlUere lUud quispiam, nec sna afbi orna-
menta pracripere valtiisseL Ipsum vero sepultarae
suae locuro ita designabat: i auie arant, In^it, saepe-
dicti patroni mei praecarsoris Domiiti, abi congrucn-
tiiis videbitur spaiiam, seciis munmi atiqfiero ponc»
iis me, ne pavimentum loci taroba, iH ^f/MBq» iu
ecclesits cemlmus* importune, occnpei» ei iueedea-
tibus offendicalom praesiet aut nrfnam. t

Cum vero durius vexaretur Moribus immeiisis
hujiiscemodi saepius verba repelebat : « 0 pie Dens,
reqiiiem pnesta nobis 1 Bone Domine, Deusqae ve-
rax, dona tandem nobis requiem ! » Cui aemel ita
eiim consohintes diximas:< Jam^ Domine, quteseetis;
tacius nempe pulsus \estri Aniri nuhc innait acces-
sionem isiam ; i Ad haec ille : € 0 vere, tnquit»
beatos ilios, qnos vel exlrcmi dies jujrcii reqaie
donabii inconcussa ! i Ad qoem vicissim diceniibiis

itrbis partcm, an *in ea aliquando fueriiit inonaehi,
dubitai idem Mal)illonius lotn. proxitiie cilalo.

(561) Ex hic coHigal lector, qnero erga aruciortm
vit» habuerii S. Hugo afifecium, dum ei,. non soltiiii
arcana conscienti»; sed et oorpoiis posi aioneni
ahliiendi curani commi^di.

(562) In cathedrart videlicei Lincohiiensi
(565) Translationem faciam miiio 1180 relert Sa-

rius in fine Vitae bujus sancii, corrigendtis in eo,
quod hiinC annum a beaii Hugoais obita >ocet
octuagesimum sextuiti.

Digitized by

Google

ilOl VITA- -

«Mft^t Buju) diem judicii illam, voleiite Deo,
hftbebtttek q^ istios carnis sarcinaro deponelis, >
llle econlrt ; t M^ fecle» iiiqujt* seniiiis. Non enim
jiidiciiy sed %ntm el misericordi» dies erit, qua
ego defungnr. >

Siupori praesentibus oia|iHsque foit admiratioDi

inter multiplices cniciatus vkiUiiitissimanim atgritu-

dinum invicta semper anlmi <^ii$ fortitudo. Ita enim

se in lecluloy cum veliet, in latiia aliud se girabal,

iia robusie incedens, cum secederet a leclulo, quo

erat necesse, ibat et redibat, ut congresaum quemdam

et conflictum cum infirmitate corporis vlrtus aniini

ejos iniisse potaretur, Hinc et dicebant medici,

liujus gestus intiienles : < Vere spiritus hominis

isiiussustentat infirmitatem ejus. Verecum Apostolo

insuliare potest iste corpori moriis hojus, et dicere:

. f Quaiido infirmor, tunc forlior sum et potens (//

Cor. xiiy 10), > Voxquoque itasucco plena, virilis,

ut, licet sobniissior, subtilior tamcn . solito non satis

audiretur. Lectionem po^t martyrologjum de Joannis

Evangelio ipsa quoquedie,qua decessit, proprixvocis

sonilu ila terminari fccil,ut diecrastino ibicorain fii-

nere ejus ad mlssara inciperet legi £vangelium, ubi

pridie notu ipsius lextus Scriplune ejusilemdesiitre-

citari.Quod» postquam adverlimus, utpote eo minime

procuranle, accidisse, glorificavimus Deum, qui pul-

chro roiroqoe ordine omnia ejus opera vitamque

totam usque in finem semper dirigebat. Locus etiam

Scriptnrae summae dulcedinis praesagium ipsa rerum

serie,.qiia) gesue fuerant, manifeste pneferebat.

Eratnamque familiari confabolatione Salvaloris no-

siri et Marihae ante suscitationem fralris ejus Lazari,

qnae ita contexitur : < Dixit Martlia ad Jesum : Do-

mine, si fuissea hic, fraier meus non folsset moriuus

{Joaii. XI, 5i), > etc. Gum enim alias canonicas Scri-

pturas temporibus statutis, tum ad matuliuas, lum

ad missam suam, annuatim relegi instituisset, qua-

loor evaiigelislaruro toiidemlibros^4)po8lpriinam

diei horam, prxmisso eapitulo martyrologii,qnatuor

anni teinporibos perlegi faciebat, Has enim iectio-

■csetiaro, cum equiundo lier ageret, nullateuus

tmittebal.

HorUtus ¥6ro est eum quidam ex aiiiicis sois, ad
explendam peccaiorum, quanturo sciret» sufficientem
confessionein , ita dicens : < QoiSt Domiiiet sicut
ipse melias nostis, efficador Deoque graiior esl ilia
confessio qnae specificat singtllatim oinnia, qiiam
illa quac sub qtiadam generalitate includit singula,
et vos inulto teinpore ordinarius, nec non ct dele-
gauisjudex, plurimorum exstitisiis (quantum nie*
moria recolit), satagite conUteri, quos, vel quot, ob
privatum amorem sive odium promoveritis, ut as-
solet, in .negotiis siiis, aut depresseritis , miiius

(364) Nunc annis singulis legunlur a Garthusien-
sibus in capitulo ' posi nonam caiionicam diebus
festivis, inter Pascha et festum Oninium 9anctoruro
occurrenlibus.

(365) Ab exordio saeri Ordinis, iion ex praecepto,
sed ex consoeiodine cui aiino 1259, accessii publica

-LIB.V. 1102

A videlicet uteiido legitime judiciaria poteslate. Ad haec
ille verbum protulii, quod pluribusaudientiumgau-
dio pariter el miraculo fuit : c Odio, inquit, aut
amore,- sed oec quidem spe vel timore, persoiiae seu
rei ciijuscunque, nunquam a veritaie judicii nie
SQieiiter exorbitasse memini. Si judlcaiido dcviavi
a recio, hoc propriae ignorantiae, aut certe assiden-
tiuro, crimen fuii. >

Nec praetereundum inconsulte videlur quod vir,
totlus semper vaniutis et superstitionis adversator,
gustum potius camium in extremis htijus aegriiudinis
quam esum pro bono obedientiae nequaquam repu-
diaverit. Suggerentibus nempe ainicis, et mcdicis
assereniibus quia hieme traiisacia facilius curareiur,
si eibis esculentioribus afleclum jain corpus, et

B quartanis algoribus post atias febres congelasceiis,
foveri permisisset,Jussit archiepiscopus, et in re-
missionero peccatorum injunxit ei, ut in tali quoque
diaeta ronsilio medicorum parere debuisset. lllo
vero praescriptum objiciens ordinis Garlhusiensis
(quo in commune omnibus morhidis, sanis ei mori-
bundis, esuscarnium(365)lnbibetur) idsibi illicitum
falcbatur. Sed, ne multis immoremur, ad petUio-
nem demuro clericorum suorum, de mandato quo»
qiie et sedula monitione Gantuariensis arcbipraf^olM,
siisceptis per dominum Robertum, tunc quidem
procuratorem, ac paulo post priorem in Witharoia,
ac fra.irum ejusdein loci hortatoriis epistolis, ut suo
incunctanter archiepiscopo in hac ejus jussione pa-

p reret, carnes ab adolescenlia . sua usque tunc nulla
occasione a se piraelibatas in cibom sompsit. Dicebat
vero nobis : c Sciatls quia nec dcsiderio nee rcmedio
nobis aliqoatenos esse poterit adeo persoasos iste
. camtnm esus. Vernnrjtamen» ne tot venerabiles viros
scandalizemus , imo ne.ab il!ins vcstigiis vel m
roerte jam positi recedamus qui factus esl obediens
ustfue ad morlem» dentur nobis caroes. His eniro
iMiiic deronm pro fraternae diiectionis condiroento
libenter vescemur. > Sciscitaniibus aiiiem medicis
quibusnam carnibus vcsci placuisset, ita respondit :
c Soiliis , si vobis videtor, pedibos, qiios infirman-
tibos a sanctis qooiidam Patribus icgimus . fuisse
concessos. > Hos igitur apposilos, vixqiie primis
dentibus attactos jussit amoveri. Similiter de ininu-

D tis volalilibus minimum qiiid gustavit (366).

Solebat etiami dum fuissei incolumis, quosdam
vii-os religiosos, et maiime rectores cceitobiorum
argiiere, qui prseter consuetudinein regiihirem fra-
tribus sois a carnibus omnimodis dicereni absti-
nendum. Meminimus eniro eum cuidam abbati ab-
stemio talia qnondam dixisse : c Th, inqoit, frater,
a quo solatiuui et exempluiii sumerc debent subjccii
luiy propler absiinentiam istain extraordiuariam in

renunttatto, et taiidem, anno 1368, poena in trnns*
gressorcs deceriiitiir.

(366) Obcdientia coactus eo adbuc lempore qiio
onlo nondiiin solemniier renunliaverat esui car*
niinn.

Digitized by

Google

4105 S. HUGONIS EPISa UNCOLN. ORD. CARTII. HW

ttiroqite peccdbi» ib eo», Tu ipse quoque ndn «leK- A "l pajiiorem Ecclesiae veslrae provideal «i profuta-

ciM leseoabis tibi, sed roiitabis, ei tn lioc qtticlem
vaniUlis crinien et superstitionis non facile erades.
Tibi enim ab officlalibus luis» aut Irgamina pere-
yrina, aul ptsces carnibos pretioslores; et vice sa«r
giminis ▼arta condimenta, pigmenlls etcaris coiifccU
rebtts, parabuntur. Hoc disoent eiemplo subditi to-
stri apposiu sibi fercula rejlcere« et oommenlis
coqnorum novis semper inbiam Qni vero nihil bo-
rum Toliierit, aut valserit qunrere, dum fundttus
apposiu, qoe carnes tetigere, respuit, stontacho
-male conforuto a mensls recedet* Quod dnm saspiiis
egerit, primo insomnieus, deinde mentis torpor,
ac postremo lolius eorporis ImbecilUus, jam ad
omnla spirltualis Tiiae exercitla InTalidum poasidebil.

rum. » Ad quod tandem ait ; i Deus id facia&l t

Uis ab eo dlctls, Badari feeamns paTkuBtoB
eoram eo, ei erucia eflglem sparsia ibide» clDeribns
benediciis expressimus : Qiios ilie digitis econlra
benedicens, capite derolsso adorare copptl. Tonc
lieet abore ejus satis invite Uli bora secederemos,
neumen mlnus plenedle ttltlmadiviattm ipae aadini
serviiium (cul adeo dillgens studinm omni Tilae lem-
pore eonstteverat exhlhere^vhymnost qui ad conplo-
lorium diei soienl* cmpimos decanure. Cii«M|ae ad
lllum psalmi locum Teniretur, ubi diciUir : CloNeM
ad flM, €i sgo txaiuUam eum. Crnm fpf • uim im irika'
latione^ enpiam eum^ et glonfieaha emm {PeoL ic,
45), illo Ita fieri monenu, expoatltta esl nd dneRS

Quale vero soiatium a te rccipere lUi sperabttnt, qui ^ (568) in medto cineram imposluis. PsallenlilMK

dlutinoaffeGlit»dio,nanqaam qaens» toae consor*

tium, qnidqiiam sibi recrealionis allaturum certis^

sime sclttnl. Naro, qood ego camibus non utor» non

lantum mei arbitril esi, quantum deerelt ordinis,

cul seme) cervicem subjeci* Quamobrem etiam In

ieges Buas ordo noster pauciores colligit, quia id

qood ille instUnit, varie complexionata multitudo

non capit* Vore diverso» qul mukiiudiuem regere

auseepistis, sictti moribtts mttltonim aerrire jttxta

legisbioris veslrl aententlam debelis» aic et mnl-

lipllcibtts eomm infirmltalibtts eoiideecendere, et

necessitatlbiis provldere habetis. i Et boc quidem

llle dicebat.

CAPCT XXV.

Quaitter ab hae tnia diiee$terii. -— Et eonliHeiur koe

eapUulum in magna VUa $ub eapit, 16.

Sed jam, qii« resunt, de boni docloria nostri
rccesso a nobis, ut c4Bpimus» explicemus. Pridie
quam migravil a eorpore, ut frequenler singolis
prius sepllmanis consueverat, viaticttm percepil
corporls et sanguinis Christi. Sexio decimo Kalend.
i>ecembrts feria qiiinla (367), Jam die advespera*
scente, etim sentiret slbl vlres magis magisqne defl-
cere, misit qiiosdnm .ex servienribos ad prioreni
>Vestmonasteni, et alios eiiam ad decanum Sancii
Paiilf, pro aceersiendis, sicitl prfdero jnsaeral, cle-
ricis et roonachis inobseqnittm funeris sni. Posl
hsec tmposita ditttlos Tertid nostro dexlera sua

commendavit noa et univeraoo illioa suos Deo, voee D post solis occaattro, veri Solia imiuior ei
sna penesnprema.NosattteropercepU benedicllone Hartini» Lliicolnieiisiom lueema Hnco
iIKus, diilmus ei urtio, aniequam verlwm aliqaod avcoli valefacieiia» Solem adiii qni noseil
ex ore eius eltcere possomns : i Rogau DomiAttra, liocte vero iila quam ipsius imnatUia proxine

fesiinantitts, ille vuliu placidiaaimo aplriitta
ooUlgebat, qiiom lunc in manns Conditoris Iradidil,
cum Simeonia caniicum psaileotiiim cboniB recium
incoBpit. Sicqoe um propbetico q«am evaDfeiao
daruit teatimonio, quia Um crebro,olpraBdiximas,
roganiem sibi dari pacem Domiaiis esaadivil.
Probalum quoqtte, ei iUttd verlaslBse eal» ^«od ipfo
prssdixerat, quia dies defttnciioois an». bob siM
foreidles |ttdicii ipsomqttalibel amarittidine per-
cellentis, sed dies potins miserieordim, ottaae ddi-
cuim clemeoter ignoaceniis, el dies graUae leniier
In paee ipsum refovenUa» pnesUnte eo %iii misen-
cordiam et veritalem eum diligere In omni viia soa
(^ dedil, Jesu Gbristo Domino nostro, qui enm Patrs
* el Spiriiu sancto vivli Deus benedieitta in sscnla.
Ameii.

Uic in $erie ma§nm tUm inaeriiur emmpur^Amia
nmilUudo muUipUx mniri Hugome ad beaium Mar-
iinum : qum pro mianda proUiAiais^in prenenli abbre-
oiatione eu omi$$a. Ei de iUa eimiUmdine wimUipiki
emnptue e$i ver$u$ Ule :

MartHU feli» imUaiof^ cuitor ei hmmk

CAPOT XXVf.

Devi^ione eadentie arbori$^ e» iqua nfmpro esl SCa
antiphona ; Arbor eadU. mg^Uci indem oacrmmmtUf*
elc. Et e$t hoc eapit» in magna Vita, cap. f S,

Anno igitttr gratim roillesimo dttoenleaime. aeiu
oclavaruin beati Martini die (369)* brevi Inierrallo

(507) llis eonsonat llovedenos apiid Pagiom in
criiicls ad Baroniuro, pag. 708, iu scribens : Meuee
Novembri$x\iKal, Decembrie feria quinla obiit Hugo
lAncolnien$i$ epi$copu$ Lundonii$. Ohlit igilrir S.
Hogo dic f 6 Novenibris, qii» anno f^, in feriain
quintam Incidit, noii seqiienti die, qua iliitis fesluni
.recolitur. Uujus ralio peienda est ex consuetudine
ordinis Carlhusiensis, qui jubet, ut bodie sub aut
post completorium mortnus, nou die,qua obiit, sed
seqor:iii, libro anniversariorum inseraiur.

(568) Juxta anliquam ordiuis consuetiidiiiem, de
qua in sialutis Guigo quintus Cartbusi» prior lixc

hsbel : Ad morieidmm feetnuti prior, ssi m$ ipoe
ejunxeritf depoeUoque eo euper benedicium eimerem
ietaniamf prout re$ patitur^ longam vei bretem fa-
ciuntf consueiudine liac nunc ob pcriculttm sccele-
randi moriem aiibtaia , adhuc cineres , iM anie
pReinisi benedicuiitur» sparguntur, et Liuniae le-
guniur.

(569) Festiim S,. aiarlini anno f200, incidit is
Sabbatuiu, ^t sexu ocuvarom dies in feriaro qnin*
tam; uiide confirmata nou 567, in pnecedeou ca<
piie posiu.

Digitized by

Google

1103

M€ut«sMt, «erio qaod^in imnirnenils casii« pra»-
ijtgio, MprtAli deinenlia cuncta pie disponente»
iini eorum (370), qui seeum positi erant, hsec visio
i>r»osten8a fuit, Quam llie mane faeto snciis mani-
lesians, «a ifuas in solemnes exsequias opus erani
ioHicKius studuit praeparare, medicts, qui aderant,
cum sttbsannantibus et oljlirganlibus : nam pbysici
«initatem ei usque in horam ullimam vit», vltamqoe
spondebani iongiorem. Esi autem bujusmodi vtsio.
Videbat et eeee iii viridario qnodam parieti domus
contigtto, in qna }acebat epfscopus, poiabai se
constiiisse. Eratqne loci bujns silus a porleboreali,
et ab oceidoa regione domorum seplis ciaodebatur,
ab orlenle clngebatur, ei ab ausiro, fossalo, cui ex
parie atlera poraoariom, ei ex atiera ceemeierium
adjacebai. Ipsum qnoquefossauim dumisel vopribus
BttccresceDlibos obsiium erai. hb ipso igiiur parieiis
loco,ubi capul loGluli episcopi deouiDbentss eral
innexom, pirus procerilatis el pulchritadlnis nimi»
etimmensati^loogeuiirallljnsvtridarii spaiiwn porro-
cia videbaior oorruisse : cii|os vasUim decorem
decoramquo vastluiiem ilto veberoenter admirans,
laiia fnira se eogiiando uractabai : < Quis iwquam
tain pulcbram aspexil pinim? o^quanta nobilis
mateHei jaclura erit,sl boc in loeo abdilo putreseal
speciosissima arbor ista , ex qua dipticse (571) lol
possent excidi, qnod tolius Angli« siveGalllse sludlis
sefaofasticis qufvisseni sufficere. » Dum bapc secum
fiopitns eorpore, sed corde solRciius, llle pertractat,
supposulsse lacertos stipttljacenii repenle se videbat.
Cojus dom molem levtier agiiando pertenlai, toliim
confesllm lignntn, snmroa faciliiate ab imo soble-
valom inbracbiif, quasi pontleris nlhil peniius
haberet , faiie lllucque a se circumferri niiralHr.
Inierea 8.abfto ramnsculi ejns ab ipso siii^te decide*
riini ; Ipse yero medius vectis, pianus aique enodis
in gesiantis ninis permansit. Ciijus rei miraculo llle
stiipefactns pariier et jucnndatus, et sopore mox
deposito, faujns cordf suo impressam Ttsionis reperii
eonjecluram, uieiiam labiis et ore lalia secumloqne-
retur : c Revera in brevi morfiurus esl homo iste :
Ipsnm enfm demonsiravii arbor ha5c fruciifera et
ptilcheiTima. » El talia quidem isie de sacramento
visionissnae se ad pnMens tnielleiisse mane retulii
illis, quibus referre dignum duxii, ex sociis.

Qnid vero facilis iila arboris snlilevaiio prsetendal,
non prius aliquis agiiovit quam ille qui »la de vila
fUtus aiqne rirtntilHis, accurtaio licet, facili lamen
siylo, digessit? Quaecunque ctiitn libellus pnesens
de verbis aut gsstis cxcerpta coniinei, ila prae
luagnitudiiic viriointn et opcriim viri sancti aesti-

(570) Ipsi, ui videtiir. a'.*clori, dum iiifra siibdit :
Non prius a^uu a§H0i:U quam Ute qui iUa de vita
iliiui digeiiit*

(371) DjpUcac, id esi ^ipi^^cha^ sen iabeilie in
usum scribarum.

(572) Advenil ilia monachorum et clericorum mnl-
liiudo a Weslmonasterio et ab ecclesia S. Paull , uli
S. Ilugo, c. 24, pciierui, iila ipsa die qua obiit sub
compleiorlo.

VITA.-.LIB.V; im

A manda snnt, ni frbndes exiguae facileque decidu» ad

B

vaslissimae arboris conferri putcntur robnr iminen-
sum. c Sed neque ad ea, quxmemoria ista scribeniis
fnseparabiliter de magnaiibus tanii viri inseria, ejus
semper pecuiricohaerentia circumferi, nec faaec ips»
quae membranis iradidil alUer ^alent comparari ,
quam si levium sarmentorum fascicuios contiguis
coelo abietibtts cedrisque sublimissimis qiiis duxerit
eonferendos. »

Bic m uetie magmi Vitte ponuntnr dux alitB vi-
stoftes, iti^ revelationes Hagonis gloriog astipulaniet :
quibus incidenter interseriimr visio, quam hatuU ipse-
mei apud Laffordum existens de fratre Morino^ elee-
mosynario suo apud Stobe portum decedente,

CAPUT xxvn.

De torporis defuncti preeparaiione ^ exseauiarum^ ut
descripuralf celebralione^ejusdem apud Lincolniam
delationCt miraculorum in itinere contingeniium
recitatione , et de occursu regum el aliarum snbli"
mtnm oersonarum» Et est in serie magnof Vitte sub
capii, i9«

Jam vero ad ipskis fnneralionem reverteniluui
esLlgitor, proui docuimus, posiqiiam sob pacis can-
lico, pacis amator Hugo In pace ia idipsum obdor-
miensreqoievil in Domino, paucis siioruraablaniibus,
commendalionis oflkium ei parvius nosira , qiia
polnil, devotione exsolvii. liinc ad lavandum,
sictti ipse dispostierai, corpus ejus manus appo-
suimus indignas. Quod, ubi nudaium esl, aupra
quam credipotesi, muodum elmulto nilore conspi-

^* cuum apparebat; abluium vero et diligenier exier-
siira oourftcaiibus induimus insigiiiis. Interea .re«
ver8i,qaos ipse.ut diximus,ad cdebratorcsexsequia*
niin Marum accersieiijo» destinaverat, septem vel
eo oomero plures monacbos, copiosam vero derico-
rum dedoxenmt nMiliitbdiAeiii (572). Ab his loia
ipsius noctis spalia in hyinnis et canticis spiriiiiali-
btts expendunittr. Posiio in Ecclesia sacro corpore,
el illis per ayrain votSvas excubias celebrantibus et
frequentaniibus, celebraiis in crastioo missarum
solemnlis (575), coosilio medicorum (coin id penlius
fteri non oportere alii senllreni, el asserereui) ex-
ira a corpore e}os, qooniam longtus ad sepelieo-
la porlari debuii, aufeniolur. Quae in eadom

0 ecclesla Beatae Mari» ad velus teroplum In vase
plumbeo racondlu (574), ei secus allarla erepidiiiem
sttb lapide marmoreo boneste reposita, gloriosum
redivivi corporis sui templam expcMiUnl, sub ma-
xitnae resurrectionis tempore. feliciter subeun-

Hiec aotem» licel inanlier oi saperfiue, qooaii

(57*5) Die videlicel 17 Novembris, qua elapsa^die
18 ejusdeiu niensis versiis Lincolniain traiisfertur
ibidem tumulandiis, qito die 25 ejnsd. jam dicli men-
sis perveniL Unde llovedenus ^pad Pagium in Crit:-
cis p. 708 ad annum 1194, ita scribii : Mense ^o-
vemhris xvi KaL Dec. feria v, obnl llugo, clc. El
addit : Vorpus ejus ix Ao/. Decepnbr. LincolniU deia^
tum esse, ibidrm tumulandum^

(574) Coii^ilntiir nota 54i ad c. ^

Digitized by

Googre

fl07

S. HUGOMIS EHSC. LIMCOLN. ORD. CAKTH.

m

hominuni prQdeniiam, gesla fuiMe Ipsis visceribus A cessabant cerei, nauiram proprlam dec^liftcente per

mox patefacUs claruii; di?inilHS lamen, ut ita fle*
ret, dispositum exstiiisse ad gloriam Dei, qiu sem-
per est in sanctis admirabilis, ad bonorem quoque
ejusdem ser?i sui, Taria post baec ratione innoiuit.
£i quidem lunc, ubi manu cbirurgica ipsa intraneo*
tum secreia patuerant, inventa sunt lUa nibil su-
perfluae colieciionis» nibilque prorsus concreti, ut
assolet, bumoris intra se retinentia . conlinere» sed
tali quodam purissimo nilore perlucebant, ac si
plurima liominis diligentia abluta essent, et undique
purgaia. Erat profecto isiud mirabile in oculis in-
tuentium, sed.apud quosdam levigabat pondus mi-
raculi, cuin abstiiieiitia temporls tanii ,,.vis dysente-
riae, qua diebus aliquot anle rooriem vexatus, ^iis

merila sancti qualitate elementi Irlplieis, Flatos
qulppeaereus» bumor aqaatlcus, et aplendor ignei»,
triumphanli Clirisii militi roifa dependdMuit obae-
quia. Praeter sacratiores Yero aliororo de taniis
operom Dei magnalibiis sententias» baiie inlerim
simplicium fldei commendasse sttfficiat, quia noo
immerilo ipse sanctus tam |ucunde kiroinis honore
decoratus appaniii, qui, ad deeus roalris veri iomi-
nis perpetu»que Virgiuis, eonaueta Ecclesi» ipsius
luminaria, adjectione adinodttm nnBierosa, CBmnla-
vit. Lincolniensi iiaroque Ibesaurario aroplos in hoc
ipsuro assignavit redditua ul aropla lant» xd»
iinmensiias, parietibtts prope nuduro, inter noeuini
officia cereorum roicaret fulgoribtts, ut iiiierdiii ra-

impetu credebatur ita potuisse funditus exbauriri. ^ diis renileseebat solaribcis.

Quod tamen, qualiiercunque factum sit, hoc dicere
veraciier licet, quiaexteriusquidein lacte candidlor,
inlus vero et extra vitro purior corpore quoque
inonstraiHS est suo similis Marlino, ut el roerito
ipsi dici debcat iii bac eiiam parie f Gemnia sacer-
dotum. I De cujus mirabiii decore inferius loco com*
petenti plura dieenigr.

Conditum auiem muliis aromatibus, a dormitio-
nti 60« loco Liiicolniain eum ad sepeliendum coe-
pinms transferre (575). Non est autem necesse, quia
iiec pessibile iiobis forel, fleiu&ei gemiiiis occurren-
tiiim undique descriliere populorum. Civilatis enim
Londoiiise clerus oi populus procui extra urbis moe-

nia eum criicibus cl cereis foreirum prosecuii sunt. ^ runtt et ad domum propriam delatum usquein

Obiium vero pcr agros^ et villas, uterquo sexiis, --•-—' j^-. : :-

omnisqtie condiiio gradus et ordinis cujuscunque,
iibi audiit, in fines suos venlentibus obviam con-
iluebat saeri foneris porttloribus. Tetigisse feretrum
palma suprema fuit. Quibus id negabatar prae con-
stipantium turbarum multitudine» vel eminus ado*
rasse, ct coiispexisse non vila ducebatur iropbaeum.
In ipsa itinere per jiige quatriduuin, ono quolidle
repeiito, vcl potius conlinuato miraculo, sanctum
suum miiiflcavit Dominus. In manibus . siquidem
puerorum equitaniium cerei quatuor jugiler arde-
l>ant; quos in roorem bcularum sub die expodilos,
nec ventonim spiramina, nec interdum gutlis den-
sioribus roMintia nubium siillicLJia, exstinguere pi*a&-
valebanL Pueri nunc ab equisdescendeotes, nunc ]> suscepisse putacet.

Priroa igHur in eorporis deporlaiioiie versiisLin-
eohiiaro cwn monacbts Bedefortensibiis mansio hnl
Crepuseulo diei secundae, posiqoaro iter aggressi
snmus, ad villam episcopi LincohiienBis Blheiesaade
(576).nuncopatam, devenimns. Ubi, dum cirafere-
imm plangenliom accolarum se turma conglomerai,
in ipso eccleslae introito, iii jqoa per nociem ilUn
venerablle eorpus quieseere debuit, horoinis cujiis*
daro bracbium ita confraetum fuii ul crepitum os&is
patientis fracturam illi etiain, qui rerootius coniii-
lerant, clartus audirent. £rat auiem nomen viri,
qol eliam adbuc superesse dicitvr, ftemardtts.
Quem sui ab ecclesiae foribus seniiaiiiraem raptte*

mano
palieniiae operam dare |ussenio(, tuocque ei subve-
iiiendum poUicentea ope roedicorum. Sic ei|;ocuQi
esset, nec saltero coiligatos» nec qoovis medicamiDe
lotus facturae adeo molesiae locos, plorimam nociis
partem eum in doloribus magiiis perlrafaere doior
coegit insomnem. Qui demuin iu tenuem resoluius
soporem moi vidit episcopum bracfaium sonm ma*
nibus piissimis contrectantem, dataque benedictioiio
a se post paululum recedenlem. Caeterum recessa
indultae visioiiis, coUatap benedictionis virtus non
recessit. Evigilans namque a somno, iia penitus,
fugato oinni dolore, os consolidaloro elbracbiuoi
sanatum invenit, ut praecedentero poilus Craciioneoi
quam curationem suiisequenlem». per somnom

cnm vehementi impetu sellas vacuas reascenden-
Ifis, cereos tenebant : quos ignis inter bu-4: non do-
serebat. StupebaNt, ei prae aduiiraiione in vocea
excianiationum prorumpebant haec intuentium mul-
litudines, asserentes nec inler manus claiisum luroen
a se teneri posse iBeistiaetum,ubi bi nullo tecti ve-
lamine, sed Dei solius Treii virtute, flagrare non

(575) bie 18 Novembris^qua die prlma raansio
fuii apod monacbos Bcdefoneuses , idest in celebri
lllo coenobio ad S. Albanum in agro fiedefortensi
pridein fuiidato.

(576) Secunda mansio dle Noveinbris fuit apud
villain Bikelsuade.

(577) Mansio lertia die 20 Novembris apud Bucke-
dcnsi qui idem erit locus, qui suprac. 9nujus,libri

Tertia niansio fiut apud Buckedeos (577). lu hi^
quidem duohus roaneriis episcopalibus» tol ejuUtibus
et lamentis Indigenarum excepii suroosy oi memi-
nisse horror, scribere vero labor siu

Quarta pcolectionis dieia Staunrordiam (578) ve-
nlnius. Ibi dum agniine deuso f^queniia popuU sii-
paiur circa feretruin, et bjnc virginum Dco sacrati-

Bug2cdena vocatu . '

(37S) Mansioquarta dSe2l, Novembrisapnd Stan-
fordiam„ubi erat cmnobijiim quondan ord. S. Bened.
de quo Mabiilonius tom. V Annal , p. 559, nbi
quosdam manacbos enomeral bujiis coenobii, forie
iiioiiialium coram habentes, ol In seqoenti nou
dicclur.

Digitized by

Google

\m ' VITA. -

rimi e vicino monaslerio (579) cltorus, inde circiim-

jacenlium Tillarum accolse, populosis ipsius burgi

torbis accrescunt, vik anle proAindse noclis leuebras

victtm ipsum In^redi valuimus. Islic yero per meriia

servi sui lale Domiiius miracuhira pairare dignatus

es , ol bec mortuorum resuscitationi nemo jure dti-

liiiet praererendum* fnterTuit tanto occursui quidam

vir inoocentis vitae-j bonisque per omnia studiis dedl-

tus, art€ soioria sibi suaeque familiae victum qu«ri-

tans. Hlc emintts corispecue gleb» pretiosissiini

geuatorls cum afeeedere niteretnr, sedpraMttrbarum

densitate iiitemlo parum proficerei, muhis audlenii-

bus in Toces bujuscemodi prorupit dicens : c 0 bone

Deus, qttare non permittor ad epiiroi servi tul cor-

ptis aeeedere, ut vel fimbriam palliorum, quibus

tegitur, osculari merear, vel caput meum indigiiissi-

inum sacris ejus suppoiiere reltquiis? 0 Scrulator

rerum et cordium, Jesu, Salvator benignissime, in

lioc solo desldcrium ineum adimple, ut fcretnim,

qood conspicio, corde et corpore prono valeani sub-

ire,e| sic de bujus mundi colluvione aniinam iiieain

tolle. » Talia ille cbmllans nisibus indcfessis, turbis

quoqoe ad clamores ejtis altonitis et paulniim sece-

denllbos, iinmersit se tandem sub feretrum. Quod

postquam aliigtt, el capite siibmisso adoravit, oculis

ae manibiis in coelom erectis in bunc moJuni oiare

eifipit : c Gratia^ libl ago, Pater misericordiarum et

Deiis tolius consolalionis, quia iniserliis es nici, et

Hi tinfum consolaius es me ul, quod in boc mundo

super omnta Goncopivi, sanctissimo corpori servi

fiti ccrpus meum, tot peceatis obiioxium, quivissem

adjungere, el ci qui fldeliler libi servivil nieniiss''m

approximare. Deprecor te igiiur, oninipotcniissime

Deus, ut in bac nocte animam meain cuin aniina

isiius, ^iijus corp:rB ine adire fecisli, in reqiiie pe-

reiini, ubt eam esse non dubito, jubeas collocari. i

11 is ab eo ita peroratis, nos cum sancto corporc

ccclesiam, In qtia pernoclaodum futl, ingredimur;

II (e vero suos intrat penales, una sola strata intetja-

cenie eitlcm ccclesise pene contiguos. I^ec mora,

irrninpuiit vicini illius in ecclesiami presbyteriim

inrbalis vocibus inqnlrunt, reperlum ad domum

viri sumpto secum sacrae communionis viatico cele-

riter propenrrc eompellunt. Quod ille in extreiiiis

{yi9) De qno in Monast. Anglicano ^ltur t. I,
p 487,. 8ub boc tiiiilo : Slanfofd in comilatu Lincol-
ffiemi domHs $'inciimomatium S Michaeli*. lu cbartis
ibiilem recilalis nunc S/anfar(/, scd s;vpius Staunford
vocalur, et situm dicitur apud Slanfordiaiii, subjec-
lumque esse nbbali Pelroburgcnsi.

(5b0) iirVita S. Gregorii Magni a Jdaiinc diacono
scripta narrattir bistoria, quam quidam aul rejiciunt,
aut de ea dubitant.

(381) Diiplcx sancti Projcrti apud Hollandianos
rrperitar Viia ad diem f5 iJtiuarii Sed cx iieuira
roiligere potui cfiiis fuerit pceaiiens de ante qiio bic
agitur, nisiforsiian &it Aniarinus Projcct.im.occistis,
et mariyr eilectiis.

(38^) Hiijus Vi:amvide npud Snrium die 45 Sc-
pterobris in q ta qua; buc spcciani legunliir sub Nutn.
zOy 32 et S).

(583) De hls agunt Dollaudiani toai. VI Mcnsis

-LIB. V. tii(^,

A jam posilus, roox, ut |>ercepit, praeinissa confessione»
percepta absolutioiie, testamentoque iegitlme coqr
fecto, spiritum in pace emisil.

Habuerat ^ vero sanctus in usu familiari,. dum
adbuc viveret, ut, cum audiret quosdam iiUempe-
rantius lugere quemcunque morluum, ioter alia
consolationis verba eis diceret : c Et quid est istud,
quod agitis ? per sanctam micem (sic enim vice ju-
ramentl ad confirmationem verbi Interdum loqueba-
tur) per sanctam, inquiens, nucem nobiscum male
nimiuin ageretur, si inori nunquam concederetur. »
Miraculosain quoque mortuorum suscitatioiiem
laudibus eflerebat, sed vivonim ex boc sfleculo mira^
ctilose aliqttoties factam ereplionem poiius attQlle-
bat, ut' Petri (380) subdiaconi atque notarii beati

B pap;c Gregorii, et cujusdam poenitentis, de quo agi*
tiir in miraculis sancti mariyris et episcopi Pro-
jecli (5Si). Plurimorum quoque monacborum, ut
legilur in Vita beati Gemeticcnsiuro abbatis Archa-
dri (382) ; nec non et illorum scpiem dorroientium
(383) qui fucrant consobrini S. Mariini paironi Uti-
gonis nostil.

Sed jam, ut cxtera, quae reslant, prosequamu^,.
iii lioc loco procuralores nostri ialernas corueas
emeriint, iii quibus per di^in candelae jugiter circa
ftirclrum lucerent. Cerei namque motibiis varjLs
equilantium ct impulsibus venlorutn irruciiiiuni
exagitali, a facie igiiis devoranlis nimium defluebani
manus qiioque ct indumenla gestantium coiuinuis

p distillationibus moleslius iiifundebani. Quiiileim
roansionem nobis Anacastra (38i) prxfiiit. Ilinc
roilliaria bis dena (385) coropulanlur usqtie ad civi-
tatem (386) qua erarous ventuii. Ad quam soxta
profectionis dierojain coniimis adventaiiics, cum
ad descensuro inonlis uiio peue inilliario extra ur-
bein accederenius, obvios babuimus, cuin inaestiina-
bili rouUiludine cleri et populi, regein Anglix (387),
et regeni Scoiia: (388), arcbiepiscopos(589)9 episco-
poSf principcs, abbates, et proccrcs toij quot vix
unquaiii in Anglia pariter anie convenium illuin
coiitigit inveniri« Uex Scotiac pne inoirore, quia
niinio semper amore dilexerat virum iilum, in parte
seursum stans, nec propius accedere valeus, lar
cryints vacabat, cum scniiret magis esse gauilen.-

D

Jiilii, p. 573, et apiid Martene et Durand. tom. V,
Collccl. Vetcrum Column«. 928« In chronico Turfk-
neosi iilorum iiomina exprimuDiur, ei dicuutur. ex
duobus S. Marlini fratribus nali.

(381) Quinia mansio die 22 Novembris. Apiid
Wbart. part ii A.ngl. sacrai p. 409. De juvene quo-
dam de Anaca^ro in atn^ntiam versQ, ad tumbam S.
viri (Reinigii) sanita^i restilutQ, fit inentio.

(385) Parva utique, si una die peracia.

(386) Lincolntaio» ad quam pcrventum fuii dieill3
Novembris, id est..; ui ait lipvedeitus, ix Eal Do;
cefiibris.

(587) Joannem pro ittnc regem Angliae.

(588) Wilheknum ab anno 1165 usqiic ad annum
1214, regcni Scotiae.

(389) Tres. vel qualuor, llumberlum Cantuarien-
Hem u Gaufriduin Eboracenseui, Dubliiieiiscin vej
Ragucnhcm. Vidc UaynaiJump.49, ia Anual. t. aUL

Dfgitized by

Google

Ilil S. HUGOMIS EPISC. LINCOLM. ORD. CARTIl. im

dum, si raiionem tIs dolorls admlueret. Retiqol A Ipsias vesiimen(orum Insigniis , panriuUs nostn

niagnulum , cum Anglorum, tum Scoiorum
tk<eros supponnnt oneri non ignobiii (390). Nee
sibi parumsuccessisse gaudebal,qHisquissuamembra
illlus corpori portando apiare mernissety. cojus
nierita obsequentium animas et corpora susiollere
ad coelesliay et ab omnl clade levare potuis-
sent.

CAPUT XXVIM.

De eorporis per civUatem deportaliwe ejuidem nova
prasparatione^ miraculorum ostentationef oblationis
magniiudine, et versuum subecriptione , Ponli-
flcum baeulus, etc. In ioco^ ubi praceperat^ eepe-
litione. Et continetur hoe capit» in urie magnm
yitce $ub capitulo 20.

'Igitur dum portando funeri loc se magnorum

(591) obsequio indoendus in quibus olim pontifl-
ealem snsceperat oonsecrationon. Erat yero une
itldem Tidere miraealum. Caro Bamiqiie qv
Ita ftiveo qiod^im et unilbmi canilore nitd-
seebat, ut quodam resurrectionis decus jam lot
diebos exstincta manifeste praeferreu Nilail in ea
IWidum, nibil pallidoa, aut submarcidom, nihil
fuscum, oibil oon lacteom, aut potiiis liUosinii, reai-
tdl>at. MaottsciQS ei digitl, braehia quoqueetb-
certi, nou aUter, qoampridem io ?ivo, nooc k de-
fuoeto, palpabiles» moUes et iraeubiles eranu M-
samo sola ejus fades, ei maoos ejos deitera roerat
delibuu. De atloruoi aatem staia aiembroran siliii
ioTestigaTlmas. Digiio etiam annoloa, cMrolhecas
Tironim bumeri certaiim submitterent, nt nollius B baculomque pasloralem manibus ejtis el bracfaiis

personae io globo tani® muilitudinis dclectus esse
potuisset, rex taodem et arcliiepiscopi sive episcopl^
ante urbis ingressum pretiosam» quam ferre soKe»
peraiit»aliisquodammodo diripicntibos portandam
cesserunl margaritam. Ita, quibus virioin prjestan-
tior magnitudo fereirumsubeundi eopiamparavisseiy
nunc scapulis, uuoc manibus illud eontingentes,
gaudio pleni incedebant. Cumque diuliustali tripudio
potiebantur, repente ab aliis explosi, prasdam suam
novis raptoribus cederecompellebantur. f otoquoque
itinere illo usqueadecclesiam» quod oon brevi spatio
lenditur» per slngula fere momenta novls oovisuc*
eeJebant bsguli^ bajuli, nec nomeropari, sed tot erant
portitores, qiiot macbina grabati admitiere polerat
actedentes. Sed nec alii quam sublimes viri et
prxentinentes.istis se eonOietibus insercro praesume-
i)ant. Quin et per plateas ex hiemaiium prolhivio
aquarum, luto aliissimo plenas, Incedebant, fre«
qoenter snras, et saepe eiiam genua» coeno immer-
gentes^Qui accedere cominus noo va1ebant,iiummos
superjaciebaot arc«,quae€orpus iociuserat, proten-
sisque maoibus eminus adoranies, sanclo sese dev»»
tios oefflmeodalMint. lodaei qooqoe lugenies et plao-
gentes, ac veium loagni Dei famulum eisiiiisse
eum conclamantes, occursu pariter et fletuobseqoium
qood poterant, ei impendentes, lllam circa virun
Dei implelam esse sententiam nos adverlero com-
peliebaot, qua dicitur : Benedictionem omnium gen-^
ifttm dedit ilU Domimu (EcWi.xuv, ^).

Sonantibus itaqoe per ooiversas lottos orbis
-eGclesias classicis cum hymnis et canticis spiritoall-
Ims, suse tandem infertor gremio eeclesiae. Bine
post modicum in secreiiorem traosfertur ezedram»

(590) Conflrrhat Iiaec Coggesliale col. 966, apiid
Bliirtene tom. V CoUecU Veterum scriptorom» ubi
asserit etiain rcgem ei archiepiscopos supposuisse
butnerosloculo^etc.

(391) Se ipsuin iutelligil auclor, coi se indoendum
S* tlutfo supra, c. ti^ comniiserat.

(392) Rogerus erai ille de quo diclum in nola (132)
ad llb. iiiy c. 7, ad cojus etiain iostaniiam Giraldiis
Cambrensis qusedam part. ii Angli» saorae, p. 454,.
se dige^sisse fatetur.

(393) In translatione forsitan, anno iiSt» facla,
quam ad Vitam S. llugonis edidit Surius nescio

insereotes, de bis sohiramodo ea qoaa dixiioos, iia
se habere depreheodlraos.

Oranibus itaque pootiftealibos rite inslgoitos, no-
data facie soporaii magis qoam exatiiniaii specieni
praeferebaU Ua a gloriAcanlibas Deum referlor iii
choroio. Aeeurniol ondaqoe torbae iospeclantioni,
cereos maoibos ardeotes praafereotlom , pedes e^m
el maoos oscolaotiom, aorora quoqoe ei aif eolon,
lapideaqoe preilosos olferenUoniu loierea dom pao'
lulum remolios com viro veoenbill» ipsios ficelesift
decooo (SMt>, consedisaeraoSv iovicem de his qax
cirea Chrisloa Doraioi minbilitor oocideronl cad-
ferenles^ adsont qoidam stopeolM el ailooHi, talia
nobls diceoles : i Vidialisne el altendistis qoaote

^ deeore iam veroari eoaperii facies episGopi» ot roeit
robentibus geoas similes praeteodal, ol donnieniis
noo defuneti, noperqoe de lialneis egressi hilarita-
lera praaferai? » Ad haec decano admuraotc, hoc ouo*
tianiibos respondil : i Failiroiui procoldubio, firaifes
charisslmi. Ilevera eoim candore mirahiii oitel vol-
tiis qjus; rubei vero coloris oollora io eo vestigiom
relocei. Saiis paolo aoie diiigenler notavimus om-
oero f)uo spceiera olqoe deoorem» % Twie iUi nes
qoodammodo reiuctantes rapuemnti el io cominas
adduelis osieodebaol flde ocoiau« se Terissiraa de
giatia ruboris, qoo nilebal facies eios, foisse prose-
eoios. Permansil aolem idem veros spedd cralesiis
aspeotus ita eondidus et rubienndos, qoondhi mansU

H in spoosae sibi eomoiissae aspeeiibos super terram
manifeslus. Utrom vero io sepulero eorpori ille de-
eor permanseril necne, non est nostnim modo scire,
scietur autem postea (393). Qui si forte evaooiu el
com Moyse evacuata esl glorta vultos ejos, noo erit;

onde acceptam, non aociore Vitae. Ilineet Raynakhis
tom. XIII Annal.» p. 4S, recte coUigit^ ista de trans-
latione corporis ab alio esse adjecta, iioo ab auctore
Vitae. Petriis Dorlaodos in Chronico Carihusiano
lib. III, c. 14, etiam nieininil Ihijos translatioois, et
quia ipse esl antiquior Surio, et asseril iranslatio-
nem faetam anoo post dovniiiionem S. Hugonis octo-
gesimo circiter sexto, uti et Suriiis, videtur illa facta
esse circa annom 1285^ noo vero aono I5M0, uii in
margine ad dicturo oap. U notatur, ei corriseadus
rortassis eiiani Raynaldus tom. UU AnoaL, pag. 4&

Digitized by

Google

ill3 CONSTITDTKmBd IN VISITATIOfiaL . IIU

unde icaiidaiizeolar, qaH>«« id fi>rt« soire tHqiiiiid* A iH ita gestieiilar^tar inloeo4ttlt, Soqiiicmiiii oireM^

stairteft, oeniim eum Imm nibil «lieendci t«lendit in
aluin, qnid egtiset» rebui ifwia meiiileiteaetel^qnid
stetim perittiiwett voce lu|piliri ettbinfeffeos..|nspi«^

doosbitttr, eiim jugiter sit eonspieal^iiis etineMr-
miosbilis species eius: invisibiiibnt .cmii, uiide non
solum detur ptcis fonnosittSy sed et debiUtttis so&pii-
its fluere in eum jm>ii desisttt*

Uis et qum sequnntur jueundo<eatis tttspicio tsii*
pulari noseuntur* Nam regi-cssis nobis td iocum
mernoniti consessus, veniunt oeleriter td dectnum
plhres» qnl dicerent luniierem qutmdam, Ittmioe
oeulorttm multis tnnis privtttm , primo. stncti cor-
pnris atuctu visum recepisse. Suggemnt etiamt m
classicum pttlstri, ttqoe It Ikum laadQmui vocibos
altisonis Domiiitts decantts deeanttrl ittbeat. Veram
istttd nos vebementer diasuasimus» quia ignola fuit
eis ipsa mulier» ne forte conflctt cxciiate iumen

dt et agnoscit mulier siium in mann sacrtlegi iiiei*
soris locohim : cui fur ille restituiL quod tbsliilit«et
moK lumen reeepit quod araisit* Reoepitet illa pe-
cuttiaro quam p^idit« et immensis aituUiipnBConiis
pairoiii clemenMtni quem devolt oiente tdivit. Oe
prsecedenti quoque muliere, quod revera diu cmca
fuerit, ettinlssum iumen ibidein receperit» in brtvl
post lijec ceriius inflouiit.

Tantus interea flebat concursus popubrum» ui
itifrt modicum lemfws quadraginta niarcarttm sttm-
inam oblatorum quantitas escederet» Jacentem au*

mentiretur se de iiovo recepisse qiio jam annoea B lem in inedio fiiium kicis die et nocte ambiebaut

nullo tempore ctruisset. Unde |/. multo iempore]
veritatem siiper hoc, et super aliis qu« procul dubio
audiri conlingeret » signis diligenlissime seroper iii-
quirendam primitus, et non nisi certissime probaiU»
quoliliet modo propaltndt esse tut puUice pnedi**
canda monuimus.

Dum jgiuir super his disceptio aliquantula inU^
nos et olericos haberetuc, tccorruot et tlii» de mu-
liere tltert indttbiutum referentes mirtculum. Dum
enim mttron» quanlam devoU obiatiooe facta jnxu
corptts insisteret piis precibus» crumenam sibl a soot
dependeotemt et solidos tUqHot trgeoteos continen*
lem» fiir cltndestinus repenie incidit. Qui mox, nttUit
tdhuc moriaUuro praeter ipsum, quod feeeral, agno»

viri et feminfls, Uneules in maitibus cereos arden-
tes, et in moduin coronae gloria et honore coroAatum
a Domino continue cingentes« Tunc eiiam magister
Leyceslrensis» vir liueratus et indusirius, bujusmodi
distichon ad pedes ejus posuit, in qno roultipliees
virtutum cyus pnerogativas breviier expressit, di*-
cens:
Poniiflcum bacuIus»monachonim norma,scholar8m
Consultor, regum mallous, ilugo fulL
Die postera, dum poruretor ad tuiuuium, niutiltiur
hine scissione crebrt sacrarum, quibiis induebatttr
vestium. Sacrari enim vel sanctificari admodum se
credebat, quisquis saerilegium ule committere va«
Uiisset» ut a stcro sacri aliquid rapuisset* Sepultui

scente percutitur subita cascilate. Uiuc quoque, ut G autem est, sicut ipsc nobis praeceperai, secus parie-

refert, quo gressum tenderet, prorstts nesciebat. Qul
niinio altritus limore, cum aliquandiu huc iUucque,
tanquam ebrius ct crapulalus a vioo, nuiando ainfse
teutaret, nec posset, cum jam oculos tn se plurimo-
rum his gestibus converteret, et, quiduam sibi esset,

tem, non procul ab aluri Saoeti Jotnois itoptista^
et, sicut visum esi, propter tccessum confluentis
popttii magis eongruere, t boreali ipsius »Jis re*
gione, ad gloriam Dei, qui vivit et gloriaiur super
omnia Deus benedictus in saH^ula. Amen.

ExpUcH Yita sancli ilugonii tplicopi lAncolnienth.

BEATI BU001VI8

LINCOLNIBNSIS EPISC(H»1

mmi CONSTMTIONDI IN TISITMOSf .

( MonailicoH An^Hcl \^ 924. edit. 1682.)

Omnibus Christi fldelibus td quos praesens scrip»
tum pervenerit, Bogo» Dei gratia Lincoioim episco-
pus, Btltttero io Domino.

Gum ad congregationero ancillamm Gbristi de Co*
tnn, causa visiutioois ex oflicii nosiri debito fa-
ciendae tccederemiis, ad ea qna didieimus ibidem
corrigenda« reinodium studuimtts tdhibere. Adver*
icntes igitnr multUudinom monlaliuni ampliorcm

D qutm siistiiiere valeant domus lUius faculuteSf htr
biUre.sUtttinius, cum consensu mtglstrirPriorissaB«
etconventtts, quod congregtlio monitUttm» deeaftt
lero, iriginitrium numeniin non exeedtt» eororam
nunierus sub dcnario concludotur» duodeckn fratces
jBOMversi td ofllcit raralia siot ihidem «xereemlt»
MtgisUr ctpeUtnuSt cum dttobttscapelbinis ttnUim»
ad diviiia dcpiHentttr adiuiplcnda. NuUi vero reUgio^

Digitized by

Google

II IS S. IIOGONtS EPISC. Ln<€OLN. ORD. G4RTH. IIK

nitliabitds in cadein domo trilHiattir, donec mitiuius A cl sorores* quam liospiles vescanliir. el pottira li«-

fucril praesens conventus ad nunicnim praBlaxalnin,
nisi propler manirestam donnis ntiliiatem, ei hoc ex
spcciali licenlta di^Bcesani. Sigillum doihns siib ciis-
todia inagistri, prloi iss:e et inonialiiim ad Iioc com-
.muniterelect», cujiis religto fuerit, ctdiscreiio ap-
probata, soh clati Iriplici reserveiur, ncc aliquml
scriptitm Inde signelur, sine coiiscienlia totius capl*
liili, vcl niajoris, vcl sanioris purtis t*jusdem. Rcd«
dilits ontiies insianra, provcnius quicuni|ue, singiilis
nnnis rcdjganlur in scriptiiin,quod prioriss.^e ei sub-
priorissae, el cxteris qnatnor de melioribus et pru-
dciitioribus, a loio capiiulo, fcl mnjorf ac saiilori
parie coininuniler electis, tradatur cusioilicndum.
liJagist r cl procuratoros doiuiis, tolam pccuniam
domus in deiiariis ve! bnjusinodi c\ qii:ictinque
causa domui su:e provcnicnicni cnm coraiii eisdcm
scx numerala fiieril, siib sigillo inagtstri sigiialain
ipsis tradent, qiiam eacdcni ad negotia domus cxpe-
dienda, quotics neccsse fuerit, et qitantum opus
fueril, sub fideli testimonio, tain maglslri qnani alio-
riim sine difficullate libcrahuHt, cl residiiuin sigillo
magistri signaium itcrato reponenl. Sitignlis auieni
mciisibns eaedeni sex coinpolum nudicnl de siinpli-
cibus ejiisdcm domus cxpensis. El qnoniam abdicatio
proprietaiis professioiii rcligiosorum esl aniicxa, fir-
miler inhibuimus, ne qtia, vel quis in eadcm domo,
posl suscepliiiti religionis bnbilura aliquid propriuin
baberc pro^suiuat, sed sini cis omnia contuiiinia.
Eodem etiatn pane, la;ii inoniales, capellaiii, fratres

l)canl ctimdem; exceploquod InBrmoram neeessi-
laii, prool opportunnm (uerilv delicalioa providei-
Inr. Qiiia vero per freqiienliani safcolarium qiiies
religiosorum lurbari soto, probibuimus* ne vir, vd
mutier recipialur in habiiu sa&calari mnvua factiirus
in domo memoraia, nisi forsan bospiiaUtalis grsiia
quis ibi pernoctaverll. Ilem ne quis velqna, sivesae-
cularis, bive religios» profesaionis alinnde veniens,
cum sola rooniali solus vel sola loquatur, sed faooeslo
lcsiiniottio, lali, quod sinislra careal suspicsooe, et
cuin liceniia, secumliiin regulam saam ab bis qoc
praesuiil, obieiila. Prelerea, quia rdigiosis, ei
praeseriim in sexu mutieri, discorrerey vel vagari
roodis omnibiis est inhonesluro, constituiinus ne »-
B ror, vel monialis, apud grangiam moretor, caiisa
nutriinenlorum aiiimalium* vd aliqtia qnalibet occa-
sione. Hoiiiales etiam caosa visitandi proxiinos, atit
pnrenles» uullaienos extra millaulor, ex eanim soh
voltiniale vel lcvi qiialibei occasioiie, nec laodeoi
ulio niodo, sine n»gisiri cl priorissae licenlla speciali,
ci luaxinia, ac cognita necessilate. Qiiia Simoniaca
praviias plures in errores et inierituni adtloxit, ani-
marum saluli providerc voientes, districlephihibui-
inus, iie vir vel mulier, pro pecniiia vel re qualibel
teinporaK recipiatur unqiiaui ibidein ex pacio. Sub
analbeinalis inlcriniiiatio;ie pnccipienles quod oni-
nia praciennissa saluliritcr a nobis consliiuta fir-
mitcr ab ouinibus utriusque sexiis in eadeiu domo
serveninr in perpciuum.

BEATI BUGONIS

DIPLOMATA.

1.

Charla dottatornm concetxiotm rtckant ti confirmani,

{ilonaslie. Ang,, tom. III, p. 81, edil. 1073; lom. 1»

p. 84, edit. lG8i.)

Universis Christi fidclibus ad quos praesens scrip-
liiin pcrvenerii, IIcgo, Del graiia Lincolniensis epi-
scopiis snlutem in Domino.

Quoniam ea quac ad siisientaiionem panperuin
Chrisli divino instinctu collata siinl beneficin, ne
innlignantium possinl retentari perversitate, episco-
pnlis aiictoriiatis suflfragio leneinur cominuniie. Ad
universitatis vcstrx noiiiiam volumus pervenire,
nos rata huic el praesenii scrlpto conflrroare Dco et
EccIcsiniS. Joannis Evangelistaebospilalisde Drnke-
Icy, ct frntribns ibidcm Deo scrvicnlibiis, beneficia
omnia qii.-e cls a Christi fldelibus fuerinl divino iii- ^
riinclo collata, et eorum nslbus depntata , de quibus,
' al ad^ onininm notitiam posstnt pervenire, propriis
vocabuiis ccnsuimusannolare. Inspeciis tgitur cbur-

G lis, quas babcnl prxilicti fr.ilres ex dono bonx n*.e*

morite comitis de I^egircesirc Roliorli senioris, el
fijii cjiis comitis de Legrecestre, Roberii sciiicet JU'
nioris,

Inpriinis raiam bnlieinus et conflrmamus funda-
lionem Ecclesi» Sancii Joannis aposioli el evaoge-
lislae bospitalis de Brakelcy, et eamdem eoclesiaiD
cum codcro hospitaii, sicut in charlis praedicloroii
paironorum, quas vidimiis, expriinuniur liberam e<
qiiielam ab omni subjeciione esse staioimus. SatA
nioni vero prsedicii bospitalis magisiro, et sitccesso-
ribus cjus et fratribus in ipso hospilali commonnii
biis ad saccrdoiii gradum proveciis concedimus, u<
ad bonorem Dei, et pro salute fundatorum, et om-
nium fldelium divlna in ipsa capella celebrent niys
^tcria; ila lamem quod parocbinli ecclesia aliqur
casu vacante, Ilceatpraedictis*fralribu8, exchisis eji
communicalis el interdictls, submissa voce diviul
offlcia cclebrarc; vencrabili patre el tlominobeat^

Digitized by

Google

1117

DIPLOMATA.

ins

memoriae A. leiiio, suromo ponttflce 8U|)er liis au- A praeseriti scripto et sigilii nostri appositione ^pisco-

cioritate patrante, sicut in privilegio ejusdem patris
ete collato inspeximus.

Sepulturaro quoqne panperuro et bospitum qui in
ipso bospitali decesseriiit, vei eorum qui in extrema
voluntaie in territorio. bospitalis se devoverint» siiie
vicinarum ecclesiarum iniuria liberam esse san*
clmus.

Liberlates fai quas R. bonas meroorisB abbas S.
Ilariae de Prato de Legrecestre et cjusdem loci con-*
ventus eis contulerinl, sicot in eoruro scripto vidi*
mus digestus felici pefpetuiiate gaudere» ol nostra
solidari confirmatione censemus; Yiz. ut Salomon
pra^dicti faospitalls oeconomus et successores sui ba-
beant ecclesiam inler sepia curtis praedictt bospitalis

j)ale auotoritate adblbere lestimoniuro. His testibus».
R. abbate de Nostele, magistro Siepbano Lincol-
niensl Eeelestae cancetlario, magistro Womero, ma-
gistro Geraido de Rowell, inagistro Richardo de
Claicveel, et muitis aiiis.
IL

Charta domini Hugonis episcopi et capiluli Lincol"
nientis de duabut parttbus ecclesice de Corbi.
(Wonaakon Anglie.y lom. I, p. 881, ed. 1673.)
Omnibus Cbristi Adelibns ad qiios pra^ens scri-

ptum pervenerit, Hugo Dei gratia Lincolniensis epi-

scopus, salnlem in dbmino.
Noverit universiias vestra, nos de assensu et vo-

lontate dileclorum in Christo filiorum , 'Wiliielmi

Hberam et quietam ab omni subjectione, in qua per« B ^ecani et capituli nostri Lincolnias , divinas pielaiis

petuo dlvinum celebretur oflBcium, et sepultura pau-
perum et fanilliae suae, et servienlium suonim et pe^r
regrinorum, et integram racultatem regendi el ple-
nariaro disposllionem omnium, quae ad prxdiclum
hospitale periinent.

Confessiones autem pauperum et inrirmonnn con-
solationem integre babeant, et in perpeuiuui praesi-
deant.

Ex donatione vero Roberti comitis de Legrecestre
Roberti secondi junioris duas acras et diinidiara, de
creis Juxisi curtem hospitalis et totain lerram de crcis
siibtus curtem illorum de grava Domini comitis sic-
ut septis suis includitiir. £i dono < jitsdetn comilts

intiiilu , dedisse et concessisse dilectis filiabus in
Christo, monialibus Sancli Alichaelis extra burgiim
Siauneforde , duas paries ecclesiae de Corby, qiiae
de dono Maibildae de Dtva, et de dono Ascelinae de
Watervilla et bscreduin suorum; de donoetiam Uai-
monis Peche, ad ipsarum monialitim advociitionem
pertinent : habendas eisdem, ei in propriis usibus
In perpetuum possidendas : salta Kugonis de Osber-
ncby portione sua ibidem , qiioad vixerit ; et salva
vicaria perpetua, cum manso competeiiti, quam IIU
larius capellanus oblinet de diclis porlionibus, sibi
ct successoribus siiis dictarum porlionum vicariis
assignata. Praediciae auleni mouiales oinnia onera

duas virgatas terrje , unam scilicet qu^e esi de ^ episropalia et arcbidiaconialia sacpe diclas duas par

terra de nssarta cum quietaiicia paiinagii, quae per-
tinet ad Halsow etcuin Messnngio qtinR ad pnedictam
virgatam perlinet, qua^ est in Brakele, ad caput
fontis de Gotdewelle : «t unani aliam virgatam quae
pertlnet ad Drakele, cum mesuagio suo, quoe cst
snbtiis juxta rivulnm eJMsdem ruutis quam virgatam
Swcrman pater magistri Salomouis lcnuit.

Ex doiiaiioneCilberti de Blonte xxiii acras terrae
in dominico suo mensuratas per pcriicam in Sto-
cbinga iti parte. versus Brakele et pralum Ringes-
ham, proiit cliarta ipsius Cilberli exinde facta mani-
fegtat. Ex dono llelivde llinton pralum quod dicitur
llerlesbain, el aliud pratuin quod dicitur Ferhain.
Ex dono Aiiciae de Romeli quatuor acras terr» in ea
parie culturae de Werveldicbe, et ea parie qua^ ex- D
tcnditur versus Halsow.

Ex dono Tbomae Sorel et Simcnis filii ejus qiia-
tuoracras in Siresliam ; toiam quoque terram quam
babuit In Eswicb, sicut chartae donatoruro mani-
festant.

Libertales etiam et liberas consuetudines pra^di*
ctis fratribus concessas» sicut in cbariis patronoriim
coniincniur expresse.... stataimus et praecipinius
inviolabiliter observari. Ut igitur.... donationes ct
iibertate$ memoraiis fralribus» sicut cbartae donato-
ruin testantur praeconcessae, prout rationabirttcr eis
^iini factae , perpetuac stabilitatis oblineant firma-
inentunriy nostras confirhiationis eisdem duxinius....
are.... sidtum ct ad uoliiiam postcrorum siipcr bis

tcs contingentia, sustinebunt, salvis eiiam in omni-
bus episcopalibus consucludinibus , Lincolniensis
Ecclcsiae dignitate : quod ut perpeiuam obtineant
firmitatem , praesenlein chartam sigillo nosiro , una
cum sigillo praedicti capituli noslri duximus munien-
dam.

Ilis tcstibus, Williclnio dccano, Joanne praeren-
torc, etc. Data , etc, in capiiulo Lincolnicnsi, xiii
KaL Maii, pontificatus nostri xvii.

111.

Charta Bugoni» Uncolmensis episcopi dtmatorum eo»'
cessiones monaslerio 5. Gswaldi de Dardeney reei"
tans el confirmans,

(Monaslicon Anglic.y tom. 1, p. 850, ed. 1673.)
HtT.o, Dei gratia Lincolniensis opiscopus, uuiver-
sis sanctae matris Ecclesiae filiis saluiein.

Religiosorum virorum justis petiiionibus episco-
palis auctoriias sollicite debet sufTragari, ne bcne-
ficia eis canonice collata malignaiiiium inquieta-
lionibus aliquatenus perturbentur, aut importunis
vexationibus alienentur. Proinde dileciis filiis nostris
abbati et monacbis de Bardency , in monasterio
S. Oswaldi divina gratia congregatis, omnes reset
possessiones eorum in terris , in homlnibus, in ec-
clesiis, In decimis et in caeteris rebus, quae in prae-
sentlarum |iisle et caiionice possident, et authcr.tica
scripla habcnt, cpiscopali aucioritate confirmamus
ct praesentis sc.ripii munimine roboramus. Ous^^cuii-
que crgo Gilbcrlus de Gaunt priiDus , et Aliz de

Digitized by

Google

1119 8. HUGONIS EPlSa LlfiCOUl ORD. CARTU. Ut%

Munirort sponsa eluft reparaiore» prsefaii iiiona$(«rii; A <te Areels. : e( ad awUrumj^iiidem Yillae lenram ^

IWuUehis <le Gaiini el comes Gilbertus fiUiis ejiis^

nec non etbouuiies fcudicuruiii, pro salute animai^

nim suarum» tiiiilo donatioiiis« in eleemosjrna, pras^

dicto monaslerio contiifenint» sicut cliartae eorum

testantiir, libera et soluia ab omni terreno servilio

et praesiaiiooe in perpeiiiiun f«)re decreviiniis; simi-

liler vero qiixcNnqiie comes Simon , qui coinitissam

A11z,niiamcofiiilisGilberil,uxoreni duxeral,ciim liae-

reditate praenominatorum virorum dedil » et ciiartis

suis connrmavit.

ITabc sunt omnia poasessionum collatarum : Bar->
deney, et Osgoiebi cum pertineiUiis suis. U\ StepiiiQ^
habent pnescripti monaclii qualuor carucatas terrae,
et duas bovaus, et ecclesiam de Frisebi. ki Scbei^
delbi ecclesiam S« Pelri« eum terriset decimissuis; ^ ^^^^ bovatam terr»; et Thuait cum terra appeo

deditnionacl)isioexcambio.ln llorkesiofrdecittaiB
dominii. In Torpe lotam decimaoi domisii. lo F(^
Ungham eeclesJam cMmterria ei dedmis sttis.

£i dono Erberli de Gaunt ecciesiaiD de Iroham ,
cum lerris et decimis suis. Jn Afwai^bi duas par-
tes decims domini. in Wilegbi duas partet domi&i.
In Stannton lotam deciroam doroiuii. In Sorray lo-
lam terram qose fuii ivoiiisllUi Scharilnao» cum
cssaito suo; et essarium Willielmi filii ilacoais ia
lerriiorio cjusdem villx» ct essarium Willelmi Bi;
got , ciim terra Gippolf in eadem vilia. In Suttoiia
dimidiam carucatam terne cum paslorts ei pratit
adjacentibus , et prato in territorio de Holofi. In
Scruhbi , duas bovatas el dimidiam, In Wdeiorpe

et ad austrum ejusdem villge, capelbm Sancti. Jacobi
cum virgulto proximo, et diio inolendina ejiisdem ;
et terram Tlioli, et servitium ejus, et terram Gunoes
cum servitio ejus. lo Parienay ecclesiam S. Nicolai
cum pertinenliis suis, ct aipellam S. Mari» in eadem
villa , et decimam nioleiidiui ejusdem villae. In Brai-
loftdoniiiiii Simonis filii Willielmi, totani ilec imam*
In Croa, ex doiio Philippi de Kima, XX sextaria sa-
lis ex redditibus «^usdem vills. Ex dono Gatieri de
Braitoft, X acras prati , in territorio de Frisebi. Kx
dono Herberii Qlii Alardi , XII acras prali ultra
Scalslet. Ex dono Radulphi flUi Gilkerii, pro aninia
Hugonis fralris sui, terrara qtiam lenuit in Frisebi,

denie» et molendinom de WUeroe. HerielbohDe
Gum lerris et reddiiibus. Ecclesiam de Batthahn cuio
appendiciis suis. In Bracebrige, ex doino Willieiffii
filii Walieri Wintcrbard, unam bovaum lerrae. in
Edelesberg ecclesiam cum periinentiis suis. In Uale
eccleslam cum pertineniiis suis. In llekiugioo ecde-
siam cum perlinentiis suis.

Praenomiiiata iiaque omnia qox praedecessore?
nostri eis rationabiUter confirmaverunl» cum liber-
Utibus et coiKuetudiriibiis et immunitaiibussuis,si-
cut munimenta eorum testantur, sub proiectione
noslra suscipimus, luiiionem ecclesiasiicam iinpen*
dentes; salvis in omnibusepiscopaUbus consuetudi<i

eiquam habuit in Iiigaldclracles ot Derfletes Crofi» r ^^^^^» ^^ LincoUiiensis Ecclesi» digniuUbus. Hi;

ecclesiam de Stepiiige.

in Wainflei unam bovatam cum saUnis appenden-
iibus., In Ualtona , ex dono Willielmi de Rumara
quinque bovaUs lerrx et dimidiain; et moiendiiiuni,
et nonam partem alterius moleadini, In Hagiordiii-
gham, ex dono Walteri de Gauiit, sex bovaus terrae»
et ecclesiam ^sdem villae, ei ex doiio Gilberii de
Gaunt feudum miUiis, qiiod habuit iu eadeui vilia.
In Lucebi duas bovaUs terrac et ecclesiam ejusdero
▼iliae , cum periinentiis suls ; et mansionem unain,
ei molendiiium uiium in lerrltorio ejusdem vill^e ; el
'\iiiam bovalain in Wincebi , ei Tonnecroft. Juxu
Lyme. ex dono Banulphl coiuitis. CestrLne niolen*
dlnom de Bradewad » et uoam marcam aj^^eoii de

lestibus» Homone decano Lincolniae, WiUielmo sub-
decaiio, magistro Stephano, ctc.
lY.

Ckarta eonfirmalionit dQnatwuum per Hugoam Lia-

colniemem episcopum pro ecclesia Saucli Andrem
Noriliamptona.

(MonaMiic. AngL, t. I, p. 681, edit. 1673 el 1682.)
Omnibiis Chrisli fi Jelibus ad i^uos praesens scri*
ptuin pcrvenerity Htco Dei gralia Lincoliiieosis
episcopos. saluiem iii Domino.

Nostrum e^l justis peUtionibus acquiescere ei
quidquid possumus auxiUi fiUis saiicia! Ecclesiae im-
pcrUri; unde el fratribus nostris moiiacbis Ecde*
siae Sancli Andreae de Northampton speciali aocto-

reddila molendioi de Bracebrigge. Holendioiim de D "Ute qua funginiur confirmamus, scilicet eccle-

Straltone. EdUngloiie, cuin universis perUnentiis
suis* Ex dono comitis GiiberU ierUam partem Baum-
buij(i , et molendioum ^usdero viliae. Ecdesiam de
Sotteberi , cum> lerris ei iecimis suis* Ecclesiam
S. Uiiarii de Spridelingiona, cum dccimis suis. In
Bii.rtona ires carucaias ierrae. lu Scliamiona cvm
lerfis. et depimis suis. lo Edelinglona ecdvf iam t
Ciim omnibns pertlneniiis suis.
. . Ex dono RplierU Marmiren Buteyaiie, ciim omui-
lius perlinenliis ^uis» In Bartooa ecclesiam saiicil
.Petri, cum c^^^eiia oroiiiuin sancKirttro» ciimlerris
et decimis siiis, et oiunilius periinenUls : ei deci-
niam molendinorum ejasdeni villsc. £t ex dono Gil-
berii comitis uo;im bovatain tcrro! pro anima Secr

siam Omiiium Saiictorum de Northamptoiia , cum
omoibus periioeutiis suis; ei ecdeaiam SaacU
Jigidii cum.omnibus periineoUis suis ; ei eciiesiaiD
SancU Michaelis cum oronibus perUnentUs suis; ei
ecciesiam Sancti Sepuichri cum omnibos pertioen-
Uis suis; el ecdesiam Sanclae Marioe cum ODuiibus
pertincnUis suis; et ecclesiam SancU Gr^orU cum
omoihus perlinentiis suis, ei ocdesiam Saucti Petri
cum omnibus pertiiientiis suts » sciUcet cum eccle-
sia de Thorp ei capella de Upton cuni omaibus aliis
pertinenUis suis; ei cccieslam saocU Kdoymdi coia
omnibua perUocnUis suis; ei ccdesiam^Sancti Bar-
tbolorod cum oimiibiis periioeuius suis» ei capeilaiu
SancU Tbi»mae cum omoibus pertitteoUis suis ; ei

Digitized by

Google

ecclesiMB 4e By«lt dia OHMnbM fMrUimUii. «119; ^ »199 Samoiie Oe. B^^heby^ imifiiilrO;l!iQberia de

irt ecdBdani <le Ertott fmm ettnibiis ferUiieiiiiie

sQia; et eedesiam de Newemen ewn mnmbua ^er^

tiAeniiis snis; ei ceclesiam de Syvcll ciim «enf-

bus perlineuiits suiii; ei eeclesiam de Miilien e«m

mnmbtts peninentns siiis; ei eccleaiam de Drait*

^ide cuin onmtbBS perrmeiiliis^Suis; elecc4esiiim
de Freston cum omnfbus penineniiis sois; ei cccle-
siam de Byilyng cum omnibus periinenltls suis; et
eccleaiAm de Uawlon ciim omiiibna peHincfttiis
suis: et ecclesiam de Muenlon cura oHinlbus peni-
neutiis suis; el ecclesiam de Hardjngfstora cum
omnibns pertiaeniiis suis; etecdesiamdeSlatysbury
cum omnibus peninentiis suis; et ecclesiam de Sul-
grave eum omnibus pertinentiis suis, et duas paries

NeUuiiH magistro Uol^to Grostesiet

■ V* ■ '

€eii/iff«leti# INfSiift epii«m XiiimiifiiMiiaif EccU^
. m d€ Waldene. , .

(M^tmi. Angl.f, toro. I, p« 8I0| ediu 1673.)
: Oinnibus Cbristi fldijlibus ad quos praesens scri-
pium perYenerit, lluco Dei gralia Liiicolnicnsis epi-
s^pus» salutem In Domino.

jioTerit uniTersitas vestra aos picUlis intuiiu
i^pncessisse el pnesenii cliarla CQoArroasse caiio-
nicis ordinisde Semplioghain apud Ma)lon» domino
SBnrienliboSy.ec^iam de Waldeoe» cum peninen*
tiis s,uis 10 perpeluum» sicut els ratiooabililer col-
IjHa estei dono Walteri de Ne?ilc et Alaiii Ayrutin,

decim» tolius decimationis dominil coroiiis Da.vid In B.Siiusdem- eccleffim patronum» salyis cpiscopallbMs

Yordele, et in Bartone, et in Dodyngtonne et de
Haryngwiih. Et teniam partem totius declmae do«
niinii comitls Dayid 10 Fodryiigeya. Et lerMam.par-
lem toUus dedmai ^ominii de Dyertoo. Et duas par-
ti^s totius dechnae dominii de Styvede. Et Tiginti so-
lidos de molendinis de Partpa ad Tinum emeiidom
ail missas. Et de horlo comitis Davld in Benona
ires summas rrumenll ad oblaUs faclendas« £t duas
paries totius decin»e daminii4e Wliastona. El duas
pines decim» doninli Walteri fllii Wioemeri in
Throp. Et dvas parles ^ecifnm dominli Walteri pns-
ilictl in Wuston. £t duas portes decim» dominii
Achardi de Sproxton in Sproxlon« et in Wylbyn, et
II) Straiiona. Et duas panes tolius decimm dominii .
i|iiod fttli Rogeri lllii Aze in Psbaro. Et duas partes
totius deciOMS domlnli Henrlci de Cogeabo in Horri^
TTCdon. Ei duas parlcs latius decimae dominii Wil-
Heiini filii Burchardi in Fiore. Et duas partes tolins
decinue domlnil Henrici de Armenteri in Stowe»et
iiT nyslyngbitrg, <itQas leiieni ad firmam de monacbis^ .
Sancti Projecli de Vermendes. El duas partes decl-
ni» dominli Walieri LqtcI Ui Lyslynghury. Er ec-
clesium de Postona oum omiitbas pertinehliis suis»
ei iu eadem villa duas virgatas terrae el viginti
acras de bruera; et duas partes doaimm dominii
Bichardi de Heyforde in llerleston. Et duas partes
totius decimae dominii Andre® de Braybrooke. Et
lertiam parlem toiiiis decimae domiuil Richnrdfr

consiietttdinibus» ct JUucolMieni^b EccUisiae digni-

ti^ Ilis testibus, eic.

VL

Con/imath snnctl tfngcmi Hnc0kii4!tiiii eplgeopi
0€eledarum d§ Tkorngkerg H OodtfQrd monockn
Luffeldemit monMterii*

{Monmileen Angl.. lem. 1« p. ^ edil. f 689.)
Cttittibns Ghristi ihlelibns ad ^uos praesens scri-
piom perveneriu Huao Dei gmiia Linooiiiie^sis epi-
scopue «eiemam in Domanvaajulem* *
. Ut ea qom religiosis Jocis Dei iatailu a.fidelib«a
collaias«it,absquepeirtorboiieiieppsaideanimv pv'o-
rumsollicile procttinajfii pradentia« Ipsaeiescripils
aolhemicie confirmanJo* QMorum noo %esiigiase*
clantes, diieciis Aliis ooslris in Cbristo monaciiis de
Lufleld beneflcia qu» eis fideliam conlalit donatio
aictti ipsls e^domoi eornm ratioaabiliief coUaU sunit
coollrmare es in praBseali sei^to annotare dignum
dttximus. Ex dono Radulphi d^ Caignes» ecclesiam
Saacl»llapias^DodefeMl« Sa4eao Uomoab filil
liemphlilnl eccleslani de Thomeberg. Ex dono IV-
chardi mil M%ell^ medietatem eedesiairSancias Mif
riae de Beckhamplon. Hasc omiiia beneficUi cum
omnibusadea pertinentibus, slcuiin chartls doaa«
lommi otqae oiicbldloeonorum a qoibus ih ipsis Jam
dictiroonachi suhi instiluti, oontinetur, eis conce-
dirous in perpetunm possidenda, pnesentisqtie scri-
pto otqne slgilli nostri patrocinio confirmainos:

Foile in Forle; et duas partes lotius decimae doml^ q salvis episcopalibus consuetudinibus et Lincolnien-

nii de parva Iloctona jiixu Langeporte, quas babent
ex donatione Godefridi de Boloigne. Et ol bdbc
omnia praefatis monacbis sancti Andreae rata et itli-
bata permaneant,siettl ipsts Jusle et rationabiliter
collau sunt, praesdntls scripti el sif|iltl no8lri aiie-
siationecomrounimus, salva in omnlbus Lincolnien*
sis Ecciesiae digniuie. Testibus his, Robeno abbsOe
de Nutielega', Walkelino abbate de saucio Jaeobo,
Walkelino priore de Londa , magistro Roberto de
Uarding, roagislro Rogero de RolvesUm » magistro
Simone de Sy weli , niagistro Willielmo de Montc ,
magistro Richardo de DodefordCt nenrico filio Pe-
tri, magistro Warino de BedforJe, Simone deeaao^
de Wiiiyiigbere^ Rogero decaiio de Patesbyll, magi-

sis Ecclesiae digniute, histestibus Roberto abbaie. » •
Rogero de Roiveston, magiMro^ftfeanfo de Swalewcel,
Galfrido de Leichelave, Roberto de Capella, Jobanne
docanoile Lieston» EustacbiO de Wiltonat ei aliia

VIL

Cknru^ Uugmno LmcoinUnaio cplKf^ii d4 eon/ir-
mmione dmuuionio Rodulfi doAki ad abbuiiam
^onetruendam apmd CrenefeUd.

{Monaziic. Ang.^ tom. I, p. 881, edit, 1682.)
OmnibDS Cbristi fidelibus ad qiios praesens scri-

ptum pervenerii, Hcco Dei gratia Lincolniensis epi-

scopus, saluteni in Domino.
lie donatioiics locki religiosis a fidelibus factai

Digitized by

Google

liiS

OnDlNIS CARTtlUSIANI

1124

9l^qilft inaHgnaiiUoin macbinathme possint in im- A Toresbi. Ex deno iTonts de Sinibi eiHenrici filit

tum rerocari, aoten aniiqiiornm cavit pmdentta eas
episcopalt aocloritate eonfirmari; inde est qood
nos eonira Beqoentes vesligia, ei domoi deGenefeld
atqiio moitialiblis in ea Deo servientibos qoantom in
nobis esi providere videntes» ea qo» ipsts pie col-
iata sunl anctorilaie qua fungimor dusimos Ipsis
coiifirmare, et ea propriis Yocabolis aonouta scripto
authentico imprimeret Tldell£et« ex dono Eudonis
de Grenesbi et RadolA filil ejus fundalorum praefall
loci, ecctesiam de Abi cum omnibus pertinentlis
suis, el ctiliuram de Boland el de Wargarthweit, ei
de Catecrooft, com cnltora jutla boscom de Swine-
wii, ei pratom quod pertinel de CatecroA. Sexde-
cim acras prati in caropis de Abi, et Irascom de

^os qoadraglnla doaa aeras lerras ln Crareker ei
Croxbage. Ex dono WiHlelml de Wdeiorp et Alain
filii cjos Molteker, et nnam bovalam terrae in Far*
fordcom loflo ono. Ex dono Willielmi de Welieet
Rolterti filil ejos sex acras terrae in lenritorio de
Wiem in lo<16qui vocalur Harlham. £x dono Here-
berti de Aleb), et Walteri» et Willielmi firiomm ^os
quidqoid ipsl haboeranl in Wiorikehage, et Preste-
bage, el qoidquid ipsi habiieranl inler Bolandewange
ei DerwMtiiebille, ei inter abbaiiam ei fossatom de
Crakeibweith per metas dispositas a Craketliwdt
osque Trentesic, cnm communi pastora de Abi. Ei
dono Gooleri de Alebi qoidqoid ipse bad^oil in Wlo-
rikehage, et qoidqoid baboil tnter cnluiram de Pre-

Aitterlund el Tiedolf Barnewde, et decimam molen- B sibsge, el terram Gilbertl de Campanla. Ex dono

dinoram de Abi, et totum boscum de Croxkage
quod Normannus liabniu Ex dono Roscelini do Rig-
gesbi et Jodiani fiiii cjos quicquid Ipsi babuerunt in
Wlurikebage. Ex dono Gilberli de Riggesbi et Her«
berii fiUi ejus quldquld ipsi habueronl in Wlurike-
hage et Presieli^ige, et sartum Juxta Prestebage, el
qu.ituor acras lerrae tn Heregerethage com omnl
pastnra de Riggesbi. Ex dono Aiofrtdi de Hage
quinqoaginta quinqne ner» de terra enlu, el qoin-
que acras praii in commaiil pastura de Hage. Ex
dono Alanl de Munbi et Eudonis filii ejiis quidqiiid
Ipsi habueront in Wiurikehage, et ecciesiam de
Combrewrih quantom ad' ipsos pertinebai, sciltcet
ires paries ejusdem ecclesias. El Snoutecrofl cum

Picoli de Hooion et Richardl filK ejos miara sali-
nam in marisco de Newion ; el quiiiqoe acras pnti
in Twaflates et in Wesienges. Ex dono Thomae Bar-
geforn doas acras ierr« in lerritorio de Hage, et
lotam terram suaro in Nortlion qHaeJacel inier viara
et ctilturam soam. Ex dono Gillierii Test-nrd tres
perticalas lerrae in territorio de Abi. Ex dono Wil-
Kehni Bttrgeittra nnam acram terrae in terrtlorio de
Swabi, in cnHora qiiae ¥0cat«r BnrliiebnfllbBwaoge.
Ilaecomnia sicul eisjusle coUata snnt ei rationakili-
t^, pResentl scripto ei sigilli met palrocinio coo-
firroo. Salvis episcopalibos consuetodinibos et Lin
colniensis Ecciesiae digniiate, bis testibos, Haimoiie
decatio Lincolniensis Ecclesi», inagistro Rogero i!e

commoni paHnra de Sullon elunum lofinm qood ^ RoveltonarchidiaconodeLeicesiria^MagisiroRicardo
fiiit Gunehieti ei pa^siUiram ad trecentas oves in de Swalewecliva, Gairri<lo de Lechelade, Roberto
pastnra ultra Haliedtc de Munbi. £x dono Williehnl de Capclla, Eusiachio dc WiUon et alib moltis.
fiiii Olveri triginla ires acras in cam^ 4e Abi el

i''

r J^if. -^ vVA"\^.- ^» - -tj '

\ *

O

mmk mim mm giithusuni.

(Donn Mabillon., AnnaL Betud. VI, App. p* &&*)

MONITUM.

Vixjeranl primuro sub episcoponiin jurisdiciione Majoris Larthnstae monachi, in suis ceilis visitali ali els,
ei prout til)ebat cmendati. Sed cum iu illis magis quid inirarenlur, quam quod corrigerent, deprcbetidis-
sent, sponle se sna jurisdictione in sanctissimos eremitas exueruot , earoqoe in roanus capiiiili generalis
et prioris Carlbusia<! deposiieriint , plena eis qnoad re^iminis disciplinam libertate concessa. Hanc duduin
liberlaiem oplabaiit atii ejnsdem instituli priores, scnbentes Anlhelmo M^ijoris Cartbiisiae prtori, ac instati-
ter pctentes ab eo in generali capiiulo, ad quod praefixo leinpore convenireiil, emeiidari. Pimn lllorum pro-
posiluin laudavit Anllielmus, consulloqtie Hugone II, Graliaiiopolitano episcopo, qui fiierat monaelius
Carthuslanus. rescripsit ul jure lioc in iiegoiio procederent, et episcopormn in siiigulis domonini snarum
dieecesibus, Irnirunifltie omnium in conventibus suis consensom expetereut. Qiio facile obteiito, rortaniin
prior Bernardus, Sotlbrdus Excubiarnm, Lazanis Durbonis, Stepbanus Majorevi, Joannes Atveri:e cooTe-
iierunt ad Majurem CarUtusiam, et ciiiu Atiihelnio, mine sanclitaiis viro, priinum capitulum generale ciile-
bmveruut, ciijus acta et siatuta ct qiioruiui!am alioruni capitulorom exhibeinus

Digitized by

Google

Il«5

STATVTA AMTIQUA.

tli6

ACTA PRrnr CAmULT OnoiNIS CARTHUSIENSIS,
(Ei ms. God. Monits Dei.)

Omnibus sanclse et caiholicae Eeelesis^ fidelibiis
prxseiilibus el fuluris nolum sic qnod Canhiisiensis
proposiii priores , Porlaram Tidelicet Beniardus, el
Soffordus Escubiarum prior, Diirbonis qooque prior
Sleplianus, atque Altertae prior Joannes, diu pro (e-
nore slabili el ffrmitale praelaii propositi a prioribtis
ei frairibntf Caribusi» petierunt, qualenus in eadem
doiHO C^rlbnske commnne capitulum eis liceret ha-
bero, oinentu correclionis et eroendationis loiius
propo«iti. Hac igilnr precum inslantia, ei quasi im-
ponunltate assldua, priorCarthnsiae Anlhelmus cum
fratribiis suis consilio doinni Hugonis 11, venerabliis
Gratianopolilanae ecclesiae episcopl, tandem consen*
serunt» hac tamen conditione, utsingnli prionim
accepiis ab archiepiscopis et episcopts snis, et a com-
muni capilulo fralrum suonim litieiris, in qoibus
generali capilolo omnium qu« oorrigenda el emen-
danda esseni in ipso proposiio potesUs daretor per
oiiines domos, annotando diem qno convenirent.
Acccpto igitnr com gratiarum actioiie iam deside-
rabili conscnsu, et litieris in&pelratis, die qni prae-
noutus fuerat, convenerunl : et quoniam ab archi*
episcopis et episcopis et abjpsis capiiulis consimlles
dainc sunt litierae, placoit unas episcopor6in et unas
Ciipituioruni inscrtbere liiteras in hanc modum :

f Falco Lugdunensis Ecclesiae intnister dilecto
frairi Anthelmo Canhiisiae priori, cunctisqne priori-
bus siib Carihusiensi ordine Deo militantibus, et qni
cuin eo sont fratribns paupertatis praemiura a doinino
obiinere. Domum Portarum et domum Majorevi ve-
sirae religionis «inulas pro volo et pelitione sna ad
tenorem et conflrmalionem ordinis yestrii sieot eom-
inoni consilio capiluli decreium fuerit , episcopali
aiicioriiaie concedimus ei tradiims in perpeluura
corrigendas. »

€ Patribus et dominis reverendissimts et Dei gra-
tia Carthiisiae priori el qvi sub ejns regimine Chrislo
miliiant fratri!)us, Porlarum fratres nniversi pacem
et salutem aeiernam a lk>mino« Qood landem asseii-
siiin pracbuislis, ut ad domnm vesiram, qiiae nostri
propositi mater ebi, nostrae et caeteraruni domoruin
priores opportuno^ sicui statutnm fuerii, lempore
conyenianl, ut de hia quae unilalem ac siabililaiem
ftive flmtiiatem ordiuis nostri valeant diligentissime
traclaire, non solutn concedimus et laudamns, scd
etiain com gratiamm acUone suscepinius. In omni-
bus igiuir quae ad lenorem ordinis nostri et couAr-
Hiatioiiem peninenl, fiMH nniversulis capituli com-
ninnl eensUto^eereUim fuerit, conceiiimiis et tradi*
mm irobis et successoribus veslris dotnum nostram
in perpeittum cooaervandam atque; corrigendam. i

Hiiius itaque iiniversalis capituU decreia per sin-*
gttlas cnfMluIorum dibtinctiones placuit adnotari.

A Priiniim ilaquo capitulorum hanc habet continen-
tiam, ui diviiium Ecclcsiae officium prorsus per om-
ncs domosuno riiu celebrelur, et omnes consuetii-
dines Carihusienses domus, quae ad ipsam religioncin
periinenl, unimode habeanlur.

Seciindum aulem capitulum de prioribus decretuin
esl, ut si quis priorum, quod absil! conlra religio-
nem et proposiinm egeril, semel, bis et ter a fralri-
*. biis privatiin et in capituio suo admonitits, si incor-
rectits permanscrit , prior Carthusiae ex commuiii
concilio generalis capiluU \ aul eum , si fleri poiesi,
corrigere, .'«ut pro incorrigibtli alium substilucre
lialieat poiesutem. Hoc ideni de priore Carihusiae
et emendalione ipsiiis domus staiulum esi. Ipse
yero supradictos incorrigibilis deposilus, postea vel
B in eadem domo , si lamen cum pace domus Ipsiiis
fieri possii, permaneat, vel ad aliam ipsius proposlii
domum , in qun jussns fuerit, Iransire non difteraf •
Prior autem qui stibstiluendus in illa domo fucril,
secundum prsescriptas instituiiones de fratribus
ejusdem domus, si tamen rationabiliter ilert possil,
assumelur. Sin auiem , juxia consideralionem com«
mnnis capiluli de aUqna aliarum domorum, excepUi
Carihnsiensi donio , prior desolalis fratribits delur.
Id quoqtie de eleciione prioris piosi obitum sui an«
lecessoris fieri decretum est.

Teriium qiioque capitulum eondnet, ni si pricr
vel fratres ctijtislibet domus hiijus proposlli, propria
vohiiilate sua doranm Ipsam ad alterine propositi
religionem, quod absllt iransferre yeliierint, eis sicut
^ jure perpetoo huic propoaitecool<«leratis Bullaienns
)iceal. .

Qnarium proinde capttulnm est statutam, nt nolI%
, domus nova hujus proposiii, sine assensn coramonio
capitnli exsiruatur, et insittoiiones dari a iinllo
priorum pnesumatur.

In quinto aulem capitulo continelnr, qood si do-
mui Carthusiae, quae aliarum mater est et nulrix,
haec necessitas ingmeril , ut de alia aliqua quam de
sua domo sibi priorem asciscal, quamltbei perso-
nam , cxceplis doinornm prioribus , de domo quaU-
bet biijtis proposiii sibi assumat

Sexlum deinde capitulom hujusce continenliam
habet, ut si allcui domorum jam saepe dicli propositl
causa inlercesserii de qua ad praeseos traciare iie-
cessartum sit, prior Canliusiae slatim ad prxfatam
cansain iraclnndain , iot ad se convocel priores, si
per se faccre non polerit , quoi ad eain definiendam
sibi sufficienies esse videantur. Horum auiem defini*
tio h:iud secus qilam uiitversaUs capittiii rau ha-
beatur.

Sepiimum demnm capiiulum de Itis habetor, ot
ncqiie priori Carihjisiae, iHjque CJCieris quibttslibel

Digitized by

Google

1407

ORMiMS CARTHiniAltt

iltt

fMtenbM hi& onMiiliM fw vel •^diTimii» officivm, A didevwii, ol ImJus taiieta» dwiieali» j«c«iiii 8iu>«,

vel ad caeleras quasliliel bujui reli|(ioiils inftliUiUo-
iies periinent, sioe communi consilio ([eiieralis capi-
tuli deniere aliquid, vel ad^fere iicltum sti. Commune
Biiiem, slye oniTersale capiiulum Tocamus eosqni
convocali conveneriiiit. Ul igitur lisec omnia insti*
raia, qiiaftad sancue liujus rctlgionls flrmilatein,atque
fVideficienlem slabililalem perlinoni, a sanciis viris
riilllter invcnta et saluberrime considerata, perpe-
liiani habeaiii perseveranliain, ciincti prlores boin!*
iiialis vestigia sectdntes, sese biiic sanrt» disciplin»
et perseveranti correctioni cum dinni devotione sub-

el onus ieve infatigablliler atque indeficienter te
ferre professi sunt his verbis : Ego ftuUr S^ephoMs
prior Mojoreii promiHo obodktUitim cmnmum capi-
fnlo.

Aderai autem prafisens , qnod praelerroittenduiii
non arbitramur', venerabitis ]am praedictus episeo-
puSy ejusdem Cartbusiensts domus pater et mona-
chus, cujiis manum, in qua omnes has praescripiio-
nes lenebat, fleiis genibos oscukiDtes» luncprofessio-
nem fecerunt.

ir.

ITEM CAPITULA ALTEttlUS CONVENTTO.
(Ex eodem ms.)
I. Capitolnm primofli coiilinet* quod ^ssionei Uqmapucaoi tikit eademqoe repeUtur postC/ona.

Domiiii» siciu f»iera «vaogeiio, ctnietttor.

2. Seeundom eapitulom habei qood^quando Na-
livius l>iNoini quarta feria eveneril. sequefkli Do-
iftinioi reaponsorliim slcoi in die Notivltaiis Dominl
eanietiir. In miaso, Pner noiuo ou noln$. Orotio»
CoMe§do^fiUB$mnm$fOmiripol$n$i>oui^ui ims Umgemii.
fipistola, ilppanrif ^^nl^JMs. Evoogelium« Inprini-
«^«»elc, aiem iit ENmiinieoU NativiuUs.

5. TonimD copiiolum «tl, quod In «a Dominica,
ki qmi eal evangelium £nii Joeepk » canlelur anli-
phoiia Efot Joeeph in Sabbalo ad VesperaSt eadem-
qiie.repelaittr ad Benodietue* Idemque contigil ia
Dominica posl Ascensiooom» oi videlieoi antiphona
de evangelio, a ad Vesperaa la Sahbato» el ad Bene^
dfcHis, canietur.

4. Quartom eapllalum esl. quod seata Ikrniialca
poal fipiphaolam, qme pmeedii Septuagesimam,
eaoteiur evangelhimv CmkfMor iibi^ Domine poier
c€tU et terrte^ et antiphonx ex eodem evangelio»
TolHte jugnm wieumeuper oo$ ad Benediclue^ Jugnm
omm meum ad Mognifiettt,

l^. Qoiotom eapUolom est» qood repeiiiio respon-
sorii, Ego dixi^ Domine^ sil, Sonm unimom meam^

6« Sextum capitulum est, ui iila qux emeoddU
aaal in psalterio» emeiidenlor In responsorlo, verbi
gralia : Si mei non (uerint domiuati^ lp$e Uberaiu
me^ ol Extdlabo mam mmricordiam^ el in generatiom

7« SepUflMuii eapiiolum est, ot posl Vmi/f^caD-
tolor JSteme rerum Condiior* Ad Laudes, Spliuder
paumm gtmrim^ Ad Vesperaa, Deu$ Creolor, etc. Ad
Gomplotorium, Ckriue^ gui lus e$.

8. Oclavom cjipluilam esl, ul ab ocUvis Penie^
«oatea* usqoe ad Adv^ntum Domini omnibus feriali-
bus diebosv eieopiia fesiis, Domioicales oratioaes
dieantor ad Vesperas el ad Ciudes.

9. Nooom capitulum est« ut in rosponsorio onios
C martyris in lerllo noctunio dicaiur versiculus, Lg-

tatitur Ju$tu$ in Domino.

10. Oeeimum capiiulum esl» ut io festo sancU
Andrea^y si iu Advenlu contingat« semel UnUiin
eomodalor, sed oihiloouous ad collationem tc-
niaior. ^

iU SUttitttm ost eiiam ut pro cbarls in conveoiv
aliquid facere, in ordinatione prioris el aoi capituli
arbllrio consistat.

III.

ALIA STATUTA.
( Ei eodem ms«)

1. StatuUim in Cartbuslensi cap1tulo,ut in daustro D eootigerii, in ennein nosiri ordinia domibna» eieepio

annlversario, et quod in martyrologio non acribaur,
Idem ae per oflichim flal quod pro prioro vcl pro-
fesso fleri consiievit. Prae essieris voro UMiiia ordiats

post nonam secundum arbitrium prlorispro sermone
solito leciio babeatur.

. % Deindedecreliim es(,utquomodo de eqoitailone
Iratrum caeierarum domorum siaiutum fueraty sic el
In Carthusiensi servcuir, iu duntaxat ul, cum ad
f^pitulum vencrint, vel per capiuitiim aliqui pro
aiUquo iiegotio missi fiierinl , liceat eisdeni domibus,
unde fratres mittentur,prout necessitas postohiveriiy
solito more fratrem equltando foras miuere.
^3. Item communi assensn decrevimiis , qualcnus
pro domno P. Ciuniacensl abbate, ouando eiim obire

Ciomaoenala deruoclia» pneter privaUa oiaiiones,
semd io anm» generaie oflielom» Um de mlsaa qoam
de agenda in conventu , colebrabitor. A stngHlii
qnoque saeerdotibus nnum paakertom» a hieis 5M
Dominlcae orationes persolvontinr. Uoe vero ohse-
qoiom sinfolia annlo ah Ipao eapitnb usqoo ad Naii-
Titatem Domlni expleri inrooximna. Pio donmo rero
Ainrico Wlnlonienal eplscopoi i

Digitized by

Google

I43r

*'W STATUTA J^NTiQUA.

abteli» «Me«MontMH,post«bHimi ipMrMt,gMeni« a «plUill deftratnr, ejusqiie Mieio termiiMtur

7. Dictum est etiam, ui nulla omnino (lomas prc

officiwii in conyeDtu simililMr ceiebralMtvr,

4. Rursum sancitiim esi» ut si doiMs, a«t quaeii-
bei peraoMi neairi ordiuis a Romana ciiria per se,
vei per alkim liueraa coniva tntitiita commiHiis ca-
pituli poatuJa^erii, a socseuite nnifersl ordlnis sepa*
rotnr» iiiai per idem comnHme capitttltim recoiiei-
lietur.

5. Pr»lerea aiaibiliinm eslyutfqiija certua est
Mmerus habiiaiorum locoram nostronimv cerfas
eiiau \it aniMlibtis ec mercenariis baberetifr et mo-
dm. Propter modesUm igiiur unitatem nbique ser-
Tandam, statiitum esi, ul niilla ordlnis nostri domus
nkra 2f mercenarios nee ultra f 200 tam otes quam
capras, exceptis Kirefs, nec oltra 12 canes, nec
ukra 52 boves, ac tO Tiinlos, nec ultra € sagmarios B
nleerius habeat.

b. De sobmoyendis qooqiio ac sobstftiiendls prio-
ribus, hoc etiam }adicavfmos esse serrandum, ut
nulll oidinis nostri congregaiionl vhrentem priorem
liceai ab ofilcio suo amovere, nisi ex consensu coin-
munls eapHul», iieque ipsi capttulo iiceat ejosdem
«^gregalionls, fratrifoas Inconsuitfs ac nolcntibus,
absque culpa condigna, priorem dare vel auferre. Si
Tcro a fratribus cujuslibet domns erga prtorem suuni
' ro sufs excessibus, quaestio suborta Vuerii, idemque
prior ab eisdem s:epius admonitus, seipsoin emen-
dare noiaerit,causa ipsa ad consifium commuufs

soo, aut alieno negoiio , ad personam doroni pap»
scribere praesamat, sine consilio communis capituli

8. liem statuium csi» ut &i quiJiJ>et prior, veL peL
se, vel per subjeclum suum insiituta capituli violarf
praesampseril,postquamiransgressio maiure^ta fne.
rii, In conspecio totius capituJi cuJpam professus
eitra capitulum egrediaiur, nudatus pedes, vestibuf
pro consuetudine detractis, maou virgas portaos
anie conventum pro suscipieiida discipUna bumili
ter revertaiur. Ipse quoqiie In domo sua, suis
subjeciis pro simili culpa simiiem imponat disci*
pUoam.

9. Decreiom esi eiiam, oi si quis pnescriptiim
animalium numenim excesserit» ex decreto capituli,
quod snperfnerii, paoperibus erogetur.

iO. Praeterea institutum esi, ui monacliorum ve-
sllmenta a semipede terram noa tangant, iatcoruin
quoqiie fratrum vesies alira ora calclatuenlonim non
descendanU

II. Etiam boc statuimiis, ut de Gisterciensiuni,
sive prsemoiistrati congregationibuspropter ipsoruin
revereniiam et pacem, uulla ulterius persona in no-
slrum ordinem suscipiatur. Quod instilutuiii si qiiis
noslrorum transgressus fiierit, etiam professum
expellere cogatur, et a toto ordine separare.

IV.

ANTIQUA STATOTA ORDINIS CARTHUSIEiNSIS DE SACIUS RmBUS.
(Ex ros. Coiberi. S80g.)
I. inomni misso de vlvis quae volvitar.celebranda, C festo, eo ritu ei ea soieiunKaie, qujbus octav» k^

autnptionis B. Mari^e celebrautiir.

per sSngolos dieilur : Ojiinf|M<ciif $entpiume ikut
^iii vkorum»

2. Declaramos qood missa benefactorum nun-
qnam debei reddi in fesiis xii lectionum, etiam
tricenario correiite, si tamen alia vacaverii in qua
possit reddi.

3. Quacunque die conlingant octavx Apparitionis,
si aliter dici noii possit responsorium Ne in irc, ipsas
ociaviB fienl iu Sabbato.

4. Declaramus quod roissa Doroinicalis noo impe-
dialur propier missam aniiiversarii ; sed tunc dica-
iiir missa anniversarii privatiin, et missa Dominica-
iis in conventu, nisi alia dies vacei in ipsa bebdo^
mada. in qua dici possit niissa domiuicalis* 0

5. Cum domhius iiosler summns poiiiifex ordina-
verit, et districte praecepcrit in virtuie sanctae obe-
dienti» soleinniter cdebrari ab omnibos fesiom Cor-
poris Gbrisii , nos ob Dei et saiicii prttcepti reve*
rentiaro ordinamus» ei eodeni modo qno in decretaK
prdecipitor, praeciptmas, ut lcstoro liat in noeiro or*
dine , ei tam in olBciis, qoara iii iiiissis aiiis cum
randelis soiemniter ceiebretur, sciiicet feria v post
octavam Pentecostes. Et fiani ociav» de praedicio

Patrol. CLIII.

6. Praecipimos et raonemos oroncs pffiore& ei con-
ventos nostri ordinls, nt quoiibet anno non omiiiaul
Tacere iricenarium oliro concessom domino Amblardo
episcopo Mauriennensi.

7. Dedaramus quod qnando vigilia Natalis Do-
miui aocidil in die Dominko, responsoria mutuata,
scilioet Ecee diee vemnnt^ et Ave^ Maria, debeiii
diei.

8. Deelaraior qood in die Exaltationis sanctae Cru-
eis possii fieri dormiiio secondom antiqaa staiaia.

9. Ordloamus quod de caetero pax sumaiur in
ocdesia in iabobi, tn qoa sii depicta imago Cliristi
crueiflxi.

10. Omni tempore in elevatkme corporis Christl
in mlssis conventualibns cerens accendaturv exceplo
lempore inlerdktl ei cessationfs a divlnis.

H. Declaramus qnod secondom prlvilegia noslra
ei statuta, et secundum docletaKem positaro tn tiiulo
deprivilegiis in secuniio Hbroin fine dtetae decreia-
lis, possamiis mhfisirare ecclesiastlca sacramenta
s^^rviiortbos noslris doniesticis*

12. Deelaramas qnod priores ei vicarii moiiiaKom,
si contingereteos mori in doroibas qnibus praesnoi

8« ogle

ilSI ORDINIS CARTMUSIANI ||SS

Bon amiltant assodaiienes domoram propriarum» A^aulusiAndma, iaeob«Hheli(miin68« Zebedsei^MU
nisl in domibiit in quibas sunl priorea Tel vicarii » lippus, Tbomas, Bartholomms, MatthMs,
fecerint proTessionero.

'15. Quando festwn Annontialionis celebratur
infra octavas Pascbae, in priniis vesperis dicantur
Hli psalml, qui dicuulur infra dictas octavas, scilicet
Dixii Dominus.

i4. Declaramos qood secunda missa Nativiialis
Domini celebretnr; et si non apparuerit aurora»
fedeani monacbi ad cellas anlequam missa cele-
bretnr.

15. Inhlkemus quod cum cucollis de tela factis
amplius Bon serviatur in conventu^ nec etiam in
privato.

16. Priores vel monadii nosiri ordiois» vel con-
versi de eaelero non eant ad sepultttras, nisi forie B scopo, qui fult monaehus Garthusiae.

Alphaei, Simon, lodaa etHaihias.

25. Ut onlfomiitas, siciit in statotts contineiinr, fai
divino servilio servetur in ordine» procurent omaet
priores et vicarii habere legendam qa» legitor iii
Gartbusia in octavis et per octavas eueharisliae,
cnjiis legondae copia in Gartbusia poterit repeiiri.

26. Priori et conventui Llminati, el aliia quilMis
placueril concedKur, ut festum Gonceptioiiis B. Tir-
ginis Mari» posgiiit soiemniter celebrare, et fial oft-
ciuin sicut in Naiiviiate» in nomen Conc^idint no*
mine Naiiviiaiit commuiato.

27. Gonceditur domiri Gartliusi», ui poasil teero
fesium capituii de domno Ugone Lincolnieosi epi-

principum e( magnorum prasialorum, vel patris et
matris eoriim de ordiiie, si sepelirenlur infra ter-
minos domorum suarum.

17. Slatiituro faclum de praesenlia episcoporuni,
quod priores dimiitant sedes suas in ecclesia ipsis
episcopis praesentibus, intelligilur quando sunt pi^-
senles in ecclesia.

18. Ordinainus nt jejiinia qnarti temporis in Se-
picinbrt in qnalibel domo nostri ordinis secundum
consuetudinem swie dioecesis celebrenlnr.

19. Ordinamus quod si contingat cvenire festum
trium lectionum habeiis oOicium missae propriumy
feria iv capiiuli generalis dicatur missa fesli, missa
vero Salns populi privalim ab aliquo persolvatur.

(20. Secundnm coasuetudinem domus Carthusiae ^
antiphonae resntnnnlur» scilicet in voce in qua psaU
modia est fiiiiia.

21. Griiiiinosi reconciliali ordini spirituale bene-
flcinm habeanl, jnxta graduin ad qnem fuerunire-
slituii.

ii. Ordinamus qnod qnando plura trlcenaria eruiit
Inelioandai ibcoepto primo tricenario a priore vel ab
antiquiori, caelera incipiantur ab eis, quibns missa
Irlcenarii jam incoepti conligerit celebranda.

25. Pnecipitur ui disirictius ei eflBcaciiis potest
fleri, omiilbna personis ordints ut nullo modo, qiio-
vis colore, per se vel aliuin, directe vel indirecto
factis, verbis, vel litteris aliquam personam, ciijus

28. Tempore paschaii dicaiurevangeliom E§outm
viii* vera in festo B. Ambrosii et B* Ugonis, si in
diclo teinpore dicu festa coutigerit eelebrari.

29. Moneinusut in omnibus domibus coDTersoma
a doinibiis superioribos separalis, quibus esl eapelb;
eessante justo impediroenio, celebreiur Hiissa a
priore vel procuraiore« bis vel ter ad minus.. .. Si
vero prior in prsemissls defeceril explendis» cinoiel
culpam suam in capitulo proximo.

30. TricenariUni, qiiod concessum esl doniiio Aa-
blardo annis singulls pjsrsolvendum, cirea fesuiai S.
Marci evangelistae ilebiie persolvatur, sicul fil Car-
tbusiae, videlicelnt pro ipso et siiis parenlibtts di-
catur prima oratio Inclina ;... famulomm ei foatala*
mffl ; deinde consuelae.

51. Licet statutum sit quod soper annum dicantnr
sub certo iiumero centuni breves, el nondebeui
omitti, nec de caetero omiitatur antiqua coBsaeUido
in statiiils contenta de mittendo ei nuniiamla per
domos ordinis breves obeuniium personararo, m pro
eis dicatur oratio specialis, et conseqoeoter pro
aliis dicatur generalis, videllcet pro uno sinfviaris,
et pro pluribus singulariSy sicut habeior in sU-
tutis.

32. Ordinationem olim factam admoneado qvate-
nus omni die dicatur missa B. Mariae posl missaai
conveniualem, alio Impedimento cessaiite, sicnl fit
Garthusia^, approbanius, et ut praemissum esl, fiau

cunqiie conditionis existat, iiiducat ad peteiidum ab q Item ordinamus et voiumiis quod dicaiur.

ordine aliquod beneficium spirituale pneter reconi-
meiidationein generalem, quse precibus ordinis fieri
consuevit, nec leviier concedanl annlversarium in
dominibus suis , nec uUo modo pro temporalibus ad
spiriuialla se obligeut, nisi prout licite fieri poterit,
jusia consilium peritorum.

24. Ordinamus quod de caelero, prnpter pracce-
pittiit Ecclesiae, quod per oiniies domos ordinis in
leslis duodecim apostolorum seiuel in anno, evange-
listarum ei qiiatuordoclorum olim nonfeciiuusfesluin
eapiioli;fialfestumcapituliquantumad mooaclios, el
conversi In praedictisfestis in operibusoccupati, oon
cesseni abeis,uecproptercapitulumad domum supe-
rlorem ascendaut* Noniina apostolorum soui Petnis,

33. Declaramus quod in domibus moniaiiQm el
monacbonim, quibus non sunt loi sacerdoies qool
missas debitas, etiamsi ullra illara qua debentar
bebdomadam differantur,reddere non suffieionl ; pn»
qiialibeimi8sadeblla,qiiaesolvi non poinerll, psalmi
qiiinqiiaginta dicantur, ju\ta ordioatroneni ei dispo-
sitionem prioris vel vicarii.

34. Gonsnetudinem domorum ordinis, in q«tl>as
singiilis dlebus missa de B. Maria virgiiie dictliir,
tanqiiam sahctam et laudabilem approbamos ei con-
firmamus, ei admonentes in Domino nonnullos ]
res et monachos ordinis prxfatae consueUNliai
trarios, quod ad lionorem Dei et B. Vii^inis dictan
consiietudiiiem devotionis spccialis iotuiui ifluienor.

Digitized by V:iOOQIC

1135 STATUTii ANTIQOA. il3i

53. Qttia per Dei gratiam numerus personarom A tot 8acer«iotes quol missas delMUs, eiiain si uitra

augmeiitaiur et domorum, consequeiiter breviier or-
dinamus, qiiod a capitulo generali usque ad insian-
tem Nativitatem Domini omni anno breves 50, et a
Naiiviiate usque ad capitulum sequens totidem dici
posslnt, brevibus aliis qui super annum mitluntur
in boc uumero computatis : ita tamen quod duo bre-
Tes in hebdomada persolvantnr.

56. Movam eonstitutlouem de monacbis semel in
mense communicandis per sedem apostolicam spe-
daliter editain, causa devotionis extendi volumus ad
noslros, cum prae casteris religiosis devotioni debea-*
Rius iiktendere : statuentes ut quilibet monachus non
sacerdos, clericus, redditiis apod nos in prima Do-
niinica mensis cujiislibet, ad minus juxta tenorem

illam qua debentur bebdomadam differaniiir, reddere
non sufliciunt, pro qualibet missat qiiae solvi non
potult, psalmi 30 dicantur ju\ta ordinationem et dis-
positionem vicarii et rationis, non tainen propter
boc moniales omittant reddere pro brevi unuin psal-
terium, sicut In novis statutis conlinetur.

41, Dominica infra octavas eucbarisli» dicitur
titulus primae lecUonis Ex dieiis ianciorum.

42. Ordijiamos quod festum B. Hugonis episcopi
Lincoluiensis , quondam monachi Garlhusiae ei prio*
ris de VUam cum candelis et capitulo per totum or-
dinem celebretor. Conversi ab operibus non cessent,
iiec babeant capitulum. In primis vesperis super
psalmoB debet dici antiphona prima de laodibus Eece

praedictae constltutionis cum debita prsparatione B «ac^nfos miii/niM , et seeundum responsorium, e*

eocbaristiie recipiat sacranenlum

37. Monemns autem sacerdoies raro celebrantes«
quod de esetero se praeparent et disponant.

38. Propter officium benelactorum S. Stepbani«
Cluniacensis et «apituli generaiis, ne nimis differa-
i«r, Goncedit qood possit transferri anniversarium :
alla non anniversaria qo« Iransfernntur, solvanlor
et reddantur quando et sicut iii nostris constitutio*
nibiis contiiietur.

59. Qoaestioni facta» de festo B. Antonii et ejus
officio respondetiir, et sicut fit in Cartbusia, serino
m roatiittnis Oinii^ quod aglmui^ etc, evangelium
tam ad matutinas quam ad mlssamy Si qui$ vemt ad
me^ etc, homilia B. Gregorii pap^, SieonMeremui,

inissa slne symbolo.

43. Declaratur qiiod missa fesli trium lectionum
eveniens in die Cinerumetdelneeps, propter missam
jejunii non im|ieditur, sed ab hebdomqdario est di-
oenda.

44. item declaralur qood qoando plurcs brevef
eveniunt in bebdomada , et missas reddi secondum
antiqiia statuta cum sois propriis orationibus , bop
obstaiite qiiod de duobus brevibus dlceodis in beb-
domada est statntum. Sl tamai plures quam doo
breves in bebdomadacontigerinte^enire, quot plii^
evenienl , tot minus dieentur in bebdotiuitla subse-
qoenti.

45. In festo de Conceptione B. llariae dicatur loct

InlroiUis miss» Os justi^ el epistola Juuum deduxii. ^ Coneepiionis^ Saneiilicatiome.

40. Cum secundum siatutiim ordinis monachi non 46. Dedaramus quud quando oecurrit anniversa-
sacerdotes et monlales loeo missae tricenarii 50 psal- riuin prassente defuiicto» duae agenibe eodem die de-
mos dlcere teneantur : siiniliter declaramus, qtiod ' bent dici, uiia videlicet anniversarii poat vesperaslB
iii domibtts mooialium et monachoruin, obi iiou sftnt ecdeiia, et alia more soiito prope funus»

V-

JTATtJTA CAPITULI CENEKALIS ORDINIS CARTHUSIENSIS EDITA ANNO 1261.

(Ex ms. Colbert. 3807.)

1. xiiino Doroiiii 1261 , statutum est qiio<l priof et nentiae depmatis ; possnnt tamen fleri in qoiboslibet
procunUor possunt dlcere Ptaeebo et Dirige post festis capltuli , cujuslibet domos consoetodine non
Inonam , qnando sunl extra coiiveiitui» , et inBrmi obstante. lllud etiain quod dabitor fcria hi, velSab-
similiier. bato possit pro beneAcio anniversaril compouri ,

2. Uem, quod domus Valtls Viridis possit scribere -. qiiidquid sit illud.
^. L ^iui' !:_ ^^ Slatutum de facienda coquina per monadftos

dofflino papaeprb sibinecessariis.

3. item, conventus non comedant extra domos.

4. Hecepti et recipiendi de ordine Ifiiiorum el
Praedicatorum non possunt liabere obedientias ciim
cora, sine dispensatione sumini pontilicis. ipsi eliani
qui professj fuerint iii praedictis ordiiiibus vel in Ci-
slerciensi , non possunt aliquas obedientias etiam
sine cora babere in ordine nostro sine dispeiisatione
capituli generalis.

3. Priores non dent vlcariis geueralem potesta-
tem , nisi in caso evidentis iiecessilatis vel utili-
tatis.

6. Beneficia aniiiversariurum privatoram non fiant
diebus secundum anliquam coiisueiudinem absti-

seinel in niense revocatur.

8. Niillus appellet nisi ad capitulum generale vel
ad priorem Carlbusiae, aliter appellans ordinemainit-
liit. Si aulem judicio capituli pronuntiatum fuerit
ipsam appellatioiiem injostam fuisse , is qui sic ap-
pellavit jiixia modum culpse graviter puniaiur.

9. Nullus appellet, et correciionem iiisi graven)
et manifesuin contineret iniquitaiem. Appellaiionem
autein quacunque ex causa emissaiii non prosequa*
tur in propria persona , sed per nuntium el liiteras ,
et priores teneantur in hoc casu ministrare subditis
suis nuntium ei expensas.

10. Gonversi et redditi leneanlur ostendere et fK*

C le

Digitized by ^

o

IIU

(>onere ▼otunlaii priorif ,

Omm CARTHUSIANI 1136

▼el etiam procoraioris A profesaionem , ui promliUt priod iriiedienlani in
qiiidqulil habQOt in celkia vel anbi , quotieacanque

ab ipsis super hoc ftierint requisiti « ne senientbm
cxcommunicaUoniaeonlra proprietarios latam incor-
rant.

11. Qnando allquis moRachns de ordme Gisier-
ciensi vel Nigrornm apud nos facii professionem ,
lion benedicitur , sl in suo ordine fuerit benediclus.
Cxtera tamen facit , videlicet versnm Suscipe me,
Domine, orari pro se postolat, professionem legit et
comninnicat.

12. Si aliquis inflrmetur infra termtnos nostros
tam graviter, quod non posset intrare terminos pe-
des vel eques, non poiesl recipi vel indui ordlnate.

13. Novitii non faciant prolessionein nisl proprio
priore praMonte, vel alio de ordine nostro per vohm-
tntem ejus, si praesens non possit esse.

U. Cuilibet statoum nostri ordinis , scilicet mo-
nachorum , conversorum ei redditorum , loco trluni
ifiuiilium possnnt addi tres utile4.

15. Nullus prxsumat proponere aliquid ad statnen-
dum, per quod antiquus rtgor ordtnis minuatur.qiii-
cunque vero hoc fecerlt , ei nionitus a priore Car-
fhosi» vel a dcHniloribus cessare nolnerii, inso facio
ordiiie sit prlvatus.

16. Visiiationes domorum Catalonias , Anglin et
Sclavonift ct 8. Biiriholomaei et caeterarum domo-
rem mullnm remotarum a Garthosia non fiant nisi
anno bissextili,nisi capitulo vel priori Cartbusiae vi-
deretur qoandoque aliter faciendum.

17. Quicunqiie de Inoontinentia indicibili convicir ^
foerint vel confessi , perpetno carceri mancipentur
siiie spe deliberallonis.

18. Singuh» domus nostri ordinis carcerem soffl-
cienlem habeant, in qno ad agendam poenitemiam,
rccludanturcriinlnosi, et omnis qui miiiaiur moriem
vel ignem^donec de ipsis per capitulum aliler ordi-
iietur. Ad incarcerandos vero praedictos criminosos
teneantur subdiii suis prioribus vel vicariis , aut vi-
silaloribus obedire.

19. PrlorCartbiisiaepossitreconciiiareordini quos-
cunque criminoses, servata ordinis disciplina, pro-
pter cavendum seandatutn ei periculnm aiinnanim ,
et etiam prior proprius ipsorom criminoeorum in
articulo mortis.

20. rogitivi reperii absqoe litterlsprioris Carthu-
sia! vel priorum suorum , per quosconqoe priores
ordinis licite possuni capi.

21. Diflinitores fugilivorum non se debent intro-
inif lere de rccoiiciliatiorie vel disciplina fugiltvornm,
qui causa reconciliationis veniunt ad capitulum, sed
diffinilores cnpiluii generalis.

22. Capitulum generale poiest ex plenitudinepoie-
statis quamcunque ordlnls personam coliocare ex
causa rationabiii in quacunque domoordlnis ad pro-
fessionem etiam faciendam.

eonventu.

24. In octava Naliviutis Domini dkitar pnefaiio
de nalivitate, el Com«itmte«n/M, et Haiic t^iiiir.

25. Qoando Apparilio Domini tn dominien con-
flngit, fit coromemoraitlo de dominica , ei siidi anii*
plionae Cum fattnt essei^ etc.

26. Post iectiones de propbelie, ciim terminttiar
ctim Expthitj dicKur : Tu anim, D^fliintf.

27. In fesio Invenlionis S. Stephani dicnntar aii-
tiphonae et responsoria, siciit in ocuva natalis ^us-
deiik

28. eria iv et vi jejanioram %aadrageaiimjnm,
posi alias oraiiones dicHur oratio» Ommpotent , ^i

23. Si qois semel professos foerit in allqoa domo
ordiiiis, et i:trum profitoalur in alia , snfllciat ei ad

B 29. in missis defnnetonim t lo ^bos ex ordiae
debet dici traclus De prefnmdu , dicaUir inlroiias ,
Reipnem mternam.

30. QuaKbet hebdomada loiinsanni dieuniorduo
breves, et non plores nsqite ad capltahim generale ,
nist In ilna hebdomada plures personae in aliqna
domo decederent, vel alia snbesset •nliqua josta caa«
sa. Nam post capitntum generale dieunittr plores, si
non sufficerent antedicti.

31. Priores non teneantur seqni eonsilinm eon*
rersorum in receptione alionim, nisi viderini eipe-

32. Conversiet redditicommnnicaredabeiitiudia
pnifessionissnae.

35. Hospitantes In domo de Flantafis nihilibidem,
prseter ea qnae per illos de S. Roberto promissa
snnt, reqoirani.

54. In siando in ecclesla soperiori cooversi ei
reddfii debent moiiacbos imiiari.

35. Laicorum nameras» qoos conversoe voeamns»
tresdecim esi staiulus , et redditorum duo possunt
esse clerici , el intrare chorum monachorum , etiam
sine cappa , et officium monacborum praeter miasas
facere, capiiulo Interesse, et iii refectorio monaclio-
riim com^ere, cum a prioribus eoruro , ui in praD>
dictis, gratia eis Aat.

36. Kedditi laici eomedant in refectorio cem oon-
versis, iempore quo comedent ipsi reddiii in domo
superlori.

I^ 37. NulU monialis posslt eligi de CiCtero ia prio-
rissam, nisi triginta annos aetalis habeaL In qualibet
domo moniallum priorissa promittat obedieniiaiu
vicario, el moniaies taniuminodo priuriaaae. Honaclii
vero qoi sunt in aliqua domo moniallum, cappellani
atqae converai et redditi promitlani obedleniiam
vicario laulam.

38. Capellani et clericft et redditi eoin monachis
vel roonialibus conversantea , teneanl ordiaam in
jcjuniis sicut moniales et monachi snpra dicil.

39. Declaramus quod ordiiiem tenere eal feria n
et IV esse contentom pane ei vino ei coqnioa ; feria
111 et Sabbato, pane, vinoet coquina sine ptitaniia ;
ieria VI, pane ei aqua; festis capiuili et fertn v, sicoi
el alii ex debito. ^ ^

Digitized by V:iOOQIC

1 157 STATUTi AHTiQUA. I13S

40. Quam cilo Saneha ineipiiur, eapulium Indai- A correciioniiMis , domum suam pcrpeiuo amiuant «
lur.

41. In plurilMis triceDariis timul iodioaadiA, ^i-
libet suain iiabet missam et propriam #raiianem, ei

postea addeBlur simol in oralione phirali.

42. Tapetia univ^rsa et ^rrelii picturati vel
curiosi de cellis amoveaniur.

43. Pictune curiosae de eeclesiis ei liospiilis de-
leaniur«

44* Statulum est ne aliquis de ordine noslco
possit praeflci in priorem de caeiero, quoad usque a
fempore professionis per duos annos laudabiliter io
ordinf nostro fueril converaatiw.

45. NoTiiii qni veniuiii ad ordinem nosirum siU
provi leanl de vestilMis, si babeaiil uude.

46 8acer<k)8 qui nmi potest celebrare missamt in B
conventu inuttlis reputaiur.

47. Glericum reddiUfm priores recipiani^eonsuliis
inorachis.

48. Statutum quod termini deinceps perduos
priores Umitali more solito ei scripti ad sequeas ca-
|titulnm apporteniur ^ ei ibl raiioiiabiiiter examinali
per omiies diffinitores confirmentur, ei at||^lleiitiir,oi
eitunc babeant rotXHis Itrmitaiem , approbaiur ei
coniirtnatHr,

49. Si contigerit mori «qnliaiuram visiundo,
emendaiiones quindecini librarum ooo excedant ; si
miiius valet, emendaiio minuetttr.

50. Nulfa domus babeat oolloquium pnaler fesum
XII leciionum. p

51 . Horiamur ei volumue qood priores quonim
eonve.nius propter paiipert«tem ^vidnnlittr , nulios
nCTi^Ms interim recipiant absque licenlia prioris
CarthtTStae vel capRuli generaiis.

52. Monllio sit effectiiosa ei distrlcta , »i nuUtis
prior vd alia persona erdlnis libros vd qttseciin<()ie
nlia obstrnaic sibl appropriei per usnm fractum sibi
Goncessiim.

55. Qtti recondliatus fnerit ordlni* licei alibj
ohierit » el sepoltus fuerlt , non carec beneHcio or-
dinis.

54. Procuratores ordinls in domo superiorl sine
licenlia speciali nihil debent dsire vel possunt , nisi
nianifesie els conceditur tti siatuils.

55. Mli qui volunt ostluin dtori apenre, io eleva- D
lione habeant .fraciicum ostitim , qiiod aperlatur
laniiim in elcvatione , et {K)slea claudntur.

56. Gum comniinrtlas prscferenda sit proprietali ,
nemo de cseiero stiadeat , consulat vel procurei
clecniosynas assignari ad pitianliam , infirmariara
vel sacristiam vel aliquid tale.

57. Monemus ne portetur potus a monachis foris,
ncc super hoc credatur prioribos vel hospitibus ad-
ventitiis, et patres domorum , quantum possont ,
dissuescant.

58. Ordinamus prxcise, et irre^^ocnbilllcrvotumiis
observari , quod conversi et rcdditi , qui de csetero
ad dominos sjBCularcs recorrent, conquerendo et de-
nu utiando per se vel pcr alium de ordinationlbus sen

monachi vero voce cateant iu sternum.

59. Si quis voluerit exlre ordiiiem , vel alium
exlre soUicitaverit , per visitaiores perpetuo voce
privetur.

60. Pnecipimas «i cwn duo in oetia fuerini , pn-
moostio penitus aperU) « secundum ostium nuUai««
nus obseretur.

61. Ordinamos et vokimus qnod reddiil cierici in
illis casibus, in quibus ^^nversi amiitunt barbam ei
celJam, ez nuncptuiiaAlitr sic , quod nunquain por-
tent cappam aiai grisam, et caputia habeaiit ad mo-
dum novitiorum , dlmidiara tortam panis monacho-*
rum cum pane familiae tantutnmodo. Et idcin dicimus
de redditis blcis suo modo*

62. Ordiiiaraus ei volumtis loodis omnibus , quod
quailibat domus custodiai dcposita sub duabus vel
Nribus davibus.quarum unam custodial.prior, aljam
vel alias euslodiant iUi qulbus prior duxeril com-
mittendum.

63. Associationem tricenarii faciendam sUitiimiis
primo anniversario post inoQsptionem iricenarii*

64. Non eredirous clericos redditos leneri ad pi«al'
leria

65. Sacerdos ad aliare, quando se vertit ad popu-
lum, jungat manus, nec relorqueat ad pectus ad Do^
minus vobiscnm.

66. NovUii conversi ei reddiii possunt milti exlra
terminos pro utilitaie domus suae.

67.€onversi se voceni ad invieem fratres; qui
contra fecerit, veniam accipiat*

68. Nec monachi, iiec conversi prssumant de ca -
tero sigilla servare, vei sculpere ; sed qtii ha)>eiU« .
statim reddere teneantur.

€9. Quoties aliquis consiiiuitiir novitius, novi«
tiorum propterdisciplinam ultimusintelligiiureorum
quos invenerit, nisi aUud exprimatur.

70. Quando in festo Triniiaiis commemorationeiu
fieri contigerit, flat de officio paschali.

71. Yolumus et monemus ut visiialores vigileuiei
inlendanty nec mittani bospites, ubi bospiies tres
scivcrini esse.

72. Rtola non eoiiceUata, sed uniformiier depor-
tctur.

73. Caveant visilalores, quanlum polerunt, ne
couversi et servientes sui ciijpas el modum visiiaiir-
nuin domoruin quas visilabunt, sciant, vel inquiraut
et revelent«

74. Qui voluerlnt de caslero allqua proponere ca-
pitulo generaU, proponant in scripiis sub brevibus
verbis, el tradani leclori.

75. Capellani et clericl cum monachis el moniali-
bus conversantes teneant ordinem sicui moniales et
monachi in jejuniis. Beneflciatemporalia habent sicut
conversi, etspiritnalia sicnt moBaciii, et ad reddenda
ea pro aliis sicut et ipsi teneantur.

76. Non detur pittantia moiiachis in ccena camli-
privii in refectorio, nec conversis in ceHis.

77. Fiat commemoratio in festo sanctae Grucis, si

Digitized by

Google

1139 ORMMS GAUTflDSIAISI «UO

ai In Dominica, primo de Dominica, posl tle oclata A M- Inhibomtts oe de calero conversi rt. reddiii
Mariae, et posi de mariyribus.

78. Qui professionem fecerit m onJ|ne nostro, et
eiierit, et postea redierii, non faciat iteruin profes-
sionem, sed stalim promiitat obedieutiam.

79. Monachi qui non sunt sacerdotes, dlcant unum
psalterium pro tricenario concesso illis qui non snnt
de donio.

80. Sabbatolejuniorum.legat prior quintam leetio-
nem, licet in mane celebraTcrit.

81. Ad preces priorom supervenieniium, nisi ipsis
praesentibus, uon deiur monachis pitlantia diebus ab
ordine concessls, nec exeant domum, causa spa-
tiandi.

8i. Ordinatnm est vt noTiiii» recitata kectioiie in ^

capitulo,et propositis qutt proponeada snnt a priore, ^ lOi. De festis SS. Benedicti, Hogonis, Ambrosii

equitent in campis l/. in cappis] nlgris.

99. InjuDgttur prioribus in virtote sanc^ae obe*
dieniiaB et prascipitur ne praesoroant darepaieniibus
vcl cogiiatis sine consensu aliquid vel aliqua de bo-
Bis domus, mide domua graveiur.

100. Declaramus et volumus, qyoa oe caetero nul-
los prtor recipiat aliqiiam personam ad ordincm siiie
coiisensu et vohiDlate conventus sui vei majoris
partis.

101. Ordinamus, quod reddili, tam clcrici, quam
laici teneanliir ad silentium : aliquando ratioce iocl
sicut in eccleftia el in refectorio, vel in mensa, vel
inclaustro;aliquando ratione person»» siciit cam
personis qo» tenentur ad silentium.

confestim a capitiilo, et omDlno de capituk) generati
exclodantnr.

83. Oratio de vlgiNa S. Andre» et festi S. Sylett
bis continuaiim dicantur.

S4. Inobedientesscienter visitatorilNis» a suisprio-
ribus absolvi non possi>nt.

85. Tisltalores, ubl iiivenerint qood monachl ex-
Ira clausuras domorum coroedere consueverunt, coih
aoeiiidinem reprehendanl et casligeiit.

86. Non reveieiitur secreta ordluis.

87. Credil ordo, quod statuium Lugdunensis con«
cilll non arceat nos ad inclinandum, quoties hoc no-
men /ttii auditur ; sed fiat sicut ante.

qnando paschali tempore evenerini* nihil immutatur,
quin fiat sieut ante Pascha, quantum ad homelias
el evangelia et epistolas, Um in missa quam u
natutinis.

40S. VisitatoKes non possint emittere hospites ex«
Ira provinciam quam vtsitant, nisi roitteceDt in de-
roum on4e ultimo fuerint professl.

404. Sututum deveiationemonialium, quae oficia
babueriol et diroiserlnt, approbatur et confirmatur.

105. lu|UDglrou8 visitatoribus OFdinis. qood non
vercantur iniungere prioribus quod pelani miseri-
cordiam, quotiescttnque rationabilem caqsam vide-
rinl apparere» et maxime illU quos in boc viderint

88. AKqoa moniaUs non mitutur de domo sua per q obstinatos.

visltatores, nisi pro nova plantula construenda, et
tnnc de Ikentlo prioris Carthuske vol capituli gene-
ralis.

89. Monachi qui missi sunt, et qiir mitientnr de
caeieroaddomosordtnis ad professionem ^iciendam,
lllam faciant infra mensem

90. Priores qul exonerantur de hospilibus, iHis
tenentur eipensas necessarias niinislrare.

91. Missa l^encfttiorum debet reddi in festo xii ie-
ctionnm, etiam tricenario durante.

92. Quacmique die contingit ociava Apparitionis,
ai aliler dici iioii possit responsorium Shmine, ne in
ira, etc, ipss ociavae Oant Sabbato prjccedeiiti.

93. Ordinarous et volumus, ut praebendarii sapcu

406. DeliberatioDe provida statuendoro, qaod qui«
eiiflqHe&ulKlilos monachtta velcoDversusseureddttvs,
eonmiserit crimen furti» ses alicDalionis, vd pro-
prieutis nltra valorero triuro solidorumt nec ipsc
priori soo saltero conslitulis leroporibos in sUtDtis
eoufessus Cuerit^ ipso facto sententiam excoimnnai-
cationls incurrat, et hanc sententiam denonlient
aiuiis singulis priores, vel ipsls absentibus vicarii in
domibus suis in Domlnica Ramis palroarum laiam
per capitulum generale; hoc addito quod priores
possiut absolvere sicut prius» et vicarii usqoe ad ad-
venturo prioris.

407. Sututum est ut quicunqoe conversus de cae-
tero peccalum incoutinentiae coinmiserit, domuttt

hret (le c»tei« non recipiantur in ordine sine licen- D swm perpciao amiiui. el ad suium reddiU. quo.d

victom et barbain reducantur, et ceLlam amitauit

lia capituU generalls vel prioris Carthusiae siiper
annum.

94. Omnes iudi roanuales a personis ordinis evi-
leiitur.

95. Garciones non permilUntur exire potestatem
t>arthusiac, sedente capitub generali, nec priores
corum dent eis pecuniain ad bibendum.

96. Ordinamus et volumus, quod si aliquae perso-
nae deordine Mendicantium recepiae sunt, vel reci-
piaQtur (quod^ix flat) non possint hnbere obcdien-
tiam sine licentia capiluli generalis.

97. Priori Tallis Viridjs conceditur tertius cle-
ricos.

sine spedispensatiouis.

108. Similiter ccUaro amittit quicunquc priorem
siiuni diffaroaverit, aut daroimm domus procur?ve*
rlt, soUiciUndo creditores ad rccuperanda debita,
vel exhortando aliquos ad capienda boua domds,
vei alia damna inferendo.

109. Ilhid idcro observetur in de furto el proprie-
Uie coovictis.

liO. Siatutum factum circa victualia convcrso-
runi stel, de duobus.... panum et pane avey)aQ(H),
et de vino dando solummodo temporibus siatutis,
secundum formam in statutis, coutenUm firmiter
obscrvetur ; ila quod, non obstaniibus aliquibus coB*

Digitized by

Google

1141 STATOTA ANTIQUA. « >*«

•aetadinibus conlrariis aliqiwrum domopum, pradi- A il5. Ad «talulum quod confersi se voccnl ad iaf i-
clum slalulum- a modo lenealup; nisi priores, quali. cem fpalres. addUur quod qui contra feceril. m
tate regioDis elpersonarumeldomorum consideraia,- sequenU capiiuloclamelculpam suam, ei sme mise-
duxerini cum eis mlsericorditer dispensandum. 81 ncordia accipiai discipUnam.

Tero propter hoc vel aliud a labortbus se subtraxe*
rinty autminus fldeliter laboraTcrint, aut. . . laborem
fecerint, et boc constiteril priori vel procuratori, et
monlli se non correxerint, prior de conventus sui
vei majoris partis consilio mittat eos ad priorem
Cartbosiae alibi sustenUndos.

ill. Gum conversi et reddili reciplantnr post sa-
Inlem animarum prsecipne pro labore^ el nonnulli
propria manu laborare recusent, statuimus, ut qui-
cunque super hoc a priore vel procnralore repre-
hensi Aierint, et moniti non se emendayerint, vino

116. Statuta de novo facta conversis immediate
post sermonem leganlup ab illo cui ppior duxerit
injungendum, quatep in anno Tel amplius, sipilori
Tldebiiup.

417. Tcpp» inuliles, pemota el slerlles ad tempus
posslnt dari in emphitbeosim de consensu conven-
tuum, securidum qnod sibi videbitur facienduin. Si
vero aliqui conversi praedicta impedire paiam vel
occulte tenlaverint, iu quod possit probari, redditl
efBcianlur.

118. Ordinamus etiam quod prasdieta %Mm

nensi luenni, ci monui non bc ciiiciiuaYcriuu ▼mv --«• ^- — ^

•t plttantia priventur, qnandiu prlori videbitur, nlsi ^ statlm probenlur et confirmentun

006 evldens necessltas excnsarei.

112. Conversl infra terminos domornm suarum
non equltent, nisi iiaessentdebileset infipmi, quod
pedes ire non possent, nec extpa, nisi secundum quoJ
scriptom est in statutis.

115. PpIop et procupalor quotiescunque eis pla-
eiierit, vel sallem semel in roense ceilas et oflictnas
eonversonim dillgenter visitent, et Inqnirant, et ipai
canversi els omnia cxponere teneantur. Et si aliquls
cibaria praster llcita el deblu In cella assuetns fue-
rit reponere el tenere, et monUus non se correxerit,
celia perpetoo privetur. Et aroodo seras clandegilnas
non habeantaub poena eonienu In statulis; In oalio

119. De trlbus vero personis, in quibiis prior Car-
thusiae polerat dispensare sopra annum ultra nu-
meruin tresdecim conversoriim, uUerius cum doroi-'
bus quae multum indigebant, ordtnamus quoil iila
ircs pcrsonae in reddiiis reciplantur, hoc adjecto
quod si aliqua persona valde domibus necessaria et
ulilis apparerei, quod pnedictus prior ii^specta qua^
liute personae possU dispensare cum vno vel duo-
bus de Ulis tribus, ut conversi efliciantur.

140. "Volumus omuimodo quod praedicia statulA
observcniur et in sequentl capitulo confirmentur.

121. Quater in anno leganlur haec staiuta convor-
sis etreddUisomnibuscoiigregaiis io capilwlo ipso-

Tcro anieriori seras posslnt habere, si priorivldelur JIJ^^^^j^^Yc^i !„ fesio Purilicalionis, S. Joanuls, et
expedire, eujus ckivem quotiescunqueextra domiim . ' „.:^„i, b. Marise.

cxierint iradant coqulnarlo : qood qni non feeerlnt,
sequenti die quo dabitor vinum el piilantia, camni
ipsl.

1U. Exhorlamur priores, ut In correctlone con-
versorum sint pervigiles el intenli, et In recepiiooe
eorum non teneanlur sequi consilium converso-
nm.

Assumptionis B. MariaR.

NoTA. — Etsi baec statuta anuum 1^1 praerisjuiu
babeant, non omnia tamen eo anno, sed allqui sub-
sequentibns annis edila esse opportel. td pfe et ex
sialuio 87 in quo flt menlio decreti editi in ccicilio
Lugdunensi.

VI.

8TATUTA EDITA IN CAPITULO GENERALl ORDINIS CARTHUSIENSIS ANNO 128d»
. Anno Domlnl 1489, do novo slaluimos. quod dignom fuerit, obedieniiis prlventur; alii vero qui
qmeMbel domus ordinis possil habere duos cleri«>s ^ evasionis causam dederini, obedieniias de caelcro pon
redditos, qul sint de numcro VII redditorum. ""

2. Item pro personts in domibus associatls per-
fM>Ivant priores, sicot pro personit propri^is, nlsi
muina paciio aUod contineat.

S.ltem de novo statuimos, ot ddnceps termini
per duos prlopes more sotilo limitati et scripti ad
sequens capitulum apportentur, et ibi rationabillter
examinaii per onines dlffinitores approbentur el
Bigllleiilur, et extunc habeant roboris flrmlta-
5em.

A. Uem de novo statuimus quod priores et procu-
ratores, qoi repertl fuerint culpabiles negligentia vel
alio modo de evasione Incarceratorum, seqnenti ca-
piiuloclament culpam suam, euijudicio capiiuli

habeant et locum subeant evadentis.

5. Iiem, de novo staluimus quod monachi conversi
etreddiil de incontinenlia convicii el confessi, si
coniigerit aliquo lempore reconciliarl cos ordtni,
niillo raodo fiat Id domibus In quibus convicti fue*-
rint, nisl ad perpetuum carcerem, de quo sl educe-
renuir, nullo modo ibi remaneant, sed aKbi colb-
centur sub debita dlBCiplina.

6. Iiem, cum scandalum non roodieum et ihter
magnos in terra IsUi orlum fuerit propter scyphf s
aryenleos a (|oibusdam prioribus deportalos, inhf •
bemus districie ne de caelero exira domos per aP-
quem de ordine deportentur.

7. Uem , de novo staUiimus quod visiUlores qoos

Digitized by

Google

1 145 CKDWiS CAIITUtSIAM

oliire eonUinerit Mt% domiun aliquam ordittit, ibi A 40. Jiem« aa qiucdJiiH

!iU
rroa prioris VaUis S.

Iiiibeant moMcfaalum; ei ai prope, iriceDariiun
liabeani in domo in qua sepelieniar.

8. Item, infalbemus ne quia per se impelrei vel
impetrari faciat a prindplbiia vel aJiis qmbuicun-
que liueras rogatorias pro aeipHi^

9. lumi, aseociationem Irieenarii (adendam sta-
luimus primo aoniversario post incmplionem Irice-
narii.

Petri respondetur, quod ^ar moduK. Ltatuti non fiiit
conceseum quod prior CartbuaiaB posset con.pfi>l^ei«
per censuram ecclesiasticam domos quae ei debeant,
et ideo uon oporiei quod siatutam revooetur, quia
luiUum.

11. Iiem» oomus BeUi Larid voceinr de carlera
Bellus Locus.

YIL

STATUTA EDITA ANNO 1290.

.i. Anno Doinini 1290 staiutum de duobus ele- i, Item, slatutum quod moHJu^ vd OQaveni ant
ricis habendis approbalor , el de eemedendo in redditi de inceniioeniia eonvicliy si coolifl|^i coa
refectorio cnm mooacfais. aliqoo lompoffe recoociiiari ordlni « wilkMnodo hoa

2. Item, si caihedra S. Petri accidit in quadra* ^ fiat in domibos principalUNia, vel in qiHboe eonvicit
gesima, missa ^us dicetor in mane. nisi acdderit fuerini« nisi ad perpetnon earcecem, otc,, iitsopra
in Sabbato vel Dominica. appiobalur et confirmaiur.

5. Iiem« qutcunque causam evasionis dederinl & liem, siAlulomdebrevidandniJUUa^ifaabeBl
incarceratis* obedientias ainitiant, et locum subeant participalionem confirmaiur«
evadentb quandiu olacueril caoituio generaU.

Vlll.

STATUTA ANiNI 1291.

I. Anno Doroini 1291 concessa sunt auctoritate
capituli generaUs per diflinitores dalos ab eodem
siiper lilem qua^ eral in ordine, pro liller.i a doiniuo
Gregorlo papa X impelrala , domiio priori Gartbn-
sias qui nunc est» el illis omnibiis qui pro lempore
fuerint» baec qiiae sequunlur, videUcet omnimoda
potestas In foro pcenitenliali audiendi coufessioiies
prionim» et absolvendi eosdem qul el voluerint
eonflieri. fiem, qood possit facere miseHcordiam
prioribus iuper annf m eam petenUbus, si ex iuxia

CMisa vel iitili eam viderit faeiendam. kom » qaod
ob;euM}ue in iradaiHma ordinla dopliceiB voom
bafacol ad ricorem ordlnis ofaservandom. Ilem,qood
qiiiUfaei prior GarUHisi» aeoml jn lolo lenpOM soo
taimim iioaail mittere doos ei moaocfais onit ad alias
' domaa ipsins ordinis» cum poce lamoQ ipaoramei
eoovoRtuadict» domoa, si eonlingerei quod aliqna
bona persona veniret ad dlcum domom Cartbusie,
nec posset ibi recipi propler innliUndtnem mona-
cbomm.

IX.

STATUTA NOVA CAPiTULl GENCRAUS.

I. Professio non sit a noviiiis, nisi priore prae-
sente.

i. Recepti ad sutolum lermhwra venienles, si
prior absens fnerit ei nralMim remolos, nHdkKninns
a conventu indoaninr ei incellenfor.

3. TisiUtio ScaUe I>ei fial anno bissextili.

in Concessnm esi domibus Scals Dei» Aiiglix,
S. Bartholom»! , Uibernix» Sclavoniae , quod vica-
rius cum auliquiore pos&it confirmare eleciionem
prioris a conventu, si prior non fueril in illis par-
libus, qui pro confirmaiida eieciione possit vocari.

5. liqiingiinr prioribus, oi se defendant per pri-
vilegtum indultum a praestationo decimarum.

6. Posi complelorium dicaiur aniiphona Sanefn
Maria, ei oratio Concede not,

(i) Agenda esi ofBdum defunclorum.

7. A quarto Nonas Novembris usque ad Sepioa-
gesimaro, agendam (1) prseier Liudes in cella dici*
mus» poai Nonam vel posi Teaperas in fealis xiii
Leetionnm; ferialifans vero diebos poal vesperas
^ dicimus propriam aive speciaiem eam trifoos anil-
pfaonis^ et 11 leeiSonifauSy.qooiidlanom vero ciim
prima anlipfaona ei Irifaus leolioaibns. Ei scieadoro
qood in praedicto lempore dkmniir irea prtnw
lectiones diebus dominieia» ele., per ordinen.

&. Prior Carifausiae poleoi miiuro visiuiores ex
eausa.

9. Gorpus Domlni servetur in capeila inferiori
oum aera a qnibuscunqiie plae«erit« iu tamen qnod
renovetur in qualibet bebdomada, si commode fieri
poiest. Miasa B. Martie in Safabalis » in festis capituU
et caadelaruffl dicaiur privoilm» exeeptis diebus

Digitized by

Google

1143 STATUTA ANTIQUA. 1U6

fiaiaUs DouiiiM, Sabbalo sancto, et qualuor feais A 32. Onutes inonaclii sepelianlur curo cilicio» tu-

B. Mari».

10. Tiearius dicat BenedkUe eiiztm priorHius ex-
traneis 8uper?enieniitM», absente prlore.

11. Pro trieenario incboando poastt iransferri
anniversartum.

42. Agricultura non exerceatur in affrehniie.

13. Loco trimn personaruHi imiliHnHi posranl
recipi tres iitlles» iia qood quilibet mHneras non
cxcedatnr.

U. Novitti possunt eelebrare fmssas priTalas, et
nd eas servire ad arbifrium prioris.

15. Nullus praesumat contendere vel ludere pa-
l:im vel privatim cum priore sectmdom regulam S.
Benedicti.

nica et cucuila et caligis et pedulibus.

35. Conversus aliquis non serviat ad missas.

54. Quando contigerit duo fesU transrerri , oai-
f ium msjoris festi iiatpriraa die» ei aliud sequenti ; et
81 coAtinpi anaiversarium die illa, nm impediatur
translalione*

35. Omnes qui miniiantur inortem vel igncm« vel
aliquid sinile, cuiciiaque person^e ordtnis, possint
iiicarcerari juua arbiiriiim suorum.

36. Missa de Caibedra S. Pclri in die Cineruro ei
posi dieeiur ab bebdouadario, nisl acciderii in
SaUMito, vel Dominiea, nec dieetur Iractus in ea.

37. Si aliqitis prior prioratui cedensnoo inveneril
loeum vacanlem io domo sua , prior possit eum po-

16. Ca. itulum pilvnlum compeUai cnm propter * ^^'^ bospitio vel in ceUa, et alium de monacbii

quem vocabiturad solvendas expensas qu» Bent in eo.

47. Pro sepiiHura rcdditorum laicorum non co<-
meditur in refectorio, nec vlgilator a monacbis, nisi
eos obire contigerit in domo supertori.

48. Prior non cesset ab ofBeio in festo Reliqnia-
rnm ecclesi» inferioris propierfragilitatem (i), slcut
ncc in festo dedicationis ejusdem.

49. In festis Pnnficailonis el Annuntialionis dl-
cator G/ona fn exceisii^ quandocnnque contingant.

20. Sine consilio procnratoris, vicarK et sacrisitt
prior non possit inutoo dare nltra decem libras si-
inul vel per paries.

21. OralkNies fn missis seplenariiim numeram
non excedtm, nisi necessiias orationum incnmbat

22. Dedieatfo non moleinr nisi propler
canilelamm , et lune cnm tola solemfniiaie sua eeie^
brctiir, ei comedfinr in refectorio : lainen possant
conversi et famiiia iaborafe.

25« Qnando vigilia contingit die Domlnlco, fiat
Jejnnium et commemoratio die Sabbaii.

24. Infirmus in ecclesia sedeat in loeo suo, vel
slci sl plaouerit, nee Iraneeai ad lecom inferiorem.

25. Comedainr in refectorio in sepukura pr»la-
toniin.

2S. Pfo Irieenario sive psaiteriis dicani eleriei
vol rnonacbi non sacerdotes l psalmos et laiei l
Paternotter*

27. Clericos redditus qoando fit monacbns, in suo
babittt cum cappa probeinr.

28. InfVa ociafvam Apparitionis , Aseensionis, et
Assnmpttonis ac Nativiiatis B. Hariae dicalur ferlale
Kyrie eleyton B\ne€ioria t» excelntt nisi in Sabbato
aui festo xn Lectionum.

29. Prior debei dlcere primam missam irieenarii
ciijuslibet, si sit paratus, eHamsi sil bebdomadarius.

30. In festo retiquiamm et dedicalionia inferins
non frangaUir jejunium. Item, propter hoapites jeju-
nium non frangaiur.

31. Pfo arcbiepiscopo vel episeopo dicalHr oratio
Da nobhj DomtM^ mamnum famuli ini taeerdoUe ot
;H>ii/f/ids,etc.

removere de cella ei in bospitio ponere, cuin pace
ei cum bona voluntale monacbL

38. Quando Annuiitialio Dorolnica celebrabiUii
posi Pascha, dicalur re^ponsorium Prope e$i Do
mittuSf aUeluia, Surrexit Dottdnuu

39. Noviiii exdudaniur a capitulo, si priori vido
bilur.

40. Conversl se voceni fraires, qui eonira feoe'
rii, veniam accipiai.

41. QuoUescunque diciiur Ju unitate Spiriim
tancti Deut in aliqua oraiione, qujuido postea di-
cendum esi I>«M t» ai/;ii<onimi, ad mitericort Domi
Mut erigamur» cum In umitate , eic.

42. Slatuium esi quod nullus .ippelJei nisi ac^
^ capitulum generale, et appellans jiiste noa possii

excommonicari, et laia excomnHiiiicationis senitti
tia contra juste appellantem non ieneai; aliier ap
pellans incarcerari posaii.

43. Movlter oelelirames non descendaiu a grado
altarispro obtationibns recipiendis.

44. ConvioiHs vel confeesua 4ie iQCommenlaa
qiialicunqiie, si coniingat illum recondliari, millo
iempore possii ellgi in priorem.

43. €Ierici reddiii gaudeani eodem privilegio qno
coiKversi in vietualibus, el coinedendo m refoeiorio,
ei veniendo ad maBdaium.

46. Featom B. Dionyaii in dmnibns ordinis nosiri
in regno Fnmoi» poasit onm oapttulo eelel>rari.
P 47. Httc dictio liiuMi, In pinvali miSformiier
pronnntlelttr per f .

48. Quando duo festa candelarum immedlale sue-
cedoni , veapcne evbsequentis festl a capituto inci-
fnant, excepiis iliisde qoibiis expresse contrariutn
atatutum est.

49. Declaratio qnod a die Pasdise in officto R.
Mariie diiplex AUeluia dicainr, approbatur, nisi in
festo Amranriationis qnando fit post pascha, in qiiQ
dicitnr responsorlwm Prope eti Dominut.

50. Slatuium de faeiendis earceribits approba-
lur, quibus includantnr falsarii, incendiarii, homf-

. cid»y vel minanles mortem, vel ignem , et vagnntea
(2) Id est illusionem nocturnam, pro qua veteres monacbi solebant a celebratione afostiiiere.

Digitized by

Google

1117

ORDiNIS CARTHUblANI STATOA.

1148

pcr mundjm, el cajleri de quibus wripiura esi el A seqnenlem niBuram, preler abstinaniias abordine

slalulum.

51. Posl qufnquagesimam usque a<l Pascha pro
nullo festo frangitur jeiuotum.

52. Statutum est qiiod priores non permitlant
monaclios vel conversos seii redditos professos ali-
qua ex causa senrare denarios , suis vel extraneis
usibiis appropriatos vel propriandos.

53. Suiutum est quod qui leviler protulerint
Prius dimillerem ordinem^ sive ftquipolientia verba,
ifnam facerem vel obmiUerem hoe «e/ iUud; ai prior
ruerit, sit extra sedem Boan lii ocdeaia per amim
diom; si siibjectus, rectpiat in capitulo disciplinaro
pro qualibei vice.

54. Ex prttcepto et decreio ordinis teneantur

coiiMitulas.

65. Instiiota facta de numero converaorum re-
dacto ad xiii confirmatur» boc addito quod in mapia
iiecessitate prior Garthusl» super aDOum vel capi-
tulum generale cum domo indigente uaque ad xvi
poterit dispensare.

64. Quicunque cdaverinl visitaloribus ea qus
dobent revelarl ei8« non poasint a prioribus aols ab-
soivl» ■iii injoncta eis pcenilentia septem abstloen-
liarum contimianim , diebas abatinentiac depuutis,
ultra abalinentias debitas , quam poeiiam caoie et
diligenler faciant observari.

65. Statuturo quod priores qui reperti foerint
culpabiles negligentia vel alio modo de evanone in«

priores recipere et afferre tempore competenti ca- B carceratonim, in qulbusdam con&rmatiir chartis.

pitulo generali vel priori Garthosi» denuntiationes
conveotuum secundum ordinis inslitula, alioquin se
noverint puniendos. '

55. Senteniia excommunicationis quas fertur In
Ramis palmanim a priore, praesentlbus moiiachis,
conversls et redditis., In scripUs proferatur.

56. In missis ad Gloria in exceUii et ad Credo ad
nomen leau modice inclinetur.

57. Peiiicioaoa vulpiiios et de bestiolis siivestri-
boSt et calceamenta curiosa et plicata reprobamus ,
et de c«iero non babeantnr.

5S. In omni missa qu« de vivis volvltur celebran-
da, per singulos diciiur Omniffotene qui efromm.
Priores possunt dare potestatem vicariis ab-

Post hoc verbum ine^irceratorum aequitur : obedien-
tias amittant, et eidem pcentt snl^aGeanl sobditi,
locumque aubeanl evadettitt* qnanditt vldebitur
capiiulo generali. Sequenti capitulo clameol colpam
suam^el si judicio capituii .dignum foerii« gravis-
Bime puniaotur. Alii vero qui evasionis caoamii dede-
rint, obedientias de csiero non habeant, ei locna
Bobeanl evadeotiB, quandiu placnerit capimlo. lilein
faciant el recipiant procoratorea coram visiiatori-
boB vel per eos, approbatur et confirmatur.

66. Staloiam quod priores omnem sotKiltaro sooiii
convictum vel confessom de qaocttiique crimuie,
quod fiecundum onlinis ioslitou ooaaoevenint de
ordloe penitus expelti , teneanl in careero angosio

aolvendi in absentia sua de quolibet peccato : ita ^ osque ad capitulum generale, vel viaiuloreB gene

tomen quod de moruli certo» qood absit, priori
leneatur iterom confiteri.

60. Festum B. Magdalenae cum candelis solemni«
ler celebretur^ non umen dicatur Credo ; nec coro-
rounicet diaconus. In ipso festo propria oratio Lor-
ffirey ad sextam vero Deue qui no$ unnuaf ad nonam
ExaudL

6i. Simplices roonadil vel elerici vel redditi uo-
Btri veoienteB ad capitulum, exeant de capitulo obla-
tis pelltloniboB; nec redeanl, niai vocati qaandio
habetur ibi tractalus. Concedilur omni priori Car-
IhoBie qui pro tempore fiierit « ot quiilbei temporo
suo tres monachoB ordinis poBsit accipere de domi*
bos ordittis c«m pace persona vocaiae, el ad pro-

rales, vel specialeB, ut matcria evagandi de caetero
ampuieiur, approbatur et conflrmaiur, et ad faoe
agendura subditi lenentur obedlre.

67. Suiutom qood monachi ei converai el led-
diti convicti de incontineniia« sl contiogal aliqao
Umpore eoa reconciliari. nolio modo hoc fiat io
domibuB priocipaiibttB « vel in qoibuB convlcti foe*
rinl» niai ad perpetuum carceroro de qoo si edoce-
rentor, nulloroodo ibi remaneant, sed alibi colhH
ceolor sab debiu diaciplina , approbaior et coofir^
maior.

68. Ordinatio qood clerici redditi non legant
evangelium sine licentia priorum Buorum» [nec co-
roedant in refectorio, nec iutersiiii capitulo siiie

_ ^ _ ^ , , — , - ^

ressionein admitUre in domo CarihuBiae. Cum iri- mandato pr»dicto» approlKitur et confirmatur

ceuarium occiirrit alUri tricenario sacerdotis» pro
inclplendo dicator Da nobiif et pvo praecedenti Deue
eui proprium e$L., famuli et iaeerdotie tui, Deinde
adducuntur in plurali numero , scilioct Da nobii^
DonUni , ut ani$»ai , etc.

. 62. Cooversi qui oontra formam ordinlB invenii
fuerunt se cum novacola rasisac greonones (5), se-
cunda, quaru et sexu feria a vino abstineant usque
ad aliam rasuram : priores vero ei procoralores,
qui bsec observari non fecerint, postquam sciverint,
obstineant a vioo semel in septimana, qnousque ad

Sututum quod moniales teueantur reddere
breves ordinis atque missas, Bcilicei pro missa nna
pBalterium unum, et nos faciamus pro eis secundura
ordinis instituu , sicut pro aliis persouis nostri or-
dinis, approbatur et confirmatur. Pro tricenariis
Bolvaiit quselibel quioquaginta psalmos aicat mona-
chi non sacerdotes.

70. Statutum quod conversx monialium , qme de
caetero reoipienlur, non portent velum nigrum, ei m
aliqua moniaiis de caeiero de incontioentia cootIcU
foerit, inter c^eteras pcenas velo careat nigro io per-

(5) Grenooes seu graoiones sunt ea barbae pars quae infra nares est.

Digitized by

Google

««« ADDENDA. — MAGISTRI LAMBERTi STATUTA. 1150

petmmi , Wne spe aliqua rehabendi , apimbalur ei A scapulariis more nKmteliofaffl» eonters» vero aon ^
coiinrmaliir. approbalur el conannatur.

71. Statulmn qnod moniales habeani TiftiaB in

X.

STATUTA ANNI 1552.

f. Anno 1552. Qui non fecerinl carcerem in do» ad reqoirendum priorem electnm ^lerius.

niibus snis infra primorum visiiatorum adventuro, in 5. Oaicouque indtsciplinaii vel conteniiosa verba

riiiuro capitulo generali clanient enlpas snas. in colloqniis proferre lUerint assneti , ad priorum

2. Festa apostolorum Petri et Pauii, Joannis, suorum arbitrium a colloqniis exclodantur.

lacobi ntriiisque. Andrea, Philippi , Thomae , Bar- g. Nunquam vadat monachus dcinceps ad gene-

tliolom»! , Mallh». , Simonis et Judie , et Mathi» , ,,,e capituium cum priore.

quatuorevangelistarum, qiialuorquedoclorum, se* . ^. . ^. j . i ^ i •

mel in anno cum capitulo celebreotur. nec ob hoe ^' ^™'"' "' T'"'^' dominanim legendam sibi

.mpliussolilocessentanegotiis, vel ascendant su- P"^""^"'' qu« legUur ln Cartbnsia «n Oclobri n

perius in operibus occupaii. ^' ^^^»" Eucharistia.

5. Priores ordinis porlciii ubique flssos sotulares, *• Wk>n*cl»« wcaU ad domos novas, Ibidem stalim
cappas toialiter nigras; intcr duo linteamina non g profiieanlur

jaceant , neque duo minislreiit hoapilibos , nec un- 9. Priores sibi ad invicem scribeules, dicanl Pa-

qnam denl ad mensam nisi duo fercula ad plus.posl iri vener^bUi vel dUecto.

eoquinam. 10. Lilierae de vocandis monachisaliisve personis

4. Monacnus a conflrmatorihos eligalur, qul vadal ordinis, uiira triennlum nibil valeni

ADDENDA

An^O MCXXT

MAGISTER LAMBERTUS

CARTHUSIENSIS

DOMUS SQUILLACENSIS PRIOR

NOTITIA.

( MiBiLUXi , Amal. Bened., lom. Tl, lib. Lniii, n. M, ex archivo Canhutia Mi^is.

tii Calabria , eam in domo Squillacensi per annos fere septemJecim prioris seu magisln (sic enim tnm
TocalMnUir pncpositi ) muni» recie gessissel Lanuinus, boc anno (1119) decessisse memoratur. Bealus ap-
pellalnr LanuinDS, cujus reliqnix cum reliriniis S. Bninonis permislim asservari dicuntur. Ejus sucoessor a
nonnuUis poniiur magisler Secherus , ab aliis Lamberlus , uni primus suiuu edidil tam pro anachoreiis
quam pro coeaobitis qui Menlanri baud longe a Sqiiillaco in S. Stephani monasterio degebanU

MAGISTRI LAMBERTI STATUTA.

( Mabill., tbid.^ tom. \I, app. p. 638.)

De anachoreiis. Ui illi de oellis jejunium conti- tutuui estsileutium teneri, aicut in reguiaribus te-
Duum el continuum teneant sileniinm , sicut meiius netor monasteriis in Quadragesima , videlicel so-
tenebatur in diebus magistri Brunonis. cunda, quarta et se\ta feria*

Pro cmnobiti$. In inferiori aulem c<»nobio consti* Item pro anachoretie, Si in Advenlu Domiiii die»

Digitized by

Google

1151

JKDEX m 8. BRUNONCM.

1lo3

connpgat restiYa, fralres non retcieiiliir nial semel, A nia majore «t Rogaiiontbus, in qtttbos sonel ddieac

exeeptis diebHs Domintcis. Ab Idlbas igttor Septem-
hris usque ad Adventum Domlni constituit magisier
Bruno in quarta et sexta reria constietudinaliler
jcjunium teneri in pane et aqua, secuoda autem et
seplima ferta habent fratres unum pulmeiitum et
vinum; lertia vero el quinta, duo puimentaria cuin
pitiancia, si fueril unde. Ab Adveiiiu Domini prius
deposito easeo et ovis usque ad Nalalem Domini,
secunda, quarta et sexta feria io pane et aqua» Sab-
bato vero vinum babeant elpulmenium unum, ter-
tia vero et quinta , duo pulmenta et vinum. In Na-
tale vero usque ad oclavas his reficiani in rerectorio,
sicut ubique habelur in consuetudiiie. Ab octavis
Domini usque ad octavas Epiphaniae , semel refi-

refici fratres. In festo ocUvanim Pent«eoBies in
verectorlo reflciant fratres sieot in festo insclnli,
exceptis jejuniis Quatoor Temporum » fn qnibos se-
mei in refeciorio reficiant, caseum babenles el ova.
Ab ociavis vero Penteeostes usque ad Idus Septem-
bris tertia et quinta feria bis reficient , reliqiiis m«
tem quatuor diebus sicut ab Idibus Se^mbris usqa«
ad Adventum Domini. Nolandum aulem qnod boc
leinpore rcmissius agebat magister ( id esi prior )
circa fralres pro qualitate temporis et laboris et
xgriiudinum.

Iiem pro c<BnobUU* Fratres vero de Sancto Ste-
pbano a Pascba usque ad Adventum Doiniiii refi-
ciant, sicut praecepit beatus BenedictoSy excepUs

ciani fratres in cellis, excepto die Epiphanite et fe^ ^ Rogalionibus el Litania majori, in quibus seoiel refi-

stia duodecim lectionum. Ab ociavis vero Epipha-
nise usque ad caput jejuniorum , qnarta et sesta
feria in pane el aqna, in Septuagesima, caseo depo*
sito etovis, in sotemnitatibus semel reficiant, ex-
ecpto festo B. Mariae candel^bricas... A capite jeju-
■iorum tres dies ifl hebdomada iii paoe ei aqua
usque ad pascba, exeepto die Goanae Domini et c»-
leris festis » in quibiis debent refici in refectorio.
A Pascha usqiie ad octavas bis reficiant fratres in
rerectorio sicul in diebus restis Natalis Domini. Ab
ociavis Paschae usqiie ad Pentecosten vino et piil-
ineato cum aliqua pittancia, si fnerit unde, semel
reficiant rraires per quatuor dies hebdoniadee, ier«
tia vero ei quinla reria bis reflciant , exccpta Lila-

ciaiit. In Advenlu Domioi sexla reria in pane et
aqua, secunda et quarta reria vinum habeant et
unum pulmentum. A Natali usque ad octavas Epi-
phani» bis reficiant, excepta vigilia Epiphaniae. Ab
octavis Epiphaniae usqoe ad Septuagesimam seaieJ
reficiant, *bxceptis restis duodecim lectionoai. In
Septoagesima dimittani caseum ei ova; simiUter
incipiente Adventu Domini. In SepUiagesima bis
non reficient in aliquo festo , exeeplo fesio saneiae
Mariae. in Quadragesima reficieni slcot in AdTenii
Domini. Magister, cum non longe equiiavertt » qnin*
qne ducat equitaturas vel niinus, si potesi; si ao-
tem hmge, seplem vel novem.

INDEX
IN OPERA DIVI BRUNONIS.

Numeri Arabici Ltdorem nd eifran ernssiores Uxtui inserias rewoemt; Momani vero Ope^
rum 5. Brunonis parlem seu tomwn significant.

Aaron montanus interpretator', I,
533. Quomodo eleetos in pontifieero,
II, 574. Eius domus prselatorum col-
lectio, I, 456. Virga verum sacerdo-
Uom significat, II, 591.

Abba quid significct, II, 47.

Abimplech, I, 99.

Abrahara dnos filios babuit, IT, 231.
Fidcs commendatur, II, 405.

Absaion figura Jud» proditoris, I,
7.

Absolvi nemo potest nisi per mint-
stros, 11,311.

Abundantes ^ dicanlnr, 1, 141.

Abyssus nimia profunditas, I, 265

Achaia provincia , II, 157.

Accusare quid sit, II, 50.

Adam vesper dicitur, et cur, I, 85.
Omnes eorrupit, U, 31. In eopost peo-
catnm ratio non exstiocta, sed deDili-
tata, T, 129. Figoravit Chrislum, II,
52. Ecclest«Bcnstos, 11,52.

Adeps qoid sit, 1, 121.

Adoptatiodiipiex, 11,48.

Adulatio oleum vocatur, I, 560.

Adullera praefigurat castom, bonus
malom citra injunam, 1, 168.

iSgyptus signiOcat tenebras, I, 249.
£t afllictionem, 1, 527.

MTUgo luxuriam designat et cur, I,
511.

^stasmessem «etemam designat) I,
285.

AflTectiones pedibus oomparats, .1,
36. Manuum nomine appellata et cur,
I, 51. Item, 1, 75. Labiis comparantur,
I, 265.

AflQictio corporis parum ulilis, II,
525.

iEmulatio motus anfani, H, 192.

Agar quos signiiicet, I, 11. Quid
significcl, II, 222.

Alae pro protectione, I, 194. Quid
signiQcet, I, 215.

Allelnia in titulo quorumdam Psal-
morum bis positum, et cur, I, 427.

Alloph.rli Judaeos denotant, 1, 189.

Alphabeti inscripUo in dedicationf'
Ecclesiae, TIT, 16.

AmalecilsB quos dcsigncnl,T, 117

Ambulare secundum eaniem, n,
189.

Andre« apostoli tcstimoiikim de
£ucharisUa, I, 67.

Angeli montes dienntiir et cw h
564. ventis comparantar, 1 , 557. Ai
ioquantur inter se, U, 156. Nomia*
et officia cessabait, II, 147.

AnioMB nomina; I, 89* Yires doc,
556. Pavunenlum caro, 1, 475w Qitttuof
principaies virtutes, 1, 484. Saginaloi
bonisoperibus,!, 112. Qaomodo fxries
habere dicatur, I, 494. Os. I, 5al
PrsestanUa, T, 157. Totum hoouoea
aliqnando designat, 14, 71.

Animl nassiones, 1, 153.

Aununuare dldtur de fnturo» I,
187.

AppeUtus aliud est quam intelle<
cUi8,l, 489.

ApoIIo archiepiscopus. Corintb.. H.

DO.

ApostoU nominantur arietes, 1. 81
Dii, et cur. I, 155. Coelum, I, l^.
Sapientes Incantatores. I- 90.*^
tes Ecclesi», 1,247. Ocnli Cbrisu,

Digitized by

Google

IIS5

1,251. Oeoli Eccleai», I, 350. P<bUd-
tps, I, 317. Fandamenta, I, 516, Nu-
bes, I, 386. Genua ClirislJ , I, U2.
Tuwes, I, 517. Excussores, 1.524.

Aquc populossigniacant, 1, 41. Cnr,
I, 83. Prosperitatem, I, 234.

Aquilarum astus, I, 403. Diaboli ty-
pus, 1,411.

Aquilo diaboluSfl, 154. Ejuslatera,
diaboli gens, 1, 154.

Arabia quid signif., I, 270; TT, 222.
• Arcc cum Ecclesia comparatio, I,
533, 54. Deslgnat popalum gentiiem,
1,268.

Arcus pro deceptione et dolositate.
1, 112, 151. pTO occttlta defensione, I,
138. Tribulatione temponUi, I, 210.

Aries rebelle animal, 1, 235.

Artetes duees fldelium, 1, 454.

Arianorum error, 1, 515.

Arma sigmficant manifestam im-
pngnationem, I, 151. Miracula, n,

AsapbidemquodSynagoga,I,161, 1,
286.

Aspicere pro diligere, 1, 235.

Aspis callida, 1, 199.

Atriamproamplitadine, I, 228,

Auctor Epistole ad Hebrsaos, 2.

Auditus anims intellectus, I, 76.

Aures pro intellecta, I, 126. Auris
Dei benlgnitas dicitar, 1, 87. Poten-
lia Del misericordiae, I, 542.

Aurum designat perfecUonem vir-
tutum, I, 146. Chariutem, 1, 147.

Austeritas nimia quandoque pecca-
lum generat, il, 286.

Avarus pecuniam Deum faclt, II,
249.

Azymas quid sit, II, 102.

BBptisnras tripMciter dlcHur,II, 377.
Janua salutis, I, 68. Dilovium didtur
etnu. I, 84. Mare, I, 301. Qaibosdam
of casio sftlatit, qolbasdam |)erditioni8,
1, 542. £o Dimittantoromnia peccata
eiiam actualia , 11, 32.

Ad salalem necessarins etiam pae-
ris, H, 54. PeccaU tollit, II, 280.

fiaptizati pro mortnis, li, 148.

Barba Aaron. I, 535.

Barbari, 11, 9.

Barjona filias columbe, II, 97.

Basiliscus fetore anbeiitus sui ne-
cat, 1,571.

Beatitodo sterna spoiiis compara-
lur, 1,509.

Beatus quis dicitar, 11, 314.

Benedicere pro exaiUre, 1, 186.

Bersabee qmddesignet,,!, 168.

Bona temporalia vocantor insania
falsa, 1,126.

Bonom maltis modis dicitnr, 1, 179.
Ejusduogenera , II, 177. Ignoratum
minus diligitnr, II, 241.

Bonns qailibet pnesumitur, 274.

Boni bomines vocantur dirini, U, 10.
Eos emalari debemas, II, 220.

Boves significant priBdieaiores , I,
22.

Bravinm, dicitar praemiam laboris,
11,267.

c

Cancer morbus Undem occidit, II.

not.

(>esar et Poropeias se invicem pati
liolebant, 11, 13

Calamus similis linga«, I, 148.

Calumnia quid sit,I, 499.

Calcaneus quid signif., I, 158. Pro
fine et pro lapsu ponitur, 1, 191.

Cancslinguosl, 1,246.

r^nticom quid sit, I, 9, 2, 250.

Cantica canlicoiam qoalis liber, I,

INDEI IN S. BRUMONEIif.

Capellas pro vaniute^ I, 246.

Carbones desolatorii vocantur pro-
pbet», I, 513.

Caro animsB pavimentum, I, 475. £i
quid debeamus, 11, 46. Ejus inqui-
namenu qu» sint, II, 179. Ejas glo-
ria non est secundum Denro, TI, 194

Camales persequuntur spiritoales,

Casia exalUtionemsigniflcat, 1, 145.
Item baptismum etfidem, 16.

Caslitas gemma virtutum in Jm-ene,
11,324.

Cathedra pro gubematione, I, 435.

Catbolicon quid, II, 547.

Cauteriare quid, I, 324.

Cervi natura post devoratam scr-
pentem, I, 133.

Chamus quid desfgnet. 1, 95.

ChariUs per aufum signif., 1, 147.
Radix virtutuin, I, 506. Facit omis
meritoriuro, I, ra8. Est rincuium alia-
rum vlrtutum. II, 285. Domus voca-
tor, I, 337. Ei nullam nudom inest,
II, 137.

Charisroa gratuitom dicitur, II, 136.

Cherubin plenitudo scienti», 1, 322.

Cliore calvariara significat, I, 132.

Christus in Psalmis qoomodo orat,
1, 132. Vir dlcitur in l*salmls primo,

I, 2. Lignum vit», 1, 3. Facies, 1, 32.
Vermis, 1, 63. Coroparatur diluculo, I,
85. Dicitur os Dei, I, 96. Numerus et
cur, 1, 123. Verius, 1, 123. Liber et
cur, I, 127. Verbum I, 142. Frater
noster est, 1,158. Pro salvandis Un-
tum oranti, 1, 138. In morte Lazari cur
lacrymatus, I, 192 Morte soa potius
quaro potentia homlnes redlroere vo-
luit, 1, 224. Fruroentum didtur, I,
231. Virlus Palris, I, 248 Finis legis
et propheurum, 1, 321 et 130. Primo-
geoitusmortuorum, I, 359. Manus Pa-
tris, I, 443. Prsdicari quando coepit,
1, 269. Cur cruci amxus, II, 36. Dictus
peccatum, II, 45. Cor ante omnes in-
corroptibills soscltatus, H , 46. Cor
assumpstt corpus cora anlroa, II, 48.
Cor primogenitus mortuorom, II, 49.
Qoomodoiinterpellat, II, 50. Varie vo-
cat, II, 110. An primos resorrexit, II,
147. Dicitor iroago Dei, II, 168. Pec-
catorolaclos est, II, 175. Mediator,

II, 318. Fecit se ab angelis cognosci,
II, 523. Solos a moriuis resurrexit,
U, 358. Cloria et houore coronatos,
H, 363. Cur horoo fieri voluil, cum es-
set Deos, II, 365. Cur pontifex. If,
366. Sspe lacryroalos, H, 575. Liber
dictas, 11,598.

Christi vestimenU divisa qoid«
1, 64. Membra annontiant incamalio-
nem ejusy 1, 126. Corpus etiaro Jndas
accepit, 1, 132. Resurrectio, 153. Hu-
maniUscircuitus dicitur, l, 162. T4-
roor ante passionem non in passione,
I, 191. Titulus, 1, 193. Hnmanitas per
calceamenU dcsignaU, t, 212. Hu-
maniUs columna uubis, i, 392. Chari-
Us incomprehensibilis, II, 241. iEtas

Slena in qua omnes resurgcnt, 11,
45. Dies quis dicatur, H, 256.. Sepul-
tura et resurrectio in baptismo signi-
ficanlur, II, 340. Sacerdoiium manet
in setemum, H, 557. Sacrificlnro fuit
perfecturo, II, 393. Sanguinero pollu-
turo qui ducant, II, 400. Christum imi-
Uri debemus, per puriutem, 11, 49.
Confitebuntur omnesin judicio velint,
nolint, II, 350.

Christiani eum Joda^is non capti ,
I, 200. Quomodo haeredes )>ei, 11, 47.

Chusi, quid significet, 1, 16.

Ciliciorum usus apud aliquos, 1, 255.

Cinis designat po?nilpntes, 1, 598

Circtirocisio qiiid sigiiif. 18.

Cilhara, I, 93. Signincat Chrisli hu-

maniUtem, 1, 199.

Ovitas quie dicantur, I, 24. Pro
congregatlone, I, 184, Signif. peKc-
ctos fideles, I, 523.

Claudus quis dicator, I, 55

CiemsqnidsigTtif., 1.241

Clericorom et monacnoram congre-
gationes sunt Dei vlne», I, 434.

Coagulum qaid, I, 245.

Conciilom qoid, I, 4.

Coucopiscentia fomes peceati. K
118. Pcena peccaU originafis, I, 262.

Confessionis saeramentam, I, 447.

ConAisio qoid, I, 265.

Coffnitionis doo genera, H, 60.

Coromba dicitor Ecclesia, 1, 241.

Complecti pro diligere, 1, 156.

Conscientia lecto stmilis, 1, 15. Fa*
ctes didtor et cur, I, 535. Ejus puri-
tas stratam dlcitur, I, 221.

Consecratio nemini clto impertien*
da, II, 529.

CottsUntia qoando neoessaria, II,
503.

ConvallisproliamiliUte, 1,211.

ConsaetaaiDis prav» reliqui», I,
403.

Continentia qoando et qoibos neceS"
saria. II, 109.

Cobilia propria ferarnm, 1, 10.

Correctio non debet esse riglda, II,
77.

r/)r dttplex, 1, 32. Dicltur sinos, I,
520.

Cor pro an'n*a, I, 67. Essentia pa -
tema, i, 142. Pro proftindiUte, 1, 140.
Qaando dicitur esse Dei et qoar^
peccatoris, I. 214. Escis nou sUbi*
liendoro, H, 412.

Cortntbus in Achaia, II, 15f .

Corinthiorum errores, ll, 84. De rc-
surrectione dubiutio, H. 106.

Corna designat snperbiam, I, 287.
Potentiqm, 1, 257. Vlrtutem, I. 557.
DivlniUtem Christi, I, 467.

Corpus Domini etiam Judas accepil,
1, 152. Frumentum dicitur, I, M4.

Corpora homaoa sunt vasa ftctilia ,
II, Domos terreslris, H, 172.

Corvus qoos signlf., lil, 5

Creatio doplex, 1, 393.

Crox secondom Prlscianam dobU
gcneris, II, 229. Ejus mTsterinm, II,
211. Parlesqoid representant, H, 241.

Cr.vsUlIos qold, 1, 584.

Copidius radix omniom maloram
II, 532. Ei vacantes errant, II, 352.

Coriosi designati per ptsces, I, 22.

Cnriosllas reprobator, II, 296.

Costodia pomoram qoid, I, 3i&

Cymbala;I,5^.

Damnatio perpetua, I, 201. Est ef-
fectus peccatl, II, 166.
Daemones tempesUtis noraine si-

rantor. et cur^ 1, 164. Per dracones,
284. Eonim offlcia, H, 50. Qaomo-
dodamnabuntor, H, 104. Habentquan-
doque potesUtem in aere, H, 235.

David ChrisU figora in maltis, I,'44.
Itcm Ecciesi», 1, 44. Ter onctus, I,
76. Insaniam simolat, 1, 99. Eios cai^-
tores, I, 161. Aduiterium et homici-
dinm, I, 167. Mose non m&ior, 1, 509.

Deargentatam qoid, 1,242.

Decachordom estanima servaos De-
cem precepU, I, 571.

Deiictomqiiidsti,I, 94.

Descendere quid slt, I-, 186

Desideriura majus concvpisoeDtia ,
I, 474.

Desperatio per grandinem designa •

ta, I» 511. ^ ^ r^ .

Deusquomodo aodiat, I, 29 Trinus
et unus, I, 129. Legalia nunc non ac-

Digitized by

Google

il55

ceput, l, 175. D&eiUiT sol, I, 268. Non
est auclOT mali, I, 5, 5. Quoinodo fe-
Derator, I, 440. Qaomodo puniat filiot
ob peccata parentum, 1, 440. Paler Fi-
]io non major, 1, 445. Manu non ope-
Tatur, I, 486. Qu» nesciat, I, 549, 1,
555. Qu» intelUeat, 1,555. Dat aelp-
sum, 11, 167. tolestia et terrena gu-
bemat, II, 168. A pTincipio mundi
seinpeT babuit in quibus gloriaretuT,
11, £42. Est ubique diversis modis, 11,
279. Yenit ad Qjdelem lo morte, II,
552. Habitat lucem inaccessibilem, II,
555. Dicitur requievisse, licet non sit
fatigatus, II, 570 Cum sit ubique,
quomodo in utero, II, 219. Pater tan-
quam medicus visitavit Christum in
sepulcro, II, 565. Habet duplicero
yoluntatem, II, 512. Dei viae guffi,

I, 72. Respondere quld, 1, 80. Yui-
tus, et ira quid, 1, 105. Mandata justi-
ficationes vocantur, J, 471. YocaUo-
nes diversimod», 11, 5. Odium quid,

II, 54. Indurare auid, 11,55. Sapien-
tia et scientia, II, 67. Donis non
obest ministri malitia, II, 119. In
homine du» elecliones, II, 521.
Sermo multos gradus continet, II,
576. PoHiitentia qu«, 1, 426. Deo gra-
tias agere quid sit, II, 8. Nihil contin-
gens, II, 65. Deum ignoranles aut ab
eo apostatantes impii vocantur, 1, 2.
In veritate quis invocet, [^ 577. Glo-
riflcare et portare quid, 11, 107.

Dextra et sinislra goid, 1, 40.
Dextra Christus dicitur, 1, 589. Dextra
signiacat potentiam» vel pietalem, 1,
156. Favorem, I, 2Si. Pieutem Dei,
1,525.

Diabolus calumniator, I, 267. Assur,
1, 555. Laqueus venantium, 1, 566. In •
teiUgitpr per aquilam, I, 411. Per re-
ptnia, I, 414. Pharaonem, I, 558.
Principio Deus habuit suum regnum,
1,542.

Diaconi officium, II, 521.

Dlcare est devovere. 1, 148.

Dies boni guid, I, 102. Domini et
bomlnis, II, 96. Prosperitatem signi-
ficat, 1, 155.

Dii apostoli nominantur et cur, I,
155. Dii aiiqoando dicunlur, II, 114.

Dilectio est clavus ligans, II, 245.
Valida sicot mors, II, 542.

Discrimen Inter egenom et paope-
rem, I, 106. Inter annuntiare et lo-

J[ui, 1, 126. Stuitum et insipientem,
, 159. Orare et deprecari, 1, 182. Ju-
ddum et jQsUtiam, 1, 499. Inter man-
suetudinem et modestiam, H, 188. In-
ter delicta et peccaU, 11, 255. Ora
tionem et obsecratloaera , II, 254.
Exspectationem et spem, 11, 258. Si-

ret prodlgia, II, 506. Fmi et uti,
555. Mercedem et retributionem,
II, 562. Signa et portenU, II, 565. Do •
na et sacrmcia, 11,574. IniquiUtes et
peccaU, II, 588. Hostiam et obUUo-
nes, II, 597.

DisposiUo divina inceTU in homini-
bus, n, 555.

Divitesftuno simfles, 1, 114. Eorum
instructio, H, 555.

DiviU» brachium vocantur et cur,
I, 115. Interiores et exteriores qoe,
1, 177. Yocantur iniqnitas, et raphuB,
1,219.

Docere et exhoTUriqoormn sit, 11,69.

Doctor mviltum prodest populo, II,
509.

DoctTina Dei pia, 11, 551.

Doctrin» astut» seducunt simpli-
ces, n, 245.

Domus pro conversatione, I, 146.

Donec in sacris litteris quid signifl-
zaX. I, 269.

Dormiens in peccato qoomodo sur-

mDE\ IN S. BRUNONEM.

gere debeat, II, 249.
Dracones, 1, 586.

E

Ecce pro palam, I. 205.

Ecclesia universalis designaU per
lunam, I, 21, 268. ParUcuTares per
stellas, I, 21. Ecclesia nomen colle-
cUvum, II, 86. Non nisi una, I, 258.
Non poterit pessumdari , 1 , 407.
Atrium, I, 585 Est vestimentum Dei,
1,555. InJud»acoBpit,n,9, 16. Creatn-
ra Dei, U, 47. Ejus caput Christus, II,
275.

Ecclesiast» liber mysticus, 1, 1.

Electio non ob meriu, sed ex gra^
tia, H, 65.

Eieemo^na substantia vocatur, II,
186.

Enoch trandatus ne videret mor-
tem, n, 405.

Episcopus superintendens didUir,
II, 520. Habeat spiritualia arma non
corporalU, II, 521. Non sit neophytus,
II, 521. NimU humiliUte non incom-^
modet Ecclesi», II, 546.

Esdras Psalmis titulos prsflxit, I,
266. Idque Spiritu Dei, I, 435.

EucbarisU» veriUs contra baereti-
cos, 1, 66, II, 102, 582. Mysteria, II,
123. Quomodo per signa significatl, I.
66.

Evangelium legis supplementum ,
II, 1. Tripliciier quis erubescit, II, 9.
BeaUtudinempromittit,II, 276. Quid
signiflcet, II, 514.

Excommuuicare quid, II, 516.

ExcommunicaUo infligitur ut splri-
tus salvetur, II, 102. Non debet infei^
ri occulu, II, 103.

Exempla sandorum mnniunt nos
contra irruentia maia, 11, 406.

Exemplar et exemplum quid, II,
586.

EierciUtio pro passione, 1. 182.

ExhorUUe multum valet. II. 286.

ExsUsis quid, I, 87.

Exsultare quid, I, 22.

Fabttla quld, II, 512.

Facies pro cognitione ponitur, 1, 10.
Pro consideratione, I, 171. Pro prae-
sentia, I, 210. Pulchritudine, I,55b'.
BenevoIenUa, 1, 552.

Ferfum pro duritU tribuIaUonis, I,
420.

Fides non salvat sine operibns, 1, 4.
Fundamentum omnium virtutum, I,
55. Non eget miraculis, II, 142. Est
res YoIunUria, II, 160. Donum Dei,
II, 237. Ejns ffressus primus et secun-
dus, n, 408. Gommendatur fides Noe,
Abrab^, Sarse. II, 405 et seq.

Fideles quioam dicontur inopes et
cur, 1, 141.

Filius non est qni non corripitur, ..
407.

Filius Dei os Patris dicitor, 1, 485.
Patri consubstantialis et coaetemus,
II, 275. Splendor glorin Patris.

Fimbriae perrecUonem signif. 1, 147.

Flumina pro praedicatoribus, I. 453.

Foinom designat pauperes, 1, 111.

Fienum tectorum qui, 1, 527.

Fomes peccaU cur relictus, H, 45.

FomicaUo quid, II, 12. Fugienda
non expecunda, et cur, II, 106.

Framea pro vindicU, I, 104.

Fraler noster Cbristus est, 1, 168.

Fratres pecc^tes non sunt superbl
deserendi, II, 599,

FTemere leonom est, f, 5.

Fnictus ventris filii spirituales, I,
553.

1156

Fructus spiritus quis, n, 227.

Fttgere, quid, 1, 98.

Fufgur est Hluminatio cogDitioDis
divin», I, 557.

Funes peccatoram lenocioia,!, 485.

Funicu]usmensuramdesigiiat,i,S12.

Funus quanto plos ascendit, tJMo
magis evanesdt, U, 11.

Furor pro vindicU ctema, I, SSt.

G

Galaad acervus testimoniiy 1, 911.

6alaUaiibi8iU,n,205.

Gaudium uitra Deum qiUBreiis,H,
260.

GeniUvus pro ablatlvo, 1, 105.

Gentes cur aque nomineDtor, I, 85.
De ignoranUa excusjiblles, 11, f4.

GeotiUnm com Jodseiseipostiilalio,
U,5.

GethpassionisflgQTa, 1, 190.

Gigni fiUom a patre qaid ait, I. S19.

Gladii ancipites, I, ^.

Gladius denoUt perseeotloifeeiB, I,
115. Apertam defensionenL,!, 139.

Glona oaeiestls non omn&iis «qoa-
lis, U, 184.

Glorificare Demn qnld sH, 11, 107.

Gradoum canUca car vocentnr, 1,
511.

Grando desperatkneni sigiiif; 1,511

Gratia pro facte, i, 254.

Gratia daU unicuiqae nostm, D,
243. Dei est diversa, II, 244.

GraUas agere Deo qoid, li, 8. Gia-

tUrum acUo multum vdet adinDetran
dum,.Il, 286. Quid dicalor, iXsi?.

GutU species medlconnB, skgMl
bumilitatem* I, 145. CharitaleB, I,
145.

Haeretieos non est habcndgs, qui
mirarudenter errat, II, 552.

finreUci aliquaiidoiBadTersis inlre»
pidi, 1, 24. Pervertont Scriptnras s»
cras, 1, 50. £t iacerant, 1, 64« SiBlsirs
eas exponunt, I, 218. Feroees, im
fer» in EcdesU Dei, I, S48. Tasri
cervicosi, I, 248. De veril«te corporis
ChrisU dobitantes, 1, 905. MiotaB po-
tissimum invadont, 1,454. Compara»-
tuTserpenUbtts, 1, 556. Ym fdsiB an-
scent,i,572. Obstiaati excnmmattican-
di, I, 590. Contra eos agere pericolo-
sius, quam contra blas^hemos, 1,515.

HcTOUcoram sententue sagltlae par-
vuloTum , I, 50. Impostura, I, zl7.
Fraudes, 1. 509. Loquel«, mens gar-
ruIiUtes, I, 479. Impogoatio, i, 55.
Doctrina, aqua turitida, I, i^l. Keqni-
tia et impostura, II, 354.

Hermon quid signif., 1,555.

Herodius qualis aris, I, 411. Per
eam qiii intelligantur, 1, 41 1.

Holera designant diTites, I,*lii.

Holocaustnm onde didtQr I, 58,
Unde derivatur, 1, 127.

HomicidU fiunt dupliciter, U, II.

Homines terr» comparantar, u, 578.

Homo primus in mulU claritate for-
matus, 11, 268. Superbiendo cecidit,
II, 22.

Homo duplei, H, 41.

Horarum Canonicarum usus, I, 509.

HospiUlitas Deo graU, H, 411.

HosUa maiima, I, 559.

HosUa quid sit, II, 271. Abel fidt
graUa Cain vero ingraU, 11, 405.

HumiIiariquidsit,H, 270.

Hurailius caput c«teraram virta-
tum, I, 506. Ejosnecessitas, I, 207.

Humiliute non indifmiUte taceo-
dum, 1, 122.

Hymni quid sint, 1, 1, H, 250.

Hysopus qualis herba, 1; 171. Qoid
sitmificet. II. 395.

Digitized by

Google

1157

Idionuiqoid/II, U1.

Iditham quid sit, L 121.

IdolOTum caltara fagienda, II, 123.

Ignis emendatorias, II, 96. Ante
judlcium qualis, 1, 165. Signif. adver-
siUtem,.I, 254.

Imago et un&bra, 11, 597.

ImjpTi qui dicantur, I, 2.

Infemus ciYitasmunita,et quomodo,
1,437.

Infidelitas somnus yocatur, I, 290

Infideles jumenta Antichristi, II,
505.

Iniqui quomodoodiohabendi, 1, 496.

lo^justitia qu» dicatur, i, 99.

Inobedientesdurearguendi,!!, 550.

Inobedientia qu» dicatur, II. 562.

Instantia pius est quam sollicitudo.
H, 195.

Iracundus quis, I, 55.

Isaias a Ju<ueis interfectus, et cur,
II, 61.

Jacob gentes designat, 1, 152. Ali-
quando etlam Judaicom popoiam, I,

Jacobi apostoli devotio, II, 146. '

Jerusalem pro Jndaico popolo, I,
248. Salem dicU, II, 5S1.

Jesu ftmdamentum dileetionis, II,
554.

Job tentatio non deckUt injimpa-
tientiam, 11. 50.

Jooada^ qais fuerit, et quem desi-
gnet, 1, 260.

Jordanis pro baptisroo, 1, 154.

Joseph gentiles designat, I, 296.

Joda confessio interprelatur, 1, L
258.

Jodtetunde dicti, II, 17. Qooroodo
daces caMorom, II, 17. Dicuntor dkb-
chari. II, 17. Per orbem dispersi, II,
22. Noo tam grayiter peccaront quam
gedtiles II, %7. Unicoraes dicU, et
cur, I, 85. Caro voluptuosa, II, 207.
Desertum Cades, 1, 84.« Yinea Dei, I,
525. I^rustra de legegloriantur,II, 14.
Eorum duplex coofiisio, 1, 443. FabulA
de lapide angulari, 1, 466. Cum genti-
bus expostulatio, II, 5. /

Jodas etiam corpus Oomini accepit,

I, 152. Mlracola fecit, 1, 292.
Judicans seipsom non jodicator a

Deo,lI,151.

Jodices carolim inporlis sederint,I,
255. Sedes nominantur et cur, 1,516.

Jadicii dies varie explebit^r, I, 4.
Yocatordiiovium, I, 94. Dies genera-
tionis et generationis, I. 215.

Jodiciom otrom vocale futorom, I,
4.Utromdedie, II, 298.

Juramentum finis contcoversi», II,
380. Quid sit, 11, 380.

Justos quando gaudium habet de
fide, U, 259.

JosU qoare opprimontur ab iropits,

II, 502.

Josti omnes qoi sancti, III, 26.
JosUQcatas noilam babet macuiam,
11.315

Labia dolosa C[ui8 hal)e§L T, 90

Labor non oUum congruit militanti,
11,338.

Lacuspeccatorumproft]nditas,1, 125

Lana charitatem signiOcat, li, 395.

Laus eur a Deo requiriUir, II, 233.

Lecius doloris quid, 1, 130.

Legalia non acx^eptat Deus, 1, 173.

Lex vetus iugum dicilur, II, 177.
Testimonium, 1 56. Factorum, et cur,
If , 25. Tribus modis habebaturin tem-
poresuo, II, 54. Ad tempos posita,

INDEX IN S. BRUNONEM.

II, 216. Sacriflciom vespertinum, I,
559. Eam nonc servare est ferme ido-
la colere, II, 219. In ea pr«varicari
qoid sit, II, 18.

Lex nova est dee laraUo veterls, I,
500.£;jus cum veteri conjuncUo, 1, 19.

Libanus qaid signif. 1, 83. Pro can-
dore et prosperitate positus, I, 272.

Liber vit» mens divina, II, 269. Eo
deleri qoid sit, I, 257.

Libertasarbitrii,1, 91. 1, 217. 1, 239.
1, 497. Non beatificat sine gratia re-
missionis peccatorum, I, 92. Coopera-
tur ffraU» dlvin», I, 2l8. DebilitaU,

I, 5f6. Non sublata, 1, 597 509. Os
anime, I, 552.

Linguapro verbo, 1, 145. Pro prae-
cepto, 1,527

Litigare ad quid utile, II, 339.

Luna cutem denigrat, I. 515. Signi-
flcat Ecclesiam umversaiem, I. 21.
Omnem creaturam, I, ^.

Luxuria qoid vocator, 11, 226.

Lyptote qoid sit 1. 127.

M

Maceria qoid sit, I, 217, Ii, 258.
Macola uoUa est in josUflcato, 11,
«>15.

Maledlcere pro depHmere, 1, 186.

Manasses obUvio, l, 571.

Mandata Dei vocantor josUficaUo-
nes, I, 471.

Mane wo dUucolo, 1, 150. Prosperi-
tae, I, 229.

Manichsoram error eontra Christl
homaniutem, I, 547. Error, I, 515.
yeterislegi8contemptu8,1, 477 et 492.

Mansuetodo et modestia differont.

II. 188.
ManaspropotenUaJ, 60. Impulsione,

1,111. Vindlcta, 1. 18^. Aoxilio, 1, 571
MaranaUia qoid sit, II, 154.
Mare pro amaritodine, I, 228.
Maria (S.) ab omni peccato libere.

I, 400.

Martyres acervus vocantor, I, 211.
Item juvenes, I, 264. Eorum constan-
lia multum profixit gentiliUU, I, 284.
Eorum natalitia, I, 465.

Martinus (S.) semimartyr, I, 465.

Medium pro maoifesUUone , 1, 155.
Pro plebe, 1, 184. Communi, I, 242.

Melchisedech sacrificium, I, 446.
Rex jusUti» interpreutur, II, 581.

MeloUouid, II, 405.

Mendacfum dicitur omne peccatum,

II, 20. Non est cum Spiritu sincto, li,

Mens pro alUri, I, 468.

Merces et retributio quomodo diffe-
runt, II, 562.

Meretrici adhaerendo qooroodo quis
ejus memhra fieri dicatur, II 106.

Mesopotamia quid signif., 1,207.

Ministri malilia nonooestDei don.s,
fl, 119.

Miraculaper ftilgara designantur,
1, 44 Per coruscationes et cur, 1,570.

Misericordia et miseratio qoomodo
differont, I, 72. MisericordU pios af-
feclus, II, 260.

Misss sacriflciom ex Paoloproba-
tur, II, 517.
; Moabquidsignif.I,335.£xlex.I,212.

Mors tenebr» vocantur, 1, 185. Ca-
lix, I, 460. Ejus dominia qu», II, 56.
Yiri solvit mulierem, II, 39.
' . Mortttis prosont sofl^agU vivorom,
n, 173.

Mondus per roare designatos, I,
155. E^ossex sUtes, I, 575.

Malier ad generationem concorrlt,
n,128.

Mulieres audiant el non interrogent
in Ecclesia, 11, 519. Non debent domi-

H5S

nari in virum, II, 519. Nee aliquibus
preesse, 11, 519. lis du» virtntes ne-
cessarie, II, 519.

Myrrha signif. incornipUblliUlem,
145. VirglniUtem, 1, 145.
N

Narrare dicitur de preterito, 1, 187.

NecessiUte nemo peccat, 1, 109.

Negare Dei quid sit, II, 359 j

Nemosibivivu. U,75.

Neomenia quid significat, 1,1526.
Unde dlcU, U, 281.

Nero cur AnUchristus dictus, II, 99.
^ NieolaiUrumerror, U,246. Heresis,
11,292.

Nbe fides commendatur, U, 405.

Novaculse similis persecutor, 1, 176.

Nox adversiutem signif., 1, 155.

Nnmerare pro cuslodire, I, 580.

Numerus non est in TriniUtis es-
sentU, 1, 580. Numerus electorum Deo
cognitus, 262. Numerus septenarius
quid, I, 520. ToUm vilam hominis si«
niif., I, 509 et 512. Octonarius,!, 468
Quin denarius, I, 512.

Nunc signum causale, 1, 124.

Nunquam nimis dicitur, quod nun-
qoaronimisfit, 11,269.

NycUcorax, I, 598.

ObsecraUo qoid.sit, I, 564, U, 517,
OcculU non debent excommoBica
tioneplecU, II, 103.
. Ocmi prb potentU providentis, I.

Odium iniquam, I 74.

Odium Dei quid, U, 54.

Opos legis quid, II, 16, Opasbenm
involuntarium non laudatur, II. 185.

Open bona dicuntur semina, I, 75.
Pulfi, I, 557. Camis qo», I. m. SjA-
ritus neminem redigunt sui> lege, Jl,
216. Mortua qo»,4^ 577, 595.

Orare et deprecari qoomodo dlffe*.
ront, 1, 182.

OraUo etsacrificiom pro deftmctis. I,
4. Pro salvandisUntom, 1,129. Per m-
censom signdlcata, II, 271. Qoalis re-
qoiratar ad illam praeparatio, U. 519.

Orbis et circoli perfecUo, 1, o9.

Organom, I, 592.

Onginale peccatom cur primogenl-
tum vocetur, I, 537. ^us poena per
baptismum non tollitur, II, 408.

OUum generat egesUlem, U, 297

Panis vitae est doctrina Dei, 1, 119.

Panes propositionis dicebantnr olim
oblationes, U, 248.

Parabol» dicuntur propositioaes, I,
158. Quid sint, 1,297.

Paries quid, 1, 217. *

Parturire quid, II, 221.

Parvuli non baptizaU damnantur
popna damnl, U, 175.

Pascha transitus dicitur, II, 102.

Passio cuT exerciutio dicitur, U,
182.

Passlones animi, 1, 155.

Pater quomodo non judlcet quem-
qoam, I, 2&7. Patris intaoiUtem quo-
modo portet filius. I, 519. Patrum In
limbo voces, I, 400.

PaUentU non esset, si non essel
persecuUo, U, 540. Opus Spiritos san-*
cU, 11, 217. InoUlis idsi a(toit bomili-
tas, U, 257.

PatienU» partes molt» sont, II,
176.

Patrinl inbapUsmo, 1, 14. 1, 507.

Paulus HebraBa lingua quietus so-
nat, 1I,*5. Cur Untum decem epistolas
scripserit, U, 1. Cur eplstol» ad He-
brsos nomen suum non peflxit, 11, 1 .
Dirimit contentionem Judsorum et
genUlium, II, 4. Cur miijores perse-

Digitized by

Google

tl59

culiones susUauU c«eler*s apostolU,
Ji, 52. VirgtDem se tesUtur, II, 109.
PropbeUre quid vocet, II, 127. Abor-
livum se vocal, II, 146. An omnes fi-
deles conv^rleril, II, 189. Rapius
ulrum in corpore, II, 197. Ousarcana
vlderiL in raptu, II, 198. A quo acce-
pit Evangehum . II , 206. Magnus fuit
jierscculor, II, 206. Cucurrit et labo-
ravit, 11, 21i2. Atkenis misit Episto-
lam ad Tbessalonicenscs, II, 294. Quid
f«*ccrii die ac nocte, II, 568. Conver-
IK Timolheum, II, 311. Laudes, II,
90. Magna praestantia, U, 28.

Peccatum dicitur spina et cur, 1, 93
Iniquitas. I, 169, Est corrupta natu.a,
11, 41. Opus morluum vocatur, II,
59S. Duobus modis comraittitur, I.
525 Dicilur mcndaciom, II, 20. £i
Gonsentire qoid sit, II, 15.

Peccatorfts pereflluunt, II, 562,

Peilicani», 1,397.

Pennae pro agililate, I, 183.

Pemila quid fuerit, II, 315.

Peregrinalio nostra duplex, I, 226.
P3regrinus quis, U, 253.

Perfeclus qnls dicilur, II, 267.

Perfecli quidam damnantur et quo*
modo, I, 316.

Pericula quatuor ex quibus eripien-
di boni, I, 427.

Persecutor similis novacoljB, i, 176.

Pes pro affectione ponHnr, I, 111.
Pm humilitate, velodtaie et secnri-
tatc, 1, 233. Pro discursoribus^ l, 246.

Pestilentia qualis morbus, 1. 2.

Petttio quanaeinvalescit apuaDeura,
11,269.

Petrus a Panlo pobliee reprehen-
sus, 11,210.

PharisMs unde diciiur, n, 265.

Philost^hi cogaoverant uaam Deum,

Pielasnon estqaestostemporalium,

Pilatus unde nomen Ponlii habue*
rit, II, 332.

Pisces et aves ex aqnis, III, 68. De-
signant curiosos, I, ,22. Etphilosophos
1,22.

Piasmare quid sit, 1, 486.

Plaieae pro principibus, 1, 184.

Plato agnovitTrinitatem, I, 429.
L^num Deum, II, 10.

Paedagogus quis dicltur, II, 216.

Poiniientia opcratur tristitiam se-
cundum Deum, II, 180.

Poaere pro humiliare, I, 23i.

Pontifex Rom. pastor omnium Ec-
clesiarum, U, 86.

Populus geutilis ojiro dicitur, II,
2U.

Portare Deum <jaid sit, U, 107.

PnecepU moraliaperdiiranl in utra
qne leee, II, 314.

Praeaestinare de quo dicilur, U, 7.

Prsedicandi tempus, 1, 352.

Praedicatores designati per boves, I,
22. CaiceamenU, 1, 212. Aquas, I,
250. Moutes ei colles, U 267.Flumina,
I, li, 33. CoBlum, I, 581. Sunt odor
ChrisU bonus, II, 163. Exempia bono-
Tum operum, II, 349. Vivant de bonis
iUorum quibus praedicanl, 11, 328.
Eorum qualiutes, II, 337.

Prsdicatio non vendenda, 11, 338.

Pr;ejadicium dupliciler accipitur, II,
529.

Praslati (erra dicuntnr, 1,410. Mon-
ies et colles, I, 454. Serae portarura
Ecclestse, 1, 582. Ultra precepU non
cogant, U. 68. Possunt judicare sub-
diios, II, 74. Etiam mali nossunt dare
Spiritum sanetum, 11, 511.

Prseparatio ad orandum qualis, U,
519

Pnescientia Dei non potest immu-
Uri, 2, 9.

INDEX IX S. BRUNONEM.

Presbyieri boni duplici honore di-
gni sunt, II, 328.

Prsevaricatio quid, II, 562.

Principes dicuntuf flumina, I, 70.
.4ntimendi, 11^72.

Prophetiao plura genera, 1, 1. Visio
dicitur, 11, 316.

l^opheUB de fuiuris quasi de prae-
sentibus et fuluris loquunlur, I, 2.
Vocantur caUracte, 1, t3. i.abia Dei,
I, 360. Carbones desoiatorii, 1, 13.
Port» Ecclesi», l, 523.

Prophetare PauUis quid vocet, 11 ,
127.

Propositiones qu« vocentut,!, 297.

Proscripius quis dicitur, 221.

Psallere qutd; I> 20- Estorare, U,
141.

Psalmus quW sit, L5, 1, 9, 250. Pro
bouo opere poniiur, l, 96. Primus ti-
tulo caret, et cur, I, 2. Ejus intentid,

I, 2. Secundus est primus habeus ti-
iulum, 1, 5.

Psalmi «luomodo compositi, I, 1.

Psalterium quale instrumenium
Musicum, 1, 1, 1, 158.

Psalterium liber bymnorum, I, 1.
^jus intentioseu argumentam, I, 1.
In eo quoQodo Christus orai, 1, 2. Fro
Christi humaniUte, i, 196.

Pseudo-canes vocantur, II. 264.

Publice peccans pubiice arguendtis,

II, 210.

Pueris sine baptismo roorientibus
Deus onmem uraiiam denegai, et cur,
11,54.

PnlU corvorum qui, 1, 581.

Pargatoriom asseritur, 1, 14, 1,507.
Gladius versaiilis, I, 507.

Quatuor virtutes principales, I, 58.
Quaiuor angelorum ordines, ono io-
co a B. Paulo enumerali, U, 234.
QuiesDomiuf signumuostre quietis,

R

Rana garruliUtem signif, 1, 310.

Katio in Adamo post peccatum non
exstincu, sed debuiUta, i. 129 Sen-
sualiULem regere debet, U, 128

Redilus noster duplex, i, 226.

Regnare peccati quid, ii, 37.

Regnum Del quid, 11, 151.

Remissionc etiam saucti effent. I,
9i. £jus gratia dicitur oieum. i, 442.

Reoes deiectaliones siKnil., I, 278.

Respondere Dei quid, i, 80.

Respuere esi pius quam spernere,
U, 2:^.

Resurreciio Christi. i, lt>3. Quid
operetur m nobis, U. 280.

Resurrectio mortuorum probatur,
n, 297. Pcr iegem naturae, U, 149.
An (am tuba prsecedat. ii, 151.

Retrorsum ire quid si^ , f, 79.

Khamnus quid, I, 201.

Roma capui orbis» 11, 8.

Romani de Judsorum visUtiooe
gavisi. 1, 281.

Romanorum Epistola cur prima, II,

S

Saba quid signif., I, 270.

Sabbatum lelemam requiem signi-
iteat, 1, 117.

Sabbatismns quid, U, 371.

Sacerdotium ChrfsH roanei in ster-
nnm, 11, 375. £jus commendatio, II,
384.

Sacerdoles interdum episcopi no-
minati, II, 256. Non' consecrandi sine
examine, 11, 329. Non licet iis matri-
monio jungi, II, 108.

Sacramenlnm quasi secretum, II,

1160

232. Sacrameniomconfessioiiis, 1,447,
Sacramentorum quoram, qoi BHiiistri,
II,*88.

Sacrarium quid, H, 118.

Saeriiegium quid, 11, 18

Sacrificia votiva qu», I, 165.

Sacrorum liberorum Iriplex seDsns.
I, i.

SagltUB morUUiatem stgnit, I, 118.
Senieniias prjedicaiorum, I, 144.

Salem quid sig., U, 581.

Salices saniimpii, I, SU.

Salomon pacificus, I, 266L

SamariUiii qui, U, 119.

Sanctum sanctoram, 1, 281.

Sanctum pro amabiti, I, 991.

Sancti egent remissione, I, 94.
Orani pro nobis^ I, 520. Eiian, posl
mortem, I, 540. Eorum exeooHpU mu-
niuni nos contra ingruentia mah, 11,

Sanguines pro peccato, 1, 173.

Sanguis interdum pro morie,!, 173.
Ejus mira commistio , II, 251 .

Sanguineni ChrisU qni poUatmn do-
cunt, II, 400.

Sapientes mundl per pereuntes no-
tatl, H, 88.

Sapientia inlerior esl qnasi 9def%

I, 221.

Sarae fldes commendatar, H, 463.
Desigiiat £cclesiam, U, 11

Saul mortem deslgnat,!^ U. Ejus
inobcdientia, II, 44.

Satan« tradere est exeoHmanka-
re, 11, 101.

Scapulae significal doctrinam pnedi-
catorum, I, 369.

Scieuti« modus, II, 114. ETacoalio,

II, 137.

Scriplur» cur obscarae, 1, 31. De-
sigTiatae per .parlpebras , i, 31. Pla-
viam.I, 31. SUieram, 1, 218. Hensam,
I. 2.*$5. Coclos, I, 304. Earam eommcB-
dtttio, I, 348.

ScurriliUs ouid, H, 219.

Scutum designai fal^ raUoiftes, I,
151.

Seriimi inslntctio, 11, 319.

Seusus mundi vaniUs est, 11, 246.
lioiiiinis port» suni animae, II, 413.

Separatio a veriUte, error est, U,
513.

Sermo quld sit, 1, 193

Sermoiiis divini eSicacta, IT, 572.

Scrvorum iBStruciio, II, 349.

Servire debemus Deo caoi nsetii ct
reverenlia, U, 410.

Sigiia et prodigia^qaid^Il, 90. Diffe-

Siriai mons in Arabia, 11, 239L

Sinistrorsum ire quid sit, 1, 79.

Sion moiis, plebs Judieorum, 1, 154.
Pro Ecclesia, 1, 535.

Sol mundi ereaiionem desig., I,
272.

Sonieltudines, nave& oicaatiir, I,

m.

Sonus pro manlfesuUone, I, 134.

Sors pro eleclione, 1, 90, Ii, 233.

Spelnnca quid, U, 405. ChHsUho-
raanius, 1, 194.

Sperare corde quid.,1,82. Sensoali-
Ule quid, I, 82.

Sperare beaium est, II, 134.

Spesquaesit, 11, », 48, 511.

Spina in corpore bumano oakl , 1,95.

Spirilus quid appeiietur, 1, 172.

Spiritus sancU agilitaB, I, ± APatre
etPilioprocedii, 1,172, II, 46. Non
rainor Paire et Fitio, II, 48. Qoomodo
postulet,1I, 48. Quoroodo scroutur,
II, 93. DaturperimposJiioneraniaiuis,
n, 325. Esi arrtia immorUliUtis, U,
17. Calor dicitur, 1, 35. Fluoien, I,
150. Ausier, I, «22. Misericordia Pa-
tris et FiHi, I, 478. Certior in apootolis

Digitized by

Google

ilOl

OUDO REKUM QU^ LN UOC TOMO GONTINENTUR

1161

(|Qain in propbetis, n, 47. Ejus dona
per leiram imMnissionis designata, I,
512. FuturaiD ipsi praesens est, I, 2.

Stadium quiil, et unde, II, 120. ^

SUre dicuur openri, 1, 110.4

Stell» designant particulares Eccli*.
sias, I) 21.

Stigma quid, 0, 229.

Stipendium quid, 11, 38.

Stratum quid, I, 521.

Subsanoare qftid, I, 6, I, 107, I,
140.

Supervdificafe quis dicatur, II, 95.

Superbia delifctumhoQaximum et cnr,
1, 57. Percorna desiguaU, I, 287. Vi-
tierum omnium r^ina,*I, 287. Parem
non patitnr, II, 227.

SupersliUo quid, II, 283.

Synagoga ante Cbristi adventum

qnalis. 1,161,
Syria quid signiacat, I, 207.

T

Tabernaculum pro militia, I, 211.
i)omo, I, 256 ^

Tabulae Decaiogi, 11, 2S2.
. Tempestatis nomine demones si-
gnif., I, 64.

Tempos Cbrlsti dicitur consumma-
tio, II. 395. Gratia plenitudo tempo-
ris dicilor. II, 232. Teropus pro de-
fectu, 1, 529. Tempus quo iicet pr«-
(iicare. 1, 35^ Tempus redimere quid,
II, 250. Perdit qui mali agit, II, 250.
Dies malus dicitur, 11, 253.

Tentaiionnm tria ffenera, I, 571.

Terra Jodsos sigmf., mare gentiies,
I, 258.

TestameBtom iretus umbva novi, I,
493. Novnm non faisset confirmatum
nifti Cbristus mortuns fuisset, II, 39.

TesUmentam suom babuit quilibet
propheta, 11, 257.

Tbarsis quid siffnif., I, 270.

Timotheos a Paulo conversus, II,
311. Fuit episcopus Epbesiorum, II,
520.

Timor Cbristi ante passionem, I,
191.

Timores doo, I, 56.

Timor servilis via ad timorem ca-
stum, 1, 449.

Titaltts Cbristi non corrumpendus,
I, i«i5.

TituK Psalmorum, I, 5. Eorum au-
ctor Esdras, I, 266.

Topazius lapis prctiosus, I, 500.
Torcuiaria sunt Ecciesis, I, 20.
Pressune tribulationum. I, 335.
Tribulaliones cur quibusdam infli-

?untur, II, 2i0. Vocantur fluctus, 1,
55. Vinum compongens, 1, 210. £a-
rum virtus, II, 30.

Tributum quid, II, 72.

Trinitas in personis. unitas in essen-
tia, II, 133. Xudicat, 1, 266. Signiflca-
tur a Psalmista, 1, 325. £ius significa-
tio, I, 376. Pnefiguratio, I, 585. Bre-
vis et bona dedaratio, II, 67, 372.
Eam Plato agnovit, I, 429.

Triplex sdriptorum sensus, T, 1.
• Tuba an praecedat resurrectionem
11,51.

Tarpitudinem quid vocet Aposto
lus. II, 249.

Tutor quis dicitur, II, 217.

Tympanum,I, 100. Caniis mortifl-
catiouem signif., I, 326.

Tympanistri» qu», 1, 47.

Tyrus gentiiitatemdesig., 1, 146, 1
533.

u

Ultio bona, I, 520.
Ungular discretionem signif. , I, 257.
Unicornes JudaBi cur dicti, I, 85.
Unum sequendum non duo, II, 267.
Usura poenas stemas signif. et nu.,
I, 271.
Uterus pro conceptlone, I, 198.
Uxor cur a viro diiigenda, II, 251.

V

Vectigal quid, II, 72.

Vellus JOdaicum populum signif., I,
268.

Veniali peecato nemo Hber, l» 228.

Venter multorom Deus, II, 268.

Ver, bonoram operum laboremde-
signat. I, 285.

Veronm folium dicitur, et cor, I,
56. Dei fllius, 1, 142. Quid sit, 1, 19.

Vertex pro superbia, I, 246.

Veritas umbram fugare debet, II,
59. Membram Cbristi. II, 247.

Vespasianus aper de silva, I; 524.

Vesper cur Adam didtnr, L 85. iEtas
sexU I, 204. AdversiUs, 1, 229.

Vestimenta Christi divisa quid desi-
gnent, I, 64.

Vetularam morbus, II, Si9.

Vido» ver» qo», II, 527. Earam

bona jadicia, II, 527.

Vi» Domini qu», I, 72, 1, 79.

Vigiliaram commeudatio, 1, 220.

Vine» Dei sunt congreffationes cle-
ricoram et monachorimi, 1, 434.

Vinum compungens dicitur tribula-
Uo, I, 210.

Vinum septiformis grati» spirituk
sancti, 1, 410.

Vino uti stomacbo prodest, 11, 329

Vir ffloria Dei, II, 127. Capot mu-
lieris, II, 250, II, 106. ji^us morssol-
vit mulierem a lege viri, II, 59.

Viri sanguinura dicuntur animaram
interfectores, I, 76.

Vii^ et baculuin quid sig., I, 69.

Vnrga Aaran quid sig., II, 391.

Virga regiscerea esse solet, n, 560.

Vii^itas an pr»cepU, II, 111.
Qu» meritoria, If, 542.

Virtotes quatuor principales, Ij 38.

Virtiitis deflnitio, I, 555. Est cibos
anim», I, 528. Perflcit inflrmitas, II,
198. C:jus arma, II, 255.

Virtutes coBlorum quid, I, 585.

Viscera pro anima, 1, 172.

Vtsiones cur dormientibus magis
quam vigilantibus ostendantur, 11,

ViU «teraa designaU per terram
Chanaan,I^l8. Contemplativa meiioi
activa, I, 574. Eam perait qui disce-
dit a Deo, II, 567.

Vitia popuii nomine signif., 1, 146.

Vivens et vivificans dlfTerant, II,
150.

Vocationes Dei diversimod», II, 5.

Volunus vultus dicitur, et cur, 41.

Volontas mala quando didtur ihte-
rioTOcarals intrare, I, 441. Quando
vero ossa, 1, 441.

VoIontasDeiduplex, II, 517.

Yotum reddere perfectius qoam vo
vere, I, 227.

Vox hujas magis afflcit qaam lectio^
11.525.

Voltus pro volunUte ponitur, 1, 100.
Pro sifflibtadine , 1, 154. Pro gratia,
I, 158. Pro palchritudine, I, lA. Fi
lio Dei, I, 256.

Vulva pro genitura, I, 198.

Ziph»i quos designent, 1, 180.
Zymut lermentum dicitur, II, 102.

QVM IN HOC TOMO CONTINENTUR.

5. BRUNO CARTHUSIANORUM INSTITUTOR.
OPERUM TOMUS SEU PARS II

EXPOSITIONES IN OMNES EPISTOLAS PAULI

Sancti Hieronymi pr»fatio in Epistolas Pauli.

Pralogosffiftedalis in Epistolam ad Romanos.

Prologus B. Bnmonis.

EPUSTOLA AD ROMANOS.

Prologos in primam Epistolam ad Corintbfos.

Argaraentum.

Argumentom B. Branonis in eamdem.

EPISTOLA I ADCORINTHIOS.

Ptologus in seeundam Epistolam ad Corintbio^.

4rgumentum in eamdem.
EPIST^" "

EPIStOLA II AD CORINTHIOS.
Argumentum in Epistolam ad GalaUs.
Prologus beati Braoonis in eamdem.
EPISTOLA AD GALATAS.
Argumentum in Epistolam Pauli ad Epbesios.
I^ologus B. Branonis In eamdem. '
EPISTOLA AD EPHESIOS.
Argumentumin Epistolam ad Pbilippenses.

Patroi.CLIIL

Prologu^ B. Branonls in eamdem. 349

EPISTOLA AD PHaiPPENSES. 551

Argiimentuin in Epistolam Pauli ad Colossenses. 375

9 Prologus B. Branonis in eamdem. 375

1 1 EPISTOLA AD COLOSSENSES. 573

13 Argumentum in Epistolam primam ad Thessa omcen-

13 ses. ~ 397

15*' Prologus B. Branonis in eamdem. 397

121 EPISTOLA I ADTHESSALONICENSES. 397

121 Argumentom in Epistoiam secundapi ad Tbessalonicen-

121 ses. 413

123 Prologos B. Branonisin eamdem. 413

217 EPISTOLA H AD THESSALONICENSES. 415

217 Argumentum in Epistolam primam ad Timotheum. 425

217 Prologus B. Branonis in eamdem. 425

279 EPISTOLA I AD TIMOTHEUM. 425

279 Argumentum in Epistolam secundam ad Timolheom.

281 457

515 Prologus B. Branonis in camdem. 457

517 EPISTOLA H AD TIMOTHEUM. 459

517 Argumentum in Epistolam ad Tltum. 473

549 Proloffus B. Brunonts in eamdem. 47S-

Digitized by

(jOOglc

n«3

EPISTOLA AD TITUM.
Argumentum in Epistolam ad Philemonem.
Prologus B. fininonis In eamdeni.
EPISTOLA AD PHILEMONEM.
Argumentum in Epistolam ad Heoreos.
Prologus B. Brunonis in eamdem
EPISTOLA AD HEBR.^IOS.
Epistola B. Pauli ad Laodicenses.

ORDO HERVM

.473
483
483
485
487
•87
489
?565

Hecatostichon apologeticum D. Jacobi Hieronymi Car-

tnusis Parisiensis alumni. 567

DIVI BRUNONIS EPISTOL>« BIN.«. 569

SERMO DE CONTEMPTU DIVITIARUM. 569

CONFESSIO S. BRUNONIS. 571

Appendix ad S. Brunonem. — De origine sacri Carlhu-

sicnsis ordinis, auctore Zacharia Benedictino, Vicentino.

Carthusiano. 571

GUIGO I CAKTHUSIJR MAJOHTS PRIOR GENERA-

LIS QUINTUS.

Notitia. 581

Notitia altera. 5^.)!

EPISTOLiE. 593

I. — Ad Durbonenses fratres. — De supposititiis beati
Hieronymi epistolis. 593

II. — Ad Petrum VeDerabilem.Cluaiacensemabbatem.

594

III. — Ad Haymericom ctrdinalem et cancellarium. —
Honei duos esse bostes quiboscum nuxime sit pugnan-
dom, et contra Eoclesi» adrersarios non armis corporali-
bus, sed humilitate et poenitentia otendum. 595

lY. — Ad Hugonem S. miiiti» priorem. — Docet qua
ralione bellnm spirituale sit agendum. S98

Y. — Ad Innocentinm papam II. — Consolatur som-
mam pontificem adversos scnismatis molestias. 600

VI. — Hugonis Gratianopolitaui episcopi, Goigonls et
Carthnsiensium fratrom epistolaad Patres in synodo I
Otrensi congregatos propter necem Thome, Sancti^Victo-
ris Parisiensis priorls, tb impiis crudeliter occisi. 600

HEDITATIONES. 601

€ap. I. — De Teritale et ptcey et qoomodo per solara
veritatem i>tx ludbetur. 60 1

Cap. II. — De utili displicentit soi ipsios, et de homili
confessione peccati. 604

Cap. HI. — De voloptttibos tc vilibos delectttionibus
loinque sensoum. 605

Cap. IV. — De vanis timoribos, doloribos et crociati-
bos flliorom hqjos sfficoli, qoos contrahont ex peritoro-
rom copiditate et tmore. 606

Cap. V. — De cupiditate, tmore et glorittione terre>
norum et temporaliom, et qoomodo oer ea vera miserta
non tollator, sed aogeator. 609

Cap. VI. — De Inotili et vili appetito laodom et glo-
Tiffi, vel favoris humtni. 611

Cap. VII. — De vera laode joslorom, et vitoperatione
malorum, et quis sit laode dignus vel indignns. . 613

Cap. VIII. — De his qui volunt amari et tdmirationi
haberi, et quomodo per talem appetitum homo diabolo
assimilatur, et seipsum &clt idolum csterorom. 613

Cap. IX. — De animt oo» per firoitioiiem et tmorem
temporalium a Deo recedit, et t d»monibus constupratur.

615

Cap. X. — De impodentia et frontositate tnim» fomi-
cantis, go» petit a Deo in suo scelere confoverl. 616

Cap. XI. — De ignoranlia soi imius qot homo, per
amorem terrenorom extra seipsom emas, se considerare
non potest. 617

Cap. XII. •— De vera otilitate hominis, et qotUter om-
niom hominom est ont et eadem utUitas. 617

Cap. XIII. — De prodenti cautela qua utendum est td
soam otilitatem quibuslibet prosperis et adversis. 619

Cap. XIV. — De adversitatibus bujus seculi, qualiter
telerand» sunt, quit per eas coglmor utiliter ad Deum
redire. 620

Cap. XV. — De vera pttientit, qua tolerandi et tmtn-
di snnt peccttores et infirmi, ple sperando correcUonem
eorum. 621

Cap. XVI. — De pia compasslone et medicamine iofir-
morum, et qoomodo mente incorropta viV£ndom est in-
ler eos. 622

Cap. XVII. — De virtute et eflTectu amoris Dei et pro-
ximi, et quemadmodum charitas optanda est et impen-
denda. 624

Cap, XVIII. — De perfecta angelommjustitia, et qo»
sit differenlia inter justitiam illorum et nostram. 697

Cap. XIX. — De vera et interiori anim» pulchritudine,
et in quo consistat omnls hominis vera perfectlo. 628

Cap. XX. — De Incamatlone Verbi, et queraadmodum
in seipso nobis perreclionem prsedictam plenissime de-
monstraverlt. 630

CONSLETUDINES CARTHUSIENSES.

Monitum.

Prologus.

Cap. i. — De ofllciodivino.

Cap. n. — Ilem de eadem rc.

Cap. III. — Item unde supra.

Cap. rv. — Item unde supra.

Cap. V. — Item unde supra.

Cap. VL — Item unde sapra.

Cap. VII. — De officio Dominicali.

Cap. VIU. _ Item de of&cio divino.

Cap. IX. — Quoties radamur in anno.

' Wl
6M
65S

6ii
641
647
647
647
651

65$

Cap. X. » Quales bospites introductnUir ifi chotooi.

655
Cap. XT. — De officio defunctorom. 635

Cap. XTI. — De visiUtlone egroti. 655

Cap. XIII. — Quomodo tractandos sit qoi noritor. 657
Cap. XIV. -^ Item de cort mortooraai. 639

Cap. XV. -> De ordinttione prioris. 661

Cap. XVI. — De procurttore domus inferioris. 667
Cap. XVII. — De infirmo qul mitUtiir td inferiorem do-

mum. 667

Cap. XVIII. ^ Item de procoratore 669

Cap. XIX. — De equiUUiris hospitum. 671

Cap. XX. — * De pauperibus et eleemosviiis^ 675

Cap. XXI. — De molieribos. 661

Cap. XXII. — De novitio. 681

Cap. XXIII. — Professio novltii. 685

Cap. XXIV. ~- Orttio soper cocolltm. 689

Gap. XXV. — Oratio super novitiom. 691

Cap. XXVI. — De ordine congregationis. 691

Cap. XXVII. ^ De »Ute soscrpiendoraiii. 691

Cap. XXVIII. _ De otensilibos cell». 685

Cap. XXIX. — Qoo tempore de cellt exettnr et de vkj-

Uis et distinctione hortrom. 695

Cap. XXX. — De his qoi in eellt mtneiitilMS impor-

tone se ingeront, et de coqointrio. 701

Cap. XXXI. — Item de celU. 705

Cap. XXXII. — De firttribos qoi in tliqao opere oen*

ptntor. 703

^AP. XXXm. — De jejoniis ttqoe eiMs^ 705

Cap. XXXIY. — De raensurt vhii et ctsei. 767

Cap. XXXV. — Quod nulli liceat magort exerdlit ft-

cere, nisi favente priore. 709

Cap. XXXVI. — De hospitibos soscipiendis. 711

. Cap. XXXVII. — De tracundo consiUo. 713

Cap. XXXVIII. — De cora inQrmorom. 713

Cap. XXXIX. — De rainotione. 715

Cap. XL. — De omamentis. 717

Cap. XLI. •— Ut nulla extra eremompossideaiitar, etde

sepultura peregrinorom. 719

Cap. XLII. — De divino officio fratrom laiconim. 7iS
Cap. XLIII. — Item de cadcm re, et qoo tetqwre td le-

ctos redeant. , 7S

Cap. XLIV. -- Qoisprssidere vel respondere d^beaL

717
Cap. XLV. — Qood com pr»Itto soo fratribos loqoi li-

cett. 727

Cap. XLVl. — De coqointrio. 75

Cap. XLVU. — De pistore. 7»

Cap. XLVIII. — De sotore. 7»

Cap. XLIX. — De prsposito tgricoltone. 7»

Cap. L. — De mtgistro pastorom. 7»

Cap. LI. — Quo tempore vloom flrttres htbetnt 731
Cap. LII. — De jejonio frttrom. TO

Cap. LIII. — Quo tempore vesctntor tvenario ptne. 755
Cap. LrV. — De minotione eorom. 757

Cap. LV. «-. De silentlo tdpnlidlou. 757

. Cap. LVI. — Qoid tgendum sit in penc^lis. 757

Cap. LYIL — DevesUtufhitrum et oteasilibiis celte.

737
Cap. LVin. — Qood loqoendi com extrtneis licentitDi

DMi qosront. 7S9

Cap. LIX. — Qoid fltt de re tlicoi nettnim niiaBt. 7S9
Cap. LX. — Qoid de re invenU ftciendoai sit. 741
Cap. LXI. — De brachis et parvis pellicys flhitnim. 741
Cap. LXII. — De frttre qnl sagmtrios cortt. 7«

Cap. LXIII. — De horlo. 745

Cap. LXIT. — De costode pontis. 745

Cap. LXV. — De disclpUnis frttrom. 745

Cap. LXVI. — De cinere. ^ 745

Cap. LXVII. — Qoid t^M, pro nisn. 743

Cap. LXVHI. — De Coent Domirt. 745

Cap. LXIX. — De Ptrasceve. 745

Cap. LXX. — Qoomodo se hi^nt iii soleaiiiUUbi^

Cap. LXXl. — Qoid fiicitnt pro defeoctU. 7l5

Cap. LXXII. — De '-*

j rasura fntrom.

748

Digitized by

Google

1165

QUiE IN BOG TOHO COiNTINENTUR.

f Cap. LUIII. — De noTitio soscipiendo. 745

Cap. LXXIV. — Professio laici. 747

CiP. LXXV — Quomodo se lubeat frater postquam

8iiscepta8.es t 747

Cap. LaXVI. — Be hospitio fratram qni foras mittan-

tur. 749

€ap. LXXVII. — De itag^itivis, slve expulsls. 749

Cap. LXXVUL — De numero liabiUtorum. 751

Cap. LXXlX. — Qaare Um parvus sit numerns. 755
Cap. LXXX. — « Be commendatione soliUri» vitse. 755
VITA.S. HUG0NIS,EPISCOPI GKATIANOPOLITANI.

759
Monitom. 759

Epistola Innoceotii II papa 761

Incipit viU. 761

Profogus. — Ad pontiflcem Romanum. 761

Cap. I. '— SancU Hugonis parentes, studia, canonicatus.

763
Cap. n. — Episcopatus GratianopoUtanus susceptus.

765
Cap. in. —- Monachatus Cluniacensls per annum. Fre-

quens in Carthusia cum S. Brunone et alils conversatio.

Inter afllictiones donum lacrymarum. 768

Cap. IV. — Ocuiorum et aliorumil sensuum ac lingu»

sancU custodU. 772

Cap. V. — Eleemosyn» llict», munera spreU, dissi-

dia subUU, conciones, auctoritas summorum pontificum

defensa. 775

Cap. VI. — Morbus, vfsitantibus moniU daU, mors, se-

pultura. 779

GUIGO CARTHUSIJS MAJOKIS mOH GENEnALIS
HUJUS NOMINIS SECUNDUS; — BERNARDUS,
JOANNES, STEPHANUS DE CHALMETO CAR-
THUSIANI.

Notitia In Guieonem. 785

SCALA PARADISI seu TracUtus de modo orandi et de

TiU contempUUva, auctore,ut videtnr, Guigone. 785
De Guigonis et aliorum Carthusianorom opusculis pr«&-

ftiUo 787

LIBERDEQUADRIPERTITOEXERCmOCELL2E.787
Cap. I. — De modo et cansa adventus priorum ordinis

CarUiusiensis ad annuum capituium , et de triplici fructu

adventus eomm. 804

II. — De soaviUte sublimi. et sublimiUte suavi,

qn» in ordine CarUiusiensi in tribus specialiter consisUt.

805
in. — De spirituali conversaUone fratram Cartiiusien-

sium in qua eunt post Qiristum, per Christum, ad Chri-

stum. 807

IV. — ^^Ouidspiritaaliterdebeataccipiper viliutem et

asperiUtem habitus Carthusiensium , et de pauperUte

Tictos eorum. 808

V. — De puriUte contemplationis iDtem», qu» ad
cen» poUssimum solitudinem specUt. 810

VI. — Qualiter suavis cell» quies, etquieU ejus suavi-
tas in quibusdam sacr» ScripturaB locis expressa sit. 811

VII. — Item de eadem quiete cell» : (]ualiter per vi-
ros sanctos a Moyse usque ad Isaiam ejus secretum sit
expressum. 812

VIII. — De quibusdam viris sanctls qni ab Isaia
fuerunt usque ad Christum , et de quibusaam qui frie-
ront post aaveptnm ChrisU, qualiter per eos figuraU sit
celliB quies. 815

IX. — De quiete cellse ; et quod non expedUt ei qnl in
.eahabiUt, ut curiositate, temeraria nimis diu extra eam

moretur. 815

X.— De eo quod cella, ab eo qui eam inhabiUt Jugiter

tenenda est; etquod ei periculum eveniat, si temerarie

ab ea frierit egressus. 817

XI. -^ De magnis muIUsque perlculis qu» ille incurrit
qni habiUtor est cell», et de illa male exit ; et de eo
quod magnam anim» sanct» confert quietem plena ac
perfecu abjectio sfficularium rerum. 819

XII. — Be sscularium (cui prsecipue intcndunt Carlhu-
sieases) negoUorum et sollicitudinum et possessionum
abjecUone. 821

aIII. — De loco sanct» volapUtis, et de spirituali fuga
sancU Job. 822

XIV. — Quomodo spiritualiter egrediatur fluvius de
loco voIupUtisadirrigandumiiaradisuin : et quis ille flu-
▼lus sit. 824

XV. — Quod qui ad annuum conveniunt capitulum
priores, oroinis debent diligenter intendere renovaUoni :
et de quatuor sancUs exerciUis, quibus sollicite stodere
debet omnis qui in cella vult fructuose commorari. 825

XVI. — De commendaUone cellsB, et de quatuor ca-
pitibus illis io qmefluvius dividitur, qui ad irrigandum
paradisum de loco volupUtis egreditur. 827

\m

XVII. — Quod qui habiUtor est cellsB cmnem debeat
illiciUm deyiUre locuUonem : et qu» iiU 8int bona ad
qu» nos sacra lecUo proTehit. 829

^- XVIII. — De generibus sancUmm mediUtionum qui-
bus intendere debet qai in cella solitarins sedet, et de
stndiosa sacr» Scriptur» recordatione. 850

XIX. — De illo mediUUonis modo qai in animo medi-
UnUs Umoris gignit caosam et doloris, 4{\A in octo modos
dividitur. 851

XX. ^ De generali resurrecUone mortuoram, et poe-
nis damnatorum, et qoaliter repeU debeant illi octo modi.
in quibus Umoris exisUt causa et doloris. 834

XXI. — Qualiter in animo mediUntis Umor expellit
eIaUonem;etde tertio mediUtionis modo, qui occasio-
nem admlnistrat amoris et conso)ationis. 856

XXII. — De quarto mediUUonis modo, qui causam gi-
gnit in animo meditanUs pieUtis et cdmpassionis : et
quod quaedam qu» videmos ab aliis mala fiert, magis de-
beamus intra nos pierumque excusare quam temere jodi-
care 858

XXIII. — Qualiter quintum meditaUonis modum oppo-
neredebeamus in mente nostra, contra illam qua jugiter
pulsamur tenUtionem carnis, diaboli et mundi. 840

XXIV. — De taedio quod aliqois paUtur qui cellsB habi-
Utor est : et quoraodo illud a se repellere, seque reno-
vare ac reparare possit. 841

XXV. — De his quae in came operatus estChristus; et
de laboribus sanctorum suorum. 812

XXVI. — Deseptimo mediUtionis modo, qui stuporis
in mente meditantis causam gignit, et admiraUonis : et
de eo quod per ea quae facU sunt conspicitur ipse qui
fecit. S^

XXVII. — De voclbus et locuUonibus quas amma spi*
ritualiler audit : et qualiter anima ad imaginem Dei facta
sit, et quem motum suscipiat, et cujus motus susceptibilw
non sit. °*°

XXVIII. — De aiis beaUs spiritibus, qu» vtdelicet illa
sint quae ad eos pertinent ; et quid de illis in pura medi-
UUone sua, cellse debeat inCra se habiUtor revolvere.

850

XXIX. — De illo mediUtionis genere quod inlra nos in
ipsis inUmis cordis nostri debemus habere, cum de Deo
stodemus cogitare : et qualiter de iiio nos deceat et liceat
senUre. ^ 855

XXX. — De TriniUtc personarum, et unitate subsUn-
tiae quae Deus est, et quod proiudicium aliquod nec Trini-
Utis uuiUU, nec uniUs facit TriniUti. 859

XXXI. — De diligenU sollicitudine, et soUiciU dili-

fentU quam orationl nostrae quando ei incumbimus de-
emus impendere : et de magna instabiliUte qua in
corde, orationis tempore, per oUosa et nociva, dispersfs
cogiUtionibusnostris, misere ac miserabiliter fluctuamus,
et per tnnumera evagamur. 862

aXXII. — De menUs evagaUone , quam nobis oratioms
tempore inesse senUmus : et qualiter et quare per ter-
Uumqui de loco voIupUtis egreditur fluvium, qui et Ti-
gris vocatur, orationis accipienda devotio sit. 864

XXXUI. — Quales nos exhibere debeamus priusquam
ad oraUonem accedamus, ut cum ad eam venerimus, slc
eam Deo ofl^eramus, ut ipse eam et sibi acceptam, et nobis
misericorditer efflcUt fructuosam. 869

XXXIV. — De eo quod, cum ad oraUonem accedimus,
et itlis qui in nos deliquemnt, ex puro corde dimittere,
et si sunt qui habent aliquid adversum nos, plene els ac
perfecte reconciiiari debemus. 871

XXXV. —De quatuor cogiUtionum generibus, quae
nobis necessarium est in mente habere, si pure, et de-
vote, atque fructuose Dorainum volumus orare. 875

XlXVl. — De opere manuum, cui debet cell» inhabi-

Utor intendere, et qulbus horis spirltualibus exerclUis,

et quibus insistere debeat manuum operibos, et de plurt-

bus aliis quae ad eumdem cellae incolam perUnent. 880

BERNARDUS CARTHUSIM PORTARUM PRIOR.

EPISTOLiE tres. ^

Epist. I. — Ad Aymonem de Varennes et Aymonem

de^ohoria. — De foga saeculi. , 885

Epist. II. — Ad moniales de Lugduno. — HorUtur il

las ad capessendam magno animo, quam recens suscepg-

rant strictiorem disciplinam. 889

Epist. III — Ad Balnaldum inclusum. — Qualiter Wh

ram Domino slt vivendum. „ 5??

JOANNES CARTHUSIM PORTARUM MONACH^
EPISTOLiE qufaique.-l ^ ,^^ ^

Epist. I. — Ad Stephanum firatrem carne et sP»"^**'Jjr

Delugasaeculi. ^ ^ _*.j: Sir

Epiot. II. — Ad Latoldum. — De modo oratodi. »13
Epist. III. — Ad Hugpnem. — De modo orandi ac pra»-

Digitized by

Google

iI67

OUDO RERUM

U(4

scrtim de ffratiaram actione . 918

Epist. IV. — Ad Beraidum. ^ De custodia cordis. 9i4

Epist. V. — Ad Bernardum nepotem suum, qui de

Carthusiensi ad alium oidinem transire cogitabat. — De

eonstantia in proposito. 926

stePhanus de chalmetq.

•EPISTOLA DE PER9EVERANTIA ORDINIS ad nov|-
tibfl Sancti Sulpitii ord. Cisterc. 931

Epistola Alexandri paps III ad Arthaudum priorem Al-
veri«e, de schismate iiiius temporis. 933

Appendix. 933

SANCTUSHUGO EPISCOPUS LINCOLNIENSIS IN
^ ANGLIA ORDINIS CARTHUSIENSiS.

Hugonis Vita. — Monitum. 957

Dissertatio de anno quo S. Hugo in episcopum Lincol-
niensem consecratus sit. 9S9

Incipit Vita. — Prologus. 943

LlBBR PHIMUS.

Om. I. — Qualiter Hogo genitricis solatio destitutus,
et regulari collegio clericorum una cum genitore socia-
tus, jugum Domini ab infantia portaverit ; et inseruntiir
^e sua mstitutione pueriii verba ejusdem. 945

Cap. II. — De ejusdem profectu in scientia et virtute,
et quam devotus ac sedulus in divinis ofliciis ac iVatruQn
obsequits existebat. 946

Cap. III. — De patris sui commendatione, et quam hu-
miiiter ac devote ministraverit et Hugo noster, ejusdem
(^bseqniisspeciaiiterdeputatus. 947

Cap. IV. — Qualiter ordinatus levita, mox prsdicationis
stttdio plebem informans, ceilulam S. Maximi regendam
accepit, et ita laudabiliter rexit« £t sub hoc comprehen-
ditur quintum capitulum magnae Vit». 948

Cap. V. — Qualiter lilud evangeiicum : c Si peccave-
fit in te IVater tuus i circa quemdam dict» cellulaB pa-
fochianum exsecu^us est de peccato adulterii diifamatum.

«/50

C^p VI. — Qualiter cum priore suo Carthusiam invisit.
ei visam dilexit. 931

Cap. VII. — Qualiter ad prioris sui instantiam fide in-
terposita jurayit, quod ipso superstite ad ordinem Carthu-
siensiom nullatenus transvolaret; et fldem non servavit,
nec tamen de fidei trans^essione scrupulum habuit,
unde proTectum tantum cepit. 95i

Cap. Vni. » De tentatione gravlssima, qn» post ordi-
nis Carthusiensis ingressum ipsum arripuit : nec tamen
defuit ei tuitio salutaris. 95 i

Cap. IX. — De commendatione ordinis Carthusiensis, et
profectu in eodem noslri Hugonis : et qualiter senior ad
cuuus obsequtum ftierat deputatus, ipsum de suscipiendo
brdine sacerdotali teotavit, et ipsum futurum episcopum

frsnuntiavit. £t sub hoc capituio comprehenduntur 10 et
1 capitula magn» Vit£. 986

Cap. X. — De ipsius in devotione profectu, posiauam
est sacerdos effeaus, et corporalis asperitatis ac absti-
iientiaB riffore. 957

Cap. XI. — ^ Qualiter Petri archiepiscopi Tarentasiensis
obsequio deputatus, tam in Scripturarum perscrutatione,
quam in omnibus, quae poterant reverentii» congrua, aut
animo grata esse, aevotissime ministrabat, ab ipso quoti-
die recipiens benedictionem, absolutionem et instructio-
nem saiubrem. 958

Cap. Xlf. — Qualiter domos, Carthusi» ppocurator ef-
fectus, ipsam tam spirilualiter quam temi>oraliter stre-
nue gubernabat, omnibus se reddens mento commenda-
Uim. 959

Cap. XIII. — De tentatione illius alia ab illa de qua
8upra, capitulo octavo, et qualiter ab ipsa per illum san-
etum quondam priorem Carthusiao Basilium, quem suum
nutritorem vocavit, exstilit liberattis. Et inseritur hsc
tentatio in magna Vita libro secundo. 959

Prologus libri seciindi. 961

LiBSR secDifDus. 961

Cap. I. — Qualiter pro domo Carlhusiensis ordinis, in
AngUa apud WithamiaoL coustru^nda, mittitur ad qu»-
- rendum Hugonem. 961

. Cap. II. -^ Qualiter. nuntii ad Carlhusiam venientes su-
per peUtione sua invenerunt fratres dissentientes, et
qualis ecatsententia ipsios de ipsa exandienda, et hoc est
eap: 3, in serie ma^as ViUe. 964

Cap. III. — Quahter demum obtentum est, ut adiret
Angliam Hugo ad regem veniens, et quaiiter Withamiam
cum honore deductus sit. 966

Cap. IV. — Qualiter statu, quem invenlt apud Witha-
miam, visitato, ad regem reversus, fecerit villa) de Wit-
iiam habllatoribus, inde discessuris, largissime provideri.

968

pAP. V. — Quali'er loci construclione pro sumptuum

defectu.naUatenusprocedente, fhitre Girardo regem »1-
eunte cum nostro Uugone, et regl verfoa asperrima pro-
ferente, Hugonis exstitit patientia approbata, cvins ex
tunc ad regem iamiliaritas est vehementius ooofinnata.

970

Cap. VL — Quod rex Hugoni credidit prae ccieris
omnibus in his qu»su» salutem aidms contlngebant; et
quod a multis regis fiiius putabatur : et quod ipsjom soper
variis excessibus ar^endo, non cessabat sacris infonnare
exhortationibus, qjiia ejus varia consolatione levius fenv
bat adversa, et iretus ejus orationibus suberabat &cilios,
et consiliis instructus circunjspectius decnnabat. 972

Cap. VII. — Qualiter re^ in periculo maris Britannki
constitutus, liberationem suam Hugoni ascripserit : et
vovere ditebatur quod ad pontificalem gradum niteretar
eum quantocius promovere, si ad portum incolumis per-
veniret. 975

Cap. VIII. — Qualiter devotioni toitaliter Hngo lnten-
debat, ita quod in soiunis hanc dictioneiit, Amen, de coa-
suetudine proferebat ; et qualiter eliam se g^bat Ja
mensa : et quod, quamcunque habebat in manibus occn
pationem, se totum ei dabat. 976

Cap. IX. — Qualiter ad ipsum apud Witharoiaiii coi>-
fluebatur pro solatio capiendo: et quod multi com eo r^
ligionis so» vitam ducere cupiebant, ipse tamea nec ci*o,
uec fiaicile pulsantes recipiebat. 977

Cap. X. — De apostatatione fratrum Andres et Alexan-
dri, et de conviciis ac blasphemii^ eorumdem. iii Uugo-
nem et ordinem Carthusiensem ilfatis. 977

Cap. Xi. — Qualiter difficilem se habuerit noster Hu^
ad eorum receptionem, qui semel apostatassent : et
quam tenere persistentium in sua religione quietem di-
lexerit. 97i>

Cap. XII. — Qualiter, licet esset de libris congrega-
tionis sus necessariis perquirendis soUicitus, bibiiolhe-
cam tam^n per regem sibi a mouachis Withomensibos
acquisitam ex inaudito charitatis affectu ultro reddi fecit.
Unde convaluit ex illo prsesertim tempore inter mooa-
chos Wintoni^nsea et Witbaqiienses eremitas dilectio
specialis, per quani RobertUs prior cathedraiis ecciesiv,
et Radulphus sacrista, Witbamienses effecti soiilarii sunt;

Suorum inslantiam inscripsisse se asserit Vilam nostn
iugo ejusdem dictator. 979

Prologus libri terUi. 981

LlBBR TEBTIOS. 963

Cap. I. — Qualiter Hugo in episcopatom esl electos.

Cap. II. — Qualiter Hugo electionem primo de se &-
ctam reputans irritam et ioanem, ad se yenientibus per-
buasitut,ad cathedral^m eccIesiamremeante$,elect2onejB
ibidem cauonicam celebrarent. 985

Cap. III. — Qualiter pro electione secnnda apud Lid-
colniam celebrata,ad se missis responderit se sine prioris
CartlLusi» obedientia episcopale onus non subitunini

Cap. IV. — Qualiter missi prioreqi Carthosix reqvire-
baut ; et Hugo ipse devotioni fortius insistens se coota
jugum euiscopale sibi louninens prsparabat. 9S7

Cap^. V. — Qualiter nuntiis a Carthusia r^ressis,
catione jam tertia de domo sua exire compulsos, Tersa^
Lundiuum prb consecratione recipienda se translerens
illam nondum sui ordinis humilitatem deseniit; qoin po-
tius post seilam equitando sarcinulam deferret : in soa
consecpatione a regla munificentia largissime h<nontus.

9©

Cap. VI. — Qualiter incathedratos apud Lincohiian
archidiacono Cantuariensi responderit qoaptiim pro mitia
dederat, tantum ei pro cathedra se datunmi. OoalitfT
etiam responderit procuratori domus su» de capieiMivoai
numero damarum : et de avis apud Siowam mirabititate,
quam retulit archidiaconus Menevensis. 990

Cap. VII. — Quam sollicitus erat Hugo noster de per-
sonis idoneis in Lincolnlensi Ecclesia colloc^dis, et pr»
incumbentis sibi pneris supportatione suo lateri 9id/ut-
gendis. Et est hoc capltuluni in serie magnae Vitac m^
vum. 9ffi

Cap. VIII. — Qualiter Hugo noster summum recis K»-
restarium excoomiuDicando, et se a conferenda pr^bendi
ab ejusdem instantia excusando, ipsios regts incorrit of-
feosam. 994

Cap. IX. — Qualiter praedictis offensis a rege vcicaiu*
ita se habult respondendo, quod cum ejus benevolentia
libcr aoscessit. 995

Cap. X. — Quod in ecclesiis prsebendatos teneri ad re-
sidenliamreputabat;etsccundum hocraagistro Parisien-
si respondit, qui praebendari in £cclesia Lincoloie^
affeclavit; etquod inter fralres seu homincs quosquf m-
lcxit prajcipuc unitatem. 99T

Digitized by

Google

QVM VSmC TOttO CONTlISCMTUft.

Cap. XI. — QiuUter Um Baldewllio CantiiarleDsl ar-
cbiepiscdpo.quam ejns succcssori, capellanim oonstru-
ctloni inslstere dissuaserit, ex qua Inter Ipsos et suos
inonachos Cantuarienses gravissinia discerdia exOTla
fiiiL inler quos pacem reformaril. . ^ m.

Ckv XII. — Quomodo In mensa et in victoaHbus se
Huiro habebat; et quam potenter in exseculione eomm,
quae sui erant officil, se gerebat ; el yiamhnmiliter ac
dfvole circa pueros confirmandos et alfos inflrmilate de-
tentos astabat. ^. ^^ . , ,^^^

Cap. Xill. — Qualiter ex dulccdme alfecUonls infentii-
lis adjocabalor, qui Vice versa eidcm mirabiliter applau-
debant **'"*'

PlrolQgus libri quarti. 1<W5

LlBBR QCA&TCS.

1005

C^p. l __ De Hartini nostri Hugonis scriniaoii tonsio-
ne, ad religionem conversione, el profeedone in ^^^

Cap n. — Be osculo leprosorom et moltipHd eonsola-
lione, verbis nostri Hugonis, de dulcedine Salvatoris, et
eleemosyn» largissima distribulione. — Et hoc est CBpi-
tulum in aerle magii» Vll» libro quarlo. 1007

(Up. in. — Quam constanter rebellibus se oppomt, e
in Deum contumaclter delinquentes e^Iesiastlca fensura
punivit. *^

CukP. lY. — De partus ab oxore ciijfifldam miUtis sup-
positione, et eorum punitione qui tanlo facinori consen-
ierdnt, de nomine rorestarii , et de cradeti cnjusdam
episcopi maledictionem retinentis interfectione. 1009

Cap. V. — De qupdam diacono, qui mllitem qaemdam
supcr crimen Tcgi» proditionis acrlier impetebaU — Et
hoc capituliun inseritur magn» Vit» c. p. 6, llb. iv. 1014

Cap. VI. — De adolescentula Oxoni», qu», priore
9ponso contempto, de fa<Ao alteri coqjngata et s<kper hoc
convicta, parere contempsit beatd Hugoni. — Et est hoe
siroillter capitulum in magna ViU sub capitulo sexlo. 1015

Oap. VII. — De cierico Eboracensis dioecesis, qui su-
per ecclesia dimittenda, de qua contra eom a beato Hu-
gone auctoriute d^egaU ferebatur sententia, parere no-
fuitjudicatis. — Et est adhuc capitalom boc sub eodan
capitulo sexto in magna ViU. . , ^ *016

Cap. vni. — Qualiter a rege Richardo>edemit pallii
servituUm, et ouam liberaliter contribuH clerus dicecesis
sne ad illam reaemptionem, et quod etiam poenam pecn-
Diariam recipi prolubnit pro deuctis. — £t hoc est capi-
tulum in magna ViU sub cap. 7. , ^ 1017

Cap. IX. — Qualiier ius advocati» abbati» de Eynes-
haim contra regem Richardum illud sibi vindicantem, per
inquisitionem solemnem evicerit. — Et e«t hoc capitulom
in magna ViU cap. 8. _^ ^ . lOJO

Cap. X. >- Quod annis staigulis fere Withamiam decli-
naverit, ubi cornutam fociem gerere videbatur. £t quali-
ter s«cularibus ibidem pr»dicando de tribus specialiter
^os instruere nitebatur, scilicet dc cordis chariUte, veri-
tate oris et corporis castiUte, et quam stricte servare apud
se nitebatnr veriutem. — Et boc capitnlom est in mam
ViUsubcapite9. lOM

Cap. XI. ^ Qoaliter Withamiam veniens nitorem ha-
buerit insolitom, colore rubicundo snperfusum, ad pri-
mum loci couspectum ineffabili quadam spiritualis gaudii
jucundiute sentiens seperiiindi; et qualis erat conversa-
tionis, dum morabatur ibidem — £t est hoc capitolum in
magna Vita caput decimum. 1034

Cap. Xil. — Qualiter fratrer Eynardo in arrepUone iti-
neris conatituto, ut Witbamiam relinqoens, Oirlliosiam
remearet, reduclus eat a beato Hugone, inito inter eos
vicissim foedere, qood nec ille Withamiam, nec iste Lin-
colniam desereret in futurum. 1025

Cap. XIII. — De peracto innoxie coqnin» incendio in
po«tri Hogonis flnali de Withamia recesso. 1026

t*rologos libri quinti. 1027

LlBER QIJIKTVS. 1029

Cap. I. — De immensiUte divin» ad homines dilectio-
nis qu» in sepultur» human» offldo noUbiliter demon-
strator, et de noslri Hugonis drca hujus offidum affectio-
ne immensa. 10i9

Cap. U. — De cujusdam pauperis sepoltnra in Nortb-
mannia, el plurimum in LincolnU, et pr»UU cujusdam
in Bermundesia. 10.5i

Cap. III. — De contenUone taiter ipsom, et comitem
Leycestri» super pago quodam Leycestri» eonUgoo. —
Et est hoc in magna Viu sub capitulo secundo« 1034

Cap. IV. — De revelatione clerico insinuaU, qnt inter
manus episcopi celebranUs formam vidit pueri sub hostia
salutari. » Et est terUum capitulum in magna VtU. 1035

Cap. V. — De stupendo valde miraculo quod in Fran-
da de corpore ChrisU contigerat inter manus indigni sa-
cerdQtis, et de sententia roirabili iv>stri Hugonis ad vi-

sendom illod mlraeohim tavllaUr ^ Et ۥ! capltttiam
quartum in maftmi ViU. 1039

Cap. VI. — QiuUier Hogo noeter soom oorripuit me-
tropolitanom, etquam sollicitus erat de moribos subdito-
nim. — Et estboe capilnlum qolntom in seriemagu»
Vit». 1042

Cip. Vn. — Qoaliler in conclUo Oxoniemi petiUooi re-
ststit de aoxilio peUio a rege Ricbardo, a quo lamen fuit
sosceptos honormce post otfensam. ^ £t continetur hoc
capitolom sob capite qoiflitoin serie m^» Vil». 1045

Cav. VIII. — QoaUter s0daU regls offeosn eumdem
corripoit, et ab eodem honoratas recessitj coi eUam post
recessumrex oontingentem sibl de hospiUbus victoriam
nonUavit. 10«

Cap. IX. — Quain constanteT se ad mandatom reeum
excusavit, quo sibl mandatur, ut ad ipsum mitteret ouo-
dedm de personis su» LinoolnienMs £cclesi» qui ad sua
forent nontU expedienda anUores, contra exsecoiores
daios ad oonflscandom omnU bona soacensmm exerceo-
do ecdesiasUcam. — £t hoc est caqpit. 7, in seriemagn»

Cap. X. — Qood archiepiscopo consolenU, ot mitteret
peconiam regi, qui eam sitlebat, slcut hydroplcus aqoam,
respondit : i Si hydropicos est; ego aqoa nOA ero. > et de
coraUone apod Gestrehaot Tkiribundi. 105S

Cap. XI. — Qoattter moMereuIam qoflmdam a spirito
pythonico Hbenvit. — £t est €ft(4t. oetnTom In mam

Cap. XII. — Qoaliter molierem allam liberavit a d»mone
Incubo:— £t oonUoeturhoc capii.inmagna ViU sob capit.
ocUvo. 1056

Cap. Xni. — De fhris ereptione, qoi ad sospendlom
docebator, et qoaliter haronibus scacarii est locotos. Et
continelur hoc capit. sub capite nono in magna ViU. 1059

Cap. XiV. — De jovene qoem apodorbem ^offensem
desperatum invenit, cujus postmodom compotmit caro se-
cus utmmque femur. qul per«nostrum Hugonem Um in
corpore, quam in antma est curatus. — Et hoc est ex
capit. 2 in magna ViU, libro iv. 1061

Cap. XV.— Quodadclerid ordinaUonem in sobdiaco-
num indud non poterat. qui futurus erat leprosus. £t
quam violent» fiebant sibi persuasiones, ot regis nostri
Iramsedaret peconU mediante, etqoaliter soperveniente
de morte regis mmore ei soaderi non poterat, qoin ejus
sepoltoram adiret. — £t hoc est cap. 10 in serie magn»
Vit». 1063

Cap. XVI. — Qualiter Joannes, rex ftituras, post sepul-
toram fratris, apod Fontem Ebrandi accessit et qoalia so
Ikctorom monlalibosper nostmm Hogonem promiserit. et
de pluribus gestis ejosdem Joamvis, soam insinoantibos
reprobaUonem fiitoram. 1068

Cap. XVII. — Qoaliter post mortem regis Richardi re-
patriando hostiom evaserlt violentias, et a sibi occoY-
rentibus cum gaodio dt sosceptos. — Ethoc estcap. 1|
InmagnaVita? 107f

Cap. XVlU. — QoaHtev habens in toUs Carthosiam vi-
slUre, cedendi peUtam licenUam non obtinoit, et qoam
strenoe se gesserit in caosis sibi delegatis, et spedaliter.
contra qnemdam Jordanum de Turri, et quam grave ibe-
lit sib| se de negoUis s»coIaribus personaliter intromit-
tere, qo» aliis Imponenda c^nsoit, fidelibos et discretis.

1075

Cap. XIX. •— Qoaliter pace inter reges Frand» et An-
gli» YeformaU, coi et noster Hngo intererat, a rege et
archlepiscopo accepU UcenUa. ot Carthusiam declinaret,
Parisius veniendo, ibidem Luclorico regls Franci» filio,
et Arthnro Joannis nepoU saluberrima est locutus : et de
onodam sibi occurrente et absoIuUonem petente, quem in
Anglia excommunicaverat multo tempore tonc elapso. £t
boc est capit. 13 in serie magn» Vit», sub quo etiam
conlinetur capitulum pnecedens. 1077

Cap. XX. — De adventu illius et recepto apod Gratia-
nopolim, et CarUiusiam, et qualiter se in lods lllis gere-
bat. De pads per ipsum reformaUone inter eplscopum et
consulem Genevenses, et qualiter a Carthusia recessums
de reliquiis ordinaverit a se et suo monacho exquisitis.

1080

. Cap. XXI. — Qoam devotus exsUteral in reliquiamm

sanctomm visiUtione et conquisiUone eamm, et qualiter

de eis flnaliter ordinavit. — Et continetor in magna ViU

sob cap. 14, drca mediom Ulios capitoli. 1083

Cap. XXII. — De lods, qo» pertransivit de CarUiosia in
Anifliam revertendo, et de ejos gesUs in ilsdem, et qua
liter fberit, antequam Londonium veniret, «gritodineper- >
gravatos. 1086

Cap. XXHI. — Qoaliter Londoniis in w »gToUtione
mala Angli» ventura praedixit, sacram unctionem sosce-
pit, suadenUbuseitesUmentum esse &dendiim respondtt.

Digitized by

Google

MIOO RERUM QU4S Ui IIOC TOMO GONTIMEMTUR^

1171

et MtaP9 qvem teniMkr id dlTimmi oAciom habvenl,
non dimisit et qiumer ad Tegem Joumem et trcbtepi-
•eopom se btbiiit caum visltaiidi aoeedeaUbus adeomdem.

' Ca». XXIV. — Qnaliter magtotro fabriciB LiiieoliiieDais
Ecdesi» de bcienda prsparatione contra generale oollo-
quium ibidem in brevi ruturam iDjaniit, et qualiter ea
flescripaerit qoa drca ejusdem exaequlas et aepoiUiram
Toiuil obserrari, elqualiler se babuit ad snasiouem de esu
earaium sibi fiictam. 1098

Cap. XXV. — Qoaliter ab hac viU discesserit. — £t
cootinetiir boc capiUiiim io magna Vita sob eapiJU 16,

' Gap. XXVI. — De visione cadentis arboris, ex qoa sum-
pU est illa anUphona : Atbor cadit mystlci index sacra-
menU, etc £t est hoc capit. in magna Yita, cap. iS.

C4r. XXVU. -— De corporis deftinoti prsparaUooe» ex-
aequiaram, ut descripserat, oelebratione, ejusdem apud.
Lincelniam delaUone, mivMulorum in itinere ceoUngenr
tinm recitaUone, et de occursu regum et aliarum sobli-
mium personaram. Et est in serie magnm Vilm sub eapit.

Cap. XXVIII. ^Pecorporis.pepclvitatemdeportatione»
ejnsdem uova prseparatione, niMeulorom ostentatione,
eblationl»magnmidine, et vesBoum subscripUone. Ponti-
ficom baculos, etc. In )ooo, nbi praceperat, sepeliUone.
£t continetur hoc capit. in serie magn» \it» sub capitu-.
loS». 11 il

UTTERiE CONSTfTOTiONUM ' Di VISITATIONK.

1113

BIPLO ATA. 1115

1. — Gharta donatoram eooeesskmet leeltana et con>
firmaiis. 1115

il. •«- CharU donrinl Hugonit eplBcopi et capitnli Lin-
eolnieBfls de doabuti parUbu&ecdesij» de Cortd. iljl8

Iir. «- CbaiU HogOBl» Linoolnientto
ram eoncettionea monaaterio S. Osw;
redtans et oonftraiaAs.

i»i

de BardeoH

1111

IV — Charta confirmaUonis donationoffi per Hugoom

Lincolnieisem episcopom pto ecciei^ SancU AndnS

NorthamdkNim. iij

V. — uofinuitio Hiigonis ^iiscopi Lincotaiieosi^ M

ecdetla de Waldene. iii

VJ. — - ConfinnaUotancUHogonisLfaicohiieDsisepiscM

ecdesiarum de Thoraeberg et JDodeford moqacbis him

densit monasterii. 119

VII. ^ Chanta Hogonit Liacolnitn^ episcopi dt coj

firmatione donaUonis Rodulfl de Abi ad abi^aUam coi.

ttraendam apod Grenefeild. 119

STATUTA ANTIQUA ORDINIS CAaTHUSIANl ^
Mraitom. iil

L *- AcU prtani capituli ordinit CailhutleDsis. Itt
II. — Item capitula alterius oonventus. Iffl

UL— AlUsUtnU iii

rv. •— AnUqua aUtoU ordinis CarUiaslensis de ucrii

ritibus. 119

V. — SUtuU easlUiIi generalit ordinis CarUrosieuii

ediUauiol»l. ilS

VL — SUtoU ediU in capltolo generali ordiois Ci^

Uiusiensis anno 12S9. iiil

VII. — SUtuta ediU aDHO 1»0. iliS

VIII. — SUtuU anni IW. ii«

IX. — SUUiU iiova caDiUli genettUt. illS

X. — SUUiUannil35a. 1119
AMMnmA. il^

MAGISTER UMBERTUS CARTHUSIEJ(SlSmVS

SQUILUCBNSIS FRIOB

NoUlia. 11»

MAtilSTRI LAMBERTI STATUTA. Ili9

l^MxinoperadiviBraiioiii». m

FtXiS TOMI CeNTESlin QIWtti'AGESIMI TeRTll.

.Ex lypis MKNE, aii IVUt-McmWwj*

Digitized by

Google

1 i\t'

I

Digitized by

Google

Digitized by

Google

I

This book should be returned to
the Library on or before the last date
stamped below.

A fine is incurred by retaining it
beyond the speciBed time.
return^romptly.

Digitized byl

ioogle

"% ^^i

U ^ t f

^

4 ..%i3^^

ESe^

4

'i|.%fci,